|
ÖZET: Başvuran, avukatının bulunduğu ceza infaz kurumuna gelememesi ve ailesinin ziyaret edememesi nedeniyle İzmir veya Ege Bölgesindeki bir ceza infaz kurumuna nakil talep etmiştir. İdare, başvuranın nakil talebini, talep edilen kurumların dolu olması ve başvuranın kendi suç türünden tutuklu ve hükümlülerin yoğun olduğu kurumları talep etmesi gerekçeleriyle reddetmiştir.
Hukuki değerlendirmede, başvuranın savunma hakkının kısıtlandığı iddiası, duruşmalara katılımının sağlandığı ve avukatıyla görüşme imkânının bulunduğu göz önünde bulundurularak dayanaksız bulunmuştur. Ayrıca, başvuranın aile hayatına saygı hakkı, ceza infaz kurumlarının düzenlenmesi ve güvenliği açısından sınırlı olabileceği belirtilmiştir. Sonuç olarak, başvurunun kısmen kabulü ve kısmen reddi ile başvuranın nakil koşullarını taşıması kaydıyla, talep edilen kurumlarda boşalma olması durumunda nakil talebinin yeniden değerlendirilmesi tavsiye edilmiştir. |
T.C. TÜR K İYE BÜYÜK M İLLET MEC LİS İ KAMU DENETÇ İLİĞ İ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/2828-S.23.4824
B AŞVURU NO :
KARAR T ARİHİ :
KISMEN T AVS İYE KISMEN RET KARARI
B AŞVURAN :
B AŞVURUYA KONU İ DARE : ADALET BAKA N LIĞ I
B AŞVURUNUN KONUSU : Başvur anın; avukatı nın, bulunduğu Ceza İnfaz Kuruma gelemedi ği, savunma hakkını n kısı tl andığı ve ailesinin kendisini ziyarete gel emedi ği iddi aları yla İz mi r ili veya Ege Bölgesinde bulunan bir ceza infaz kurumuna nakil talebine il işki ndir.
B AŞVURU T ARİHİ :
I. B AŞ VURANI N İDDİ A VE T ALE PL E Rİ
1. Başvu ran özetle; ikametinin İz mi r ilinde bulunduğunu, ya r gıl amasını n ya pıl dığı Mahkemenin İz mi r ilinde olduğunu, aradaki mesafe nedeniyle avuk atı nın İz mi r ilinden bul unduğu Kuruma geleme diğini , savunma hakkını n tamamı yla kısı tl andığını , a yrı ca, ailesinin kendisini ziyarete gelemedi ğini , bu nedenlerle ya ptı ğı nakil başvurula rı nın reddedil di ğini iddia ederek İz mi r ilinde veya Ege Bölgesinde bulunan bir ceza infaz kurumuna ücreti ta r afınca ödenmek üzere naklini talep etmektedir.
II. İDARENİN B AŞVURUYA İL İŞ KİN AÇIKLAMALARI
2. Ş ikâ yet başvurusunun çözüme kavuş turulm ası amacı yla Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlü ğünden
31.10.2022 tarihli ve – – sa yıl ı ile 02.01.2023 tarihli –
– sa yı lı yaz ılarımı z ile bilgi ve belge talep edilmi ş olup adı geçen Genel Müdürl üğün
29.12.2022 tarihli ve – – sayı lı ile 18.01.2023 tarihli ve E-
– – sa yıl ı cevabi yaz ıl arında; 2.1. Başvuranın, naklini talep ett iği kurumların kapasitelerinin dolu olm ası nedeniyle Genel Müdürlüğün
28.09.2022 tarihli ve – – sa yıl ı yaz ısı yla naklinin uygun görülmedi ği,
2.2. Başvu ranın, bilgi formunun incelenmesi sonucunda infaz edil memiş ve kaldı rılmamı ş herhangi bir disiplin cez asını n bulunmadığını n tespit edil diği, 2.3. Hükümlü ve tut uklul arın kendi istekleri ile bul undukları kurumdan b aşk a kurumlara nakledilebilmeleri için 5275 sa yıl ı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İn faz ı Hakkında Kanun’un 54 üncü maddesinin birinci
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
fıkrasını n (e) bendinde, ”İstekt e bulunulan kurumda yer, kapsama gücü ve sını fının uygun bulunm ası ve tutukevi olm aması” ifadelerine yer ve rildi ği, bu nedenle, nakil taleplerinin incelenmesinde; kurumun kapasitesi, güv enli ği ve hangi suç türüne ait odalar ın bulunduğu, kişi lerin can güv enli ğine il işki n olarak da, talepte bulunanın hasım olarak bil dirdiği bir kişi nin talep ett iği kurumda bulunup bulunm adığı gibi hususlar göz önünde bulunduruld uğundan her talebin uygun değerlendiril em ediği, 2.4. Başvuranın barındırı ldı ğı Alanya L Tipi Kapa lı Ceza İnf az Kurumu kapasitesinin 1670, mevcudunun 2296, doluluk oranını n %137 olduğu, 08.09.2022 tarihli dilekçesinde ist e ğe bağlı naklini talep ett i ği; – Manisa T Tipi Kapalı Ceza İnf az Kurumu kapasitesinin 1000, mevcudunun 1071, doluluk oranını n %107, – Akhisar T Tipi K apalı Ceza İnfaz Kurumu kapasitesinin 1000, mevcudunun 1285, doluluk oranını n %129, – Ödem iş M Tipi Kapalı Ceza İnf az Kurumu kapasitesinin 400, mevcudunun 462, doluluk oranını n %116, – Ödem iş T Tipi Kapalı Ceza İnf az Kurumu kapasitesinin 1000, mevcudunun 1266, doluluk oranını n %127, – Salihli T Tipi Kapalı Ceza İn faz Kurumu kapasitesinin 400, mevcudunun 676, doluluk oranının %169 olduğu, – Bergama M Tipi Kap alı Ceza İnf az Kurumunun suç türü it ibarı yla konumuna uygun olm adı ğı, 2.5. Başvuranın, 5275 sa yı lı Kanun’un 9 uncu maddesinin üçüncü fıkrası uya rın ca yüksek güvenlikli veya bir bölümü yüksek güvenlikli kapalı ceza infaz kurumlarında barındırılm a k zorunda olduğu, naklini talep ett iği kurumlarda terör suçundan bulunan hükümlü/tutuklulara ayrılan od aların kapasitelerinin ise dolu olduğu, 2.6. Öte yandan, a ynı suç türünden çok fazla tutuklu ve hükümlünün a ynı kurumda barındı rılması durumunda bu tutuklu ve hükümlülerin fikir ve eylem birliği içinde hareket etmeleri nedeniyle kurum güvenli ğini zafiyete u ğra tabilece ğini n de ğerl endir il diği, bu kapsamda baş vuranın da kendi suç türünden tutuklu ve hükümlülerin yo ğun oldu ğu ku rumları talep etmesi nedeniyle nakil taleplerinin uygun değerlendirilemedi ği, 2.7. 5275 sa yıl ı Kanun’un 9 uncu maddesinin üçüncü fıkr ası u yarınc a (Eylem ve tut uml arı nedeniyle tehlikeli hâlde bulunan ve özel gözetim ve denetim alt ında bulundurulm aları gerekli olduğu saptananlar ile bulundukl arı kurumlarda düzen ve disiplini bozanlar veya i yil eşti rme tedbir, araç ve usûllerine ısrarla karşı koyanlar) ba rındırılan kişi lerin, yüksek güvenlikli veya bir bölümü yüksek güvenlikli kapalı ceza infaz kurumlarında ba rındırılm ak zorunda oldukl arı, dol a yısı yla hükümlü ve tut u klul arın nakil taleplerinin ceza mi ktarları ve örgütteki k onuml arın ın dikkate alı narak de ğerlendiril di ği, 2.8. Hükümlü ve tut ukluların nakil taleplerine k arş ın yapıl an işl eml erin ırk, dil, din, mezhep, milliyet, renk, cinsiyet, do ğum, felsefî inanç, millî veya sosyal köken, siyasî veya diğe r fikir yahut düşün cel eri ile ekonomik güçleri ve di ğe r toplumsal konuml arı yönünden a yırım ya pıl maks ız ın ve hiçbir kimseye a yr ıcalı k tanınmaksız ın u ygulandı ğı, 2.9. Ceza infaz kurumlarında bulunan hükümlü ve tutukluların; hastalık, disiplin, güvenlik, özellikle toplu nakiller ve tutuk lul arın mahkeme nedeniyle yapı lan sevkleri sonucu, ceza infaz kurumları mevcutl arının günaşırı de ğişm esine yol açtı ğı, bu nedenle; ceza infaz ku rumlarınd a bulunan hükümlülerin nakil taleplerinin Genel Müdürlüğe ulaştı ğı anda, talep edilen kurumların kapasitelerinin o günkü veriler göz önüne alı narak d e ğe rlend irildi ği, 2.10. A yrı ca, her ay nakillerin açıl dığını n tüm Cumhuriyet başs avcıl ıkl arın a bil dirild iği, başvuranın ileriki aylarda konumuna uygun en az üç yeri belirtir dilekçesi ile nakil talebinde bulun ması halinde talebinin mevzuat çerçevesinde de ğe rlendiril ec e ği, Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
2.11. Başvu ranın, K arşı yaka 3. A ğır Ceza Mahkemesinin talebi üzerine iki kez mahkeme nedenli sevk işl eml erinin ger çekleştiri ldi ği, bu nedenle savunma hakkını n kısı tl anmasının söz konusu olm adığı, 2.12. İz mi r 1 No.lu F Tipi Yüksek Güvenlikli Kapalı Ceza İnf az Kurumunda barındırılm akta iken
12.01.2022 tarihinde “A sa yiş ve Güvenlik” nedeniyle Alanya L Tipi Kapalı Ceza İnf az Kurumuna
nakledildi ği, 2.13. Başvuranın yar gıl a ndığı mahkeme tara fında n duruşmalarında bizzat haz ır bulundurulm asına ili ş ki n müzekkere gelmesi halinde “Suç ve ya r gıl ama yeri nedeniyle” nakil talebinin mevzuat çerçevesinde değerlendiril e ce ği
Açıkl amalarına yer ve rilmi ş; a yrıca İdar e t ara fından gönderilen ziyaret ve telefon görüşmele ri raporl arından başvuranın 12.01.2022-09.11.2022 tarihleri ara sında yalnı z ca yedi kez avuk atı yla görüştü ğü, telefon görüşmel erini ise düzenli aralı kl arla gerç ekleştirdi ği anlaşılm ışt ır.
III. İL GİL İ MEVZUAT
3. 2709 sayı lı Türkiye Cumhuriyeti Anayas ası ’ n ın ; 3.1. “Temel hak ve hürriyetlerin sın ırl anm ası” başlı k lı 13 üncü maddesinde; “Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksız ın yaln ız ca Anayasanı n ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sını rlana bil ir. Bu sını rlamal ar, Anayasanı n sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.” , 3.2. “Özel h ayatı n gizl il iği” b aşlı klı 20 nci maddesinin ilgili kısı mların d a ; “Herkes, (…) aile ha yatı na saygı gösterilmesini isteme hakkına sahiptir (…)”, 3.3. “Ailenin koru nm ası ve çocuk h aklar ı ” b aşlık lı 41 inci maddesinin ilgili k ısı mların d a; “Aile, Türk toplumunun temelidir (…) Devlet, ailenin huzur ve refahı [nı] (…) sağl amak için gerekli tedbirleri alı r, teşkil atı kurar.”, 3.4. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvur m a hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin 3 üncü ve 4 üncü f ık raların d a; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başv urma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlı ğına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçili ği Kurumu idarenin işl eyişi yle ilgili şikâyetl eri inceler”, 3.5. “D. Mil letlerarası an dlaşm aları uygun bu lm a” b aşlı k lı 90 n cı maddesinin 5 nci f ık rasın ın ilgili cümlelerinde; “ Usulüne göre yürü rlüğe konulmu ş Mil letlerarası andlaş malar kanun hükmündedir. (… )
Usulüne göre yürürl üğe konulmuş temel hak ve özgürlüklere il işkin mill etl eraras ı andlaşmalarl a kanunlar ın aynı konuda fa r klı hükümler içermesi nedeniyle çıkabile cek uyuş maz lı klar da milletlera rası andlaş ma hükümleri esas al ın ır .” 4. Avrupa İn san Hak ları S özleş mesi’nin “Özel ve aile h ayatı n a saygı h akkı” b aşlık lı 8 inci maddesinde; “1. Herkes özel ve aile ha yatı na, konutuna ve yazış masına s aygı gösterilmesi hakkına sahiptir. 2. Bu h akkın kullanılmasına bir kamu makamını n müdahalesi, ancak müdahalenin yasayla öngörülmüş ve demokratik bir toplumda ulusal güvenlik, kamu güv enli ği, ülkenin ekonomik re fahı , düzenin korunması, suç işl enmesini n önlenmesi, sağl ığı n veya ahlakın veya başkaları nın hak ve özgürlüklerinin korunması için gerekli bir tedbir olması durumunda söz konusu olabi li r.” , 5. 5275 sayı lı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İn f azı Hakk ınd a Kanun ’un; 5.1. “Yüksek güvenlikli kapalı ceza infaz ku rum ları ” b aşlık lı 9 uncu maddesinde; “(1) Yüksek güvenlikli kapalı ceza infaz kurumları, iç ve dış güvenlik görevlilerine sahip, firara karşı teknik, mekanik, elektronik ve fizikî engellerle donatı lmış, oda ve koridor kapıl arı sürekli kapalı tutulan, ancak mevzuat ın bel irt ti ği hâllerde aynı oda dış ındaki hükümlüler arası nda ve dış çevre ile temasla rın geçerli olduğu sıkı güvenlik
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
rejimine tâbi hükümlülerin bir veya üç kişi li k odalarda barı ndırı ldı kları tesislerdir. Bu kurumlarda bireysel veya grup hâlinde iyileşti rme yöntemleri u ygulanı r.
(2) Ağırl aştı rıl mış müebbet hapis cezası na mahkûm olanlar ile süresine bakıl maksız ın, suç iş leme k amacıyla örgüt kurmak, yönetmek veya bu örgütün faaliyeti çerçevesinde, Türk Ceza Kanununda yer alan; a) İnsanlığa karşı suçlardan (madde 77, 78), b) Kasten öldürme su çları ndan (madde 81, 82), c) Uyuş tu r ucu veya uyarı cı madde imal ve ticareti suçundan (madde 188), d) Devletin güv enli ğine k arşı suçlardan (madde 302, 303, 304, 307, 308), e) Anayasal düzene ve bu düzenin işl eyişi ne karşı suçlardan (madde 309, 310, 311, 312, 313, 314, 315), Mahkûm olanl arın cezal arı, bu kurumlarda infaz edilir.
(4) Birinci fı krada tanı mı yapı la n kurumları n iht iy acı karşı lama bakımında n yetersiz olması hâlinde, diğer kapalı ceza infaz kurumlarının yüksek güvenlikli bölümleri kullanılı r.”, 5.2. “Nakiller ” b aşlı k lı 53 üncü maddesinde “Hükümlüler, kendi istekleri veya toplu sevk, disiplin, as ayiş ve güvenlik, hast alı k, eğit im, öğreti m, suç ve yargı lama yeri nedenleriyle başka bir kuruma nakledilebili rler.” , 5.3. “Kendi istekleri ile nakil ” b aşlık lı 54 üncü maddesinde, “(1) Hükümlülerin kendi istekleri ile bulundukları kurumdan başka kurumlara nakledilebilmeleri için; a) Gitmek istedikleri kurumlardan duruml arına uygun en az üç yeri belirten bir dilekçe vermeleri, b) Nakil giderlerini peşin olarak ödemeyi kabul etmeleri, c) Ceza infaz kurumları nda bulunul ması gereken sürenin üç aydan fazla olması , d) İyi hâl göstermeleri, disiplin cezası almamış veya kaldırıl mış olması, e) İst ekt e bulunulan kurumda yer, kapsama gücü ve sını fı nın uygun bulunması ve tutukevi olmaması, f) Mahkûmiyet sürelerine uygun hükümlülerin barı ndırı ldı ğı bir kurum olması, g) Daha önce disiplin nedeniyle ayrıl mak zorunda kald ıkla r ı kurum olmam ası, Gerekir.” , T utuklular ın yükümlülükleri başl ıklı 116 ncı maddesinin ilgili kıı smlarında; “ Bu Kanunun; yüksek güvenlikli kapalı ceza infaz kurumları , (… ) nakiller, (… ) konular ında 9, (… ), 34 ilâ 53, (…)in ci maddelerinde düzenlen m iş hükümlerin tutukluluk hâliyle uzlaş ır nitelikte ol an la r ı tutuklular hakkında da uygulanabi li r.” 6. 6328 sayı lı Kamu De n etçil iği Kurumu Kanunu ’nun “Kurumun Görevi” b aşlı k lı 5 inci maddesinin birinci f ık rasın d a ; “Kurum, idarenin iş leyişi yle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve i şlemleri ile tutum ve da vranı şlar ını ; insan hakları na dayal ı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, a raşt ırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görev li dir.” , 7. 29/3/2020 tarih ve 31083 sa yıl ı Resmi Gazete’de yayı mlan an Ceza İ n f az Ku ru mla rın ın Yönetimi
İle Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnf azı Hak k ınd a Yönetmeli k ’in “Hükümlülerin Nakillerinde
Dikkat Edilecek Hu su slar” b aşlı k lı 127 nci maddesinin ilk fık rasınd a ; “Hükümlülerin nakillerinin 5275 sayıl ı Kanunun 53 ila 58 inci maddeleri hükümlerine göre gerç ekleştir il ir.” , 8. Adalet B ak an lı ğın ın 05/06/2015 tarihinde kabul edilerek yü rü rlü ğe konulan 167 sayı lı Ceza İnf az
Ku ru mların ın Tahsisi, Nakil İşl emleri ve Diğer Hükümler konulu Genelge ’nin; Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
8.1. “Hü küm lü ve Tu tu klu ları n Nakil İşl em leri” b aşlı k lı ikinci bölümünün “Nakill er” b aşlık lı 5 nci maddesinde; “ Hükümlü ve tut uklul arın, kendi istekleri veya toplu sevk, disiplin, asayiş ve güvenlik, e ği ti m, öğreti m, suç ve yargı lama yeri nedenleriyle başka bir kuruma nakilleri yapıl abil ecekti r.” 8.2. “Hükümlülerin Kendi İst ekleri ile Nakill eri” b aşlı klı 15 inci maddesinde, Kanunun ve
Yönet meli ğin “Kendi istekleri ile n akil ” maddelerinde aranan şartlara ek olarak; ‘‘h) Talep ettikleri ceza infaz kurumunda kendileri, diğer hükümlüler ve kurum açısı ndan güvenlik riski oluşt urmaması, ı) Disiplin nedeniyle a y rıl dıkları kurumlar hariç, talep ettikleri kurumlarda daha önce kalmış iseler, Bakanlı kça değ erlendiri lmek üzere; kendileri, diğer hükümlüler veya kurum açısı ndan somut gerekçelerle güvenlik riski oluşt urup oluşt urmayacakları hususunda bu yer idare ve gözlem kurulunun taleple ilgili görüşünün alı nmış olması, j) Ba kanl ık taraf ından dönem itibariyle ist eğe bağlı nakle kapatı lmış olmaması, gerekir” , 9. B irleş miş Milletler Genel Kurulunun 9 Aralı k 1988 tarihli ve 43/173 s ay ıl ı k ararıyl a kabul edilen, “Herhangi Bir Şekilde Tutulan veya Hapsedilen Kişi lerin Ko ru n masın a İli şk in Prensipler B ü tün ü ” nün; 9.1. “Aile m en su pları ve dış dünya ile il eti şim kurma h akkı’’ b aşlık lı 19 uncu maddesinde ‘‘Tutulan veya hapsedilen bir kimseye kanunda veya kanuna dayanan bir düzenlemede belirtilen makul şart lara ve sını rlamal ara tabi olarak, özellikle aile üyeleri t araf ından ziyaret edilebilme ve onlarla hab erleş me gibi, dış dünya ile il eti şim kurabilmesi için kendisine yeterli imkan verilir. ’’ 9.2. ‘‘İkam etgah ın a yakın bir yerde tutulma h ak kı ’’ b aşlı k lı 20 nci maddesinde; “Tutulan veya hapsedilen kişi talep ettiği takdirde, mümkün olduğu ölçüde ikamet ett iği yere makul uzaklı ktaki bir tutukevinde veya hapishanede tut ulmalı dır.”, 10. Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi’nin Üye Devletlere Avrupa Cezaevi Ku rall arı Hak k ınd a
REC (2006) 2 S ayıl ı Tavsiye Kara rı Ekinin; 10.1. “Tem el İlkeler” başl ıkl ı 3 üncü ve 6 n cı maddelerinde; “Özgürl üğünden yoksun bırakıl an k iş il ere getirilen kısı tl amalar, asgari gereklilikte ve ha kları nda hükmedilen ka rarı n meşru amacıyla or an tı lı olmalı dır.’’, “Bütün alı konma biçimleri, özgürl üğünden yoksun bırakılan k iş il eri n özgür toplumla yeniden bütünl eşmelerini kolayla ştı racak şekil de düzenlen meli dir.” , 10.2. “K apsam ve Uygulama A lanı” b aşlı klı 10.1 ve 10.4 üncü maddelerinde; “ Avrupa Cezaevi
K ural ları , adlî bir makam taraf ından tutuklanan kişi lerle mahkûmiyetlerine karar verilmesi sonucu özgürl üğünden yoksun b ırakılan kişi lere uygulanı r.” , “Cezaevinde tutulan veya paragraf 10.3. b’de belirtilen biçimlerde alı konan tüm kişi ler, bu Kurallar bakımından mahpus olarak nit elendiri li r.” 10.1. “Y erleşti rm e ve Barın dırm a ” b aşlık lı 17.1. , 17.2. ve 17.3 üncü maddelerinde, “Mahpuslar, mümkün olabildiğince evlerine veya sosyal rehabilitasyon ortamlarına yakın cezaevlerine yerleşti ril meli dirl er.” , “Cezaevlerine y erleşti rme de, suçun deva mlı takibi, güvenlik ve emniyet gerekleri ve tüm mahpuslara uygun rejimlerin sağl anması ihtiyacı hesaba katı lmalı dır.” , “ İlk yerleşti rme ve sonradan yapıl acak bir cezaevinden di ğer in e nakil konusunda, mümkün olabi ldi ğince mahpusa danış ıl malıdı r.’’, 10.2. “Dış Dünya ile İli şki” b aşlı k lı 24.4. ve 24.5 inci maddelerinde, “Ziyaretler için yapılan düzenlemeler, mahpuslara aile il işkilerini mümkün olduğunca normal bir düzeyde sürdürmelerine ve geli şti rmelerine izin verecek bir tarzda olmalı dır.” , “Cezaevi yetkilileri, dış dünyayla yeterli bir i leti ş im sürdürmelerinde mahpuslara yardı m etmelidirler ve bunun için onlara uygun destek ve y ar dı m sağl amalıdı rlar .”
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
Düzenlemelerine yer veri lm işt ir.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA A KMAN ’IN KAMU BAŞDENET ÇİS İ’NE ÖNERİS İ
11. İl gil i mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendiril di ğinde, başv uru konusuna il işki n “ Kısmen
Tavsiye Kısm en Ret Karar Öne risi” Kamu Başde netçisi ’ne sunul muşt ur.
V. DEĞE RLE NDİRM E VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden 12. Başvuran 1 numaralı paragrafta a yrıntıl arın a yer verilen başvurusunda; ya r gıl andı ğı Mahkemenin İz mi r ilinde olduğu, avukatı nın bulunduğu Kuruma gö rüşe gelemedi ği, savunma h akkı nı n tamamı yla kısı tl andığı ve ailesinin ziyarete hiç gelemedi ği iddi aları yla İz m ir ilinde veya Ege Bölgesinde bulunan ceza infaz kurumlarından birine naklini talep etmektedir.
13. Başvu ru konusuna il i şkin olarak İd are ile yapı lan yaz ışm ala rdan; başvu ranın daha evvel İz mi r 1 No lu
F Tipi Yüksek Güvenlikli Kapalı Ceza İnf az Kurumunda barındırıldı ğı, ancak 12.01.2022 tarihinde a sa yiş ve güvenlik nedeniyle Alanya L Tipi Kap alı Ceza İnf az Kurumuna nakle dil diği, başvuranın 08.09.2021 tarihli dilekçesinde Manisa, Akhisar, Ödemi ş, Salihli ve Bergama il/ilçelerinde bulunan kurumlara naklini talep ett iği, söz konusu kurumlardan b eşini n kapasitesinin %100’ün üzerinde oldu ğu, a yrı ca terör suçundan bulunan hükümlü/tutuklulara a yrılan odala rın kapasitelerinin dolu olduğu, birinin ise suç türü it ibarı yl a konumuna uygun olm adı ğı, bununla birlikte, başv uranın kendi suç türünden tutuklu ve hükümlülerin yo ğun olduğu Kuruml arı talep ett iği, bu hususun da kurum güvenli ğini zafiyete u ğr atabilec ek nitelikte değerlendiril di ği, belirtilen nedenlerle b aşvura nın nakil talebinin uygun görülmedi ği, öte yandan, Karşı yaka 3. A ğır Ceza Mahkemesinin talebi üzerine iki kez mahkeme nedenli sevk işl e ml erinin ge rçekl eşti rildi ği ve başvuranın ya r gıl andı ğı mahkeme tarafından duruşmalarında bizzat haz ır bulundurulm asına il işki n müzekkere gelmesi halinde “Suç ve yar gıl ama yeri nedeniyle” nakil talebinin mevzuat çerçevesinde de ğe rlendiril ec e ği hususl arı anlaşılm ışt ır.
a. B aşvu ran ın Savunma Hak k ın ın Kısı tland ığı İd d iası 14. B aşvuran yar gıl and ığı Mahkemenin İz mi r ilinde bulunduğunu, b ulunduğu Kuruma avu katı nın gel emedi ğini , genel bir söylem olarak da savunma hakkını n tamamı yl a kısı tl anmı ş olduğun u iddia etmektedir. Öncelikle belirtilmelidir ki başvuran, Mahkemece haz ır bulunm ası istenmesine karşın veya
S EGB İS yoluyla du ruşm alara katı lm asına karar verilmesine ka rşın duruşm alara katı lm asına İdar ece imkân tanınmadığına il işki n bir beyanda bulunmamakta; aksine duruşmalar a götürüldüğünü belirtmektedir. Öte yandan, başvur anın, avu katı nın bulunduğu Kuruma gel emedi ği iddi ası yalnı z başına savunma hakkını n kısı tl andı ğı anlamı yla yo rumlanmamalı dır. Başvu ranın savunma h akkını n İdarec e kısı tl andığı yönünde bir değerlendirm e ye, avuk at ı ile etkin ve yeterli bir il eti şim kurmasını n engell enmi ş/kı sıt lanmış olm ası durumunda varmak mümkün olabilir; ancak b aşv uranın, avukatı gör üş yapmak istemesine karşın İdarec e avukatı yl a gö rüştürülm e diği ya da il eti şim ini n kısıt ladığı yönünde bir b e yanı bulunm amaktadır. İd areden alı nan ziyaret raporla rınd a da başvur anın avukatl a rı yla birçok kez gö rüştüğü görülmektedir. Şu durumda, başvuranın savunma h ak kına İd ar ece ya pıl an bir müdahale tespit edil em ediğinden söz konusu iddi anın dayanaktan yoksun oldu ğu ve başkac a bir incelemeyi gerekti rmedi ği de ğerl endiril mi şti r.
b. B aşvu ran ın Nakil Talebinin Reddedilmesi İşl emi 15. Başvur an, bulundu ğu Kurumda ailesinin kendisini hiç ziyarete gel e mediğini iddia etmekte; nakil talebini de bu hususa daya ndırm aktadır. İdar ede n alı nan ziyaret raporla r ı üzerinde yapıl an incelemede, başvuranın 12.01.2022 – 09.11.2022 tarihleri arasında herhangi bir aile üyesi tarafından ziyaret edil mediği görülmektedir.
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
16. Aile hayatı na s a ygı h a kkı, T.C. Anayasas ı ’nın 20 nci maddesinin birinci f ıkrası yla güvenceye alı nmı ştı r.
Madde gerekçesi de dikkate alı ndığında kamusal makaml arın özel hayata ve aile ha yatı n a müdahale edememesi ile kişi nin ferdî ve aile ha ya tı nı kendi anladığı gibi düzenleyip yaşa ya bil mesi ge re ğine işaret edil diği görülmekte olup söz konusu düzenleme, Avrupa İnsan Hakla rı S öz leşmesi’nin (Söz leşme) 8 inci maddesi çerçevesinde korunan aile ha yatı n a sa ygı hakkını n Ana ya sa’d aki karşılı ğını oluşt urmaktadır
[Anayasa Mahkemesi (AYM), B. No: 2018/34176, 29/12/2021, § 25].
17. Hükümlü veya tutuklular, T.C. Anayasası’nın 19 uncu maddesi kaps a mı nda hukuka uygun olarak kişi öz gürlüğü ve güv enli ği hakkından mahrum bıra kıl abil irken, Ana ya sa’nı n ve S öz leşme’nin ortak alanı kapsamı nda kalan temel hak ve hürriyetlerin tama mı na genel olarak sahiptirler (AYM, B. No: 2016/9621, 22/1/2019, § 23; B. No: 2018/33605, 4/7/2022, § 19). Bu b a ğlamda, hükümlü ve tut ukların aile ha ya tı n a sa ygı hakkını n da Anayasa ve S öz leşme’nin ortak şekil de koruma alt ına aldı ğı temel haklardan olduğu konusunda bir kuşku bulunm amaktadır.
18. Bununla birlikte An a ya sa’ nın 19 uncu maddesi ger e ğince, hükümlü ve tut uklul arın özel ve aile ha ya tı nın sını rlanması, hukuka uygun olarak ceza infaz kurumunda tut ulm anın kaçını lm az ve do ğal bir sonucudur (AYM, B. No: 2017/31069, 30/9/2020, § 48). Avrupa İnsan Hakl arı Mahkemesi (Mahkeme) de
S öz leşme’nin tutuklulara tutukluluk yerlerini seçme hakkı tanımadı ğını , tutuklunun ailesinden a yrılm asını n ve uz aklaştırıl masını n, tutukluluğun kaçını lm az sonucu oldu ğunu belirtmektedir. Ancak bununla birlikte
Mahkeme, bir kişi nin ailesinden uzak bir cezaevinde tutuklu bulunm asını n baz ı koşul larda aile ha yat ına bir müdahale teşkil edebil ec eğini , zira aile ha yatı nın korunması için, tutukluyu ziyaret etme im kânını n temel bir etmen olduğunu, bu bağlamda co ğrafi mesafenin, aile ziyaretlerinin ve dola yısı yl a aile ba ğlarını n boz ulm asına neden olacak nitelikte bir faktör olduğunu belirtmektedir ( Baş vuru No. 19302/09 ve 49089/12, § 60, 72).
19. Anayasa Mahkemesi de hükümlü ve tut uklul arın özel ve aile ha yatı n a sa ygı gösterilmesi hakkı nın, ceza infaz kurumu idaresinin hükümlü ve tut uklul arın ailesi ve yakınl arı yla tem asını devam ettirecek önlemleri alm asını zorunlu kıl dığını beli rtmi şti r (B. No: 2017/31069, 30/9/2020, § 48). A yrı ca Anayasa Mahkemesi, aile ha yatı na sa ygı hakk ı kapsamı nda, tutuklu ya da hükümlünün aile haya tı nı sürdürmesini sa ğl ama ya yönelik olarak devletin üstlenmesi gereken birta kım yükümlülükler ortaya çıkabile ce ğini , bu anlamdaki pozitif yükümlülüklerin gereklerinin de her somut ola yın kendine özgü koşul ların a göre d e ğişi kli k göster ebil ec e ğini beli rtmi şti r (B. No: 2017/31069, 30/9/2020, § 47) .
20. Öte taraftan, Avrupa Cezaevi Kurall arı ve Birleşmi ş Milletler taraf ından kabul edilen Prensipler
Bütünü ’nde (Bkz. 9 ve 10 numaralı paragraflar) mahpusların mümkün olduğunc a evlerine/ikametlerine ya kın kurumlarda barındı rılması gerekti ği belirtilmektedir. Konuya il işki n olarak A İHM de -nit eli ği ge re ği barındırdığı güçlükleri de dikkate alarak- cezaevi sisteminin düzenlenmesinde ulusal makaml arın takdir yetkisine sahip oldu ğunu, ancak cezaevi da ğıl ım ında mahkûmların en az ından baz ı aile ve sosyal ba ğların korunması menfaatini dikkate alm ası ger ekti ğin i vurgulamakta ve bu bağl amda da Avrupa Cezaevi
Kurall arında belirtilen aile ba ğlarını n kopa rılmasını n önlenmesi ve mümkün olduğu takdirde tut uklul arın ikamet yerlerine yakın bulunan cezaevlerine dağıl mala rına imkân sağl anması ger ekti ği ilkesini desteklemektedir ( B aşvuru No. 19302/09 ve 49089/12, § 70).
21. Konuya il işki n ulusal mevzuata bakıl dığında; 5275 sa yıl ı Kan un’un 53 ve 116 ncı maddeleri ile 167 No lu Genel ge’nin 13 üncü maddesinden, tut uklul arın kendi istekleriyle nakillerini talep edebilecekleri sonucuna varılmaktadır. Nitekim İda re de başvur anın talebini bu kapsamda de ğe rlendirmi şti r. İn c elenen başvuruda, başvur anın nakil talebi, suç türü it ibarı yla yüksek güvenlikli ceza infaz kurumlarda barındırılm ası ger ekti ği ancak talep ett iği ceza infaz kurumlarını n kapasitelerinin ve bununla birlikte ilgili
Kurumlarda terör suçundan tutuklu/hükümlülere a yrılan odal arın kapasitelerinin dolu olm ası nedeniyle reddedil mi şti r. A yrıc a, İd are, a ynı suç türünden çok fazla tutuklu ve hükümlünün a ynı kurumda barındırılm ası halinde bu kişi lerin fikir ve eylem birliği içinde hareket ederek kurum güv enli ğini zafiyete
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
uğr atabilec e ğini değerlen dirmekte, bu bağlamda, başvuranın nakil talebini, -kapasite dolul uğunun yan ı sıratalep ett iği kurumlarda kendi suç türünden yo ğun tutuklu/hükümlülerin bulunm ası hususuna da daya ndırmaktadır.
22. İd arenin ret sebeplerinden biri olarak gösterilen kapasite dolul uğu hususu, hem tutuklu/hükümlülerin ceza infaz kurumlarında insan onuruna yar aşır ko şull arda t utul maları hem de kurum düzeninin korunması bakım ından taşı yabil e ce ği riskler bakım ından göz önüne alı nmalıdı r. Bununla birlikte, -yukarıda yapıl an açıkl ama kapsamı nda- a ynı suç türünden çok fazla tutuklu/hükümlülerin a ynı kurumlarda barındırılm amasına dikkat edilmesi de kurum gü venli ği ve düzeninin sa ğlanması bakım ından önemli ve gözetilmesi gereken bir husus olarak de ğerlendiril mektedir. Netice olarak idarenin ret gerekçelerinin meşru amaçlara dayan ıl dığı tespit edilmektedir.
23. Yukarıda yapıl an aç ıkl amalar, yer verilen Mahkeme k ara rları ve tüm dosya kaps amı nda ya pıl an incelemede; başvu ranın nakil talebinin kapasite dolul uğu ve kurum güvenl iği gerekçeleriyle reddedilmesi işl emi nde hukuka a ykırı lı k bulunm adığı, ancak bununla birlikte, başvur anın aile ha yatı na s a ygı hakkı gözetilerek, nakil koşul la rını taşım ası ka ydı yl a (disiplin cez ası alm amı ş olm ası ya da kaldı rılmı ş olm ası / nakil giderlerini peşin ödemeyi kabul etmesi gibi), nakil talep ett iği ceza infaz kurumlarını n hâli haz ırda kapasitelerinin üzerinde dolu olm ası nedeni ile nakli sağlanam amı ş olsa da nakil talep edilen kurumlarda boşalm a olm ası yahut ailesine daha yakın illerde durumuna uygun ve kapasitesi müsait kuru ml arın bulunm ası durumunda, nakil talebinin yeniden d e ğe rlendirilmesi ger ekti ği kanaatine v arılmı ştı r.
B. İyi Yönetim İlk eleri Yönünden Değerlend irme 24. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 sa yıl ı mükerrer Resmi Gazete’de ya yım l anan Kamu
Denetçili ği Kurumu Kanununun U ygul anmasına İli ş ki n Usul ve Esaslar Hakkında Yön etm eli k’in ” İyi yönetim ilkeleri” başlı klı 6 ncı maddesinde yer verilmi ş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapıl an değerlendirm e neticesinde, şikâ yet başvu rusunun inceleme ve ar aştı rması kapsamı nda Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgeler bakım ından -31.10.2022 tarihli Bilgi Belge Talebi yaz ısı açısı ndan- İdar e tarafından süresi içerisinde işl em tesis edilmedi ği, dol a yıs ı yla İdar e ta rafın dan “makul sürede karar verme ve kar arın geciktirilmeksizin bil dirilm esi” ilkelerine uygun d avranıl madı ğı tespit edil mi ş olup İd are ye belirtilen ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA Ö Z GÜRL Ü ĞÜNE İL İŞ Kİ N YASAL MEVZUAT
25. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sa yıl ı Kamu Den et çil iği Kurumu Kanununun 17 nci maddesinin sekizinci fıkrasına göre Kamu De netçili ği Kurumuna dava açma süresi içinde yapıl an başvuru, işl eme ye b aş lamış olan dava açma süresini durdurmakta olup, anıl an Kanunun 21 inci maddenin birinci fıkr ası u yarınca başvurunun Kurum tara f ından reddedilmesi hâlinde, (varsa) durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliği nden itibaren k aldı ğı yerden işl eme ye b aşlar, 21 inci maddenin ikinci fık rası u ya rınca ise tavsiye kar arı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işl em tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise (varsa) d urmuş olan dava açma süresi kaldı ğı yerden işl eme ye devam edecek olup ilgili
İd arenin işl emi ne ka rşı Ankara İd are Mahkemesi nezdinde ya r gı yolu açıkt ır.
VII. KARAR
Yukarıda ya pıl an a çı klamalar, anıl an mevzuat hükümleri ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendiril di ğinde; B A Ş VURUNUN KISMEN KABULÜ KISMEN REDDİNE, Başvur anın talep ett i ği kurumlara nakledilmesi talebinin REDDİNE, Diğe r yandan, b aşvuranı n nakil koşul larını taşıması ka ydı yla, talep ett i ği kurumlarda boşalm a olm ası yahut ailesine daha yakın illerde durumuna uygun ve kapasitesi müsait infaz kuruml arının bulunm ası durumunda, nakil talebinin yeniden de ğerlendi rilmesi hususunda ADALET B AKANL I ĞINA T AVS İ YEDE
BULUNULMASINA,
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
6328 sa yıl ı Kanun’un 20 nci maddesinin üçüncü fık rası u ya rınc a, bu karar üzerine tesis edilecek iş lem in
veya eylemin 30 (otuz) gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna; Kara rın, Başvur ana ve Adalet Bakanl ı ğına tebliğine Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başden etçisi ’nc e karar verildi.
Ş eref MALKOÇ
Kamu B aşd en etçisi
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr