|
ÖZET: Bu karar, ceza infaz kurumlarında yapılan aramaların hukuka uygunluğunu ve tutanakların düzenlenmesi gerekliliğini ele almaktadır. Başvuran, 03/11/2018 tarihinde yapılan koğuş aramasında usulsüzlük iddialarında bulunmuş, ancak Danıştay, 5275 sayılı Kanun ve ilgili Tüzük hükümleri gereğince aramanın habersiz yapılmasının ve bir hükümlünün bulundurulmasının hukuka aykırı olmadığını belirtmiştir.
Arama sırasında tutulan tutanakların eksik olduğunu ve her odadan alınan evrakların sayısının belirtilmediğini tespit eden Danıştay, bu durumun hem hükümlülerin hakları hem de idarenin korunması açısından önemli olduğunu vurgulamıştır. Sonuç olarak, başvuranın ceza infaz koruma memurları hakkında işlem yapılması talebi reddedilmiş, ancak tutanaklarda gerekli açıklayıcı bilgilere yer verilmesi gerektiği hususunda Adalet Bakanlığı’na tavsiyede bulunulmuştur. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2019/3995-S.5858
BAŞVURU NO : 2018/14239
KARAR TARİHİ : 31/05/2019
KISMEN TAVSİYE KISMEN RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : Adalet Bakanlığı Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğü
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın, koğuşta arama yapan görevliler hakkında işlem yapılması talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 09/11/2018
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran, 21/02/2017 tarihinden bu yana Çankırı Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu’nda hükümözlü olduğunu, 03/11/2018 günü 09:00-10:00 saatleri arasında kaldığı koğuşuna 10-15 infaz koruma memurunun geldiğini, koğuş içinde iki arkadaşının kaldığını, kendisinin de bulunduğu 6 tutuklu/hükümözlünün avluya çıkarıldığını, memurların kendilerine bilgi vermeden koğuşta evraklarının üzerinde arama yaptığını, arama sonucunda evraklardan bazılarını alıp götürdüklerini, tüm evrakların birbirine karıştırılmış ve ortalığın dağınık vaziyette bırakıldığını, aynı gün saat 11:30’da bir memurun alınan evrakları getirdiğini, bu arama ile ilgili kendisine bilgi verilmediğini, arama sonucunda arama tutanağı düzenlenmediğini, bu nedenle evraklarına usulsüzce el konulduğunu, arama sonrası alınan evrakların kendisine tutanak tutulmadan verildiğini, hangi evrakların alındığını bilmediği için kendisine tüm evrakların verilip verilmediğini bilmediğini, 03/11/2018 tarihinde 09:00-10:00 saatleri arasında koğuşunda bulunan iki güvenlik kamerasının kayıtları göz önünde bulundurularak, ceza infaz koruma memurları hakkında işlem yapılmasını talep etmiştir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Çankırı Tipi Kapalı Ceza İnfaz
Kurumu Müdürlüğü’nden 26/11/2018 tarih ve sayılı yazımız ile bilgi ve belge talep edilmiş olup, adı geçen Müdürlüğün 28/11/2018 tarihli cevabi yazısında; 2.1. “Kurumumuzda yapılan bütün kısmi veya genel aramalarda mutlaka tutanak tutularak imza altına alınmaktadır. 03/11/2018 tarihinde yapılan kısmi arama ile ilgili tutulan tutanak ekte sunulmuştur.
2.2. 03/11/2018 günü arama ile ilgili daha önce alınan kamera kayıtları ekte sunulmuştur.
Ayrıca Koğuşunun içerisindeki kamera sadece koğuşun giriş kapısını görmekte diğer
kamera ise koğuş bahçesinde bulunmakta, kayıtları ise 10-15 günlük süre tutulmakta olduğundan 03/11/2018 tarihindeki kayıtlara ulaşılamamıştır.
2.3. Koğuşlarda yapılan aramalar sırasında arama mahallinde 1 hükümlü/tutuklu olacak şekilde mevzuata uygun hareket edilmektedir.
2.4. Arama sonrası koğuşlardan alınan eşyalar mutlak surette tutanak altına alınmaktadır. Söz konusu günde de alınan ve geri verilen belgeler tutanak tutularak ilgililerine teslim edilmiştir.
İlgili tutanak ekte sunulmuştur.
2.5. Kurumumuzda yapılan bütün kısmi veya genel aramalar 5275 Sayılı Kanunun ve Tüzüğün ilgili maddelerine göre hareket edilmektedir. Tüzükte ve 5275 Sayılı Kanunun ilgili maddelerinde aramaların habersiz olarak yapılması gerektiği belirtilmektedir. Kurumumuzda tüzük ve genelge gereği aramalar koğuşlara haber verilmeden koğuşa girilerek koğuşların her bölümünde birer hükümlü/tutuklu bulundurularak koğuştaki diğer hükümlü ve tutukluların da koğuş bahçesine çıkarılması ile yapılmaktadır. Ayrıca Kurumumuzda yapılan bütün aramalar tutanak altına alınmaktadır.”
Bilgilerinin verildiği görülmüştür.
3. Çankırı Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu’nun bilgi belge talebimize hitaben gönderdiği yazı ekinde bulunan 03/11/2018 tarihinde odalarda yapılan kısmi arama ile ilgili 2 Tutanak tutulduğu, 3.1. İlk tutulan ‘TUTANAK’ başlıklı yazıda “03/11/2018 Cumartesi günü Saat 08.45 da Çankırı
Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumumuz FETÖ/PDY suçundan Hükümlü ve Tutukluların kalmış oldukları Blok – – – – – – – – – – – – – – koğuşlarına yapılan kısmi aramada incelenmek üzere alınan evrak ve dokümanların incelenmesi bittikten sonra aynı gün saat 12.00 ile 13,00 arasında ilgili hükümlü ve tutuklulara teslim edilmiştir.” şeklinde tutanak tutulmuştur.
3.2. İkinci olarak tutulan ‘KISMİ ARAMA TUTANAĞI’ başlıklı yazıda “03/1 1/201 8 tarihinde saat 08:45 sıralarında FETÖ tutuklularının kalmış oldukları Blok – – – – – – – – – – – – – – – oda Koğuşuna yeteri kadar personel ile kısmi arama yapmak üzere girildi.
Hükümlüler üstleri tek tek aranarak havalandırma bahçesine çıkartıldıktan sonra birer
Hükümlü/Tutuklu nezaretinde yatakhane ve yemekhane bölümüne aramaya geçildi. D-…
koğuşunda (…) bulunmuş ve el konulmuştur. Ayrıca kuruma sokulması yasak olan delici, kesici, uyuşturucu vb. hiçbir maddeye rastlanmamış olup, arama saat 11:00 da sona erdirilmiştir.” şeklinde tutanak tutulmuştur.
4. Şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Ceza ve Tevkifevleri Genel
Müdürlüğü’nden 11/04/2019 tarih ve sayılı yazımız ile bilgi ve belge talep edilmiş olup, adı geçen Genel Müdürlüğün 13/05/2019 tarihli cevabi yazısında; 4.1. “Çankırı Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda yapılan bütün kısmî ve genel aramalarda mutlaka tutanak tutulduğu, tutulan tutanakların imza altına alındığı, yapılan aramalar sırasında arama mahallinde 1 (bir) hükümlü ve tutuklunun bulundurulduğu, 4.2. 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un “Arama” başlıklı 36 ncı maddesinin birinci fıkrasında; “Kurumlarda, odalar ve eklentilerinde, hükümlülerin üst ve eşyasında habersiz olarak her zaman arama yapılabilir. Her ay bir kez mutlaka arama yapılır. ” hükümlerine yer verildiği,
4.3. Bu itibarla; kurumsal güvenliği ve düzeni sağlamak amacıyla hükümlü ve tutukluların üst, eşya ve oda aramaları yukarıda belirtilen mevzuat çerçevesinde yapıldığı, 4.4.Bu bağlamda arama sonrası koğuşlardan alınan eşyaların mutlak suretle tutanak altına alındığı,
4.5.5275 sayılı Kanun’un 36 ncı maddesi ve ilgili Tüzük’ün 46 ncı maddesi haricinde, ceza infaz
kurumlarında odalarda yapılan arama ile ilgili ceza infaz kurumlarına firar ve isyan gibi üzücü olayların yaşanmaması için tüm Cumhuriyet Başsavcılıklarına kurumlarda gerekli güvenlik tedbirlerinin alınması amacıyla zaman zaman uyarı mahiyetinde genel yazılar gönderildiği,”
Bilgilerinin verildiği görülmüştür.
III. İLGİLİ MEVZUAT
5. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Temel hak ve hürriyetlerin sınırlanması” başlıklı 13. maddesinde; “Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.” , 5.1. Anayasanın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74.
maddesinin 3. ve 4. fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu
Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler”, 6. 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanunu’nun ‘‘İnfazda temel amaç’’ başlıklı 3. maddesinin 1. fıkrasında ‘‘Ceza ve güvenlik tedbirlerinin infazı ile ulaşılmak istenilen temel amaç, öncelikle genel ve özel önlemeyi sağlamak, bu maksatla hükümlünün yeniden suç işlemesini engelleyici etkenleri güçlendirmek, toplumu suça karşı korumak, hükümlünün; yeniden sosyalleşmesini teşvik etmek, üretken ve kanunlara, nizamlara ve toplumsal kurallara saygılı, sorumluluk taşıyan bir yaşam biçimine uyumunu kolaylaştırmaktır.’’, 6.1.‘‘Hapis cezalarının infazında gözetilecek ilkeler’’ başlıklı 6. maddesinin 1. fıkrasının ilgili bentlerinde ‘‘Hapis cezalarının infaz rejimi, aşağıda gösterilen temel ilkelere dayalı
olarak düzenlenir:
a) Hükümlüler ceza infaz kurumlarında güvenli bir biçimde ve kaçmalarını önleyecek tedbirler alınarak düzen, güvenlik ve disiplin çerçevesinde tutulurlar.
b) Ceza infaz kurumlarında hükümlülerin düzenli bir yaşam sürdürmeleri sağlanır. Hürriyeti bağlayıcı cezanın zorunlu kıldığı hürriyetten yoksunluk, insan onuruna saygının korunmasını sağlayan maddî ve manevî koşullar altında çektirilir. Hükümlülerin, Anayasada yer alan diğer hakları, infazın temel amaçları saklı kalmak üzere, bu Kanunda öngörülen kurallar uyarınca kısıtlanabilir.
(…)
e) Cezanın infazında adalet esaslarına uygun hareket edilir. Bu maksatla ceza infaz kurumları kanun, tüzük ve yönetmeliklerin verdiği yetkilere dayanarak nitelikli elemanlarca denetlenir.
(….)
g) Hükümlünün infazın amacına uygun olarak kanun (…) ve yönetmeliklerin belirttiği hükümlere uyması zorunludur.” 6.2. “Arama” başlıklı 36. maddesinde “(1) Kurumlarda, odalar ve eklentilerinde, hükümlülerin üst ve eşyasında habersiz olarak her zaman arama yapılabilir. Her ay bir kez mutlaka arama yapılır.
(2) Aramalar, gerektiğinde dış güvenlik görevlileri veya kolluk kuvvetleriyle veya diğer kamu görevlilerince ortaklaşa gerçekleştirilebilir.”; 7. Ceza İnfaz Kurumlarının Yönetimi İle Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı
Hakkında Tüzük’ün “Arama, güvenlik tatbikatı ve sayım” başlıklı 46. maddesinde “(1)
Kurumlarda, oda ve eklentilerinde, hükümlünün üst ve eşyasında habersiz olarak her zaman arama yapılabilir. Kurumun tamamında her ay bir kez mutlaka arama yapılır. Oda ve eklentilerinde yapılacak aramalarda bir hükümlü hazır bulundurulur.
(…)
(4) Aramalar, gerektiğinde dış güvenlik görevlileri veya kolluk kuvvetleriyle ya da diğer kamu görevlilerince ortaklaşa gerçekleştirilebilir.
(…)
(9) Arama ve sayımlar sırasında insan onuruna saygı esastır.” düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
8. İlgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde, başvuru konusuna ilişkin
“ Kısmi Tavsiye Kısmi Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V.DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden 9. Kurumumuza başvuruda bulunan , 03/11/2018 günü, kendilerine bilgi verilmeden, koğuşta 2 arkadaşları bırakılarak arama yapıldığını, arama sonunda tutanak düzenlenmediğini, el konulan evraklarının 2 saat sonra kendisine yine tutanaksız olarak verildiğini belirterek, aramanın yapıldığı güne ilişkin kamera görüntülerini talep etmiştir.
10. Ceza infaz kurumlarında oda ve eklentilerinde arama yapılması 5275 sayılı Kanun ve ilgili
Tüzük hükümleri uyarınca, her zaman ve habersiz olarak yapılabilmektedir.
11. 5275 sayılı Kanun ve ilgili Tüzük’te aramanın ne şekilde yapılacağına dair ayrıntılı bir düzenlemeye yer verilmemiş olup, Tüzük’ün ilgili maddesinde yalnızca, arama sırasında bir hükümlünün oda ve eklentilerde bulundurulması gerektiği hükmü bulunmaktadır.
12. 5275 sayılı Kanun ve ilgili Tüzük hükümleri uyarınca, aramanın habersiz olması ve koğuşta bir hükümlü kalacak şekilde yapılmış olmasında herhangi bir hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığından, başvuranın, ceza infaz koruma memurları hakkında işlem yapılması talebinin reddine karar verilmiştir.
13. Çankırı Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu’nda 03/11/2018 tarihinde yapılan arama ile ilgili belgeler talep edilmiş, toplam 15 odada yapılan arama ile ilgili 2 sayfa tutanak düzenlendiği görülmüştür. Tutanakta yalnızca numaralı odadan bir evraka el konulduğu belirtilmişse de, kamera görüntüleri incelendiğinde, diğer odalardan da birtakım evraklara el konulduğu anlaşılmıştır. Söz konusu tutanaklar ve kamera görüntüleri birlikte incelendiğinde,
13.1. Her oda için ayrı ayrı tutanak tutulmadığı, 13.2. Her odadan toplamda kaç evrakın alındığı bilgisi girilmediği, (kişi bazlı olmasa dahi, oda bazlı toplam evrak sayısının girilmesi gerektiği)
13.3. Alınan evrakların, aynı sayıda odalara teslim edildiği bilgisi bulunmadığı, 13.4.Odalarda, arama sırasında hangi hükümlü/hükümlüler, tutuklu/tutukluların hazır bulunduğu bilgisine yer verilmediği, Anlaşılmıştır.
14. Tutanaklarda ayrıntılı bilgiye yer verilmesi, hem hükümlü/tutuklu bulunan kişiler bakımından hangi eşya/evraklara el konulduğu bilgisi açısından önem arz etmekte, hem de idarenin olası kayıp iddialarına karşı korunmasını sağlamaktadır.
15. Yukarıda açıklanan bu gerekçelerle, idarenin meri mevzuat uyarınca yaptığı arama işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmamakla beraber, tutanaklarda arama işlemine ilişkin gerekli açıklayıcı bilgiye yer verilmesi gerektiği değerlendirilmiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 16. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 sayılı mükerrer Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6. maddesinde yer verilmiş olup; 17. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; hem başvuranın dilekçesi hem de şikâyet başvurusunun inceleme ve araştırması kapsamında Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgeler bakımından idare tarafından süresi içerisinde işlem tesis edildiği; böylece “makul sürede karar verme ve kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davranıldığı anlaşılmıştır. Buna karşılık, başvurana iletilen cevabi yazıda, idarenin kararına karşı hangi sürelerde hangi mercilere başvurulabileceğinin gösterilmediği anlaşıldığından “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranılmadığı tespit edilmiş olup idareye bu ilkeye de uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
18. 6328 sayılı Kanun’un “Dava açma süresinin yeniden işlemeye başlaması” başlıklı 21’inci maddesinde, Kamu Denetçiliği Kurumunun inceleme ve araştırmasını, başvuru tarihinden itibaren altı ay içinde sonuçlandıramaması hâlinde durmuş olan dava açma süresinin kaldığı yerden işlemeye başlayacağı belirtilmiştir. Bu kapsamda incelemenin altı ayda bitirilememe gerekçesi, dava açma süresinin kaldığı yerden yeniden işlemeye başlayacağı hususu Başvurana, 08/05/2019 tarihli ve sayılı yazı ile bildirilmiştir.
VII. KARAR
Yukarıda yapılan açıklamalar, anılan mevzuat hükümleri ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiği takdirde, BAŞVURUNUN KISMEN KABULÜ KISMEN REDDİNE;
Ceza infaz kurumunun meri mevzuat hükümleri uyarınca yaptığı aramada hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığından, başvuranın ceza infaz koruma memurları hakkında işlem yapılması talebinin REDDİNE, Ceza infaz kurumlarında oda ve eklentilerinde yapılan aramalarda tutulan tutanaklarda gerekli açıklayıcı bilgilere yer verilmesi gerektiği hususunda ADALET BAKANLIĞINA
TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kanunun 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, Adalet
Bakanlığınca bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın Başvurana, Adalet Bakanlığı Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğüne tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi