|
ÖZET: Bu Danıştay kararında, başvuranın ailevi sebeplerle İstanbul’daki bir ceza infaz kurumuna nakil talebi incelenmiştir. Ceza ve güvenlik tedbirlerinin infazına ilişkin temel amaçlar arasında, hükümlünün yeniden sosyalleşmesini teşvik etmek ve topluma kazandırmak yer almaktadır. Hükümlülerin aileleriyle olan ilişkilerinin sürdürülmesi, infaz rejiminin ıslah edici rolünün bir parçası olarak kabul edilmektedir. Ancak, başvuranın nakil talebinin reddedilmesinin hukuka uygun olduğu belirtilmiştir; zira talep edilen kurumların doluluk oranları, nakil işleminin gerçekleştirilmesini engellemektedir.
Bununla birlikte, başvuranın çocuk sahibi olması ve ailevi ilişkilerinin sürdürülmesinin önemi göz önünde bulundurularak, Covid-19 tedbirlerinin kaldırılmasının ardından, nakil koşullarını taşıması durumunda talebinin yeniden değerlendirilmesi gerektiği vurgulanmıştır. Bu durum, hem başvuranın aile hayatına saygı hakkını hem de çocuğun yüksek yararını koruma ilkesini gözetmektedir. |
TÜR K İYE BÜYÜK M İLLET MEC LİS İ KAMU DENETÇ İLİĞ İ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/13978-S.21.22417
B AŞVURU NO :
KARAR T ARİHİ :
KISMEN T AVS İYE KISMEN RET KARARI
B AŞVURAN :
B AŞVURUYA KONU İ DARE : CEZA VE TEVK İF EV LER İ GENEL MÜ DÜR LÜĞÜ
B AŞVURUNUN KONUSU : Başvur anın, ailevi sebeplerle, İstanbul ilinde bulunan bir ceza infaz kurumuna nakil talebine il işki ndir.
B AŞVURU T ARİHİ :
I. B AŞVURANIN İDDİ A VE T ALE PL E Rİ
1. B aş vu ran Kurumumuza yap tığı b aşvu ru su nd a özetle, 2017 yı lı Haziran a yınd a Osmaniye 1 No.lu T
Tipi Ceza İn faz Kurumuna nakledildi ğini , anne ve babas ın ın İst anbul ilinde yaşadı ğını ve sa ğlı k sor unları olduğunu, bu nedenle yolculuk yapamadıklarını ; e şi ve çocuğunun ise Mersin ilinde yaşadı ğını ve kendisini ziyarete gelmelerinin maddi olarak a ğır yük oluşt urduğunu, hem söz konusu durum hem de başvuru dilekçesinde beli rttiği di ğer nedenlerle eşi ve o ğlu yla 6 ayda bir görüş ebil di ğini , Mersin veya İstanbul ilinde bulunan bir ceza infaz kurumuna nakledilebilmek için yaz dı ğı dilekçelerin r eddedil diğini belirterek, İstanbul ilinde bulunan bir ceza infaz kurumuna nakledilmeyi talep etmektedir.
II. İDARENİN B AŞVURUYA İL İŞ KİN AÇIKLAMALARI
2. Ş ikâ yet başvurusunun çözüme kavuşt urulması amacı yla Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlü ğünden
12.07.2021 tarih ve sa yıl ı yaz ım ız ile bilgi ve belge talep e di lm iş olup, adı geçen Genel
Müdürlüğün 27.08.2021 tarihli cevabi yaz ısı nda, 2.1. Başvur anın, bilgi formunun incelenmesi sonucunda herhangi bir disiplin cez asını n bulunm adığını n tespit edil diği, 2.2. Başvuranın barındırı ldı ğı Osmaniye 1 No.lu T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunun kapasitesinin 1000, mevcudunun 1040, doluluk oranını n %104 olduğu , naklini talep ett iği; – Maltepe 1 No.lu L Tipi Kapalı Ceza İn faz Kurumunun kapasitesinin 1756, mevcudunun 2396, doluluk oranını n %136, – Maltepe 2 No.lu L Tipi Kapalı Ceza İn faz Kurumunun kapasitesinin 1756, mevcudunun 2475, doluluk oranını n %141, Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
– Maltepe 3 No.lu L Tipi Kapalı Ceza İn faz Kurumunun kapasitesinin 1756, mevcudunun 2664, doluluk oranını n %152, – Sincan 1 No.lu L Tipi Kapalı Ceza İnf az Kurumunun kapasitesinin 1764, mevcudunun 1911, doluluk oranını n %108, – Sincan 2 No.lu L Tipi Kapalı Ceza İnf az Kurumunun kapasitesinin 1724, mevcudunun 1859, doluluk oranını n %108, – Silivri 1 No.lu L Tipi Kapalı Ceza İn faz Kurumunun kapasitesinin 1677, mevcudunun 2134, doluluk oranını n %127, – Silivri 2 No.lu L Tipi Kapalı Ceza İn faz Kurumunun kapasitesinin 1716, mevcudunun 2396, doluluk oranını n %140, – Silivri 3 No.lu L Tipi Kapalı Ceza İn faz Kurumunun kapasitesinin 1677, mevcudunun 1980, doluluk oranını n %118 olduğu, – Ümraniye T Tipi K apal ı Ceza İnf az Kurumunun ise konumuna uygun olm adığı, 2.3. Hükümlülerin kendi istekleri ile bulundukl arı kurumdan başka kurumlara nakledilebilmeleri için 5275 sa yıl ı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfaz ı Hak kında Kanun’un 54 üncü maddesinin birinci fıkrasını n (e)
bendinde, “ İst ekte bulunulan kurumda yer, kapsama gücü ve sını fının uygun bulunm ası ve tutukevi olmama sı” ifadelerine yer verildi ği, bu nedenle, nakil taleplerinin incelenmesinde; kurumun kapasitesi, güvenli ği ve hangi suç türüne ait odaların bulunduğu, kişi lerin can güv enli ğine il işki n olarak, talepte bul un anın hasım olarak bil dirdiği bir kişi nin talep etti ği kurumda bulunup bu lu nm adığı gibi hususlar göz önünde bulundurulduğun dan, her talebin uygun d e ğe rlendiril emedi ği, 2.4. 5275 sa yıl ı Kanun’un 9 uncu maddesinin üçüncü fıkr ası u ya rınca “Eylem ve tutumları nedeniyle tehlikeli hâlde bulunan ve özel gözetim ve denetim alt ında bulundurulm aları gerekli olduğu saptananlar ile bulundukl arı kurumlarda düzen ve disiplini bozanlar veya i yil eşti rme tedbir, araç ve usûllerine ısr arla karşı ko yanl ar” ‘ın yüksek güvenlikli veya bir bölümü yüksek güvenlikli kapalı ceza infaz kuru ml arında barındırıldı ğı, dola yısı yla hükümlü ve tutukl uların nakil taleplerinin ceza miktarları ve örgütteki konuml arı dikkate alı narak d e ğerl en dirild iği, 2.5. A ynı suç türünden çok fazla tutuklu ve hükümlünün a ynı kurumda barındırılm ası durumunda bu tutuklu ve hükümlülerin fikir ve eylem bi rliği içinde hareket etmeleri nedeniyle kurum güvenl iğini n zafiyete u ğr atı labilece ği nin değerl endiril diği, bu kapsamda başvuranın kendi suç türünden tutuklu ve hükümlülerin yo ğun ol du ğu kurumları talep etmesi nedeniyle nakil taleplerinin uygun değerlendiril eme ye bil diği , 2.6. Ülke genelinde, ceza infaz kurumlarında bulunan hükümlü ve tut uklul arın; hastalık, disiplin, güvenlik, özellikle toplu nakiller ve tutukluların mahkeme nedeniyle ya pıl an sevkleri sonucu, ceza infaz kurumlarını n mevcutl arın ın günaşırı d eğişm ekte olduğu, bu nedenle, ceza infaz kurumlarında bulunan hükümlülerin nakil talepleri Genel Mü dürlüğe ulaştı ğı anda, talep edilen ku rumların kapasitelerinin o günkü veriler göz önüne alı narak d e ğe rlend irildi ği, 2.7. Yukarıda belirtilen kapalı ceza infaz kurumlarının, tamamı yüksek güvenlikli bir ceza infaz kurumu olm a yıp, bir bölümünün yüksek güvenlikli bir ceza infaz kurumu ol m ası nedeniyle tutuklunun barı ndırıl abil ece ği oda s a yı sını n kısı tl ı ve odaların kapasitelerinin de dolu ol duğu, 2.8. Covid-19 pandemisi nedeniyle virüsün kurumlarda ya yıl maması için alı nan önlemler kapsa mı nda başka bir hastalık nedeniyle hastanelere sevk edilen, kuruma ilk defa kabul edilen, güvenlik ve du ruşma gibi zorunlu nedenlerle nakil edilen hükümlü ve tut uklul arın kurumlara girişl e rinde 14 gün boyunca izolasyona tabi tut ulm aları ge rekti ği için kurum kapasitelerinde de artış gör üldüğü, Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
2.9. A yrıc a 05.03.2021 tarihli ve E-35211520-249.01-890/20512 sa yıl ı genel yaz ıl arı ile 01.03.2021-
19.03.2021 tarihleri arası nda bir defaya mahsus ist eğe ba ğlı nakil taleplerinin alı ndığı ve 19.03.2021 tarihi
it ibarı yla sistemin taleplere kapatı ldı ğı ancak Covid-19 pandemisinin seyrine göre ileriki aylarda nakillerin açıl ması durumunda ba şvuranın tekrardan ist e ğe ba ğlı nakil talebinde bulunm ası halinde talebinin değerlendiril ebil e ce ği, bu konuda, S ağlı k B akanlı ğı Bilim Kurulunun, hükümlü ve tut uklul arın nakillerine il işki n tavsiyeleri do ğrultusunda karar verile ce ği ve işl em yapıl a ca ğı, Ş ekli nde açıkl amala ra yer veril m iş olup, a yrıc a İd are ta rafınd an gönderilen ziyaret ve telefon görüş meleri raporlarınd an; başvur anı n; 27.01.2021 – 27.07.2021 tarihleri arasında, annesi, eşi ve çocu ğu tar afın dan 1’e r kez olmak üzere toplamda 3 kez ziyaret ed il diği, telefon gö rüşme lerini ise düzenli aralı klarla ge rçekl eşti rdiği anl aşıl mı ştı r.
III. İL GİL İ MEVZUAT
3. 2709 sayı lı Türkiye Cumhuriyeti Anayas asın ın ; 3.1. “Temel hak ve hürriyetlerin sın ırl anm ası ” başlık lı 13 üncü maddesinde; “Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.”, 3.2. “Özel h ayatı n gizl il iği” b aşlı klı 20 nci mad d esin d e; “Herkes, özel hayatına ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına sahiptir. Özel hayatın ve aile hayatının gizliliğine dokunulamaz.”, 3.3. “A il en in korunm ası ve çocuk h aklar ı” b aşlı k lı 41 inci maddesinde; “Aile, Türk toplumunun temelidir ve eşler arasında eşitliğe dayanır. Devlet, ailenin huzur ve refahı ile özellikle ananın ve çocukların korunması ve aile planlamasının öğretimi ile uygulanmasını sağlamak için gerekli tedbirleri alır, teşkilatı kurar. Her çocuk, korunma ve bakımdan yararlanma, yüksek yararına açıkça aykırı olmadıkça, ana ve babasıyla kişisel ve doğrudan ilişki kurma ve sürdürme hakkına sahiptir. Devlet, her türlü istismara ve şiddete karşı çocukları koruyucu tedbirleri alır.” 3.4. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvu rm a h akkı” b aşlı klı 74 üncü maddesinin 3 üncü ve 4 üncü f ık ralarınd a; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler”, 4. Avrupa İn san Hak ları Sözleşmesi’nin “Özel ve aile h ayatı n a saygı h akkı” b aşlık lı 8 inci maddesinde; “1. Herkes özel ve aile hayatına, konutuna ve yazışmasına saygı gösterilmesi hakkına sahiptir. 2. Bu hakkın kullanılmasına bir kamu makamının müdahalesi, ancak müdahalenin yasayla öngörülmüş ve demokratik bir toplumda ulusal güvenlik, kamu güvenliği, ülkenin ekonomik refahı, düzenin korunması, suç işlenmesinin önlenmesi, sağlığın veya ahlakın veya başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması için gerekli bir tedbir olması durumunda söz konusu olabilir.”, 5. B irleş miş Milletler Genel Kurulunun 9 Aralı k 1988 tarihli ve 43/173 s ay ıl ı k ararıyl a kabul edilen, “Herhangi Bir Şekilde Tutulan veya Hapsedilen Kişi lerin Ko ru n ması n a İli şk in Prensipler Bütünü ” nün ‘‘Aile m en su pları ve dış dünya ile il eti şim kurma h akkı’’ b aşlık lı 19 uncu maddesinde; ‘‘Tutulan veya hapsedilen bir kimseye kanunda veya kanuna dayanan bir düzenlemede belirtilen makul şartlara ve sınırlamalara tabi olarak, özellikle aile üyeleri tarafından ziyaret edilebilme ve onlarla haberleşme gibi, dış dünya ile iletişim kurabilmesi için kendisine yeterli imkan verilir” hükmü, “İkam etgah ın a yakın bir yerde tutulma h akkı’’ başlı k lı 20 nci maddesinde; “Tutulan veya hapsedilen kişi talep ettiği takdirde, mümkün olduğu ölçüde ikamet ettiği yere makul uzaklıktaki bir tutukevinde veya hapishanede tutulmalıdır.”, Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
6. 5275 sayı lı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakk ınd a Kanunun; 6.1. “İnfazda temel am aç” başl ıkl ı 3 üncü maddesinin birinci f ık rasınd a; “Ceza ve güvenlik tedbirlerinin infazı ile ulaşılmak istenilen temel amaç, öncelikle genel ve özel önlemeyi sağlamak, bu maksatla hükümlünün yeniden suç işlemesini engelleyici etkenleri güçlendirmek, toplumu suça karşı korumak, hükümlünün; yeniden sosyalleşmesini teşvik etmek, üretken ve kanunlara, nizamlara ve toplumsal kurallara saygılı, sorumluluk taşıyan bir yaşam biçimine uyumunu kolaylaştırmaktır.”, 6.2. “Hapis cezalar ın ın infaz ın da gözetilecek ilkeler ” b aşlı k lı 6 n cı maddesinin birinci f ık rasın ın ilgili bentlerinde; “Hapis cezalarının infaz rejimi, aşağıda gösterilen temel ilkelere dayalı olarak düzenlenir: c)
Cezanın infazında hükümlünün iyileştirilmesi hususunda mümkün olan araç ve olanaklar kullanılır.
Hükümlünün kanun, tüzük ve yönetmeliklerle tanınmış haklarının dokunulmazlığını sağlamak üzere cezanın infazında ve iyileştirme çabalarında kanunîlik ve hukuka uygunluk ilkeleri esas alınır.
f) Ceza infaz kurumlarında hükümlülerin yaşam hakları ile beden ve ruh bütünlüklerini korumak üzere her türlü koruyucu tedbirin alınması zorunludur.”, 6.3. “Yüksek güvenlikli kapalı ceza infaz ku ru m ları” b aşlı k lı 9 uncu maddesinde; “(1) Yüksek güvenlikli kapalı ceza infaz kurumları, iç ve dış güvenlik görevlilerine sahip, firara karşı teknik, mekanik, elektronik ve fizikî engellerle donatılmış, oda ve koridor kapıları sürekli kapalı tutulan, ancak mevzuatın belirttiği hâllerde aynı oda dışındaki hükümlüler arasında ve dış çevre ile temasların geçerli olduğu sıkı güvenlik rejimine tâbi hükümlülerin bir veya üç kişilik odalarda barındırıldıkları tesislerdir. Bu kurumlarda bireysel veya grup hâlinde iyileştirme yöntemleri uygulanır.
(2) Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına mahkûm olanlar ile süresine bakılmaksızın, suç işlemek amacıyla örgüt kurmak, yönetmek veya bu örgütün faaliyeti çerçevesinde, Türk Ceza Kanununda yer alan; a) İnsanlığa karşı suçlardan (madde 77, 78), b) Kasten öldürme suçlarından (madde 81, 82), c) Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçundan (madde 188), d) Devletin güvenliğine karşı suçlardan (madde 302, 303, 304, 307, 308), e) Anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlardan (madde 309, 310, 311, 312, 313, 314, 315), Mahkûm olanların cezaları, bu kurumlarda infaz edilir.
(4) Birinci fıkrada tanımı yapılan kurumların ihtiyacı karşılama bakımından yetersiz olması hâlinde, diğer kapalı ceza infaz kurumlarının yüksek güvenlikli bölümleri kullanılır.”, 6.4. “Nakiller ” b aşlık lı 53 üncü maddesinde “Hükümlüler, kendi istekleri veya toplu sevk, disiplin, asayiş ve güvenlik, hastalık, eğitim, öğretim, suç ve yargılama yeri nedenleriyle başka bir kuruma nakledilebilirler.”, 6.5. “Kendi istekleri ile nakil ” başl ıkl ı 54 üncü maddesinde, “(1) Hükümlülerin kendi istekleri ile bulundukları kurumdan başka kurumlara nakledilebilmeleri için; a) Gitmek istedikleri kurumlardan durumlarına uygun en az üç yeri belirten bir dilekçe vermeleri, b) Nakil giderlerini peşin olarak ödemeyi kabul etmeleri, c) Koşullu salıverilmelerine beş aydan az süre kalmamış olması, d) İyi hâl göstermeleri, disiplin cezası almamış veya kaldırılmış olması, e) İstekte bulunulan kurumda yer, kapsama gücü ve sınıfının uygun bulunması ve tutukevi olmaması, Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
f) Mahkûmiyet sürelerine uygun hükümlülerin barındırıldığı bir kurum olması, g) Daha önce disiplin nedeniyle ayrılmak zorunda kaldıkları kurum olmaması, Gerekir.”, 7. 6328 sayı lı Kamu D e n etçil iği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi ” b aşlı k lı 5 inci maddesinin birinci f ık rasın d a ; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 8. 29/3/2020 tarih ve 31083 sayı lı Resmi Gazete’de yayı mlan an Ceza İ n f az Ku ru mların ın Yönetimi
İle Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hak kın d a Yön etmeli ğin “Hükümlülerin Nakillerinde Dikkat
Edilecek Hu su slar ” b aşlık lı 127 nci maddesinin ilk f ık rasın d a ; “Hükümlülerin nakillerinin 5275 sayılı
Kanunun 53 ila 58 inci maddeleri hükümlerine göre gerçekleştirilir.”, 9. Adalet B ak an lı ğın ın 05/06/2015 tarihinde kabul edilerek yü rü rlü ğe konulan 167 sayı lı Ceza İnf az
Ku ru mların ın Tahsisi, Nakil İşl emleri ve Diğer Hükümler konulu Genelgenin “Hükümlülerin Kendi
İstekleri İle Nakilleri” b aş lık lı 15 inci maddesinde, Kanunun ve Yönet meliği n “Kendi istekleri ile n akil ” maddelerinde aranan şartlara ek olarak; ‘‘h) Talep ettikleri ceza infaz kurumunda kendileri, diğer hükümlüler ve kurum açısından güvenlik riski oluşturmaması, ı) Disiplin nedeniyle ayrıldıkları kurumlar hariç, talep ettikleri kurumlarda daha önce kalmış iseler, Bakanlıkça değerlendirilmek üzere; kendileri, diğer hükümlüler veya kurum açısından somut gerekçelerle güvenlik riski oluşturup oluşturmayacakları hususunda bu yer idare ve gözlem kurulunun taleple ilgili görüşünün alınmış olması, j) Bakanlık tarafından dönem itibariyle isteğe bağlı nakle kapatılmış olmaması, gerekir”, 10. Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi’nin Üye Devletlere Avrupa Cezaevi Ku rall arı Ha k k ınd a
REC (2006) 2 Sayıl ı Tavsiye Kararına Ek “Temel İlkeler” ba şlı kl ı 3 üncü maddesinde; “Özgürlüğünden yoksun bırakılan kişilere getirilen kısıtlamalar, asgari gereklilikte ve haklarında hükmedilen kararın meşru amacıyla orantılı olmalıdır.’’, 10.1. “Y erleşti rm e ve B arın dırm a ” b aşlık lı 17.1. , 17.2. ve 17.3. maddelerinde, “Mahpuslar, mümkün olabildiğince evlerine veya sosyal rehabilitasyon ortamlarına yakın cezaevlerine yerleştirilmelidirler.”, “Cezaevlerine yerleştirmede, suçun devamlı takibi, güvenlik ve emniyet gerekleri ve tüm mahpuslara uygun rejimlerin sağlanması ihtiyacı hesaba katılmalıdır.”, “ İlk yerleştirme ve sonradan yapılacak bir cezaevinden diğerine nakil konusunda, mümkün olabildiğince mahpusa danışılmalıdır.’’, 10.2. “Dış Dünya ile İli şki ” b aşlı klı 24.4. ve 24.5. maddelerinde, “Ziyaretler için yapılan düzenlemeler, mahpuslara aile ilişkilerini mümkün olduğunca normal bir düzeyde sürdürmelerine ve geliştirmelerine izin verecek bir tarzda olmalıdır.”, “Cezaevi yetkilileri, dış dünyayla yeterli bir iletişim sürdürmelerinde mahpuslara yardım etmelidirler ve bunun için onlara “uygun destek ve yardım sağlamalıdırlar.” 11. B irleşmiş Milletler (BM) Çocuk Hak ların a Dair S özleş me ’nin; 11.1. 1 inci maddesinde; “Çocuğa uygulanabilecek olan kanuna göre daha erken yaşta reşit olma durumu hariç, onsekiz yaşına kadar her insan çocuk sayılır”, 11.2. 3 üncü maddesinde; “Kamusal ya da özel sosyal yardım kuruluşları, mahkemeler, idari makamlar veya yasama organları tarafından yapılan ve çocukları ilgilendiren bütün faaliyetlerde, çocuğun yararı temel düşüncedir. Taraf Devletler, çocuğun ana–babasının, vasilerinin ya da kendisinden hukuken sorumlu olan diğer kişilerin hak ve ödevlerini de gözönünde tutarak, esenliği için gerekli bakım ve korumayı sağlamayı üstlenirler ve bu amaçla tüm uygun yasal ve idari önlemleri alırlar.”, Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
11.3. 4 üncü maddesinde; “Taraf Devletler, bu Sözleşme’de tanınan hakların uygulanması amacıyla gereken her türlü yasal, idari ve diğer önlemleri alırlar.”, 11.4. 6 n cı maddesinde; “Taraf Devletler, çocuğun hayatta kalması ve gelişmesi için mümkün olan azami çabayı gösterirler.”, 11.5. 18 inci maddesinde; “Taraf Devletler, çocuğun yetiştirilmesinde ve gelişmesinin sağlanmasında ana–babanın birlikte sorumluluk taşıdıkları ilkesinin tanınması için her türlü çabayı gösterirler.”
Düzenlemelerine yer veri lm işt ir.
IV. KAMU DENET ÇİSİ YAHYA A KMAN ’IN KAMU B AŞDE NET ÇİSİ ‘NE ÖNE RİSİ
12. İl gil i mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendiril di ğinde, başv uru konusuna il işki n “ Kısmen
Tavsiye Kısm en Ret Karar Öne risi” Kamu Başde netçisi ’ne sunul muşt ur.
V. DE ĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden 13. B aşvu ran 1 n u maralı paragrafta ayrın tıl arına yer verilen b aşvu ru sun d a; ailevi sebeplerle, İst anbul ilinde bulunan bir ceza infaz kurumuna naklini talep etmektedir.
14. Ceza ve güvenlik tedbirlerinin infaz ı yla ul aşıl mak istenen temel amaç, Kanunun 3 üncü maddesinde, “…öncelikle genel ve özel önlemeyi sağlamak, bu maksatla hükümlünün yeniden suç işlemesini engelleyici etkenleri güçlendirmek, toplumu suça karşı korumak, hükümlünün; yeniden sosyalleşmesini teşvik etmek, üretken ve kanunlara, nizamlara ve toplumsal kurallara saygılı, sorumluluk taşıyan bir yaşam biçimine uyumunu kolaylaştırmak…” olarak ifade edil mi şti r. Bu düzenleme doğrult usunda Kanun koyucu, bir taraftan suçun ka rşılı ğı olan cez anın u ygulanma sı yl a benzer fiilleri engellemeyi hedeflemekte; diğer taraftan ise, hükümlüyü topluma kaz andırar ak sosyal b arışı tesis etmeye ç abalamaktadı r. Dola yı sı yl a infaz ın, özellikle hapis cez asının infaz ının amacı, sadece belli bir yerde çekilmesi gereken c ez anın sürekli li ği için hükümlünün infaz kurumunda muhafaza edilmesi de ğil dir. Hükümlü, cez anın infaz ından sonra yeniden topluma dönece ğinden, infaz s ırasında hükümlünün yeniden toplumun bir üyesi olm asını sağlam ak ve suç işl enme sini önlemek amacı yla i yil eşti rilmesi gerekli li ği ön plana çıkm ışt ır. Bu b ak ım dan, hükümlülerin yakınl a rı yl a olan il işki lerini n deva mı nın sağlanması, infaz rejiminin ıslah edici rolünün bir parçasıdı r.
15. 5275 sa yıl ı K anun’un 53 ila 58 inci maddelerinde ‘Hükümlülerin nakilleri’ başlı ğı alt ında, nakle i li şkin hükümler düz enlenmiş , 54 üncü maddede ‘Kendi istekleri ile nakil’, 55 inci maddede ‘Disiplin nedeniyle nakil’, 56 ıncı maddede ‘Zorunlu nedenlerle nakil’, 57 inci maddede ‘Hastalık nedeniyle nakil’ ş artları düz enlenmiş ti r.
16. 5275 sa yıl ı Kanun, ilgili Yönetmelik ve 167 sa yıl ı Genelge, hükümlülerin, ailelerinin ikamet yerlerine ya kın ceza infaz kurumlarına ye rleşti rilmelerine yönelik emredici bir hüküm içermemektedir. Buna karşı lı k
5275 sa yılı Kanun, ilgili Yönetmelik, ve 167 sayı lı Genelge’de, hükümlülerle ilgili düzenlenen ‘Kendi
istekleri ile nakil ’ hükmü ile, disiplin cez ası, zorunlu hal, hastalık hali olmasa dahi, maddede düzenlenen şartlar oluşt u ğu takdirde naklin mümkün olduğu nun düz enlenmiş olm ası, bu maddedeki nakil sebebinin hükümlüler tarafından genel olarak ‘ailelerinin ikamet ett iği yer veya ailelerine yakın yerlere nakil ’hükmü olarak de ğerlendirilip, nakil gerekçesinde bu hükme da yanmı şlardır.
17. Ana yas amı z ın 20 nci maddesi, A İHS’in 8 inci maddesi u yarınc a, herkesin ‘öz el ve aile hayatına saygı hakkına’ sahip olduğu dü z enlenmiş ti r. Hapis cez asına mahkûmiyet, do ğası gere ği, hükümlünün özel ve aile ha ya tı nın kısı tl anması sonucunu doğu rac aktı r. Ancak mahkûmun ya kınl arı ile bağlantıda kalm asını n, özel ve aile ha yatı na sa ygı hak kını n esaslı unsurlarından olduğu ve cezaevi idaresinin bu konuda gerekli yar dım ı
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
sağlam ası gerekti ği Avrupa İns an Hakla rı Mahkemesi tarafından vurgulanan bir husustur. (Messina v. Italy, 25498/94; EpnersGefners v. Latvia, 37862/02)
18. A İHM, Vintman d av asına il işki n olarak ve rmiş olduğu 23/01/2015 tarihli Daire kar arında (Vintman v.
Ukrayna, 28403/05); A İHS’nin, mahkûmlara cez alarını n nerede infaz edil ece ği konusunda bir seçim hakkı tanımadığını , mahkûmlar ın ailelerinden a yrı oldukl arını ve ailelerinden uzak olm alarını n hapis c ez asını n bir sonucu olduğunu, ancak, mahkûmun, ailesinin ziyaretlerini z orlaştı racak ya da im kânsız hale getirebilecek denli uzak bir bölgede b arındırılm asını n, aile ha yatı na müdahale teşkil ed ebil e ce ğini beli rtmi şti r. Mahkeme orantı lı lı k yönünden yapt ığı incelemesinde ise; mahkûmun, ailesine ya k ın bir kuruma transfer talebinin reddi için, cezaevlerindeki aşırı yo ğunluğun m eşru bir gerekçe olarak öne sürülebil ece ğini ancak bu durumda dahi mahkûmun görece daha yakın cezaevlerine nakli hususunun değerlendi ril m esi gerekti ğin i b eli rtmiştir. Aksi halde, yani kişinin nispeten daha yakın bir bölgeye nakli önünde meşru bir engel yokken uzakta bulunan bir kurumda barındırılması halinde, AİHS’nin 8 inci maddesinin ihlali sonucu doğabileceğini vurgulamıştır.
19. Hem A İHM ka rarl ar ında, hem Birleşmiş Milletler Genel Kurulunun 9 Aralık 1988 tarihli ve 43/173 sa yıl ı kara rı yl a kabul edilen, “Herhangi Bir Şekilde Tutulan veya Hapsedilen Kişilerin Korunmasına İlişkin
Prensipler Bütünü”nün ilgili maddesinde, hem Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi’nin Üye Devletlere
Avrupa Cezaevi Kurall arı Hakkında REC (2006) 2 Sayılı Tavsiye Kara rının 17.1. maddesinde, hükümlülerin evlerine (ailelerine) yakın ceza infaz kurumuna yerle şti rilmelerinin uygun o ld uğu beli rtilm işt ir.
20. Hükümlülerin dış dünyayla temaslarını n makul düzeyde devam ettirilmesi, bu bağlamda özellikle aileleriyle etkin bir il eti şim kurmalarına ya rdımcı ol un m ası , bu kişi lerin rehabilitasyonu ile de yak ından ilgilidir. Aile ba ğl arının korunup geli şti rilmesinin hükümlülerin psikolojisi açısı ndan olumlu sonuçlar doğurdu ğu, yeniden sos ya ll eşmel eri ve tekrar suç işl emelerinin önlenmesinde önemli bir unsur ol du ğu sıkl ıkl a ifade edilmektedir (Bu konuda bakınız; İngiltere ve Galler Bölgesi Ceza İnfaz Kurumları
Denetçiliği, Yetişkin Mahkûmların Rehabilitasyonu konulu Rapor, Eylül 2014).
21. 5275 sa yıl ı Kanunun “Hapi s cez alarını n infaz ında gözetilecek il kele r” başlı klı 6 ıncı maddesinin (b)
bendinde, hükümlülerin, insan onuruna yaraşan maddî ve manevî koşullar altında düzenli bir yaşam sürdürmelerinin sağlanacağı beli rtilm işt ir. Bu kapsamda, idarenin söz konusu bendin ger e ği olarak, hükümlülerin iyi şa rtlar alt ında cez alarını çekmesini temin etme yüküml ül üğü bulunm aktadır. Başv uru ya konu nakil talebinde ise, ilgili infaz kurumunun kapasitesinin dolu olması gerekçesiyle ret işl emi tesis edil mi şti r. İda renin ret iş lemi de ğerlendi rildi ğind e, ret gerekçesinde meş r u bir sebebin göz eti ldi ği tespit edilebilmektedir. Çünkü “kuru m kapasit esi”nin üstünde bir dolul uğun varlı ğı, hem nakil talep eden bakım ından hem de nakil istenen infaz kurumunda mukim hükümlüler ba kım ından, cez anın çekilmesini z orlaştı racak ve gayri insani şartları do ğu rac ak bir durumdur. Ancak, hükümlülerin nakil taleplerine il iş ki n değerlendirm elerin, genel olarak ‘ceza infaz kurumu kapasitesi ’ bakım ından de ğerl endiril mesi, ‘ kend i istekleri ile nakil ’ düzenlemeleri kaps amı nda yeterli olm amaktadır. Yalnızca hükümlü açısından değil, hükümlüyü ziyaret etmek isteyen aile açısından da değerlendirme yapılmalı, ailelerin yakınını (hükümlüyü)
görmek, daha rahat şartlarda ziyaret edebilmek hakkının, hükümlünün bulunduğu kurum ile ailesinin ikamet ettiği yer arasındaki mesafenin, ulaşım olanaklarının, ailenin maddi durumunun, sağlık sorunlarının, ailenin hükümlüyü ziyarete gelme sıklığı bilgilerinin birlikte ele alınıp, nakil taleplerinin daha geniş çaplı ele alınması gerekmektedir.
22. Bununla birlikte, dünyada oldu ğu gibi ülkemizde de ya yıl an Kovid-19 s algın ın a k arşı 5275 s a yıl ı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfaz ı Hakkında Kanun’un 6 ncı maddesinin birinci fıkrasını n (f) bendi u ya rınca , ceza infaz kurumlarında a lı nan tedbirler ile S a ğlı k Bakanlı ğı ve Bilim Kurulu’nun tavsiyeleri do ğrultu sunda hükümlü ve tut uklul arın nakillerinin geçici olarak du rdu rul du ğu, yüksek b ulaşıcıl ığı olan hastalı ğın halen spesifik etkili bir tedavisinin bulunamadığı, ceza infaz kurumlarını n toplu olarak yaş anan yerler ol ması ve
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
bulaşıcı hastalıkl ar a çısı ndan risk oluşt urması nedeniyle bu aşam ada nakil istemlerinin ge rçekl eşti rilemediği de aşikardır.
23. Diğer yandan başvur a nın 11 yaşında bir çocu ğu olduğu ve çocu ğunun son 6 a ydır başvur anın ziyaretine ya lnı z ca 1 kez geldi ği a nlaşılm aktadır. Başvuran ın çocuğu 18 yaşından küçük olduğundan BM Çocuk
Hakları S öz leşmesi hükümleri somut durumda uygulama al anı bulacak olup, a yrıc a konuyla ilgili BM
Çocuk Hakları Komitesinin ilgili Genel Yoruml ar ına bakıl dığında; 23.1. Çocuk Haklarına Dair S öz leşme’nin U ygula nmasına Yönelik Genel Önlemlere il işki n 5 No lu Genel
Yorumunda; yar gısal, idari ve yasama ile ilgili her organdan veya kurumdan, yüksek yarar ilkesini, alın an kararl arın veya b aşlatıl a n giriş im lerin çocukların haklarını ve çıkarlarını nasıl etkilemekte olduğu veya etkileyebileceğini irdelemesi beklendiği, böyle bir irdelemeye tabi tutulacaklar ar asında, örn e ğin, ço cukları ister doğrud an ister dola ylı biçimde etkilesin, halen yürürlükte olan veya önerilen yasalar veya politikalar, idari tasarruflar ve ya r gı kararl arının yer aldı ğı, Devletlerin, “ geli şme yi ” ço cuğun fiziksel, zihinsel, manevi, ahlaki, psikolojik ve sosyal geliş imi ni kapsayan en geniş anlamı yla, bütünlüklü bir kavram olarak yo rumlamal arının beklen diği, 23.2. Ç ocuğun Yüksek Yara rı Hakkını n Öncelikli Olarak Dikkate Alın masına il işki n 14 No lu Genel
Yorumunda; ço cu ğun yüksek ya rarı k avr amı nın, hem S öz leşme’de öngörülen tüm hakl arın eksiksiz biçimde ge rçekl eşmesini hem de çocu ğun bütünsel geli şim ini amaçladı ğı, çocuğun yüksek ya ra r ını n, herhangi bir kamu kurumu tarafından ge rçekl eşti rilecek her girişi mde ge r ekti ği gibi içsell eşti rilmesini ve tut arlı olarak u ygulanma sını sağlama yüküml ülüğünün, çocuklar üzerinde do ğrudan ya da dola yl ı etkisi olan tüm uygulama önlemleri, idari ve yar gısal işl eml er için özellikle geçerli olduğu, çocukları ilgilendiren tüm yar gısal ve idari ka r arların, a yrı ca poli ti kalar ın ve yasal düzenlemelerin, çocu ğun yüksek yar arının birinci planda dikkate alı narak ger çekleştiril diğini gösterme yüküml ülü ğü ol du ğu ve yüksek yar arı n nasıl incelenip de ğerlendiril diğini n, alı nan kararda buna ne ölçüde a ğırlık tanı ndığını n anlatıl masını n da buna dâhil olduğu, ço cu ğun kendi ana bab asından a yrıl ması olasıl ığını n bulunduğu durumlarda çocu ğun yüksek ya r arının de ğerlendiril mesini n ve belirlenmesinin vazgeçilmezlik taşıdı ğı, ifadelerinin be li rtildi ği görülmektedir.
24. Buna göre; İdar eler tarafın d an tesis edilecek işl eml erde, işl emden çocu ğun etkilenecek o lm ası durumunda; çocu ğun yüksek yar arının özel olarak dikkate alı nar ak bir de ğe r lendirme yapıl masını n önemli olduğu belirtilmelidir.
25. Somut olayda İda re t arafınd an, başvuranın nakil talebinin reddedilmesinde, 2 numaralı paragrafta öne sürülen hususl arın dikkate alı ndığı belirtilse de, baş vu ranın “ailesiyle görüş yapmakta zorlandığı (11 yaşında bir çocuğu olduğu göz önüne alınarak)” iddi alarına il işki n bir de ğe rlendirme ya pıl mamış tı r. Oysa yu ka rıdan bu yana anl atı ldı ğı üzere; söz konusu nakil taleplerine il işki n İdarele rce ya pıl acak işl e ml erde, başvuranın aile ha ya tı na sa ygı h akkını n ve ço cuğun yüksek yar arına a ykırı olm adıkç a, çocuk ların babaları yla gö rüş yapmaktaki menfaatlerinin dikkate alı nar ak korunması için gerekli de ğerlendir melerin ya pılması gerekmektedir.
26. Nitekim Anayasa Mahkemesi, çocuğun yüksek yararının mahkemeler, idari makamlar ile yasama organı tarafınd an ya pıl a n ve çocukları ilgilendiren bütün faaliyetlerde gözetilmesi gereken bir ilke olduğunu, bu bağlamd a çocuklar üzerinde etki doğur acak bir işl em yapıl a c ağı zaman bu işl emi n çocuğun ya r arın a uygun olup olm adığı yönünde bir de ğerlen dirme ya pıl ması aile ha ya tı na sa ygı hakkını n ön gör düğü pozitif yükümlülüklerin yerine getirilmesi açısı ndan oldukça önemli olduğunu belirtmektedir. (Şükran İrge, B. No: 2016/8660, 7/11/2019, § 33).
27. Yukarıda ya pıl an açı klamalar ve tüm dosya k apsamı birlikte de ğerlend irildi ğinde; Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
27.1. Hükümlülerin ailelerine yakın ceza infaz kurumunda barındırılm ala rının, ceza infaz kuruml arının kapasitesi ve hükümlülerin yerleşti rilmelerind e dikkat edilmesi gereken diğe r hususlar nedeniyle maddi olarak her zaman uygun olm adığı, 27.2. Başvur anın talep e tt iği ceza infaz kurumlar ını n tamamı yüksek güvenlikli bir ceza infaz kurumu olm a yıp, bir bölümünün yüksek güvenlikli bir ceza infaz kurumu ol m ası nedeniyle tutuklunun barındırılabilece ği oda s a yı sını n kısı tl ı ve odaların kapasitelerinin de dolu ol duğu, anl aşıl mı ştı r.
28. Netice olarak, İd ar e tara fından 2 numar alı paragrafta yer verilen hususlar dikkate alı ndığında, başvuranın nakil talebinin reddedilmesinin hukuka uygun olduğu ancak; söz konusu durumun, başvuranın aile bütünl üğüne, rehabilitasyonuna ve a yrı ca çoc uğunun geli şim ine olumsuz etkileri olabilece ği dikkate alı ndığında; nakil koşul la rını taşıması ka ydı yla (disiplin cezası almamış olması ya da kaldırılmış olması / nakil giderlerini peşin ödemeyi kabul etmeleri gibi) başvu ranın nakil talep ett iği ceza infaz kurum larını n hâli haz ırda kapasitelerinin üzerinde dolu olm ası nedeni ile nakli sağl anam amı ş olsa da nakil talep edilen kurumlarda boşalm a olm ası yahut ailesine daha yakın illerde durumuna uygun ve kapasitesi müsait kurumların bulunması durumunda, Covid-19 salgı nı kapsamında alınan tedbirlerin kaldırılmasını takiben, nakil taleplerinin idarece b aş vu ran ın aile h ayatın a saygı h ak k ının k oru n ması ve ço cu ğu n yüksek yararı ilkesi de gözetilerek yeniden de ğerlendiril mesi ge rekti ği kanaatine varıl m ış tı r.
B. İyi Yönetim İlk eleri Yönünden Değerlend irme 29. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 sa yıl ı mükerrer Resmi Gazetede ya yım lan an Kamu
Denetçili ği Kurumu Kanununun U ygulanm asına İli şkin Usul ve Esaslar Hakkında Yön etm eli ğin ” İyi yönetim ilkeleri” b aşlı klı 6. maddesinde yer verilmi ş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlend irm e neticesinde; hem başvuranın dilekçesi hem de şikâ yet b aşvur usunun inceleme ve ar aştırmas ı kapsamı nda Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgeler bakım ından idareler ta rafından süresi içerisinde i şlem tesis edil diği; böylece “makul sürede karar verme ve kararın geciktirilmeksizin bil dirilm esi” ilkelerine uygun davr anıl dığı anlaş ıl mı ştı r. Buna karşılı k, başvurana iletilen cevabi ya z ıd a, idarenin kararın a karşı hangi sürelerde hangi mercilere başvurulabile ce ği nin göste rilm ediği anlaşıl dığından “karara karşı b a şvuru yo ll arının gösteril mesi” ilkesine uygun davr anıl madığı tespit edil mi ş olup idareye bu ilkeye de uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜ RLÜ ĞÜNE İL İŞ Kİ N YASAL MEVZUAT
30. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sa yıl ı Kamu Den et çil iği Kurumu Kanununun 17 nci maddesinin sekizinci fıkrasına göre Kamu De netçili ği Kurumuna dava açma süresi içinde yapıl an başvuru, işl eme ye b aş lamış olan dava açma süresini durdurmakta olup, anıl an Kanunun 21 inci maddenin birinci fıkr ası u yarınca başvurunun Kurum tara f ından reddedilmesi hâlinde, (varsa) durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliği nden itibaren k aldı ğı yerden işl eme ye b aşlar, 21 inci maddenin ikinci fık rası u ya rınca ise tavsiye kar arı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işl em tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise (varsa) d urmuş olan dava açma süresi kaldı ğı yerden işl eme ye devam edecek olup ilgili
İd arenin işl emi ne ka rşı Ankara İd are Mahkemesi nezdinde ya r gı yolu açıkt ır.
VII. KARAR
Yukarıda ya pıl an a çı klamalar, anıl an mevzuat hükümleri ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendiril di ğinde; B A Ş VURUNUN KISMEN KABULÜ KISMEN REDDİNE, Başvur anın talep ett i ği kurumlara nakledilmesi talebinin REDDİNE, Di ğe r yandan, Kovid-19 s algın ı kapsamı nda alı nan tedbirlerin kaldı rılmasını takiben, başvuranın nakil koşul larını taşıması ka ydı yla, talep ett i ği kurumlarda boşalm a olm ası yahut ailesine daha yakın illerde durumuna uygun ve kapasitesi müsait infaz kuru ml arının bulunm ası durumunda nakil talebinin yeniden değerlendiril mesi hususunda ADALET B AKAN L IĞINA T AVS İYEDE BULUNULMASINA, Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
6328 sa yıl ı Kanunun 20 nci maddesinin üçüncü f ıkrası u ya rınc a, bu karar üzerine tesis edilecek iş lem in
veya eylemin 30 (otuz) gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna; Kar arın, Başvur ana ve
Adalet B akanlı ğına tebli ğine; Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başden etçisi ’nc e karar verildi.
Ş eref MALKOÇ
Kamu B aşd en etçisi
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr