|
ÖZET: Başvurucu, YÖKDİL sınavına katılmak için gerekli başvuruları yapmasına rağmen, Adalet Bakanlığı tarafından sınavına katılmasının yasaklandığını belirterek, sınav ücreti ve diğer yasal haklarının iadesini talep etmiştir. İdare, YÖKDİL sınavının ceza infaz kurumlarında yapılamayacağını ve güvenlik gerekçeleri nedeniyle tutuklu ve hükümlülerin sınav salonlarına güvenlik personeli eşliğinde alınamayacağını ifade etmiştir.
Danıştay, başvurucunun eğitim hakkına müdahale edildiğini kabul etmesine rağmen, bu müdahalenin Anayasa’nın 13. maddesi kapsamında hukuka uygun, ölçülü ve orantılı olduğunu belirtmiştir. Ayrıca, YÖKDİL sınavına ilişkin henüz bir protokolün bulunmadığı ve bu nedenle başvurucunun talebinin reddedilmesinin hukuka aykırı olmadığını vurgulamıştır. Sonuç olarak, başvurunun reddine karar verilmiştir. Bu durum, ceza infaz kurumlarındaki eğitim hakkının sınırlı olabileceğini ve idarenin güvenlik gerekçeleriyle hareket etme yetkisini ortaya koymaktadır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 8244-8244 |sayi|94019529-101.07.05.99-E.94019529-101.07.05.99-E.
BAŞVURU NO : 2018/11653 2018/ 11653
KARAR TARİHİ : 28/03/2019 |tarih|
RET KARARI ,
Adres :
BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ :
BAŞVURUYA KONU İDARE : Adalet Bakanlığı (Resen)
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuran, YÖKDİL sınavına kusuru bulunmaksızın giremediğini belirterek; sınav ücreti dahil sınav ile ilgili tüm yasal haklarının iadesini talep etmektedir .
BAŞVURU TARİHİ : 01/10/2018 1.10.2018
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza şikayet başvurusunda bulunan (T .C Kimlik Numarası :
özetle; Bursa H Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda tutuklu bulunduğunu, 08/ 08/ 2018 tarihinde Ceza İnfaz Kurumunun anonsundan YÖKDİL sınavının yapılacağını ve başvurularının başladığını öğrendiğini, 09/ 08/ 2018 tarihinde eğitim birimine dilekçe ile başvurduğunu, Anadolu
Üniversitesinde açılan hesapla kaydının sorunsuz bir şekilde yapılarak kendisine şifre verildiğini, sınavın yapılacağı 22/ 09/ 2018 tarihine kadar sınava hazırlandığını, sınava 3 gün kala Ceza ve
Tevkifevleri Genel Müdürlüğünden gelen 18/ 09/ 2018 tarihli ve sayılı yazı ile
YÖKDİL sınavına girmesinin yasaklandığını öğrendiğini, yasaklamanın gerekçesinin haksız olduğunu belirterek; 85 TL sınav ücreti dahil sınav ile ilgili tüm yasal haklarının iadesini talep etmektedir .
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun 16/ 10/ 2018 tarih ve sayılı yazısı ile şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Adalet Bakanlığı Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğünden bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur . Adalet Bakanlığı Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğü 5070
1 / 16tarafından gönderilen 09/ 11/ 2018 tarih ve sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle;
2.1 Ceza İnfaz Kurumlarında bulunan tutuklu ve hükümlülerin sınav işlemlerinin 5275 sayılı Ceza
ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un 76’ncı maddesi ile Ceza İnfaz Kurumlarının
Yönetimi ile Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Tüzük’ ün 106’ncı maddesi, 46/ 1 sayılı
Genç ve Yetişkin Hükümlü ve Tutukluların Eğitim ve İyileştirilme İşlemleri ve Diğer Hükümler
İsimli Genelgesi hükümleri çerçevesinde ve ilgili kurumlarla yapılan protokoller doğrultusunda düzenlendiği,
2.2 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un 76’ncı maddesi ile Ceza
İnfaz Kurumlarının Yönetimi ile Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Tüzük’ ün 106’ncı maddesi, genç ve yetişkin hükümlü ve tutukluların eğitim ve iyileştirilme işlemlerini düzenleyen 27/ 07/ 2007 tarih ve 46/ 1 No’lu Genelgesi hükümlerinde ve ilgili diğer düzenlemelerde öngörülen şartları taşıması ayrıca güvenlik bakımından gerekli tedbirlerin sağlanması halinde ilgili kurumlarla yapılacak protokol çerçevesinde YÖKDİL sınavına girebilecekleri,
2.3 Ülke çapında uygulanan DGS, KPSS, YDS, YGS, ALES, Açıköğretim Ortaokulu ve
Açıköğretim Lisesi ile Açıköğretim Fakültesi Sınavları gibi sınavlara ilişkin takvim, sınavları düzenleyen ilgili kurumlarca Bakanlığa, Bakanlıkça da yapılması planlanan sınavlara hazırlık kapsamında ve herhangi bir aksaklığa mahal verilmemesi amacıyla tüm ceza infaz kurumlarına bildirildiği, uygulamada ise ceza infaz kurumları yönetimince uygun vasıtalarla hükümlü ve tutuklulara anons edildiği,
2.4 Ceza İnfaz kurumlarında bulunan tutuklu veya hükümlülerin, ilgili mevzuat hükümlerinde
belirtilen şartları taşımaları ve başkaca yasal bir engel halin bulunmaması durumunda, ceza infaz kurumları yönetimine yapacakları başvuru ile sınavlara katılım başvurusunu gerçekleştirdiği,
2.5 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un 92’nci maddesinin birinci
fıkrası kapsamındaki hükümlü ve tutukluların kurum dışında yapılan sınavlara katılmak amacı ile nakil işlemleri hakkında Cumhuriyet Başsavcılıkları tarafından karar verildiği ve bu madde kapsamında bulunan tutuklu ve hükümlülerin ceza infaz kurumu düzeni ile toplum güvenliğini tehlikeye düşürebileceği, terör örgütü veya diğer suç örgütü üyelerinin örgütsel amaçlı faaliyet ve haberleşmelerine imkân sağlayabileceği, yol, kalınacak ceza İnfaz kurumuna başvuru ya da sınav merkezi veya okulda güvenlik açısından sakınca bulunabileceği değerlendirildiği takdirde kurum dışına çıkmalarının kısıtlanabileceği,
2.6 YÖKDİL sınavının ülke genelinde uygulanan mevcut diğer sınavlarla karşılaştırılmasında,
YÖKDİL sınavının diğer sınavlara kıyasla yeni uygulanmaya başlanılan bir sınav olduğu, bu özelliği sebebiyle YÖKDİL sınavının uygulamaya başlandığı zamandan başvurucunun talebine kadar geçen dönemde, Bakanlığa YÖKDİL sınavına katılma talebiyle yapılmış herhangi bir başvuru olmadığı, dolayısıyla sınavın düzenleyicisi YÖK ve uygulayıcısı Anadolu Üniversitesiyle Bakanlık arasında sınavın nasıl uygulanacağının belirlendiği herhangi bir protokolün mevcut olmadığı, bu yönde çalışmaların devam ettiği, bu sebeple mevcut şartlarda YÖKDİL sınavının ceza infaz kurumlarında yapılamadığı, diğer taraftan YÖK ve Anadolu Üniversitesi ile yapılan görüşmelerde, tutuklu ve hükümlülerin sınav salonuna kolluk eşliğinde alınamayacaklarının bildirildiği, bu durumun ise
2 / 16güvenlik açısından sorunlara neden olacağı değerlendirilerek başvurucunun YÖKDİL sınavına
katılmasının bu haliyle uygun görülmediği,
2.7 Ceza infaz kurumlarında sınav duyurularının ÖSYM, MEB ve Anadolu Üniversitesi gibi ilgili
kurumlarca belirlenen sınav takvimlerine göre yapıldığı,
2.8 ÖSYM tarafından yapılan Dikey Geçiş Sınavı (DGS) gibi sınavların protokol hükümleri
çerçevesinde uygulandığı, ceza infaz kurumlarında bulunan tutuklu ve hükümlülerin protokolde düzenlenen şartlarda söz konusu sınava katıldığı, Ceza infaz kurumlarında 5 ve daha az sayıda sınava girecek tutuklu ve hükümlü olması durumunda söz konusu protokolün “İkinci Bölüm ( 2)
Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğü tarafından ÖSYM’ye bildirilen listelerde yer alan 5 (beş) ve daha az sayıda adayın bulunduğu ceza infaz kurumunda sınav yapılmaz . Bu adaylar, ÖSYM tarafından ilgili sınav merkezindeki Yedek Sınav Evrakı Yönetim Merkezinde (YSYM) sınava alınır .” hükmü gereğince sınava katılan tutuklu veya hükümlünün (YSYM) merkezinde güvenlik personeli eşliğinde sınava girdiği,
2.9 Diğer taraftan YÖKDİL sınavının DGS’ye kıyasla yeni uygulanan ve YÖK tarafından Anadolu
Üniversitesine yaptırılan bir sınav olduğu, sınavın Bakanlık tarafından bilinen bir takvimi olmayıp
YÖK tarafından belirlenen ve ilan edilen tarihlerde yapıldığı, bu sebeple ceza infaz kurumlarında bulunan tutuklu ve hükümlülerin YÖKDİL sınavına nasıl katılacaklarına ilişkin protokol bulunmamakla birlikte çalışmaların bu yönde devam ettiği, DGS’ ye ceza infaz kurumlarında bulunan tutuklu ve hükümlülerin katılımında uygulanan usulün henüz YÖKDİL sınavı için uygulanamadığı, bu sınavın ceza infaz kurumlarında yapılamaması, bununla birlikte sınava katılacak tutuklu ve hükümlülerin güvenlik personeli eşliğinde sınava katılımının sağlanamayacağının YÖK ve Anadolu Üniversitesi ile yapılan görüşmelerden anlaşılmasıyla bu durumun güvenlik sorununa yol açacağının değerlendirilerek başvurucunun YÖKDİL sınavına katılımının uygun görülmediği,
2.10 Söz konusu sınava ceza infaz kurumlarından katılan tutuklu ve hükümlü bulunmadığı,
2.11 YÖKDİL sınavının da diğer sınavlar gibi ceza infaz kurumlarında düzenlenmesi veya tutuklu ve
hükümlülerin güvenlik konusu gözetilerek sınav salonlarında başvuruya konu sınava katılımlarının sağlanabilmesi için Bakanlık tarafından çalışma başlatıldığı, bu doğrultuda ilgili kurumlara yazılar yazıldığı ve çalışmaların halen devam ettiği belirtilmiştir .
3. Kurumumuzun 04/ 12/ 2018 tarih ve sayılı yazısı ile şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Anadolu Üniversitesi Rektörlüğüne bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur . Anadolu Üniversitesi Rektörlüğü tarafından gönderilen 07/ 01/ 2019 tarih ve sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle;
3.1 YÖKDİL sınavının, Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı koordinasyonunda Ankara Üniversitesi
Rektörlüğü arasında düzenlenen işbirliği protokolü çerçevesinde 2017 yılından beri gerçekleştirildiği, 2017 yılında 3 (üç), 2018 yılında ise 2 (iki) kez olmak üzere, şu ana kadar toplam
5 (beş) kez gerçekleştirildiği, 2018 yılı içindeki son YÖKDİL sınavının, 22 Eylül 2018 tarihinde
yapıldığı, YÖKDİL sınavlarının tamamının, ilgili protokol hükümleri çerçevesinde ve Sınav
Kılavuzunda da belirtildiği üzere Adana, Ankara, Antalya, Aydın, Bursa, Çanakkale, Çorum,
3 / 16Denizli, Diyarbakır, Edime, Elazığ, Erzurum, Eskişehir, Gaziantep, Hatay, İstanbul, İzmir, Kars,
Kayseri, Konya, Malatya, Mersin, Muğla, Sakarya, Samsun, Sivas, Şanlıurfa, Trabzon, Van ve
Zonguldak olmak üzere 30 (otuz) ildeki sınav merkezlerinde yapıldığı,
3.2 YÖKDİL sınavına ilişkin ceza infaz kurumlarında sınav organizasyonu yapılmadığı,
3.3 Anadolu Üniversitesi Merkezi Sınav Yönergesinde belirtildiği üzere Üniversite tarafından
gerçekleştirilen merkezi sınav organizasyonlarında sınav binalarına sınav görevlileri ve adaylar dışındaki kişilerin giremediği, bu sebeple, güvenlik güçlerinin tutuklu veya hükümlü adaylara sınav binası içinde eşlik edemeyecekleri ifade edilmiştir .
4. Kurumumuzun 31/ 01/ 2019 tarih ve sayılı yazısı ile şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Bursa H Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu Müdürlüğünden bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur . Bursa H Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu Müdürlüğü tarafından gönderilen 05/ 03/ 2019 tarih ve sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle;
4.1 Adalet Bakanlığı Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğü’nün 46/ 1 sayılı “Genç ve Yetişkin
Hükümlü ve Tutukluların Eğitim ve İyileştirme İşlemleri ve Diğer Hükümler ” Genelgesi,
5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanunun 6. Maddesi, Ceza İnfaz
Kurumlarının Yönetimi ile Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfaz Hakkında Tüzük’ ün 106. Maddesi kapsamında kapalı ceza infaz kurumunda kalan hükümlü/tutukluların yaygın öğretimden yararlanabileceklerinin hükme bağlandığı,
4.2 YÖKDİL sınavının Anadolu Üniversitesi ve Ankara Üniversitesinin ortaklaşa hazırladığı ve
Anadolu Üniversitesinin uyguladığı bir sınav olduğu, Bursa H Tipi Kapalı C.İ .K. Anadolu
Üniversitesi AÖF sınavlarının yapıldığı sınav merkezi olduğu, bina yöneticisi ekranlarının da tanımlandığı, YÖKDİL sınavlarının ceza infaz kurumlarında yapılmadığına ve dışarıda yapılması durumunda kolluk kuvvetlerinin (jandarma) sınav mahalline alınmayacağına dair herhangi bir bilgilendirme yazısının kuruma ulaşmadığı,
4.3 Ancak Anadolu Üniversitesi ile Adalet Bakanlığı’nın yaptığı protokolün içeriğinin özellikle
YÖKDİL ile ilgili kısmın (sınavların kurumlarımızda yapılmadığı ve dışarıda yapıldığı durumlarda da kolluk kuvvetlerinin içeriye kabul edilmemesi) Kurum olarak bilinmemekle beraber Adalet
Bakanlığı Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğü’nün 18/ 09/ 2018 tarih ve sayılı yazısı ile YÖKDİL sınavının kurumlarda yapılmadığı, sınavların dışarıda gerçekleştirilmesi hususunda ise kolluk görevlilerinin sınav mahalline kabul edilmemesi nedeniyle verilen ret cevabi yazısından öğrenildiği,
4.4 Kurumda her türlü örgün ve yaygın eğitimin akademik takvimleri yeri ve zamanı geldikçe
hükümlü-tutuklulara bilgilendirme amaçlı kurumun merkezi anons sistemi ile bilgilendirmeler yapıldığını,
4.5 Ayrıca Adalet Bakanlığı Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğü’nün Bakırköy Cumhuriyet
Başsavcılığına gönderdiği 21/ 02/ 2017 tarih ve sayılı yazısına istinaden 677 sayılı
KHK’nın 4. Maddesi gereğince “Olağanüstü Halin” devam ettiği sürede hiçbir şekilde kurum içinde veya kurum dışında sınava katılamayacakları hüküm altına alındığı zamanlarda dahi ilgili
4 / 16duyuruların yapıldığı, ancak kanun gereği sınava giremeyeceklerinin de kendilerine tebliğ edildiğini,
zira sınav başvurusunda bulunan kişilerin tahliye olabildikleri ve bu nedenle dışarıda sınavlara katılabildiklerini,
4.6 Sınava katılmak isteyen hükümlü-tutukluların dilekçe ile başvuruda bulunduklarını,
4.7 Sınavlara başvuruda bulunmak isteyen hükümlü-tutukluların sınavlara girip giremediklerine
bakılmaksızın (nedeni : tahliye olma ihtimalleri) başvuruların eğer sınav kaydı kurum tarafından yapılabiliyorsa kurum Eğitim-Öğretim Servisince yapıldığı, kurum tarafından yapılamayacaksa kimler tarafından yapılabileceğinin kendilerine bildirildiği, Kurum tarafından temin edilmesi gereken belge varsa temin edilip kaydı yapacak ilgili kişiye verildiğini, (Fotoğraf, hükümlü-tutuklu belgesi vs.)
4.8 Ayrıca Olağanüstü halin devam ettiği sürelerde sınavlara katılamadıklarından, sınavlara ceza
infaz kurumunda bulundukları süre içerisinde katılamayacaklarının da kendilerine bildirildiğini, Olağanüstü hal kalktıktan sonra ise sınavlara katılıp katılamayacaklarının Adalet Bakanlığı Ceza ve
Tevkifevleri Genel Müdürlüğü ve Bursa Cumhuriyet Başsavcılığı’nın iznine bağlı olduğunun hükümlü-tutukluların kendilerine bildirildiğini,
4.9 Başvuruya konu olayda, Olağanüstü Halin kalkması ile hükümlü-tutukluların kurum içinde ve
kurum dışında sınavlara giremeyecekleri hükmünün ( 677 sayılı KHK’nın 4. maddesi) ortadan kalktığı için ve ÖSYM’nin yaptığı sınavlarda (DGS örneği) bir hükümlü-tutuklunun dışarıda sınava girmesinin hükümlü-tutuklularda sınavlara katılabilecekleri yönünden genel bir kanı oluşturmuş olabileceği,
4.10 Başvuru konusu olayda YÖKDİL başvurusunun kurum eğitim öğretim servisi görevlilerince
yapıldığı, Kurumda yapılabilecek sınavlarda herhangi bir engel bulunmadığı, ancak kurum dışında yapılması gereken sınavlarda başvuruda bulunan kişinin 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin
İnfazı Hakkındaki Kanunun 92 inci maddesinin 1 inci fıkrası uyarınca, sınava girmesinin güvenlik gerekçesiyle Cumhuriyet Başsavcılıkları tarafından kısıtlanabileceği,
4.11 YÖKDİL başvurularının 08- 17 Ağustos 2018 tarihleri arasında yapıldığı, Hükümlü-tutukluları
bilgilendirmek amacıyla 09/ 08/ 2018 tarihinde merkezi yayın sisteminden anons edildiği, Başvurucu ise 09/ 08/ 2018 tarihinde dilekçe yazarak başvuruda bulunduğu, YÖKDİL sınavına giriş belgelerinin 17/ 09/ 2018 tarihinde alındığı ve hemen 18/ 09/ 2018 tarihinde Adalet
Bakanlığı’na sınava giriş belgesinde yazan yerde sınava katılıp katılamayacağına dair yazı yazıldığı ve kişinin sınava katılamayacağına dair cevabın geldiği,
4.12 Sınavlara başvurunun yapılması ile kişilerin sınavlara nerede gireceklerine dair sınava giriş
belgesinin açıklanması arasında bir 1 ayı geçen bir sürenin bulunduğunu, sınava 3 gün kala sınava giremeyeceğine dair bilgi verilmesinin nedeninin sınava giriş belgelerinin son haftalara doğru açıklanmış olmasından kaynaklandığı, dolayısıyla Kurum Müdürlüğünün bir ihmalinin söz konusu olmadığı, mevcut haliyle hükümlü-tutuklunun yeni bir YÖKDİL sınavına katılmak için başvuru yapmış olması halinde bile ceza infaz kurumunda bulunun bir hükümlü-tutuklunun kurum içinde
YÖKDİL sınavı yapılmadığı için, kurum dışında da ilgili üniversitenin kolluk kuvvetlerini
5 / 16(jandarma) sınav yerine almamasından dolayı bu sınavın yine de gerçekleştirilemeyeceğini, ancak
kişinin tahliye olması durumunda bu sınava katılabileceği,
4.13 Ayrıca hükümlü-tutuklunun sınav başvurusunda bulunmuş olmasının kesin sınava girebileceği
anlamına gelmediği, sınava dışarıda girmesi gereken kişilerin sevk ve nakillerinin 5275 sayılı
Kanunun 92. maddesi ve ilgili diğer maddeler gereğince Cumhuriyet Başsavcılıklarınca güvenlik gerekçesiyle kısıtlanabileceği,
4.14 Başvuranın, 21/ 07/ 2018 tarihinde yapılan 2018 Dikey Geçiş Sınavına (DGS) Kurumdan 1
kişinin jandarma eşliğinde gittiği ve güvenlik güçlerinin denetiminde herhangi bir problem yaşanmadan girdiği iddiasına ilişkin olarak; ÖSYM’ce gerçekleştirilen sınavlarda ÖSYM ile yapılan protokolün ilgili maddeleri gereğince 6 kişinin üstünde sınava katılacak kişi bulunduğu zaman ceza infaz kurumlarında sınavların yapılmakta olduğu, 5 ve daha az kişi olduğu zaman ise sınava giriş belgesinde yazan yerlerde kişilerin güvenlik güçleri eşliğinde sınava girebilmelerinin sağlandığı, ÖSYM’nin kolluk kuvvetleri eşliğinde sınavı gerçekleştirilebileceği özel yedek salonlar hazırladığı ve sınavların diğer öğrencelerden ayrı, bağımsız salonlarda yapıldığını, YÖKDİL sınavının ise
Anadolu Üniversitesince yapıldığı ve Anadolu Üniversitesi’nin kolluk kuvvetlerinin (jandarma)
sınav yerine girmesine izin vermediği,
4.15 YÖKDİL sınavının ilk kez 5 Mart 2017 tarihinde yapıldığı dikkate alındığında; YÖKDİL
sınavının 2 yıldır uygulanan bir sınav olsa da; terör suçu nedeniyle hükümlü-tutuklularının olağanüstü halin devamı süresince 677 sayılı KHK’nın 4. Maddesi gereğince kurum içinde ve kurum dışında yapılan hiçbir sınava giremeyecekleri hükmü nedeniyle terör suçu nedeniyle hükümlü-tutuklularının 22 Kasım 2016 tarihinden itibaren “Olağanüstü Halin” kalktığı 19 Temmuz
2018 tarihine kadar kurum içinde ve kurum dışında yapılan hiçbir sınava alınmadıkları, 22 Eylül
2018 tarihinde yapılan YÖKDİL sınavının ise Olağanüstü halin kalkmasından sonra uygulanan ilk
sınav olduğu,
4.16 Genel Müdürlüğümüz Yetişkin Eğitim Bürosu ile yapılan görüşmelerde ve ortak mail
grubundan yapılan görüşmelerde hiçbir cezaevinde bu sınavın gerçekleştirilmediğinin öğrenildiği,
4.17 YÖKDİL sınavına başka ceza infaz kurumlarından katılan tutuklu ya da hükümlünün
olup olmadığı hususunu bilmediklerini, hâlihazırda Anadolu Üniversitesi’nin YÖKDİL sınavlarını ceza infaz kurumlarında yapmadığını, Cezaevi dışındaki salonlarda ise kolluk kuvvetlerini sınav salonuna almamasından dolayı hükümlü ve tutukluların sınavlara katılamadıklarını, 4.18. Ancak Adalet Bakanlığı ve Anadolu Üniversitesi Rektörlüğü ile yapılacak protokol ile
YÖKDİL sınavının da diğer sınavlar gibi, sınav merkezi olan ceza infaz kurumlarında yapılabileceğini belirtmiştir .
III. İLGİLİ MEVZUAT
5. 18/ 10/ 1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın;
5.1 “Cumhuriyetin Nitelikleri” kenar başlıklı 2. maddesinde; “Türkiye Cumhuriyeti, toplumun
6 / 16huzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı İçinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine
bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk
Devletidir .”,
5.2 “ Eğitim ve öğrenim hakkı ve ödevi” başlıklı 42. maddesinde; “Kimse, eğitim ve öğrenim
hakkından yoksun bırakılamaz . Öğrenim hakkının kapsamı kanunla tespit edilir ve düzenlenir…”,
5.3 “Dilekçe, Bilgi Edinme ve Kamu Denetçisine Başvurma Hakkı” başlıklı 74 üncü maddesi;
“… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir . Türkiye Büyük Millet
Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler … ” , 6. İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına İlişkin Sözleşme Ek Protokol No.1, “Eğitim Hakkı” başlıklı 2. maddesinde; “Hiç kimse eğitim hakkından yoksun bırakılamaz…”, 7. 14/ 6/ 2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi” başlıklı 5. maddesinin birinci fıkrası; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir .”, 8. 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanunun;
8.1 “ İnfazda temel amaç” başlıklı 3. maddesinde; “Ceza ve güvenlik tedbirlerinin infazı ile
ulaşılmak istenilen temel amaç, öncelikle genel ve özel önlemeyi sağlamak, bu maksatla hükümlünün yeniden suç işlemesini engelleyici etkenleri güçlendirmek, toplumu suça karşı korumak, hükümlünün; yeniden sosyalleşmesini teşvik etmek, üretken ve kanunlara, nizamlara ve toplumsal kurallara saygılı, sorumluluk taşıyan bir yaşam biçimine uyumunu kolaylaştırmaktır .”,
8.2 “Yüksek güvenlikli kapalı ceza infaz kurumları” başlıklı 9.maddesinde; “… Ağırlaştırılmış
müebbet hapis cezasına mahkûm olanlar ile süresine bakılmaksızın, suç işlemek amacıyla örgüt kurmak, yönetmek veya bu örgütün faaliyeti çerçevesinde, Türk Ceza Kanununda yer alan; a) İnsanlığa karşı suçlardan (madde 77, 78), b) Kasten öldürme suçlarından (madde 81, 82), c) Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçundan (madde 188), d) Devletin güvenliğine karşı suçlardan (madde 302, 303, 304, 307, 308), e) Anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlardan (madde 309, 310, 311, 312, 313, 314, 315), Mahkûm olanların cezaları, bu kurumlarda infaz edilir…”,
8.3 “Öğretimden yararlanma” başlıklı 76. maddesinde; “Açık ceza infaz kurumları ile çocuk
eğitim evlerinde bulunan hükümlülerin örgün ve yaygın, kapalı ceza infaz kurumunda bulunan hükümlülerin yaygın öğretimden yararlanmaları sağlanır . ”,
7 / 168.4 “Kapalı ceza infaz kurumu dışına çıkma hâlleri” başlıklı 92. maddesinde; “ Hükümlü; izin,
hastaneye, Cumhuriyet Başsavcılığına veya duruşmaya sevk, eğitim, öğretim, işyurdu, cezanın ertelenmesi, salıverilme, nakil, deprem, sel gibi doğal afet ve yangın hâlleri dışında ve yetkili makamca verilmiş yazılı bir emir olmadıkça kapalı kurumun dışına çıkarılamaz . 9 uncu maddenin ikinci fıkrasında yazılı suçlardan hükümlü ve tutuklu olanların, ceza infaz kurumu düzeni ile toplum güvenliğini tehlikeye düşürebileceği, terör örgütü veya diğer suç örgütü üyelerinin örgütsel amaçlı faaliyet ve haberleşmelerine imkân sağlayabileceği, yol, kalınacak ceza infaz kurumu ya da sınav merkezi veya okulda güvenlik açısından sakınca bulunabileceği değerlendirildiği takdirde kurum dışına çıkmaları Cumhuriyet başsavcılığı tarafından kısıtlanabilir…”, 9. Ceza İnfaz Kurumlarının Yönetimi İle Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında
Tüzük’ün “Öğretimden yararlanma” başlıklı 106. maddesinde; “Açık kurumlar ile çocuk eğitim evlerinde bulunan hükümlülerin örgün ve yaygın, kapalı kurumlarda bulunan hükümlülerin yaygın öğretimden yararlanmaları sağlanır . Hükümlülere okuma-yazma öğretilmesi, örgün veya yaygın öğretim kurumları aracılığıyla, kuruma gelmeden önce eksik kalan eğitimlerinin tamamlattırılması ve öğrenimlerini devam ettirilmesi sağlanır . İlköğretim ara sınıflarından terk olanlardan, örgün eğitim çağını geçirmiş on beş ve daha üst yaşlarda bulunan her hükümlünün yaygın eğitime devam etmesi teşvik edilir .”, 10. Adalet Bakanlığının 27/ 7/ 2007 tarihli ve 46/ 1 sayılı Genç ve Yetişkin Hükümlü ve
Tutukluların Eğitim ve İyileştirilme İşlemleri ve Diğer Hükümlere İlişkin Genelgesinin;
10.1 “Eğitim İlkeleri” başlıklı 2. bölümünde; “Hükümlü ve tutukluların maddî ve manevî
kalkınmaları için eğitim ve öğretim faaliyetlerinin gerekliliği ve yararı bütün dünyaca kabul edilmiştir . Bu faaliyetler, en etkili iyileştirme aracı olduğu kadar, kurum rejiminin gerektirdiği disiplin ve düzene en iyi uyan yaşayış sistemidir . Eğitime yönelik çalışmalardan beklenen; hükümlü ve tutukluların doğru davranış, tutum ve alışkanlıkları benimseyerek, yeniden suç işlemelerini önleyecek ahlâkî değerler kazanmalarını sağlamak, kurum hayatını normal hayata yakınlaştırarak, bu kişilerin salıverilmelerinden sonra topluma uyumlarını kolaylaştırmak ve dış olaylara, tahriklere karşı sabırlı, dayanıklı ve soğukkanlı hâle getirmektir . Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesinin R ( 89)
12 sayılı “Ceza İnfaz Kurumlarındaki Eğitim” konulu tavsiye kararı ile ceza infaz kurumlarındaki
eğitim hakkında üye devletlerce benimsenmesi önerilen aşağıdaki temel ilkelere uyulur; … b)
Hükümlü ve tutuklulara verilecek eğitimin, dış dünyada aynı yaş gruplarına sağlanan eğitimle aynı olması sağlanacak ve öğrenme fırsatlarının alanı olabildiğince geniş tutulacaktır… . ç) Ceza infaz kurumları sisteminin yönetimine katılanların ve ceza infaz kurumlarını yönetenlerin hepsi eğitimi mümkün olabildiğince daha fazla destekleyecek ve kolaylaştıracaktır… . d) Hükümlü ve tutukluların, eğitimin bütün yönlerine aktif olarak katılmasını teşvik etmek için her türlü çaba gösterilecektir… k)
Mümkün olan her durumda hükümlülerin ceza infaz kurumları dışında eğitime katılmasına izin verilmelidir…”,
10.2 “Eğitim-Öğretim Çalışmaları, Sosyal-Kültürel ve Sportif Faaliyetler” başlıklı 3.
bölümünde; “…Eğitim-öğretim çalışmaları ile sosyal-kültürel ve sportif faaliyetlerin hükümlü, tutuklu ve personele duyurulması : Eğitim ve öğretim servisi tarafından “eğitim haritası” doğrultusunda hazırlanan her döneme ilişkin plânlamalar, bir önceki dönemin son haftasına kadar
8 / 16bitirilecektir . Eğitim kurulunda değerlendirilen plânın uygulamaya konulması kararlaştırıldığında;
eğitim-öğretim çalışmaları ile sosyal-kültürel ve sportif faaliyetlere ilişkin programın bir sureti eğitim çizelgesi ekinde Genel Müdürlüğe, birer sureti de bilgi sahibi olunması, uygulama aşamasında aksaklıklar olmaması ve desteklenmesi için bir önceki dönemin son haftasında I .
müdüre, II . müdürler ile güvenlik ve gözetim servisine gönderilecektir . Bir sureti de tüm infaz ve koruma memurları ile infaz ve koruma başmemurlarına duyurulması, personelin konuya duyarlı olması ve işleyişe katkıda bulunması amacıyla personel ilân panosuna asılacaktır . Tüm oda veya koğuşlara onaylanan programın birer sureti dağıtılarak hükümlü ve tutuklular plânlamalardan haberdar edilecektir .”,
10.3 “Eğitim-Öğretim Çalışmaları” başlıklı 4. bölümün “Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Merkezi
ve Millî Eğitim Bakanlığı Tarafından Yapılan Sınavlar” ana başlığı altında; “Öğrenci Seçme ve
Yerleştirme Merkezi (ÖSYM) ve Millî Eğitim Bakanlığı tarafından düzenlenen ÖSS, YDS, KPSS ve benzerî sınavlar, sınav merkezi olan ceza infaz kurumlarında yapılacaktır . Hükümlü ve tutukluların sınav başvuruları yakınları tarafından yapılabilir, yapılamaması hâlinde, başvuru ceza infaz kurumlarının bulunduğu mahalde yapılabiliyorsa kurum tarafından görevlendirilen bir personel tarafından gerçekleştirilir . Sadece il merkezlerinde başvuru yapılıyorsa, öğrencinin bulunduğu kurum tarafından sınav merkezi olan kuruma bilgi verilerek, gerekli belgeleri gönderecek ve başvuru işlemi il merkezlerindeki sınav merkezi olan ceza infaz kurumlarından yapılacak müracaatlarla birlikte, sınav merkezi olan kurum idaresince görevlendirilecek bir personel tarafından gerçekleştirilecektir . Sınavların başvuru tarihi kurum öğretmeni, yokluğunda ise eğitimden sorumlu personel tarafından takip edilecektir . Sınavlar, belirlenen sınav merkezlerindeki ceza infaz kurumlarına gelen sınav komisyonları tarafından yapılmaktadır . Bu nedenle, sınavlara katılacaklara ilişkin T.C. kimlik numarası, adı soyadı, baba adı, doğum yeri ve tarihine ilişkin bilgileri içeren liste sınavdan en az 20 gün önce Genel Müdürlükte olacak şekilde gönderilecektir . Kuruma yeni gelen hükümlü ve tutuklu olduğu takdirde sınavdan önceki son iş gününe kadar bildirim yapılabilecektir .
“Açık İlköğretim Okulu, Açık Öğretim Lisesi ve Açık Öğretim Fakültesine İlişkin Ortak Hükümler” başlığı altındaki 2, 5 ve 6’ıncı maddeler bu sınavlar için de geçerli olacaktır .” hususlarına değinilmiştir .
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
10. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; tesis edilen işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilemediğinden, başvurunun reddi yönünde hazırlanan “Ret Karar Önerisi” Kamu
Başdenetçisi’ne sunulmuştur .
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 11. Başvurucu , 1 numaralı paragrafta ayrıntılarına yer verilen başvurusunda ; YÖKDİL sınavına kusuru bulunmaksızın giremediğini belirterek; 85 TL sınav ücreti dahil sınav ile ilgili tüm yasal haklarının iadesini talep etmektedir .
9 / 1612. Somut olayda; 09/ 08/ 2018 tarihinde, Bursa H Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu Müdürlüğü
Eğitim- Öğretim Servisi tarafından Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı koordinasyonunda Anadolu
Üniversitesi işbirliği ile düzenlenen ve Ankara Üniversitesi tarafından hazırlanan ve Anadolu
Üniversitesince sınav organizasyonu gerçekleştirilen ve 22/ 09/ 2018 tarihinde yapılacak olan Yüksek
Öğretim Kurumları Yabancı Dil Sınavı’nın (YÖKDİL) tüm tutuklu ve hükümlülere 09/ 08/ 2018
Perşembe günü saat 12:30 ve Saat 18:00 de duyurusunun yapılmasına karar verildiği,
12.1 Başvurucunun ise 09/ 08/ 2018 tarihinde dilekçe yazarak YÖKDİL sınavına katılmak için
başvuru da bulunduğu,
12.2 Başvurucunun, YÖKDİL (İngilizce) sınav kaydının (başvuru işlemini tamamlamak için sınav
başvuru ücretinin ödenmesi gerektiği uyarısı ile) yapıldığı ve kendisine başvuruya ilişkin bir şifre verildiği,
12.3 Başvurucunun ailesi tarafından kredi kartı ile 85 TL olan sınav ücretinin yatırıldığı,
12.4 17/ 09/ 2018 tarihinde sınava giriş belgelerinin yayınlandığı ve “Uludağ Üniversitesi İ .İ .B.F
Kat Nolu Salon Sıra No: Kampüsü Nilüfer-Bursa” adresinde sınava girmeye hak kazandığı,
12.5 17/ 09/ 2018 tarihinde Cezaevi Müdürlüğüne yapılacak olan sınava girmek istediğine dair
dilekçe verdiği,
12.6 Cezaevi Müdürlüğü tarafından 18/ 09/ 2018 tarihli ve sayılı yazı ile Adalet
Bakanlığı’na, başvuranın, sınava giriş belgesinde yazan yerde sınava katılıp katılamayacağına dair yazı yazıldığı,
12.7 18/ 09/ 2018 tarihinde de Adalet Bakanlığı Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğü tarafından ret
cevabı geldiği anlaşılmıştır .
13. Anayasa’nın 42. maddesinin birinci fıkrası; kimsenin eğitim ve öğrenim hakkından yoksun bırakılamayacağını düzenlemiştir . Öte yandan madde, devlete, ceza infaz kurumlarında bulunan tutuklu ve hükümlülere eğitim-öğrenim imkanı sağlanması yönünde pozitif bir yükümlülük yüklememiştir . Bu nedenle; tutuklu ve hükümlülerin eğitim hakkına yönelik değerlendirmelerde tutuklu ve hükümlüler açısından ceza infaz kurumunda bulunmanın doğal ve kaçınılmaz sonuçları göz önünde tutulmalıdır . (Bkz : Anayasa Mahkemesi Başvuru Numarası : 2017/ 32217, Karar
Tarihi : 24/ 5/ 2018)
14. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’ne (Sözleşme) ek 1 No.lu Protokol’ün 2. maddesinin birinci cümlesi hiç kimsenin eğitim hakkından yoksun bırakılamayacağını düzenleme altına almıştır .
15. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) de yerleşik içtihatlarında ceza infaz kurumunda bulunan kişilerin, kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkı dışında eğitim hakkı da dahil olmak üzere
temel hak ve hürriyetlerin tamamına sahip olmaya devam edeceklerini ifade etmiştir .(Bkz :
Hirst/Birleşik Krallık (No . 2), B. No; 74025/ 01,6/ 10/ 2005)
16. Bu nedenle, ceza infaz kurumunda bulunan kişilerin , 1 No’lu Protokol’ün 2. maddesinde
10 / 16güvence altına alınan eğitim hakkına sahip olduklarını, ancak bu hakkın mutlak olmadığını ve
doğası gereği Devlet tarafından düzenleme yapılmasını gerektirdiğini, zımnen kabul edilen bazı kısıtlamalara tabi olabileceğini, fakat hiçbir kısıtlamanın söz konusu hakkı, esasına halel getirecek ve etkililiğini ortadan kaldıracak ölçüde engelleyemeyeceğini, getirilen kısıtlamaların söz konusu hakkın, özünü zedeleyecek ve etkinliğinden yoksun bırakacak düzeyde sınırlamamasını temin etmek amacıyla, kişiler açısından öngörülebilir olması ve meşru bir amaç gütmesi gerektiğini, ayrıca başvurulan yollar ile güdülen amaç arasında makul bir orantısallık ilişkisi bulunması gerektiğini ifade etmiştir . (Bkz : Avrupa İnsan Hakları
Sözleşmesine Ek 1 No’lu Protokol’ün 2. Maddesi Hakkında Rehber- Eğitim Hakkı)
17. Örneğin; AİHM, “hükümlüler”in bir mahkeme tarafından verilen mahkumiyetin infazı için tutuldukları süreye karşılık gelen süre boyunca (Epistatu/Romanya, B. No: 29343/ 10, 24/ 9/ 2013, § 62); “tutuklular”ın ise devam etmekte olan bir yargılama esnasındaki yasal tutukluluk süresi zarfında (Baltan/Türkiye [k .k.], B. No: 32777 / 09, 27/ 3/ 2012) tam zamanlı eğitime erişimlerinin engellenmesinin sözleşme kapsamında eğitimden yoksun bırakma olarak değerlendirilemeyeceğini ve hükümlü veya tutukluların, ceza infaz kurumunda bulundukları süre zarfında fiilen eğitimlerine devam edememelerinin eğitim hakkını ihlal ettiğine ilişkin başvuruları açıkça dayanaktan yoksun bulmaktadır . (Bkz . Durmaz, Işık, Unutmaz ve Sezal/Türkiye [k .k.], B. No: 46506/ 99, 46569/ 99 46570/ 99, 46939/ 99, 4/ 9/ 2001) .
18. Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesinin R ( 89) 12 sayılı “Ceza İnfaz Kurumlarındaki Eğitim” konulu tavsiye kararı ile ceza infaz kurumlarındaki eğitimler hakkında üye devletlerce benimsenmesi önerilen bir takım ilkeler benimsenmiş olup Adalet Bakanlığının 27/ 7/ 2007 tarihli ve 46/ 1 sayılı
Genç ve Yetişkin Hükümlü ve Tutukluların Eğitim ve İyileştirilme İşlemleri ve Diğer
Hükümlere ilişkin Genelgesi ile de bu ilkelere uyulacağı düzenleme altına alınmıştır . Söz konusu ilkelerden bazılarının ise; öğrenme fırsatlarının alanının olabildiğince geniş tutulması, ceza infaz kurumları sisteminin yönetimine katılanların ve ceza infaz kurumlarını yönetenlerin hepsinin eğitimi mümkün olabildiğince daha fazla desteklemesi ve kolaylaştırması, hükümlü ve tutukluların, eğitimin bütün yönlerine aktif olarak katılmasını teşvik etmek için her türlü çabanın gösterilmesine yönelik olduğu anlaşılmıştır .
19. Ceza ve güvenlik tedbirlerinin infazına ilişkin usul ve esasları düzenleyen 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanunda; infazda temel amacın hükümlünün yeniden suç işlemesini engelleyici etkenleri güçlendirerek, toplumu suça karşı korumak ve hükümlünün; yeniden sosyalleşmesini teşvik etmek, üretken ve kanunlara, nizamlara ve toplumsal kurallara saygılı, sorumluluk taşıyan bir yaşam biçimine uyumunu kolaylaştırmak olduğu ve bu kapsamda da iyileştirme amacıyla kapalı ceza infaz kurumunda bulunan hükümlülerin yaygın öğretimden yararlanmalarının sağlanacağı yasal güvenceye bağlanmıştır .
20. Elbette, söz konusu hakta mutlak bir hak olmayıp tutuklu ve hükümlüler açısından ceza infaz kurumunda bulunmanın doğal ve kaçınılmaz sonuçları göz önünde bulundurulduğunda belli bazı kısıtlamalara tabi tutulması hayatın olağan akışına aykırı olmayacaktır . Nitekim yasa koyucu da hükümlülerin kapalı ceza infaz kurumu dışına çıkma hallerini ayrı bir madde ile ayrıntılı düzenlemiş olup, Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına mahkûm olanlar ile süresine bakılmaksızın, suç işlemek
11 / 16amacıyla örgüt kurmak, yönetmek veya bu örgütün faaliyeti çerçevesinde, Türk Ceza Kanununda yer
alan; İnsanlığa karşı suçlardan (Türk Ceza Kanunu (TCK) madde 77, 78), Kasten öldürme suçlarından (TCK madde 81, 82), Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçundan (TCK madde 188), Devletin güvenliğine karşı suçlardan (TCK madde 302, 303, 304, 307, 308), Anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlardan (TCK madde 309, 310, 311, 312, 313, 314, 315), hükümlü ve tutuklu olanların, ceza infaz kurumu düzeni ile toplum güvenliğini tehlikeye düşürebileceği, terör örgütü veya diğer suç örgütü üyelerinin örgütsel amaçlı faaliyet ve haberleşmelerine imkân sağlayabileceği, yol, kalınacak ceza infaz kurumu ya da sınav merkezi veya okulda güvenlik açısından sakınca bulunabileceği değerlendirildiği takdirde kurum dışına çıkmaları
Cumhuriyet başsavcılığı tarafından kısıtlanabileceğini belirtmiştir .
21. Başvuranın YÖKDİL sınavına girmesi talebine ilişkin olarak Ceza ve Tevkifevleri Bakanlığı tarafından verilen Ret Kararı ile başvuranın eğitim hakkına müdahale edildiği anlaşılmış olup söz konusu müdahalenin hukuka uygun olabilmesi için, Anayasada öngörülen temel hak ve özgürlüklerin sınırlandırılması şartlarına uygun olması gerekmektedir . Anayasa, temel hak ve hürriyetlerin, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabileceğini ve bu sınırlamaların, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamayacağını düzenlemiştir .
22. Bu kapsamda; idare tarafından yapılan müdahalenin gerekçesi incelendiğinde; YÖKDİL sınavının DGS’ye kıyasla yeni uygulanan ve YÖK tarafından Anadolu Üniversitesine yaptırılan bir sınav olduğu, sınavın Bakanlık tarafından bilinen bir takvimi olmayıp YÖK tarafından belirlenen ve ilan edilen tarihlerde yapıldığı, bu sebeple ceza infaz kurumlarında bulunan tutuklu ve hükümlülerin
YÖKDİL sınavına nasıl katılacaklarına ilişkin protokol bulunmamakla birlikte çalışmaların bu yönde devam ettiği, DGS’ ye ceza infaz kurumlarında bulunan tutuklu ve hükümlülerin katılımında uygulanan usulün henüz YÖKDİL sınavı için uygulanamadığı, bu sınavın ceza infaz kurumlarında yapılamaması, bununla birlikte sınava katılacak tutuklu ve hükümlülerin güvenlik personeli eşliğinde sınava katılımının sağlanamayacağının YÖK ve Anadolu Üniversitesi ile yapılan görüşmelerden anlaşılmasıyla bu durumun güvenlik sorununa yol açacağının değerlendirilerek başvurucunun YÖKDİL sınavına katılımının uygun görülmediği, hali hazırda ÖSYM tarafından yapılan sınavlarda bir protokolün bulunduğu ve YDS sınavına katılabileceğinin belirtildiği anlaşılmıştır .
23. Anadolu Üniversitesi Rektörlüğü tarafından gönderilen yazıda da; YÖKDİL sınavının, Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı koordinasyonunda Ankara Üniversitesi Rektörlüğü arasında düzenlenen işbirliği protokolü çerçevesinde 2017 yılından beri gerçekleştirildiği, 2017 yılında 3 (üç),
2018 yılında ise 2 (iki) kez olmak üzere, şu ana kadar toplam 5 (beş) kez gerçekleştirildiği, 2018 yılı
içindeki son YÖKDİL sınavının, 22 Eylül 2018 tarihinde yapıldığı, YÖKDİL sınavlarının tamamının, ilgili protokol hükümleri çerçevesinde ve Sınav Kılavuzunda da belirtildiği üzere Adana, Ankara, Antalya, Aydın, Bursa, Çanakkale, Çorum, Denizli, Diyarbakır, Edime, Elazığ, Erzurum, Eskişehir, Gaziantep, Hatay, İstanbul, İzmir, Kars, Kayseri, Konya, Malatya, Mersin, Muğla, Sakarya, Samsun, Sivas, Şanlıurfa, Trabzon, Van ve Zonguldak olmak üzere 30 (otuz) ildeki sınav merkezlerinde yapıldığı, YÖKDİL sınavına ilişkin ceza infaz kurumlarında sınav organizasyonu
12 / 16yapılmadığı, Anadolu Üniversitesi Merkezi Sınav Yönergesinde belirtildiği üzere Üniversite
tarafından gerçekleştirilen merkezi sınav organizasyonlarında sınav binalarına sınav görevlileri ve adaylar dışındaki kişilerin giremediği, bu sebeple, güvenlik güçleri tutuklu veya hükümlü adaylara sınav binası içinde eşlik edemeyecekleri ifade edilmiştir .
24. Başvuranın “21/ 07/ 2018 tarihinde yapılan 2018 Dikey Geçiş Sınavına (DGS) Kurumunuzdan 1 kişinin jandarma eşliğinde gittiği ve güvenlik güçlerinin denetiminde herhangi bir problem yaşanmadan girdiği ancak başvurana YÖKDİL sınavına girmesi için aynı imkanın tanınmadığı bu nedenle eşitlik ilkesine aykırı davranıldığı” iddiasına ilişkin olarak ; Ceza İnfaz Kurumlarında
Hükümlü ve Tutuklu olarak bulunan adayların Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi
Başkanlığı (ÖSYM) tarafından yapılan Sınavlara Başvurusu, Sınava Alınması ve Sınav
Görevlilerinin Görev ve İşlemleri Hakkında Protokolün 5. maddesinde; “…Ceza ve Tevkifevleri
Genel Müdürlüğü tarafından ÖSYM’ye bildirilen listelerde yer alan 5 (beş) ve daha az sayıda adayın bulunduğu ceza infaz kurumunda sınav yapılmaz . Bu adaylar, ÖSYM tarafından ilgili sınav merkezindeki Yedek Sınav Evrakı Yönetim Merkezinde (YSYM) sınava alınır .” hükmünün bulunduğu, dolayısı ile iki Kurum arasında yapılan protokol gereğince sınava katılan kişinin Yedek Sınav Evrakı
Yönetim Merkezinde güvenlik personeli eşliğinde sınava girmesinde herhangi bir engel olmadığı, Ancak YÖKDİL sınavının ceza infaz kurumlarında yapılmadığı, Anadolu Üniversitesi Merkezi
Sınav Yönergesinde belirtildiği üzere Üniversite tarafından gerçekleştirilen merkezi sınav organizasyonlarında sınav binalarına sınav görevlileri ve adaylar dışındaki kişilerin giremediği, bu sebeple, güvenlik güçlerinin tutuklu veya hükümlü adaylara sınav binası içinde eşlik edemeyecekleri anlaşılmıştır .
25. Anayasa Mahkemesi yerleşik içtihatlarında; Anayasa’nın 10. maddesinde düzenlenen eşitlik ilkesi ve Sözleşme’nin 14. maddesinde düzenlenen ayrımcılık yasağının ihlal edildiğine yönelik iddiaların tek başına değil, kişinin hangi temel hak ve özgürlüğü konusunda ayrımcılığa maruz kaldığını iddia ediyor ise o hakla bağlantılı olarak ele alınması gerektiğini belirtmiştir . ( Anayasa
Mahkemesi Bireysel Başvuru No : 2018/11653 2012/ 1049, 26/ 3/ 2013)
26. Somut olayda da başvuran kendisinin YÖKDİL sınava güvenlik güçleri eşliğinde girmesine izin verilmezken, başka bir mahpusun DGS’ye güvenlik güçleri eşliğinde girmesine izin verilmesi durumunun eğitim hakkının korunması noktasında eşitlik ilkesine ve ayrımcılık yasağına aykırı davranıldığını iddia etmektedir .
27. Eşitlik kavramı, herhangi bir nesnel ve makul dayanağı olmaksızın aynı durumdaki bireylere farklı muamelede bulunulmamasına ilişkin gerekliliği ifade etmektedir . Bu kavramın somutlaştığı Anayasa’nın 10. maddesi “dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle”; Sözleşme’nin 14. maddesi ise “cinsiyet, ırk, renk, dil, din, siyasal veya diğer kanaatler, ulusal veya toplumsal köken, ulusal bir azınlığa aidiyet, servet, doğum başta olmak üzere herhangi başka bir duruma” dayalı olan farklı muamele şekillerini yasaklamaktadır (Anayasa Mahkemesi Bireysel Başvuru No : 2018/11653 2012/ 606, 2012/ 2014)
28. Başvurucunun emsal gösterdiği olayda daha önce ÖSYM ile yapılmış ve uygulanmakta olan bir protokolün bulunması ve protokol kapsamında kişinin güvenlik güçleri eşliğinde
13 / 16sınava girmesine izin verildiği, YÖKDİL sınavına ilişkin henüz Kurumlar arası bir protokolün
bulunmadığı, dolayısı ile farklı hukuki zemine dayanan taleplere farklı karar verilmesinin karşılaştırılmasının yapılamayacağı anlaşıldığından eşitlik hakkı ve ayrımcılık yapıldığına yönelik bir durumun söz konusu olmadığı tespit edilmiştir .
29. Başvuranın “…sınavın yapılacağı 22/ 09/ 2018 tarihine kadar sınava hazırlandığı, sınava 3 gün kala Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğünden gelen 18/ 09/ 2018 tarihli ve sayılı yazı ile YÖKDİL sınavına girmesinin yasaklandığını öğrendiği …” iddiasına ilişkin olarak haklı bir beklentinin oluşup oluşmadığı ve ceza infaz Kurumunun bir ihmali olup olmadığı hususunda;
29.1 Meşru beklenti; makul bir şekilde ortaya konmuş icra edilebilir bir iddianın doğurduğu, ulusal
mevzuatta belirli bir kanun hükmüne veya başarılı olma şansının yüksek olduğunu gösteren yerleşik ve istikrarlı bir yargı içtihadına dayanan yeterli somutluğa sahip nitelikteki bir beklentidir . Ayrıca Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM); özünde “varlık” olarak kabul görebilecek bir şahsi menfaatin, ulusal mahkemelerin yerleşmiş içtihadı gibi yalnızca ulusal hukukta yeterli bir temeli olması hâlinde mümkün olabileceği görüşündedir . Dolayısıyla Anayasa ve
Sözleşme’nin ortak koruma kapsamında olan meşru beklentiye dayalı mülkiyet hakkının tespiti mevcut hukuk sisteminde iddia edilen mülkiyet iddiasının tanınmasına bağlı olup bu tanıma ise mevzuat hükümleri ve yargı kararları ile yapılabilecektir (Anayasa Mahkemesi Bireysel Başvuru
No:2013 / 616 )
29.2 Haklı beklenti, bireyin kendisine güvenerek hareket ettiği lehine olan bir kanunda
öngörülmez bir değişiklik yapılması ve bu öngörülmez değişikliğin herkes yönünden objektif olarak geçerli olabilecek bir beklentiyi sonuçsuz bırakması şatlarının birlikte gerçekleşmesi durumunda gündeme gelmekte olup, yine bir beklentinin hukuken koruna bilmesi için beklentinin korunmasına engel teşkil eden bir kamu yararının da bulunmaması gerekir .
(Anayasa Mahkemesi 01/ 11/ 2017 tarihli ve 2016/ 20E. 2017/ 145K . sayılı Kararı)
29.3 Tutuklu ve hükümlüler açısından ceza infaz kurumunda bulunmanın doğal ve kaçınılmaz
sonuçları vardır . 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un 92’nci maddesinin birinci fıkrası kapsamındaki hükümlü ve tutukluların kurum dışında yapılan sınavlara katılmak amacı ile nakil işlemleri hakkında Cumhuriyet Başsavcılıkları tarafından karar verildiği ve bu madde kapsamında bulunan tutuklu ve hükümlülerin ceza infaz kurumu düzeni ile toplum güvenliğini tehlikeye düşürebileceği, terör örgütü veya diğer suç örgütü üyelerinin örgütsel amaçlı faaliyet ve haberleşmelerine imkân sağlayabileceği, yol, kalınacak ceza İnfaz kurumuna başvuru ya da sınav merkezi veya okulda güvenlik açısından sakınca bulunabileceği değerlendirildiği takdirde kurum dışına çıkmalarının kısıtlanabileceği belirtilmiştir . Ayrıca olağanüstü halin devamı süresince dahi 7083 sayılı Kanunun 4. maddesi gereğince terör örgütü üyeliği veya bu örgütlerin faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlar sebebiyle tutuklu veya hükümlü olarak ceza infaz kurumunda bulunanlar, olağanüstü halin devamı ve kurumda barındırıldıkları süre zarfında, ülke genelinde uygulanan merkezi sınavlar ile örgün veya yaygın her türlü eğitim ve öğretim kurumları ile kamu kurum ve kuruluşları tarafından ceza infaz kurumu içinde veya dışında yapılan ya da yaptırılan sınavlara giremeyecek olan tutuklu ve hükümlülerin dahi her zaman tahliye olma ihtimallerine yönelik olarak; Adalet Bakanlığı Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğü’nün Bakırköy Cumhuriyet
.
14 / 16Başsavcılığına gönderdiği 21/ 02/ 2017 tarih ve sayılı yazısına istinaden sınavlara
başvuruda bulunmak isteyen hükümlü-tutukluların sınavlara girip giremediklerine bakılmaksızın eğer sınav kaydı kurum tarafından yapılabiliyorsa kurum Eğitim-Öğretim Servisince yapıldığı, kurum tarafından yapılamayacaksa da başvurunun kimler tarafından yapılabileceğinin kendilerine bildirildiği, Kurum tarafından temin edilmesi gereken belge varsa da temin edildiği anlaşıldığından başvuran için haklı beklenti kavramının gündeme gelmeyeceği tespit edilmiştir .
30. Başvuranın iddiaları, idarenin konuyla ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat, Kurumumuz kararları ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; Başvuranın YÖKDİL sınavına girmesi talebine ilişkin olarak YÖKDİL sınavına ilişkin ceza infaz kurumlarında sınav organizasyonu yapılmadığı, Anadolu Üniversitesi Merkezi Sınav Yönergesinde belirtildiği üzere Üniversite tarafından gerçekleştirilen merkezi sınav organizasyonlarında sınav binalarına sınav görevlileri ve adaylar dışındaki kişilerin giremediği, bu sebeple, güvenlik güçleri tutuklu veya hükümlü adaylara sınav binası içinde eşlik edemeyecekleri dikkate alındığında her ne kadar Ceza ve Tevkifevleri Bakanlığı tarafından verilen Ret Kararı ile başvuranın eğitim hakkına müdahale edilmiş olsa da, söz konusu müdahalenin Anayasanın 13.
maddesi kapsamında kanunilik ilkesine uygun, ölçülü ve orantısal olduğu ve idarenin işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır .
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 31. İyi yönetim ilkelerine 28/ 03/ 2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup, söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; Adalet Bakanlığı Bilgi İşlem Dairesi Başkanlığı’ndan istenilen bilgi ve belgelerin Kurumumuza süresi içinde gönderildiği anlaşılmıştır .
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
32. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin birincisi fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ edildiği tarihten itibaren , ilgili idarenin işlemine karşı (varsa)
dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır .
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;
Kararın BAŞVURANA, BURSA H TİPİ KAPALI CEZA İNFAZ KURUMU MÜDÜRLÜĞÜ
İLE ADALET BAKANLIĞI CEZA VE TEVKİFEVLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE
tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi .
15 / 16Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi