|
ÖZET: Bu Danıştay kararında, başvuranın ailevi sebeplerle ceza infaz kurumundan nakil talebi incelenmiştir. Ceza ve güvenlik tedbirlerinin infazı, hükümlünün yeniden sosyalleşmesini teşvik etmek ve toplumu suça karşı korumak amacı taşımaktadır. Başvuranın nakil talebinin reddedilmesi, infaz kurumlarının doluluk oranları ve güvenlik gerekçeleriyle açıklanmıştır. Ancak, hükümlünün ailevi ilişkilerinin devamının sağlanması, infaz rejiminin rehabilitasyon rolü açısından önemlidir.
Başvuranın nakil talebi, ceza infaz kurumlarının mevcut kapasitesinin üzerinde dolu olması nedeniyle reddedilmiştir. Ancak, bu durumun başvuranın aile bütünlüğüne olumsuz etkileri olabileceği vurgulanmış ve gelecekteki nakil taleplerinin, Covid-19 tedbirlerinin kaldırılmasının ardından yeniden değerlendirilmesi gerektiği belirtilmiştir. Bu bağlamda, infaz kurumlarının doluluk oranlarının yanı sıra, hükümlünün ailesiyle olan mesafesi ve ziyaret imkanları gibi faktörlerin de dikkate alınması gerektiği ifade edilmiştir. |
TÜR K İYE BÜYÜK M İLLET MEC LİS İ KAMU DENETÇ İLİĞ İ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/14437-S.21.23097
B AŞVURU NO :
KARAR T ARİHİ :
KISMEN T AVS İYE KISMEN RET KARARI
B AŞVURAN :
B AŞVURUYA KONU İ DARE : ADALET BAKA N LIĞ I
B AŞVURUNUN KONUSU : Başvur anın, ailevi sebeplerle ceza infaz kurumundan nakil talebine il işki ndir.
B AŞVURU T ARİHİ :
I. B AŞ VURANI N İDDİ A VE T ALE PL E Rİ
1. B aşvu ran Kurumumuza yap tığı b aşvu ru su n d a özetle, yaklaşık 4,5 yıl dır Amasya Ceza İn faz
Kurumunda bulunduğun u, ailesinin Nevşehir ilinde yaş adığını , Kurumda bu lunduğu 4,5 yıl boyunca her ay nakil istemesine karşın, doluluk gerekçe gösterilerek naklinin yapıl m adığını ancak kendisiyle a ynı tarihlerde nakil isteyen pek çok kişi nin naklinin yapıl dığını belirterek, ma ğduri yeti nin giderilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN B AŞVURUYA İL İŞ KİN AÇIKLAMALARI
2. Ş ikâ yet başvurusunun çözüme kavuşt urulması amacı yla Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlü ğünden
05.08.2021 tarih ve sa yıl ı yaz ım ız ile bilgi ve belge talep e di lm iş olup, adı geçen Genel
Müdürlüğün 27.08.2021 tarihli cevabi yaz ısı nda, 2.1. Başvur anın, bilgi formunun incelenmesi sonucunda, infaz edil memiş ve kaldı rılmamı ş herhangi bir disiplin cez asını n bulunmadığını n tespit edil diği, 2.2. Hükümlülerin kendi istekleri ile bulundukları kurumdan başka kurumlara nakledilebilmeleri için 5275 sa yıl ı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfaz ı Hak kında Kanun’un 54 üncü maddesinin birinci fıkrasını n (e)
bendinde, “İstekte bulunulan kurumda yer, kapsama gücü ve sınıfının uygun bulunması ve tutukevi olmaması” ifadelerine yer verildi ği, bu nedenle, nakil taleplerinin incelenmesinde; kurumun kapasitesi, güvenli ği ve hangi suç türüne ait odala rın bulunduğu, kişi lerin can güve nli ğine il işki n olarak da, talepte bulunanın hasım olarak bil dirdiği bir kişi nin talep etti ği kurumda bulunup bu lu nm adığı gibi hususlar göz önünde bulundurulduğun dan, her talebin uygun d e ğe rlendiril emedi ği, 2.3. Başvuranın nakil talebinde bulunm uş olduğu ceza infaz kurumları in celend i ğin de, Ankara ili ve çevresindeki kapalı ceza infaz kurumlarına nakil talebinde bulundu ğunun tespit edil diği, bu illerin suç ve ya r gıl ama yeri nedeniyle pek çok d avanın merkezi olduğu, söz konusu ilde bulunan kapalı ceza infaz
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
kurumlarına du ruşmalar nedeniyle h aftalı k olarak nakil yapıl dı ğı, sirkülasyonun fazla oldu ğu, ku ru ml arın mevcutl arı, haftadan haftaya yapıl ac ak olan duruşma sa yıl a rı, görülen davalar ve dava dos ya l arında bulunan sanıkl arın çoklu ğuna göre de ğişt i ği, 2.4. B aşvuranın b arındı rıldı ğı Amasya E Tipi Kapalı Ceza İnf az Kurumunun kapasitesinin 550, mevcudunun 810, doluluk oranı nı n %147 olduğu, nakil talebinde bulunduğu; -Kırşehir E Tipi Kapalı Ceza İnf az Kurumunun kapasitesinin 650, mevcudunun 655, doluluk oranını n
%101, -Kayseri 1 No.lu T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunun kapasitesinin 1000, mevcudunun 1530, doluluk oranını n %153, -Kayseri 2 No.lu T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunun kapasitesinin 1000, mevcudunun 1419, doluluk oranını n %142, -Keskin T Tipi K apalı Ceza İnfaz Kurumunun kapasitesinin 1200, mevcudunun 1315, doluluk ora nını n
%110, -Karabük T Tipi K apalı Ceza İn faz Kurumunun kapasitesinin 1000, mevcudunun 1026, doluluk o ranını n
%103, -Tokat T Tipi Kap alı Ceza İnf az Kurumunun kapasitesinin 1000, mevcudunun 1066, doluluk o ranını n
%107, -Çorum L Tipi Kapalı Ceza İnf az Kurumunun kapasitesinin 1670, mevcudunun 1778, doluluk oranını n
%106, -Bilecik M Tipi Kapalı Ceza İnf az Kurumunun kapasitesinin 416, mevcudunun 536, doluluk oranını n
%129, -Aksaray T Tipi Kap alı Ceza İn faz Kurumunun kapasitesinin 1200, mevcudunun 1363, doluluk oranını n
%114, -Ç ankırı E Tipi Kapalı Ceza İnf az Kurumunun kapasitesinin 628, mevcudunun 733, doluluk oranını n %117, -Bafra T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunun kapasitesinin 1000, mevcudunun 920, doluluk oranını n %92, -Vezirköprü M Tipi Kap alı Ceza İn faz Kurumunun kapasitesinin 398, mevcuduun 521, doluluk or anını n
%131, -Eskişehir L Tipi Kap alı Ceza İnf az Kurumunun kapasitesinin 1200, mevcudunun 1428, doluluk oranını n
%119, -Düzce T Tipi Kapalı Ceza İnf az Kurumunun kapasitesinin 1000, mevcudunun 1395, doluluk oranını n
%140, -Sakarya L Tipi Kap alı Ceza İn faz Kurumunun kapasitesinin 698, mevcudunun 1537, doluluk or anının
%220, -Sivas E Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunun kapasitesinin 700, mevcudunun 896, doluluk oranını n %128, -Osmaniye 1 No.lu T Tipi Kapalı Ceza İn faz Kurumunun kapasitesinin 1000, mevcudunun 1084, doluluk oranı nın %108, -Osmaniye 2 No.lu T Tipi Kapalı Ceza İn faz Kurumunun kapasitesinin 1000, mevcudunun 1100, doluluk oranını n %110, Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
-Sincan 1 No.lu L Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunun kapasitesinin 1764, mevcudunun 1689, doluluk oranını n %96, -Sincan 2 No.lu L Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunun kapasitesinin 1724, mevcudunun 1904, doluluk oranını n %110, -Sincan T Tipi K apalı Ceza İn faz Kurumunun kapasitesinin 1100, mevcudunun 939, doluluk oranını n %85, – Denizli D Tipi Kapalı Ceza İnf az Kurumunun kapasitesinin 1044, mevcudunun 1566, doluluk oranını n
%150 olduğu, 2.5. A yrı ca, b aşvuranın ‘Anayasal Düzeni Ortadan Kaldı rm a ya T eşebbüs Etme ve Bir Suçu Gizlemek veya
Başka Bir Suçun Delillerini Gizlemek ya da Yakalanmamak Ama cı yl a Öldürme ( FETÖ/P DY) ’ suçundan hükümlü olm ası nedeniyle, 5275 sa yıl ı Kanun’un 9 uncu maddesi u yarın ca yüksek güvenlikli veya bir bölümü yüksek güvenlikli kapalı ceza infaz kuruml arında ba rındırılm ası ge re kti ği ve talep ett iği kurum ların bir bölümünün yüksek güvenlikli kapalı ceza infaz kurumu olduğunun beli rtildi ği, bu nedenle hükümlü/t utukluların nakilleri yapılı rk en sadece doluluk oranları d e ğil, terör ve örgütlü suçlar o ranları dikkate alı narak d e ğerl en dirme ya pıl dığı, 2.6. Yukarıda belirtilen kapalı ceza infaz kurumlarının, tamamı yüksek güvenlikli bir ceza infaz kurumu olm a yıp, bir bölümünün yüksek güvenlikli bir ceza infaz kurumu o lm ası nedeniyle hükümlünün barındırılabilece ği oda s a yı sını n kısı tl ı ve oda mevcutl arının da dolu olduğu , 2.7. 5275 sa yıl ı Kanun’un 9’uncu maddesinin üçüncü fıkrası u ya rınca “Eylem ve tutumları nedeniyle tehlikeli hâlde bulunan ve özel gözetim ve denetim altında bulundurulmaları gerekli olduğu saptananlar ile bulundukları kurumlarda düzen ve disiplini bozanlar veya iyileştirme tedbir, araç ve usûllerine ısrarla karşı koyanlar” yüksek güvenlikli veya bir bölümü yüksek güvenlikli k apalı ceza infaz kuruml arında barındırıldı ğı, dola yısı yla hükümlü ve tutukl uların nakil taleplerinin ceza miktarları ve örgütteki konuml arı dikkate alı narak d e ğerl en diril diği, 2.8. Ülke genelinde, ceza infaz kurumlarında bulunan hükümlü ve tutukluların; hastalık, disiplin, güvenlik, özellikle toplu nakiller ve tutukluların mahkeme nedeniyle ya pıl an sevkleri sonucu, ceza infaz kurumlarını n mevcutl arının gün aşırı de ğişt iği, bu nedenle, ceza infaz kurumlarında bulunan hükümlülerin nakil talepleri
Genel Müdürlü ğe ulaştığı anda, talep edilen ku ru ml arın kapasitelerinin o günkü veriler göz önüne al ınarak değerlendiril di ği, 2.9. Covid-19 nedeniyle virüsün kurumlarda ya yı lm aması için alı nan önlemler kapsamı nda, ba şka bir hastalık nedeniyle hastanelere sevk edilen, kuruma ilk defa kabul edilen, güvenlik ve duruşma gibi zorunlu nedenlerle nakil edilen hüküml ü/t utukl uların kurumlara girişl erinde 14 gün boyunca izolasyona tabi tutulmala rı ge rekti ği için kurum mevcutl arında artış görüldü ğü, 2.10. Diğer taraftan, hükümlü/ tut uklul arın Genel Müdürlüğün 05.03.2021 tarihli ve – sa yıl ı genel yaz ısı ile 01.03.2021-19.03.2021 tarihleri a rasında bir defaya mahsus ist e ğe ba ğlı nakil taleplerinin alındığı ve 19.03.2021 tarihi iti barı yla sistemin taleplere k apatıl dığı, bu kapsamda, başvuranın da söz konusu nakil döneminde talepte bulunduğu ancak talep etti ği kurumların kapasitesinin dolu olm ası nedeniyle talebinin reddedildi ği, 2.11. Bunun yanı sır a, Covid-19 pandemisinin seyrine göre ileriki aylarda nakillerin açıl ması durumunda ve başvuranın yeniden i steğe b a ğlı nakil talebinde bulunm ası halinde talebinin değe rlendiril ec e ği, bu konuda S a ğlı k Bakanlı ğı Bilim Kurulunun, hükümlü ve tut uklul arın nakillerine il işki n tavsiyeleri doğrultusunda karar veril ece ği ve işl em yapıl a ca ğı , Ş ekli nde açıkl amala ra yer veril m iş olup, a yrıc a İd are ta rafınd an gönderilen ziyaret ve telefon görüş meleri raporlarınd an; başvuranı n; 10.02.2021 – 10.08.2021 tarihleri arasında ya klaşık 2 a ylı k ar alı klarla toplamda
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
/
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
8 kez eşi, ço cu ğu ve kard eşi tara fından ziyaret edil diği, telefon görüşmele ri ni ise eşi yl e düzenli ar alı klarla
ge rçekl eşti rdiği anl aşıl mı ştı r.
III. İL GİL İ MEVZUAT
3. 2709 sayı lı Türkiye Cumhuriyeti Anayas asın ın ; 3.1. “Temel hak ve hürriyetlerin sın ırl anması ” başlı k lı 13 üncü maddesinde; “Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.”, 3.2. “Özel h ayatı n gizl iliği ” b aşlık lı 20 nci maddesinin ilgili k ısı mların d a ; “Herkes, … aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına sahiptir. … aile hayatının gizliliğine dokunulamaz.”, 3.3. “A il en in koru nm ası ve çocuk h aklar ı” b aşlık lı 41 inci maddesinin ilgili k ısı mların d a; “Aile, Türk toplumunun temelidir… Devlet, ailenin huzur ve refahı … için gerekli tedbirleri alır, teşkilatı kurar…” 3.4. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvu rm a h akkı” b aşlı klı 74 üncü maddesinin 3 üncü ve 4 üncü f ık ralarınd a; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler”, 4. Avrupa İn san Hak ları Sözleşmesi’nin “Özel ve aile h ayatı n a saygı h akkı” b aşlık lı 8 inci maddesinde; “1. Herkes özel ve aile hayatına, konutuna ve yazışmasına saygı gösterilmesi hakkına sahiptir. 2. Bu hakkın kullanılmasına bir kamu makamının müdahalesi, ancak müdahalenin yasayla öngörülmüş ve demokratik bir toplumda ulusal güvenlik, kamu güvenliği, ülkenin ekonomik refahı, düzenin korunması, suç işlenmesinin önlenmesi, sağlığın veya ahlakın veya başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması için gerekli bir tedbir olması durumunda söz konusu olabilir.”, 5. B irleş miş Milletler Genel Kurulunun 9 Aralık 1988 tarihli ve 43/173 sa yıl ı kararıyla kabul edilen, “Herhangi Bir Şekilde Tutulan veya Hapsedilen Kişi lerin Ko ru n ması n a İli şk in Prensipler Bütünü ” nün ‘‘Aile m en su pları ve dış dünya ile il eti şim kurma h akkı’’ b aşlık lı 19 uncu maddesinde; ‘‘Tutulan veya hapsedilen bir kimseye kanunda veya kanuna dayanan bir düzenlemede belirtilen makul şartlara ve sınırlamalara tabi olarak, özellikle aile üyeleri tarafından ziyaret edilebilme ve onlarla haberleşme gibi, dış dünya ile iletişim kurabilmesi için kendisine yeterli imkan verilir” hükmü, “İkam etgah ın a yakın bir yerde tutulma h akkı’’ başlı k lı 20 nci maddesinde; “Tutulan veya hapsedilen kişi talep ettiği takdirde, mümkün olduğu ölçüde ikamet ettiği yere makul uzaklıktaki bir tutukevinde veya hapishanede tutulmalıdır.”, 6. 5275 sayı lı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakk ınd a Kanunun; 6.1. “İn fazda temel am aç” b aşlık lı 3 üncü maddesinin birinci f ık rasın d a; “Ceza ve güvenlik tedbirlerinin infazı ile ulaşılmak istenilen temel amaç, öncelikle genel ve özel önlemeyi sağlamak, bu maksatla hükümlünün yeniden suç işlemesini engelleyici etkenleri güçlendirmek, toplumu suça karşı korumak, hükümlünün; yeniden sosyalleşmesini teşvik etmek, üretken ve kanunlara, nizamlara ve toplumsal kurallara saygılı, sorumluluk taşıyan bir yaşam biçimine uyumunu kolaylaştırmaktır.”, 6.2. “Hapis cezalar ın ın infaz ın da gözetilecek ilkeler ” b aşlı k lı 6 n cı maddesinin birinci f ık rasın ın ilgili bentlerinde; “Hapis cezalarının infaz rejimi, aşağıda gösterilen temel ilkelere dayalı olarak düzenlenir: c)
Cezanın infazında hükümlünün iyileştirilmesi hususunda mümkün olan araç ve olanaklar kullanılır.
Hükümlünün kanun, tüzük ve yönetmeliklerle tanınmış haklarının dokunulmazlığını sağlamak üzere cezanın infazında ve iyileştirme çabalarında kanunîlik ve hukuka uygunluk ilkeleri esas alınır.
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
f) Ceza infaz kurumlarında hükümlülerin yaşam hakları ile beden ve ruh bütünlüklerini korumak üzere her türlü koruyucu tedbirin alınması zorunludur.”, 6.3. “Yüksek güvenlikli kapalı ceza infaz ku ru m ları” b aşlı k lı 9 uncu maddesinde; “(1) Yüksek güvenlikli kapalı ceza infaz kurumları, iç ve dış güvenlik görevlilerine sahip, firara karşı teknik, mekanik, elektronik ve fizikî engellerle donatılmış, oda ve koridor kapıları sürekli kapalı tutulan, ancak mevzuatın belirttiği hâllerde aynı oda dışındaki hükümlüler arasında ve dış çevre ile temasların geçerli olduğu sıkı güvenlik rejimine tâbi hükümlülerin bir veya üç kişilik odalarda barındırıldıkları tesislerdir. Bu kurumlarda bireysel veya grup hâlinde iyileştirme yöntemleri uygulanır.
(2) Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına mahkûm olanlar ile süresine bakılmaksızın, suç işlemek amacıyla örgüt kurmak, yönetmek veya bu örgütün faaliyeti çerçevesinde, Türk Ceza Kanununda yer alan; a) İnsanlığa karşı suçlardan (madde 77, 78), b) Kasten öldürme suçlarından (madde 81, 82), c) Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçundan (madde 188), d) Devletin güvenliğine karşı suçlardan (madde 302, 303, 304, 307, 308), e) Anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlardan (madde 309, 310, 311, 312, 313, 314, 315), Mahkûm olanların cezaları, bu kurumlarda infaz edilir.
(4) Birinci fıkrada tanımı yapılan kurumların ihtiyacı karşılama bakımından yetersiz olması hâlinde, diğer kapalı ceza infaz kurumlarının yüksek güvenlikli bölümleri kullanılır.”, 6.4. “Nakiller ” b aşlık lı 53 üncü maddesinde “Hükümlüler, kendi istekleri veya toplu sevk, disiplin, asayiş ve güvenlik, hastalık, eğitim, öğretim, suç ve yargılama yeri nedenleriyle başka bir kuruma nakledilebilirler.”, 6.5. “Kendi istekleri ile nakil ” b aşlık lı 54 üncü maddesinde, “(1) Hükümlülerin kendi istekleri ile bulundukları kurumdan başka kurumlara nakledilebilmeleri için; a) Gitmek istedikleri kurumlardan durumlarına uygun en az üç yeri belirten bir dilekçe vermeleri, b) Nakil giderlerini peşin olarak ödemeyi kabul etmeleri, c) (D eğiş ik :14 /4 /2 02 0-7242/30 md.) Ceza infaz kurumlarında bulunulması gereken sürenin üç aydan fazla olması, d) İyi hâl göstermeleri, disiplin cezası almamış veya kaldırılmış olması, e) İstekte bulunulan kurumda yer, kapsama gücü ve sınıfının uygun bulunması ve tutukevi olmaması, f) Mahkûmiyet sürelerine uygun hükümlülerin barındırıldığı bir kurum olması, g) Daha önce disiplin nedeniyle ayrılmak zorunda kaldıkları kurum olmaması, Gerekir.”, 7. 6328 sayı lı Kamu D e n etçil iği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi ” b aşlı k lı 5 inci maddesinin birinci f ık rasın d a ; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 8. 29/3/2020 tarih ve 31083 sayı lı Resmi Gazete’de yayı mlan an Ceza İ n f az Ku ru mların ın Yönetimi
İle Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hak kın d a Yön etmeli ğin “Hükümlülerin Nakillerinde Dikkat
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
Edilecek Hu su slar ” b aşlık lı 127 nci maddesinin ilk f ık rasın d a ; “Hükümlülerin nakillerinin 5275 sayılı
Kanunun 53 ila 58 inci maddeleri hükümlerine göre gerçekleştirilir.”, 9. Adalet B ak an lı ğın ın 05/06/2015 tarihinde kabul edilerek yü rü rlü ğe konulan 167 sayı lı Ceza İnf az
Ku ru mların ın Tahsisi, Nakil İşl emleri ve Diğer Hükümler konulu Genelgenin “Hükümlülerin Kendi
İst ekleri İle Nakill eri” b aş lı k lı 15 inci maddesinde, Kanunun ve Yönet meli ğin “Kendi istekleri ile n akil ” maddelerinde aranan şartlara ek olarak; ‘‘h) Talep ettikleri ceza infaz kurumunda kendileri, diğer hükümlüler ve kurum açısından güvenlik riski oluşturmaması, ı) Disiplin nedeniyle ayrıldıkları kurumlar hariç, talep ettikleri kurumlarda daha önce kalmış iseler, Bakanlıkça değerlendirilmek üzere; kendileri, diğer hükümlüler veya kurum açısından somut gerekçelerle güvenlik riski oluşturup oluşturmayacakları hususunda bu yer idare ve gözlem kurulunun taleple ilgili görüşünün alınmış olması, j) Bakanlık tarafından dönem itibariyle isteğe bağlı nakle kapatılmış olmaması, gerekir”, 10. Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi’nin Üye Devletlere Avrupa Cezaevi Ku rall arı Ha k k ınd a
REC (2006) 2 S ayıl ı Tavsiye Kararına Ek “Temel İlkeler ” b a şlı k lı 3 üncü maddesinde; “Özgürlüğünden yoksun bırakılan kişilere getirilen kısıtlamalar, asgari gereklilikte ve haklarında hükmedilen kararın meşru amacıyla orantılı olmalıdır.’’, 10.1. “Y erleşti rm e ve B arın dırm a ” b aşlık lı 17.1. , 17.2. ve 17.3. maddelerinde, “Mahpuslar, mümkün olabildiğince evlerine veya sosyal rehabilitasyon ortamlarına yakın cezaevlerine yerleştirilmelidirler.”, “Cezaevlerine yerleştirmede, suçun devamlı takibi, güvenlik ve emniyet gerekleri ve tüm mahpuslara uygun rejimlerin sağlanması ihtiyacı hesaba katılmalıdır.”, “ İlk yerleştirme ve sonradan yapılacak bir cezaevinden diğerine nakil konusunda, mümkün olabildiğince mahpusa danışılmalıdır.’’, 10.2. “Dış Dünya ile İli şki ” b aşlı klı 24.4. ve 24.5. maddelerinde, “Ziyaretler için yapılan düzenlemeler, mahpuslara aile ilişkilerini mümkün olduğunca normal bir düzeyde sürdürmelerine ve geliştirmelerine izin verecek bir tarzda olmalıdır.”, “Cezaevi yetkilileri, dış dünyayla yeterli bir iletişim sürdürmelerinde mahpuslara yardım etmelidirler ve bunun için onlara “uygun destek ve yardım sağlamalıdırlar.”
Düzenlemelerine yer veri lm işt ir.
IV. KAMU DENET ÇİSİ YAHYA A KMAN ’IN KAMU B AŞDE NET ÇİSİ ‘NE ÖNE RİSİ
11. İl gil i mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendiril di ğinde, başv uru konusuna il işki n “ Kısmen
Tavsiye Kısm en Ret Karar Öne risi” Kamu Başde netçisi ’ne sunul muşt ur.
V. DE ĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden 12. Başvuran 1 nu mar alı paragrafta ayrın tıların a yer verilen başvu rus unda; ailevi sebeplerle nakil talebinin karşılanmasını talep etmektedir.
13. Ceza ve güvenlik tedbirlerinin infaz ı yla ul aşıl mak istenen temel amaç, Kanunun 3 üncü maddesinde, “…öncelikle genel ve özel önlemeyi sağlamak, bu maksatla hükümlünün yeniden suç işlemesini engelleyici etkenleri güçlendirmek, toplumu suça karşı korumak, hükümlünün; yeniden sosyalleşmesini teşvik etmek, üretken ve kanunlara, nizamlara ve toplumsal kurallara saygılı, sorumluluk taşıyan bir yaşam biçimine uyumunu kolaylaştırmak…” olarak ifade edil mi şti r. Bu düzenleme doğrult usunda Kanun koyucu, bir taraftan suçun ka rşılı ğı olan cez anın u ygulanma sı yl a benzer fiilleri engellemeyi hedeflemekte; diğer taraftan ise, hükümlüyü topluma kaz andırar ak sosyal b arışı tesis etmeye ç abalamaktadı r. Dola yı sı yl a infaz ın, özellikle hapis cez asının infaz ını n amacı, sadece belli bir yerde çekilmesi gereken c ez anın
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
/
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
sürekli li ği için hükümlünün infaz kurumunda muhafaza edilmesi de ğil dir. Hükümlü, cez anın infaz ından sonra yeniden topluma dönece ğinden, infaz sırasında hükümlünün yeniden toplumun bir üyesi olm asını sağlam ak ve suç işl enme sini önlemek amacı yla i yil eşti rilmesi gerekli li ği ön plana çıkm ışt ır. Bu b ak ım dan, hükümlülerin yakınl a rı yl a olan il işki lerini n deva mı nın sağlanması, infaz rejiminin ıslah edici rolünün bir parçasıdı r.
14. 5275 sa yıl ı K anun’un 53 ila 58 inci maddelerinde ‘Hükümlülerin nakilleri’ başlı ğı alt ında, nakle i li şkin hükümler düz enlenmiş , 54 üncü maddede ‘Kendi istekleri ile nakil’, 55 inci maddede ‘Disiplin nedeniyle nakil’, 56 ıncı maddede ‘Zorunlu nedenlerle nakil’, 57 inci maddede ‘Hastalık nedeniyle nakil’ ş artları düz enlenmiş ti r.
15. 5275 sa yıl ı Kanun, ilgili Yönetmelik ve 167 sa yıl ı Genelge, hükümlülerin, ailelerinin ikamet yerlerine ya kın ceza infaz kurumlarına ye rleşti rilmelerine yönelik emredici bir hüküm içermemektedir. Buna karşı lı k
5275 sa yıl ı Kanun, ilgili Yönetmelik, ve 167 sayı lı Genelge’de, hükümlülerle ilgili düzenlenen ‘Kendi
istekleri ile nakil ’ hükmü ile, disiplin cez ası, zorunlu hal, hastalık hali olmasa dahi, maddede düzenlenen şartlar oluştu ğu takdirde naklin mümkün olduğu nun düz enlenmiş olması, bu maddedeki nakil sebebinin hükümlüler tarafından genel olarak ‘ailelerinin ikamet ett iği yer veya ailelerine yakın yerlere nakil ’hükmü olarak de ğerlendiril ip, nakil gerekçesinde bu hükme da yanmı şlardır.
16. Ana yas amı z ın 20 nci maddesi, A İHS’in 8 inci maddesi u yarınc a, herkesin ‘öz el ve aile hayatına saygı hakkına’ sahip olduğu dü z enlenmiş ti r. Hapis cez asına mahkûmiyet, do ğası gere ği, hükümlünün özel ve aile ha ya tı nın kısı tl anması sonucunu doğu rac aktı r. Ancak mahkûmun ya kınl arı ile bağlantıda kalm asını n, özel ve aile ha yatı na sa ygı hak kını n esaslı unsurlarından olduğu ve cezaevi idaresinin bu konuda gerekli yar dım ı sağlam ası gerekti ği Avrupa İns an Hakla rı Mahkemesi tarafından vurgulanan bir husustur. (Messina v. Italy, 25498/94; EpnersGefners v. Latvia, 37862/02)
17. A İHM, Vintman d av asına il işki n olarak ve rmiş olduğu 23/01/2015 tarihli Daire kar arında (Vintman v.
Ukrayna, 28403/05); A İHS’nin, mahkûmlara cez alarını n nerede infaz edil ece ği konusunda bir seçim hakkı tanımadığını, mahkûmlar ın ailelerinden a yrı olduklarını ve ailelerinden uzak olmalarının hapis c ez asının bir sonucu olduğunu, ancak, mahkûmun, ailesinin ziyaretlerini z orlaştı racak ya da im kânsız hale getirebilecek denli uzak bir bölgede b arındırılm asını n, aile ha yatı na müdahale teşkil ed ebil e ce ğini beli rtmi şti r. Mahkeme orantı lı lı k yönünden yapt ığı incelemesinde ise; mahkûmun, ailesine ya k ın bir kuruma transfer talebinin reddi için, cezaevlerindeki aşırı yo ğunlu ğun m eşru bir gerekçe olarak öne sürülebil ece ğini ancak bu durumda dahi mahkûmun görece daha yakın cezaevlerine nakli hususunun değerlendi ril m esi gerekti ğin i b eli rtmiştir. Aksi halde, yani kişinin nispeten daha yakın bir bölgeye nakli önünde meşru bir engel yokken uzakta bulunan bir kurumda barındırılması halinde, AİHS’nin 8 inci maddesinin ihlali sonucu doğabileceğini vurgulamıştır.
18. Hem A İHM ka rarl ar ında, hem Birleşmi ş Milletler Genel Kurulunun 9 Aralı k 1988 tarihli ve 43/173 sa yıl ı kara rı yl a kabul edilen, “Herhangi Bir Şekilde Tutulan veya Hapsedilen Kişilerin Korunmasına İlişkin
Prensipler Bütünü”nün ilgili maddesinde, hem Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi’nin Üye Devletlere
Avrupa Cezaevi Kuralları Hakkında REC (2006) 2 Sa yılı Tavsiye Kara rının 17.1. maddesinde, hükümlülerin evlerine (ailelerine) yakın ceza infaz kurumuna yerle şti rilmelerinin uygun o ld uğu beli rtilm işt ir.
19. Hükümlülerin dış dünyayla temaslarını n makul düzeyde devam ettirilmesi, bu bağlamda özellikle aileleriyle etkin bir il eti şim kurmalarına ya rdımcı ol un m ası , bu kişi lerin rehabilitasyonu ile de yak ından ilgilidir. Aile ba ğl arının korunup geli şti rilmesinin hükümlülerin psikolojisi açısı ndan olumlu sonuçlar doğurdu ğu, yeniden sos ya ll eşmel eri ve tekrar suç işl emelerinin önlenmesinde önemli bir unsur ol du ğu sıkl ıkl a ifade edilmektedir (Bu konuda bakınız; İngiltere ve Galler Bölgesi Ceza İnfaz Kurumları
Denetçiliği, Yetişkin Mahkûmların Rehabilitasyonu konulu Rapor, Eylül 2014).
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
/
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
20. 5275 sa yıl ı Kanunun “Hapi s cez alarını n infaz ında gözetilecek il kele r” başlı klı 6 ıncı maddesinin (b)
bendinde, hükümlülerin, insan onuruna yaraşan maddî ve manevî koşullar altında düzenli bir yaşam sürdürmelerinin sağlanacağı beli rtilm işt ir. Bu kapsamda, idarenin söz konusu bendin ger e ği olarak, hükümlülerin iyi şa rtlar alt ında cez alarını çekmesini temin etme yüküml ül üğü bulunm aktadır. Başv uru ya konu nakil talebinde ise, ilgili infaz kurumunun kapasitesinin dolu olması gerekçesiyle ret işl emi tesis edil mi şti r. İda renin ret iş lemi de ğerlendi rildi ğind e, ret gerekçesinde meş r u bir sebebin göz eti ldi ği tespit edilebilmektedir. Nitekim “kurum kapasit esi”nin üstünde bir doluluğun varlı ğı, hem nakil talep eden bakım ından hem de nakil istenen infaz kurumunda mukim hükümlüler ba kım ından, cez anın çekilmesini z orlaştı racak ve gayri insani ş artları do ğur acak bir durumdur.
21. Ancak, hükümlülerin nakil taleplerinin, genel olarak ‘ceza infaz kurumu kapasitesi ’ bakı mı ndan değerlendiril mesi, aile ha ya tı na s a ygı h akkını n gereklilikleri bakım ından yeterli olmamakta, bu ba ğlamda nakil taleplerinin; hükümlünün bulunduğu kurum ile ailesinin ikamet ett iği yer arasınd aki mesafenin, ulaşım olanaklarını n, ailenin maddi durumunun, s ağlı k sorunlarının, ailenin hükümlüyü ziyarete gelme sıklı ğı bilgilerinin birlikte de ğerl endirilerek daha geniş ç aplı ele alınması gerekmektedir.
22. Somut olaya bakıl dı ğında ise; İd are tar afından, baş vu ranın nakil talebinin reddedilmesinde, 2 nu maralı paragrafta öne sürülen h ususl arın dikkate alı ndı ğı belirtilse de,-başvur anı n İdar e ye sundu ğu nakil talepli dilekçesinde yer alan-“aradaki mesafenin uzunluğu nedeniyle ailesinin kendisini ziyarete gelmekte zorluk yaşadığı ve bu nedenle çoğu zaman ayda bir dahi ziyaretine gelemedikleri” iddi alarına il işkin bir değerlendirm e yapıl mam ışt ır. Oysa yuk arıdan bu yana anl atı ldı ğı üzere; söz konusu nakil taleplerine i li ş kin
İd arel erc e yapıl a cak işl eml erde, b aşvuranın aile ha yatı na sa ygı hak kını n korunması için gerekli değerlendirm elerin yapıl ması gerekmektedir.
23. Diğer yandan, dünyada olduğu gibi ülkemizde de ya yıl an Kovid-19 sal gını na karşı 5275 sa yıl ı Ceza ve
Güvenlik Tedbirlerinin İnfaz ı Hakkında Kanun’un 6 ncı maddesinin birinci fıkrasını n (f) bendi u yarınca, ceza infaz kurumlarında a lı nan tedbirler ile S a ğlı k Bakanlı ğı ve Bilim Kurulu’nun tavsiyeleri do ğrultu sunda hükümlü ve tut uklul arın nakillerinin geçici olarak du rdu rul du ğu, yüksek bula şıcılı ğı olan hastalı ğın halen spesifik etkili bir tedavisinin bulunamadığı, ceza infaz kurumlarını n toplu olarak yaş anan yerler ol ması ve bulaşıcı hastalıkl ar a çısı ndan risk oluşt urması nedeniyle bu aşam ada nakil istemlerinin ge rçekl eşti rilemediği de aşik ardır.
24. Yukarıda ya pıl an açı klamalar ve tüm dosya k apsamı birlikte de ğerlend irildi ğinde; 24.1. Hükümlülerin ailelerine yakın ceza infaz kurumunda barındırılm ala rının, ceza infaz kuruml arının kapasitesi ve hükümlülerin yerleşti rilmelerind e dikkat edilmesi gereken diğe r hususlar nedeniyle maddi olarak her zaman uygun olm adığı, 24.2. Başvu ranın, 5275 sa yı lı Kanun’un 9 uncu maddesi u ya rınc a yüksek güvenlikli veya bir bölümü yüksek güvenlikli kapalı ceza infaz kurumlarında barın dırılm ası ger ekti ği ancak naklini talep ett iği ceza infaz kurumlarını n tamamı yüksek güvenlikli bir ceza infaz kurumu olm a yıp, bir bölümünün yüksek güvenlikli bir ceza infaz kurumu olm ası nedeniyle hükümlünün barındırılabilece ği oda sa yısı nın kısı tl ı ve oda mevcutl arın ın da dolu olm ası nedeniyle talebinin reddedil diği, anlaşılm ışt ır.
25. Netice olarak, İd ar e tara fından 2 numar alı paragrafta yer verilen hususlar dikkate alı ndığında, başvuranın nakil talebinin reddedilmesinin hukuka uygun olduğu ancak; söz konusu durumun, başvuranın aile bütünl üğüne ve rehabilitasyonuna olumsuz etkileri olabilece ği dikkate alı ndığında; nakil koşul larını taşıması ka ydı yl a (disiplin cezası almamış olması ya da kaldırılmış olması / nakil giderlerini peşin ödemeyi kabul etmeleri gibi) b aşvuranın nakil talep ett iği ceza infaz kurumları nın hâli haz ırda kapasitelerinin üzerinde dolu olm ası nedeni ile nakli sağlanamam ış olsa da nakil talep edilen kurumlarda boşalm a o lm ası yahut ailesine daha ya kın illerde durumuna uygun ve kapasitesi müsait ku ru ml arın bulunm ası durumunda, Covid-19 salgını kapsa mı nda alı nan tedbirlerin kaldı rılmasını takiben, nakil taleplerinin idarece
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
b aşvu ran ın aile h ayatın a saygı h akk ı n ın k orun masın a yönelik gereklilikler de gözetilerek yeniden değerlendiril mesi ge rekti ği kanaatine va rılmı ştı r.
B. İyi Yönetim İlk eleri Yönünden Değerlend irme 26. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 sa yıl ı mükerrer Resmi Gazetede ya yım lan an Kamu
Denetçili ği Kurumu Kanununun U ygulanm asına İli şkin Usul ve Esaslar Hakkında Yön etm eli ğin ” İyi yönetim ilkeleri” b aşlı klı 6 ncı maddesinde yer verilmi ş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlend irm e neticesinde; hem başvuranın dilekçesi hem de şikâ yet b aşvur usunun inceleme ve ar aştırmas ı kapsamı nda Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgeler bakım ından idareler ta rafından süresi içerisinde işl em tesis edil diği; böylece “makul sürede karar verme ve kararın geciktirilmeksizin bil dirilm esi” ilkelerine uygun davr anıl dığı anlaş ıl mı ştı r. Buna karşılı k, başvurana iletilen cevabi ya z ıd a, idarenin kararın a karşı hangi sürelerde hangi mercilere başvurulabil e ce ği nin göste rilmediği anlaşıldı ğından “karara karşı b a şvuru yo ll arının gösteril mesi” ilkesine uygun davr anıl madığı tespit edil mi ş olup idareye bu ilkeye de uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜ RLÜ ĞÜNE İL İŞ Kİ N YASAL MEVZUAT
27. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sa yıl ı Kamu Den et çil iği Kurumu Kanununun 17 nci maddesinin sekizinci fıkrasına göre Kamu De netçili ği Kurumuna dava açma süresi içinde yapıl an başvuru, işl eme ye b aş lamış olan dava açma süresini durdurmakta olup, anıl an Kanunun 21 inci maddenin birinci fıkr ası u yarınca başvurunun Kurum tara f ından reddedilmesi hâlinde, (varsa) durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliği nden itibaren k aldı ğı yerden işl eme ye b aşlar, 21 inci maddenin ikinci fık rası u ya rınca ise tavsiye kar arı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işl em tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise (varsa) d urmuş olan dava açma süresi kaldı ğı yerden işl eme ye devam edecek olup ilgili
İd arenin işl emi ne ka rşı Ankara İd are Mahkemesi nezdinde ya r gı yolu açıkt ır.
VII. KARAR
Yukarıda ya pılan a çı klamalar, anılan mevzuat hükümleri ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendiril di ğinde; B A Ş VURUNUN KISMEN KABULÜ KISMEN REDDİNE, Başvur anın talep ett i ği kurumlara nakledilmesi talebinin REDDİNE, Di ğe r yandan, Kovid-19 s algın ı kapsamı nda alı nan tedbirlerin kaldı rılmasını takiben, başvuranın nakil koşul larını taşıması ka ydı yla, talep ett i ği kurumlarda boşalm a olm ası yahut ailesine daha yakın illerde durumuna uygun ve kapasitesi müsait infaz kuru ml arının bulunm ası durumunda nakil talebinin yeniden değerlendiril mesi hususunda ADALET B AKAN L IĞINA T AVS İYEDE BULUNULMASINA,
6328 sa yıl ı Kanunun 20 nci maddesinin üçüncü f ıkrası u ya rınc a, bu karar üzerine tesis edilecek iş lem in
veya eylemin 30 (otuz) gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna; Kar arın, Başvur ana ve
Adalet B akanlı ğına tebli ğine; Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başden etçisi ’nc e karar verildi.
Ş eref MALKOÇ
Kamu B aşd en etçisi
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr