|
ÖZET: Bu Danıştay kararında, başvuranın bulunduğu ceza infaz kurumunun fiziki koşullarının yetersizliği, ailesiyle görüşme imkânlarının kısıtlı olması ve ÖSYM sınavlarının yapılmaması gibi nedenlerle nakil talebinde bulunduğu belirtilmiştir. Ceza ve güvenlik tedbirlerinin infazına yönelik 5275 sayılı Kanun’un 3. maddesi uyarınca, hükümlülerin sosyal rehabilitasyonu ve aile bağlarının korunması önem arz etmektedir.
Başvurunun reddi, ceza infaz kurumlarının doluluk oranları ve güvenlik gerekçeleriyle desteklenmiştir. Ancak, başvuranın çocuğunun gelişimi ve aile hayatına saygı hakkı gibi unsurların göz önünde bulundurulması gerektiği vurgulanmıştır. Sonuç olarak, başvuranın nakil talebinin reddedilmesi hukuka uygun bulunmuş, ancak ilerideki koşulların değişmesi durumunda yeniden değerlendirilmesi gerektiği ifade edilmiştir. Bu karar, ceza infaz kurumlarının yönetimi ve hükümlülerin hakları açısından önemli bir içtihat oluşturmaktadır. |
TÜR K İYE BÜYÜK M İLLET MEC LİS İ KAMU DENETÇ İLİĞ İ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/5227-S.22.7948
BAŞVURU NO : 2021/19716
KARAR TARİHİ : 15/04/2022
KISMEN TAVSİYE KISMEN RET KARARI
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : ADALET BAKA N LIĞ I
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvur anın; bulunduğu Ceza İnf az Kurumunun fiziki koşull arının uygun olm adı ğı, Kurumda ÖSYM’nin sınavl arı nın ya pıl madığı ve ailesiyle yeterince gö rüşe mediği iddi aları yla ist e ğe ba ğlı nakil talebine il işki ndir.
BAŞVURU TARİHİ : 17/11/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. B aşv uran özetle; yar gıl andığı ceza davası nedeniyle Ankara ilinde bir ceza infaz kurumunda bulunurken, ist eği dışı nda; ailesi, müdafi ve yar gıl andı ğı Mahkeme ’nin bulundu ğu ilden 1000 km uzakta bulunan
Burhaniye T Tipi Kapalı Ceza İn faz Kurumuna nakledildi ğini , belirtilen mesafe, maddi yetersizlikler ve sağlı k durumlarının elve rişsi z li ği nedeniyle ailesiyle (8 ya şında bir çocu ğu olduğunu belirterek) 2 yı ldı r görüş emedi ğini , bulunduğu Kurumda Ölçme, Seçme ve Y erleşti rme Merkezi (ÖS YM)’nin sınavlarının ya pıl madı ğını , bu nedenle, girdiği sınavlar için ek maddi zorluklara katl andı ğın ı, a yr ıca bul unduğu
Kurumda 8 kişi li k koğuşta 24 kişi kaldı klarını , ye m e ği yerde veya ayakta yemek zorunda kaldı ğını ve nöbetl eşerek tuvalet ve banyoyu kull an abil diği ni, nakil tarihinden bu yana, yaşadı ğı ma ğdu ri yeti n giderilmesi adına nakil taleplerinde bulunm asına karşı n taleplerinin redd edil diğini iddia ederek Ankara veya İstanbul ilinde bulunan bir ceza infaz kurumuna naklinin ya pıl masını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Ş ikâ yet başvu rusunun çözüme kavuşt urulması amacı yla Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlü ğünden,
15.12.2021 tarih ve sa yıl ı yaz ı mız ile bilgi ve belge talep edil mi ş olup
adı geçen Genel Müdürl üğün, 21.03.2022 tarihli ve sa yıl ı cevabi yaz ıl arında; 2.1. Başvu ranın son nakil talebinin Genel Mü dürlüğün 07.02.2022 tarihli ve sa yıl ı yaz ısı ile uygun gö rülmediği, 2.2. Başvu ranın bilgi formunun incelenmesi sonucunda, infaz edil memiş ve kaldı rılmamı ş herhangi bir disiplin cez asını n bulunmadığını n tespit edil diği, Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
/
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
2.3. Hükümlülerin kendi istekleri ile bulundukl arı kurumdan başka kurumlara nakledilebilmeleri için 5275 sa yıl ı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfaz ı Hak kında Kanun’un 54 üncü maddesinin birinci fıkrasını n (e)
bendinde, “ İst ekte bulunulan kurumda yer, kapsama gücü ve s ını fının uygun bulunm ası ve tutukevi olm aması” ifadelerine yer verildi ği, bu nedenle, birçok ceza infaz kurumunda kapasitelerinin üstünde hükümlü ve tutuklu barındırıldı ğından, nakil taleplerinin incelenmesinde; kurumun kapasitesi, güven li ği ve hangi suç türüne ait odal arın bulunduğu, kişi lerin can güvenli ğine il işki n olarak, talepte bulun anın hasım olarak bil dirdiği bir kişi nin talep ett iği kurumda bulunup bulunm adığı gibi hususlar göz önünde bulundurulduğundan, her talebin uygun d e ğerlendi rilemediği, 2.4. Başvu ranın; ba rındırıldı ğı Burhaniye T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunun kapasitesinin 1000, mevcudunun 1357, doluluk oranını n ise %136 olduğu, naklini talep ett iği; -Sincan 3 No lu L Tipi Kapalı Ceza İn faz Kurumunun kapasitesinin 1322, mevcudunun 498, doluluk oranını n %38, -Sincan 4 No lu L Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunun kapasitesinin 1322, mevcudunun 1075, doluluk oranını n %81, -Sincan 2 No lu L Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunun kapasitesinin 1724, mevcudunun 1904, doluluk oranını n %110, -Sincan T Tipi K apalı Ceza İn faz Kurumunun kapasitesinin 1100, mevcudunun 917, doluluk oranını n %83, -Eskiş ehir L Tipi Kap alı Ceza İnf az Kurumunun kapasitesinin 1200, mevcudunun 1583, doluluk oranını n
%132, -Keskin T Tipi K apalı Ceza İnfaz Kurumunun kapasitesinin 1200, mevcudunun 1318, doluluk ora nını n
%110, -Maltepe 1 No.lu L Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunun kapasitesinin 1756, mevcudunun 2547, doluluk oranını n %145, -Maltepe 2 No lu L Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunun kapasitesinin 1756, mevcudunun 2684, doluluk oranını n %153, -Silivri 3 No lu L Tipi Kapalı Ceza İnf az Kurumunun kapasitesinin 1677, mevcudunun 2304, doluluk oranını n %137, -Silivri 4 No lu L Tipi Kapalı Ceza İnf az Kurumunun kapasitesinin 1704, mevcudunun 2383, doluluk oranını n %140, -Sakarya L Tipi Kap alı Ceza İn faz Kurumunun kapasitesinin 698, mevcudunun 1679, doluluk or anını n
%241, -Kocaeli 2 No lu T Tipi Kapalı Ceza İn faz Kurumunun kapasitesinin 1000, mevcudunun 1563, doluluk oranını n %156, -Karabük T Tipi K apalı Ceza İn faz Kurumunun kapasitesinin 1000, mevcudunun 1021, doluluk o ranını n
%102 olduğu, -Ümraniye T ve Metris 1 No lu T Tipi Kapalı Ceza İnf az Kuruml arının ise, konumuna uygun olm a dığı, 2.5. Başvuranın, “8 kişi li k ko ğuş ta 24 kişi kaldı kları, yem e ği yerde veya ayakta yemek zorunda kaldı ğı ve nöbetl eşerek tuvalet ve banyoyu kull anabil di ği iddi alarına ” il işki n olarak; ceza infaz kurumlarını n plânlanıp inşa edilirken ve son rası nda hükümlü ve tutuklu barın dırılırken Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesinin
Ceza İnfaz Alanınd aki Tavsiye K ararl arında beli r tm iş olduğu minimum ceza infaz kurumu standa rtlarının göz önünde bulundurulduğu, ceza infaz kurumları nda bulunan tutuklu ve hükümlülerin yaşam koşul larını n
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
/
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
uluslararası standartlara uygun şekil de beli rlendi ği, bu belirlemelerin BM Mandela kurall arına ve CPT (Avrupa İşkenc e yi Önleme Komitesinin) beli rle diği asgari standartlara uygun oldu ğu, bu kapsamda başvuranın barındırıldı ğı ko ğuş kapasitesinin 12 olduğu, arttırıl mış koğuş kapasitesinin ise 18 olduğunu n anlaşıldı ğı, bunun ya nı sıra anıl an ceza infaz kurumunda başvur an dışı nda başka bir tutuklu ya da hükümlünün yerde veya ayakta yemek ye ndiği, n öbetl eşerek banyo ve tuvalet kull anıl dığına dair herhangi bir şikâ yeti nin bulunm ad ığı, 2.6. 5275 sa yıl ı Kanun’un 9 uncu maddesinin üçüncü fıkr ası u yarınc a (Eylem ve tut uml arı nedeniyle tehlikeli hâlde bulunan ve özel gözetim ve denetim alt ında bulundurulm aları gerekli olduğu saptananlar ile bulundukl arı kurumlarda düzen ve disiplini bozanlar veya i yil eşti rme tedbir, araç ve usûllerine ısr arla karşı koyanlar) ba rındırılan kişi lerin, yüksek güvenlikli veya bir bölümü yüksek güvenlikli kapalı ceza infaz kurumlarında b arındırılm ak zorunda oldu ğu, do la yısı yl a hükümlü ve tut uklul arın bahse konu ku rumları talep etmesi halinde, talep eden kişi lerin ceza m ik tarları ve örgütteki ko nu m ları dikkate alı narak ve incelenerek taleplerin de ğe rlendiril diği, 2.7. Ülke genelinde, ceza infaz kurumlarında bulunan hükümlü ve tutukluların; hastalık, disiplin, güvenlik, özellikle toplu nakiller ve tut uklul arın mahkeme nedeniyle ya pıl an sevkleri sonucu, ceza infaz kurumu mevcutl arının gün aşırı de ğişt iği, bu nedenle, ceza infaz kurumlarında bulunan hükümlülerin nakil talepleri
Genel Müdürlü ğe ulaştığı anda, talep edilen kuru ml arın mevcudunun o günkü veriler göz önüne alı narak değerlendiril di ği, Covid-19 pandemisi nedeniyle virüsün kurumlarda ya yı lm aması için alı nan önlemler kapsamı nda; kuruma ilk defa kabul edilen, güvenlik ve duruşma gibi zorunlu nedenlerle nakil edilen hükümlü ve tut uklul arın kurumlara girişl erinde 14 gün boyunca izolasyona tabi tut ulm aları gerekti ği için kurum kapasitelerinde art ış artış görüldü ğü, 2.8. Öte yandan, a ynı suç türünden çok fazla tutuklu ve hükümlünün a ynı kurumda barındı rılması durumunda bu tutuklu ve hükümlülerin fikir ve eylem birliği içinde hareket etmeleri nedeniyle kurum güvenli ğini zafiyete u ğr a tabilece ğini n de ğe rlendir il diği, 2.9. Eğitim nedenli nakil talebine ili şkin olarak; ilgili mevzuat hükümleri birlikte değerl endirildi ğinde, kapalı kurumda bulunan baş vu ranın yürürlükte bulunan mevzuat hükümleri gere ğin ce örgün e ğit im den fa ydalan ama ya ca ğı, okulun kabul etmesi halinde ve masra fı kendisince ka rşılanarak ancak ara, yıl sonu, bütünleme ve mazeret sı navlarına katı labile ce ğini n beli rtildi ği, 2.10. A yrı ca, 30.12.2021 tarihli ve E-35211520-249.02-6060/135872 sa yıl ı genel yaz ı yla 01-10 Ocak 2022 tarihleri arasında bir defaya mahsus ist eğe ba ğlı nakil taleplerinin alı ndığı ve 10.01.2022 tarihi it ibarı yl a sistemin taleplere kapat ıl dığı, yuka rıda da beli r ti ldi ği üzere başvuranın son nakil talep dilekçesinin
07.02.2022 tarihli ve sa yıl ı yaz ım ız la uygun görülmedi ği, bu konuda
S ağlı k Bak anlı ğı Bilim Kurulunun tavsiyeleri do ğrultusunda ileriki aylarda nakillerin tekrar açıl ması ve başvuranın da ist e ğe b a ğl ı nakil talebinde bulunm ası halinde talebinin değer lendiril ebil ece ği, Açıkl amalarına yer ver il mi ş; a yrıc a İdar e tarafından gönderilen ziyaret ve telefon görüş meleri raporlarınd an, başvur anı n son 1 yıl (18.01.2021-18.01.2022) içerisinde; – avukatı haricinde- eşi ve kardeşi tarafından bir, annesi tar afından ise iki kez ziyaret edil diği, telefon gö rüş melerini ise düzenli ar alı klarla eşi yle gerç ekleştirdi ği an laşılm ışt ır.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın; 3.1. “Temel hak ve hürriyetlerin sınırlanması” başlıklı 13 üncü maddesinde; “Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.”, Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
/
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
3.2. “Özel hayatın gizliliği” başlıklı 20 nci maddesinin ilgili kısımlarında; “Herkes, … aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına sahiptir…”, 3.3. “Ailenin korunması ve çocuk hakları” başlıklı 41 inci maddesinin ilgili kısımlarında; “Aile, Türk toplumunun temelidir … Devlet, ailenin huzur ve refahı ile özellikle… çocukların korunması … sağlamak için gerekli tedbirleri alır, teşkilatı kurar. Her çocuk, korunma ve bakımdan yararlanma, yüksek yararına açıkça aykırı olmadıkça, ana ve babasıyla kişisel ve doğrudan ilişki kurma ve sürdürme hakkına sahiptir…
” 3.4. “Eğitim ve öğrenim hakkı ve ödevi” başlıklı 42 nci maddesinin ilgili kısımlarında; “Kimse, eğitim ve öğrenim hakkından yoksun bırakılamaz. … Eğitim ve öğretim hürriyeti, Anayasaya sadakat borcunu ortadan kaldırmaz…” 3.5. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin 3 üncü ve 4 üncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler”, 4. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin; 4.1. “Eğitim hakkı” başlıklı 2 nci maddesinin ilgili kısımlarında; “Hiç kimse eğitim hakkından yoksun bırakılamaz. …” 4.2. “Özel ve aile hayatına saygı hakkı” başlıklı 8 inci maddesinde; “1. Herkes özel ve aile hayatına, konutuna ve yazışmasına saygı gösterilmesi hakkına sahiptir. 2. Bu hakkın kullanılmasına bir kamu makamının müdahalesi, ancak müdahalenin yasayla öngörülmüş ve demokratik bir toplumda ulusal güvenlik, kamu güvenliği, ülkenin ekonomik refahı, düzenin korunması, suç işlenmesinin önlenmesi, sağlığın veya ahlakın veya başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması için gerekli bir tedbir olması durumunda söz konusu olabilir.”, 5. Birleşmiş Milletler Genel Kurulunun 9 Aralık 1988 tarihli ve 43/173 sayılı kararıyla kabul edilen, “Herhangi Bir Şekilde Tutulan veya Hapsedilen Kişilerin Korunmasına İlişkin Prensipler Bütünü” nün “Aile mensupları ve dış dünya ile iletişim kurma hakkı’’ başlıklı 19 uncu maddesinde; “Tutulan veya hapsedilen bir kimseye kanunda veya kanuna dayanan bir düzenlemede belirtilen makul şartlara ve sınırlamalara tabi olarak, özellikle aile üyeleri tarafından ziyaret edilebilme ve onlarla haberleşme gibi, dış dünya ile iletişim kurabilmesi için kendisine yeterli imkan verilir” hükmü, “İkametgahına yakın bir yerde tutulma hakkı’’ başlıklı 20 nci maddesinde; “Tutulan veya hapsedilen kişi talep ettiği takdirde, mümkün olduğu ölçüde ikamet ettiği yere makul uzaklıktaki bir tutukevinde veya hapishanede tutulmalıdır.”, 6. 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un; 6.1. “İnfazda temel amaç” başlıklı 3 üncü maddesinin birinci fıkrasında; “Ceza ve güvenlik tedbirlerinin infazı ile ulaşılmak istenilen temel amaç, öncelikle genel ve özel önlemeyi sağlamak, bu maksatla hükümlünün yeniden suç işlemesini engelleyici etkenleri güçlendirmek, toplumu suça karşı korumak, hükümlünün; yeniden sosyalleşmesini teşvik etmek, üretken ve kanunlara, nizamlara ve toplumsal kurallara saygılı, sorumluluk taşıyan bir yaşam biçimine uyumunu kolaylaştırmaktır.”, 6.2. “Hapis cezalarının infazında gözetilecek ilkeler” başlıklı 6 ncı maddesinin birinci fıkrasının ilgili
bentlerinde; “Hapis cezalarının infaz rejimi, aşağıda gösterilen temel ilkelere dayalı olarak düzenlenir:
c) Cezanın infazında hükümlünün iyileştirilmesi hususunda mümkün olan araç ve olanaklar kullanılır.
Hükümlünün kanun, tüzük ve yönetmeliklerle tanınmış haklarının dokunulmazlığını sağlamak üzere cezanın infazında ve iyileştirme çabalarında kanunîlik ve hukuka uygunluk ilkeleri esas alınır.
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
f) Ceza infaz kurumlarında hükümlülerin yaşam hakları ile beden ve ruh bütünlüklerini korumak üzere her türlü koruyucu tedbirin alınması zorunludur.”, 6.3. “Yüksek güvenlikli kapalı ceza infaz kurumları” başlıklı 9 uncu maddesinde; “(1) Yüksek güvenlikli kapalı ceza infaz kurumları, iç ve dış güvenlik görevlilerine sahip, firara karşı teknik, mekanik, elektronik ve fizikî engellerle donatılmış, oda ve koridor kapıları sürekli kapalı tutulan, ancak mevzuatın belirttiği hâllerde aynı oda dışındaki hükümlüler arasında ve dış çevre ile temasların geçerli olduğu sıkı güvenlik rejimine tâbi hükümlülerin bir veya üç kişilik odalarda barındırıldıkları tesislerdir. Bu kurumlarda bireysel veya grup hâlinde iyileştirme yöntemleri uygulanır.
(2) Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına mahkûm olanlar ile süresine bakılmaksızın, suç işlemek amacıyla örgüt kurmak, yönetmek veya bu örgütün faaliyeti çerçevesinde, Türk Ceza Kanununda yer alan; a) İnsanlığa karşı suçlardan (madde 77, 78), b) Kasten öldürme suçlarından (madde 81, 82), c) Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçundan (madde 188), d) Devletin güvenliğine karşı suçlardan (madde 302, 303, 304, 307, 308), e) Anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlardan (madde 309, 310, 311, 312, 313, 314, 315), Mahkûm olanların cezaları, bu kurumlarda infaz edilir.
(4) Birinci fıkrada tanımı yapılan kurumların ihtiyacı karşılama bakımından yetersiz olması hâlinde, diğer kapalı ceza infaz kurumlarının yüksek güvenlikli bölümleri kullanılır.”, 6.4. “ Nakiller” başlıklı 53 üncü maddesinde, “Hükümlüler, kendi istekleri veya toplu sevk, disiplin, asayiş ve güvenlik, hastalık, eğitim, öğretim, suç ve yargılama yeri nedenleriyle başka bir kuruma nakledilebilirler.”, 6.5. “Kendi istekleri ile nakil” başlıklı 54 üncü maddesinde, “(1) Hükümlülerin kendi istekleri ile bulundukları kurumdan başka kurumlara nakledilebilmeleri için; a) Gitmek istedikleri kurumlardan durumlarına uygun en az üç yeri belirten bir dilekçe vermeleri, b) Nakil giderlerini peşin olarak ödemeyi kabul etmeleri, c) (Değişik:14/4/2020-7242/30 md.) Ceza infaz kurumlarında bulunulması gereken sürenin üç aydan fazla olması, d) İyi hâl göstermeleri, disiplin cezası almamış veya kaldırılmış olması, e) İstekte bulunulan kurumda yer, kapsama gücü ve sınıfının uygun bulunması ve tutukevi olmaması, f) Mahkûmiyet sürelerine uygun hükümlülerin barındırıldığı bir kurum olması, g) Daha önce disiplin nedeniyle ayrılmak zorunda kaldıkları kurum olmaması, Gerekir.”, 6.6. “Öğretimden yararlanma” başlıklı 76 ncı maddesinin birinci fıkrasında; “Açık ceza infaz kurumları ile çocuk eğitimevlerinde bulunan hükümlülerin örgün ve yaygın, kapalı ceza infaz kurumunda bulunan hükümlülerin yaygın öğretimden yararlanmaları sağlanır.” 6.7. “Tutuklama kararının yerine getirildiği kurumlar” başlıklı 111 inci maddesinin 2 nci fıkrasında; “Eylem ve davranışları ile 9 uncu madde kapsamına giren tutuklular, yüksek güvenlikli tutukevlerinde veya buna olanak bulunmadığı hâllerde yüksek güvenlikli kapalı ceza infaz kurumlarının tutuklulara ayrılan bölümlerinde barındırılırlar”.
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
7. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında ; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 8. 29/3/2020 tarih ve 31083 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Ceza İnfaz Kurumlarının Yönetimi
İle Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Yönetmeliğin “Hükümlülerin Nakillerinde Dikkat
Edilecek Hususlar” başlıklı 127 nci maddesinin ilk fıkrasında ; “Hükümlülerin nakillerinin 5275 sayılı
Kanunun 53 ila 58 inci maddeleri hükümlerine göre gerçekleştirilir.”, 9. Adalet Bakanlığının 05/06/2015 tarihinde kabul edilerek yürürlüğe konulan 167 sayılı “Ceza İnfaz
Kurumlarının Tahsisi, Nakil İşlemleri ve Diğer Hükümler” konulu Genelge’nin; 9.1. “Hükümlülerin Kendi İstekleri İle Nakilleri” başlıklı 15 inci maddesinde, Kanun’un ve
Yönetmelik’in “Kendi istekleri ile nakil” maddelerinde aranan şartlara ek olarak; ‘‘h) Talep ettikleri ceza infaz kurumunda kendileri, diğer hükümlüler ve kurum açısından güvenlik riski oluşturmaması, ı) Disiplin nedeniyle ayrıldıkları kurumlar hariç, talep ettikleri kurumlarda daha önce kalmış iseler, Bakanlıkça değerlendirilmek üzere; kendileri, diğer hükümlüler veya kurum açısından somut gerekçelerle güvenlik riski oluşturup oluşturmayacakları hususunda bu yer idare ve gözlem kurulunun taleple ilgili görüşünün alınmış olması, j) Bakanlık tarafından dönem itibariyle isteğe bağlı nakle kapatılmış olmaması, gerekir”, 9.2. “Eğitim ve Öğretim Nedeniyle Nakil” başlıklı 19 uncu maddesinin birinci fıkrasında; (1) Hükümlüler, eğitim ve öğretim nedeniyle; a) Nakil giderlerini peşin olarak ödemeyi kabul etmeleri, b) Eğitimini sürdürdüğüne dair eğitim kurumundan belge ibraz etmeleri, c) Talep edilen kurumda yer, kapsama gücü ve sınıfının uygun bulunması, d) Tutuklulara tahsis edilmiş olmaması, e) Daha önce disiplin nedeniyle ayrılmak zorunda kaldıkları kurum olmaması, f) Almış oldukları disiplin cezaları, cezanın türü ve ceza almalarına neden olan eylemin niteliği, suç vasıfları itibarıyla, talep ettikleri ceza infaz kurumunda güvenlik riski oluşturmamaları koşuluyla, süreli veya daimi olarak Bakanlıkça başka bir ceza infaz kurumuna nakledilebilecektir.” 10. Adalet Bakanlığının 27.07.2007 tarihli ve “Genç ve Yetişkin Hükümlü ve Tutukluların Eğitim ve
İyileştirilme İşlemleri ve Diğer Hükümler” konulu 46/1 no lu Genelge’nin; 10.1. “E- Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Merkezi ve Millî Eğitim Bakanlığı Tarafından Yapılan
Sınavlar” başlıklı bölümünün birinci fıkrasında; “Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Merkezi (ÖSYM) ve
Millî Eğitim Bakanlığı tarafından düzenlenen ÖSS, YDS, KPSS ve benzerî sınavlar, sınav merkezi olan ceza infaz kurumlarında yapılacaktır.” 10.2. “F- Yüksek Öğretim Çalışmaları” başlıklı bölümünün birinci fıkrasında; “Herhangi bir yüksek öğretim kurumuna devam ederken tutuklanan veya hüküm giyen öğrencilerin ya da ceza infaz kurumundayken üniversite sınavını kazanan hükümlü ve tutukluların kapalı ceza infaz kurumlarından, okullarının kabul etmesi durumunda, dış güvenlik görevlisi muhafazasında, açık ceza infaz kurumlarından iç güvenlik görevlisi nezaretinde ara, yıl sonu, bütünleme ve mazeret sınavlarına katılmaları sağlanacaktır.
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
/
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
Talebi olması hâlinde okullarının kabul etmesi koşuluyla kayıt dondurma işlemi yapılması için girişimlerde de bulunulacaktır.” 11. Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi’nin Üye Devletlere Avrupa Cezaevi Kuralları Hakkında
REC (2006) 2 Sayılı Tavsiye Kararına Ek “Temel İlkeler” başlıklı 3 üncü maddesinde; “Özgürlüğünden yoksun bırakılan kişilere getirilen kısıtlamalar, asgari gereklilikte ve haklarında hükmedilen kararın meşru amacıyla orantılı olmalıdır.’’, 11.1. “Yerleştirme ve Barındırma” başlıklı 17.1. , 17.2. ve 17.3 üncü maddelerinde, “Mahpuslar, mümkün olabildiğince evlerine veya sosyal rehabilitasyon ortamlarına yakın cezaevlerine yerleştirilmelidirler.”, “Cezaevlerine yerleştirmede, suçun devamlı takibi, güvenlik ve emniyet gerekleri ve tüm mahpuslara uygun rejimlerin sağlanması ihtiyacı hesaba katılmalıdır.”, “ İlk yerleştirme ve sonradan yapılacak bir cezaevinden diğerine nakil konusunda, mümkün olabildiğince mahpusa danışılmalıdır.’’, 11.2. “Dış Dünya ile İlişki” başlıklı 24.4. ve 24.5 inci maddelerinde, “Ziyaretler için yapılan düzenlemeler, mahpuslara aile ilişkilerini mümkün olduğunca normal bir düzeyde sürdürmelerine ve geliştirmelerine izin verecek bir tarzda olmalıdır.”, “Cezaevi yetkilileri, dış dünyayla yeterli bir iletişim sürdürmelerinde mahpuslara yardım etmelidirler ve bunun için onlara “uygun destek ve yardım sağlamalıdırlar.” 12. Birleşmiş Milletler (BM) Çocuk Haklarına Dair Sözleşme’nin; 12.1. 1 inci maddesinde; “Çocuğa uygulanabilecek olan kanuna göre daha erken yaşta reşit olma durumu hariç, on sekiz yaşına kadar her insan çocuk sayılır”, 12.2. 3 üncü maddesinde; “Kamusal ya da özel sosyal yardım kuruluşları, mahkemeler, idari makamlar veya yasama organları tarafından yapılan ve çocukları ilgilendiren bütün faaliyetlerde, çocuğun yararı temel düşüncedir. Taraf Devletler, çocuğun ana–babasının, vasilerinin ya da kendisinden hukuken sorumlu olan diğer kişilerin hak ve ödevlerini de göz önünde tutarak, esenliği için gerekli bakım ve korumayı sağlamayı üstlenirler ve bu amaçla tüm uygun yasal ve idari önlemleri alırlar.”, 12.3. 4 üncü maddesinde; “Taraf Devletler, bu Sözleşme’de tanınan hakların uygulanması amacıyla gereken her türlü yasal, idari ve diğer önlemleri alırlar.”, 12.4. 6 ncı maddesinde; “Taraf Devletler, çocuğun hayatta kalması ve gelişmesi için mümkün olan azami çabayı gösterirler.”, 12.5. 18 inci maddesinde; “Taraf Devletler, çocuğun yetiştirilmesinde ve gelişmesinin sağlanmasında ana–babanın birlikte sorumluluk taşıdıkları ilkesinin tanınması için her türlü çabayı gösterirler.”
Düzenlemelerine yer veri lm işt ir.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
13. İl gil i mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendiril di ğinde, başv uru konusuna il işki n “ Kısmen
Tavsiye Kısm en Ret Karar Öne risi” Kamu Başde netçisi ’ne sunul muşt ur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden 14. Başvu ran 1 numaral ı paragrafta a yrıntı larına yer verilen b aşvurusun da; bulunduğu Kurumun fiziki koşul larını n baz ı açıl ard an sorun oluşt urdu ğunu, ailesinin -birtakım özel du rum ları nedeniyle- kendisini ziyarete gelemedi ğini, d iğer yandan, bulundu ğu Kurumda ÖSYM’nin s ın avların ın ya pıl madığın ı, bu
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
/
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
nedenle, bu sınavlar a girmek için ek masraflara k a tl andığını iddia ederek m ağdu ri ye ti nin giderilmesi adına, Ankara veya İstan bul ilinde bulunan bir ceza infaz kurumuna naklinin ya pıl masını talep etmektedir.
15. Ceza ve güvenlik tedbirlerinin infaz ı yl a ulaşılm ak istenen temel amaç, 5275 sa yıl ı Kanun’un 3 üncü maddesinde, “…öncelikle genel ve özel önlemeyi sağlamak, bu maksatla hükümlünün yeniden suç işlemesini engelleyici etkenleri güçlendirmek, toplumu suça karşı korumak, hükümlünün; yeniden sosyalleşmesini teşvik etmek, üretken ve kanunlara, nizamlara ve toplumsal kurallara saygılı, sorumluluk taşıyan bir yaşam biçimine uyumunu kolaylaştırmak…” olarak ifade edil mi şti r. Bu düzenleme doğrultusunda Kanun koyucu, bir taraftan suçun karşılı ğı olan c ez anın u ygu la nm ası yl a benzer fiilleri engellemeyi hedeflemekte; diğer taraftan ise, hükümlüyü topluma kaz andı rarak sosyal barışı tesis etmeye çabalam aktadır. Dola yısı yl a inf az ın, özellikle hapis cez asını n infaz ını n amacı, sadece belli bir yerde çekilmesi gereken c ez anın sürekli li ği için hükümlünün infaz kurumunda muhafaza edilmesi değil dir.
Hükümlü, cez anın infaz ından sonra yeniden topluma dönece ğind en, infaz s ırası nd a hükümlünün yeniden toplumun bir üyesi olm a sını sağlamak ve suç işl e nmesini önlemek amacı yla i yil eşti rilmesi gerekli li ği ön plana çıkmışt ır. Bu b akımdan, hükümlülerin yakınlarıyla olan ilişkilerinin devamının sağlanması, infaz rejiminin ıslah edici rolünün bir parç asıdı r.
16. 5275 sa yıl ı Kanun, ilgili Yönetmelik ve 167 sa yıl ı Genelge, hükümlülerin, ailelerinin ikamet yerlerine ya kın ceza infaz kurumlarına ye rleşti rilmelerine yönelik emredici bir hüküm içermemektedir. Buna karşı lı k
5275 sa yıl ı Kanun, ilgili Yönetmelik ve 167 sa yıl ı Genelge’de, hükümlülerle ilgili düzenlenen ‘Kendi
istekleri ile nakil ’hükmü ile disiplin cez ası, zorunlu hal, hastalık hali olmasa dahi, maddede düzenlenen şartlar oluşt u ğu takdirde naklin mümkün olduğu nun düz enlenmiş olm ası, bu maddedeki nakil sebebinin hükümlüler tarafından genel olarak ‘ailelerinin ikamet ett iği yer veya ailelerine yakın yerlere nakil ’hükmü olarak de ğerlendiril ip, nakil gerekçesinde bu hükme da yanmı şlardır.
17. T.C. Ana yas ası’nın 20 nci maddesi, A İHS’in 8 inci maddesi u ya rınca, herkesin ‘özel ve aile ha ya tı na sa ygı hakkın a ’sahip olduğu düz enlenmiştir. Hapis cez ası na mahkûmiyet, d oğası ge re ği, hükümlünün özel ve aile ha yatı nın kısı tl anması sonucunu do ğu racaktı r. Ancak mahkûmun yakınl arı ile ba ğl antı da kalm asını n, özel ve aile ha yatın a sa ygı h akkını n esaslı unsurlarından olduğu ve cezaevi idaresinin bu konuda gerekli ya rdımı sağl aması ge rekti ği Avrupa İnsan H akları Mahkemesi tara fından vurgulanan bir husustur. (Messina v. Italy, 25498/94; EpnersGefners v. Latvia, 37862/02)
18. A İHM, Vintman d av asına il işki n olarak ve rmiş olduğu 23/01/2015 tarihli Daire kar arında (Vintman v.
Ukrayna, 28403/05); A İHS’nin, mahkûmlara cez alarını n nerede infaz edil ece ği konusunda bir seçim hakkı tanımadığını , mahkûml ar ın ailelerinden a yrı oldukl arını ve ailelerinden uzak olm alarını n hapis c ez asını n bir sonucu olduğunu, ancak, mahkûmun, ailesinin ziyaretlerini z orlaştı racak ya da im kânsız hale getirebilecek denli uzak bir bölgede b arındırılm asını n, aile ha yatı na müdahale teşkil ed ebil e ce ğini beli rtmi şti r. Mahkeme orantı lı lı k yönünden yapt ığı incelemesinde ise; mahkûmun, ailesine ya k ın bir kuruma transfer talebinin reddi için, cezaevlerindeki aşırı yoğunluğun meşru bir gerekçe olarak öne sürülebileceğini ancak bu durumda dahi mahkûmun görece daha yakın cezaevlerine nakli hususunun değerlendirilmesi gerektiğini belirtmişt ir. Aksi halde, yani kişinin nispeten daha yakın bir bölgeye nakli önünde meşru bir engel yokken uzakta bulunan bir kurumda ba rındırılm ası halinde, AİHS’in 8 inci maddesinin ihlali sonucu doğabileceğini vurgulamıştır.
19. Hem A İHM ka rarl ar ında, hem Birleşmi ş Milletler Genel Kurulunun 9 Aralı k 1988 tarihli ve 43/173 sa yıl ı kara rı yl a kabul edilen, “Herhangi Bir Şekilde Tutulan veya Hapsedilen Kişilerin Korunmasına İlişkin
Prensipler Bütünü” nün ilgili maddesinde, hem Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi’nin Üye Devletlere
Avrupa Cezaevi Kurall a rı Hakkında REC (2006) 2 Sayılı Tavsiye Ka rarının 17.1 inci maddesinde, hükümlülerin evlerine (ailelerine) yakın ceza infaz kurumuna yerle şti rilmelerinin uygun o ld uğu beli rtilm işt ir.
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
/
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
20. Hükümlülerin dış dünyayla temaslarını n makul düzeyde devam ettirilmesi, bu bağlamda özellikle aileleriyle etkin bir il eti şim kurmalarına ya rdımcı ol un m ası , bu kişi lerin rehabilitasyonu ile de yak ından ilgilidir. Aile ba ğl arının korunup geli şti rilmesinin hükümlülerin psikolojisi açısı ndan olumlu sonuçlar doğurdu ğu, yeniden sos ya ll eşmel eri ve tekrar suç işl emelerinin önlenmesinde önemli bir unsur ol du ğu sıkl ıkl a ifade edilmektedir (Bu konuda bakınız; İngiltere ve Galler Bölgesi Ceza İnfaz Kurumları
Denetçiliği, Yetişkin Mahkûmların Rehabilitasyonu konulu Rapor, Eylül 2014).
21. 5275 sa yıl ı Kanunun “Hapis cez ala rının infaz ında gözetilecek il kel er” başlı klı 6 ncı maddesinin (b)
bendinde, hükümlülerin, insan onuruna ya raşan maddî ve manevî koşu ll ar alt ında düzenli bir ya ş am sürdürmelerinin sa ğlan a ca ğı beli rtilm işt ir. Bu kapsamda, idarenin söz konusu bendin ger e ği olarak, hükümlülerin iyi şa rtlar alt ında cez alarını çekmesini temin etme yüküml ül üğü bulunm aktadır. Başv uru ya konu nakil talebinde ise, ilgili infaz kurum kapasitesilerinin dolu olm ası gerekçesiyle ret işl emi tesis edil mi şti r. İd arenin ret işl emi değe rlendiril diğinde , meşru bir sebebin göz e ti ldi ği tespit edilebilmektedir.
Gerçekten “kurum kapas it esi”nin üstünde bir doluluğun varlı ğı, hem nakil talep eden bakım ından hem de nakil istenen infaz kurumunda mukim hükümlüler bakımı ndan, cez anın çekilmesini z orlaştı racak ve gayri insani şartları do ğura cak bir durumdur.
22. Ancak hükümlülerin nakil taleplerine il işki n değe rlendirmele rin, genel olarak ceza infaz kurumu kapasitesi bakım ından ya pıl ması, aile ha yatı na sa ygı h akkını n gerekleri k ap samı nda yeterli olmamakta, bu nedenle, taleplerin, yalnı z ca hükümlü/tutuklu açısından de ğil , hükümlü/tutukluyu ziyaret etmek isteyen aile açısı ndan da de ğerlendir il mesi, -özellikle ailede çocuk olm ası durumunda- çocu ğun yüksek yar arının dikkate alı nması, hükümlü/tutuklunun bulunduğu kurum ile ailesinin ikamet ett iği yer a ras ındaki mesafenin, ulaşım olanaklarını n, ailenin maddi durumunun, sağlı k sorunlarının, ailenin hükümlüyü ziyarete gelme sıkl ı ğı bilgilerinin birlikte ele alı narak d e ğe rlendirme yapıl ması gerekmektedir.
23. Bu bağlamd a somut olaya bakıl dı ğında, başvur anın 8 yaşında bir çocu ğu ol du ğun u beli rttiği ve İda reden temin edilen belgelere göre başvur anın son 1 yıl içerisinde ço cu ğu tarafın dan ziyaret edil mediği görülmektedir. B aşvura nın çocu ğu 18 yaşında n küçük olduğund an, BM Çocuk Ha kları S öz leşmesi hükümleri somut olayda uygulama alanı bulacak olup a yrı ca konuyla ilgili BM Çocuk Hakla rı Komitesinin ilgili Genel Yoruml a rına bakıl dığında; 23.1. Çocuk Haklarına Dair Sözleşme’nin Uygulanmasına Yönelik Genel Önlemlere ilişkin 5 No lu
Genel Yorumunda; ya r gısal, idari ve yasama ile ilgili her organdan veya kurumdan, yüksek yarar ilkesini, alı nan kara rların veya ba şlatıl an girişi ml erin çocu kların haklarını ve çık arl arını nasıl etkilemekte ol du ğu veya etki le yebil e ce ğini irdelemesi beklendi ği, böyle bir irdelemeye tabi tutulacaklar a rasında, örn eğin, çocukları ister do ğrudan ister dola ylı biçimde etkilesin, halen yürürlükte olan veya önerilen yasalar veya politikalar, idari tasarruflar ve ya r gı kar arlarının yer aldı ğı, Devletlerin, “geli şme yi ” ço cu ğun fiziksel, zihinsel, manevi, ahlaki, psikolojik ve sosyal ge li şim ini kapsayan en ge niş anlamı yla, bütünlüklü bir kavram olarak yorumlam alarını n beklendi ği, 23.2. Çocuğun Yüksek Yararı Hakkının Öncelikli Olarak Dikkate Alınmasına ilişkin 14 No lu Genel
Yorumunda; çocu ğun yüksek yar arı k avr amı nın, hem Sözleşme’de öngörülen tüm hakl arın eksiksiz biçimde ge rçekl eşmesini hem de çocu ğun bütünsel geli şim ini amaçladı ğı, çocuğun yüksek ya ra r ını n, herhangi bir kamu kurumu tarafından ge rçekl eşti rilecek her girişi mde ge r ekti ği gibi içsell eşti rilmesini ve tut arlı olarak u ygulanma sını sağlama yüküml ülüğünün, çocuklar üzerinde do ğrudan ya da dola yl ı etkisi olan tüm uygulama önlemleri, idari ve ya r gısal işl eml er için özellikle geçerli olduğu, ço cukları ilgilendiren tüm ya r gısal ve idari kararların, a yrıc a poli ti kala rın ve yasal düzenlemelerin, çocuğun yüksek yararının birinci planda dikkate alınarak gerçekleştirildiğini gösterme yükümlülüğü olduğu ve yüksek yararın nasıl incelenip değerlend irildi ğini n, alı nan kararda buna ne ölçüde a ğırlık tanındığını n anlatıl masını n da buna dâhil olduğu, çocu ğun kendi ana b abasında n a yrılması olasılı ğını n b ulunduğu durumlarda ço cuğu n
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
/
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
yüksek ya rarının de ğerle ndiril mesini n ve belirlenmesinin vazgeçilmezlik taşı dı ğı, ifadelerinin beli rtildi ği görülmektedir.
24. Buna göre; İdar eler tarafın d an tesis edilecek işl eml erde, işl emden çocu ğun etkilenecek o lm ası durumunda; çocuğun yüksek yararı dikkate alınarak değerlendirme yapılması nın önemli ol du ğu belirtilmelidir.
25. Somut olayda İd are t arafınd an, başvuranın nakil talebinin reddedilmesinde 2 numaralı paragrafta öne sürülen hususl arın dikkate alı ndığı belirtilse de baş vu ranın ailesiyle -b az ı özel durumları nedeniyleyeterince gö rüşemedi ği iddi alarına il işki n bir değerlendirm e ya pıl mamış tı r. Oysa yuka rıdan bu yana anlatı ld ığı üzere, nakil taleplerine il işki n İd arele rc e ya pıl ac ak işl eml erde, b aşv uranın aile h a yatı na s a ygı hakkını n ve çocu ğun baş vuranla (babası) görüş yapmaktaki menfaatinin dikkate alı nar ak ko runma sı için gerekli de ğe rlendirmele rin yapıl ması gerekmektedir.
26. Konuya il işki n ya r gı kar arla rına bakıl dığın da; Anayasa Mahkemesi tarafından, ço cu ğun yüksek ya r arının mahkemeler, idari makamlar ile yasama organı tara fından yapılan ve çocukla rı ilgilendiren bütün faaliyetlerde gözetilmesi gereken bir ilke olduğu, bu bağl amda çocuklar üzerinde etki do ğur acak bir işl em ya pıl a ca ğı zaman bu işl emi n çocuğun yararına uygun olup olmadığı yönünde bir değerlendirme yapılmasının aile hayatına saygı hakkının öngördüğü pozitif yükümlülüklerin yerine getirilmesi açısından oldukça önemli olduğu ( B. No: 2016/8660, 7/11/2019, § 33), 26.1. Devletin pozitif tedbirler alma yüküml ülüğü konusunda Ana yas a’nın 20. ve 41. maddelerinin ebeveynin çocu ğu yla bütünl eşmesini n sağl anması amacı yla tedbirler alı nmasını isteme hakkını ve kamusal makaml arın bu tür tedbirleri alma yüküml ülüğünü iç erdi ği (B. No: 2013/5126, 2/7/2015, § 41), belirtilmektedir.
27. Diğer yandan, b aşvu ranın, bulundu ğu Kurumda ÖSYM’nin sınavla rın ın yapıl maması nedeniyle bu sınavlara girmek için ek masraflara girdi ğini iddia etti ği ve nakil talebini bu hususa da d a yandırdı ğı, İdarec e de bu hususta başvura nın eğit im nedeniyle nakil talebine il işki n a yr ı bir değe rlendirme ya pıl dığı görülmektedir. (bkz, para. 2.9.)
27.1. T.C. Ana ya sa’sının 42 nci maddesinde düzenlenen e ğit im hakkını n, ceza infaz kurumlarında bulunan tutuklu ve hükümlülere eğit im ve ö ğreti m faaliyeti im kânı sa ğlanması için bir düzenleme yapıl masını güvence alt ına aldı ğı söylenemez (AYM, B. No: 2013/583, 10/12/2014 § 71); bir diğer ifadeyle Ana ya s a’nın ilgili maddesi, ceza infaz ku rum larınd a bulunan hükümlü ve tutuklara devletin eğit im ve öğr eti m im kânı sağlam ası yönünde pozitif bir yükümlülük getirmemektedir (AYM, B. No: 2017/35352, 23.05.2018, § 27).
27.2. Buna ka rşın, 5275 sa yıl ı Kanun ile hükümlülerin eğit im-ö ğret im nedeniyle nakil talebinde bulunm aları ve kapalı ceza infaz kurumunda bulunan hükümlülerin ya ygın ö ğreti mden ya rarl an maları, Adalet Bak anlı ğınc a çıka rılan Genelgeler ile de -ceza infaz kurumu olanakları kapsamı nda- sınav merkezi olan ceza infaz kurumları nda ÖSYM ta rafından ya pıl an merkezi sınavlar a k atıl ım sağlan abil mesi yönünde bir imkân tanındığı görülmektedir.
27.3. Bu kapsamda ya pıl an incelemede; başvu ranı n hâli haz ırda e ğit im ini sürdürdü ğüne ve bu hususta ilgili mevzuat u ya rınca t anına n imkânlardan fa ydal an dırılm adığına il işki n bir iddiada bulunm adı ğı, yalnı z ca
ÖSYM tarafınd an yapıl a n sınavlara k atı lı m gös te rdiğini beli rtti ği görülmektedir. Bu açıdan, başvu ranın nakil talebinin, eğit im ve öğr eti m nedeniyle d eğil , kendi ist eği ile nakil talebi kapsamı nda old uğu değerlendiril e rek başvuru da bu kapsamda incelen mi şti r. Bununla birlikte, başvuranın talep ett i ği kurumlara naklinin sağlanmasını n, bu sınavlara girmek için öd ediğin i iddia ett iği masraflardan ka çınm asına fayda sağla ya bil ec e ği de ğerl en dirilm ektedir.
28. A yrıca başvur anın, b ulunduğu Kurumun fiziki ko ş ul larına il işki n birtak ım iddialar öne sü rdü ğü, ancak bu iddi aların; – İdar eden edinilen bilgilere göre- b aşvuranın 12 kişi li k koğuşt a 18 kişi kalm ası, kurumun
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
fiziki koşullarını n gerekli standartlara uygun olm as ı, başvuran dışı nda herhangi bir kişi tarafından bu yönde şikâ yet bulun ulm aması ve bu hususa il işki n olarak b aşvuran tara fınd an başka ca bir delile de yer verilmemesi karşısı nda, dayanaktan yoksun k aldı ğı de ğerlendiril mi şti r.
29. Tüm bu açıkl amalara ek olarak, dünyada ol duğu gibi ülkemizde de ya yı lan Covid-19 sal gını na karşı
5275 sa yıl ı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfaz ı Hakkı nd a Kanun’un 6 n cı maddesinin birinci fıkr asını n
(f) bendi u yarın ca, ceza infaz kurumlarında alı n an tedbirler ile S a ğlı k B akanlı ğı ve Bilim Kurulu’nun tavsiyeleri do ğrultusund a hükümlü ve tut uklul arın nakillerinin geçici olarak du rduruldu ğu, yüksek bulaşıcıl ığı olan hastalı ğın halen spesifik etkili bir tedavisinin bulunamadığı , ceza infaz kurumlarını n toplu olarak ya şanan yerler ol ması ve bulaşıcı h astalıkl ar a çısı ndan risk oluşt ur ması nedeniyle bu aşama da nakil istemlerinin ger çekleştiri lemediği de aşikardır.
30. Yukarıda ya pıl an açı klamalar ve tüm dosya k apsamı birlikte de ğerlend irildi ğinde; 30.1. Nakil taleplerinin incelenmesinde; kurumun kapasitesi, güv enli ği ve hangi suç türüne ait od aların bulunduğu, talepte bulun anın hasım olarak bildirdiği bir kişinin talep etti ği kurumda bulunup bulunmadığı gibi hususlar göz önünde bulundurulduğundan, her talebin uygun de ğe rlen dirilemediği, öte yandan, a ynı suç türünden çok fazla tutuklu ve hükümlünün ayn ı kurumda ba rındırılm ası durumunda bu tutuklu ve hükümlülerin fikir ve eylem birliği içinde hareket etmeleri nedeniyle kurum güvenli ğini zafiyete uğr atabilec e ğini n de ğerle ndiril diği, 30.2. Başvu ranın suç türü nedeniyle 5275 s a yıl ı Kanun’un 9 uncu maddesi u ya rın ca yüksek güvenlikli veya bir bölümü yüksek güvenlikli kapalı ceza infaz kurumlarında barındırılm ası ger ekti ği ve talep ett iği kurumların bir bölümünün yüksek güvenlikli kapalı ceza infaz kurumu olduğu, bu nedenle hüküml ü/t utukl uların nakilleri yapıl ırk en sadece doluluk oranları d e ğil , terör ve örgütlü suçlar o ranları dikkate alı narak d e ğerl endirme yapıl dığı, a yrı ca başvur anın talep ett iği kurumların; bir kısm ını n kapasitesinin %100’ün üzerinde old uğu, kapasite bo ş lu ğu bulunan di ğe r kurumlara naklinin ise yu karıda yer verilen hususlar göz önüne alı narak uygun gö rülmediği, 30.3. Sonuç olarak, söz konusu nakil talebinin reddi işl eminin hukuka uygun şekilde tesis edildiği ancak başvuranın içinde bulund uğu durumun; başvu ranın aile bütünl üğüne, i yil eşti rilmesine ve a yrı ca çocu ğunun geli şim ine olumsuz etkileri olabilece ği, diğer yandan ÖSYM sınavlarına girerken katl ana ca ğı maddi külfeti az alt abil ece ği dikkate alı ndığında, nakil koşul ların ın taşınması ka ydı yla (disiplin cez ası alm amı ş olması ya da kaldı rılmı ş olm ası / nakil giderlerini peşin ödemeyi kabul etmeleri gibi) başvuranın nakil talep ett iği ceza infaz kurumlarını n hâli haz ırda kapasitelerinin üzerinde dolu olm ası nedeni ile nakli sağlanamamış olsa da nakil talep edilen kurumlarda boşalm a olm ası yahut ailesine daha yak ın illerde durumuna uygun ve kapasitesi müsait kurumların bulunm ası durumunda, Covid-19 salgını kaps amı nd a alı nan tedbirlerin kaldı rılmasını takiben, nakil taleplerinin idarece başvuranın aile hayatına saygı hakkı ve çocuğun yüksek yararı ilkesi gözetilerek yeniden d e ğerl en dirilm esi ger ekti ği kanaatine varılmı ştı r.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 31. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 sa yılı mükerrer Resmi Gazetede ya yıml an an Kamu
Denetçili ği Kurumu Kanununun U ygulanm asına İli şkin Usul ve Esaslar Hakkında Yön etm eli ği n “İyi yönetim ilkeleri” b aşlı klı 6 ncı maddesinde yer verilmi ş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapıl an değerlendirm e neticesinde; 31.1. Şikâyet başvurusun un inceleme ve ar aştı rması kapsamı nda Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgeler bakım ından İdare tar afın dan süresi içerisinde işl e m tesis edil mediği, dola yı sı yl a İd are t ara fından “makul sürede karar verme ve ka rarın geciktirilmeksizin bildirilmes i” ilkelerine uygun dav ranıl madı ğı, 31.2. Diğer yandan, İda r e tar afınd an başvur ana iletilen cevabi yaz ıda, ilgili karara k arşı hangi sürelerde, hangi mercilere b aşvur ulabilece ğinin gösteril m ediği anlaşıldı ğından “karara k arşı başvuru yol larını n
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
gösteril mesi” ilkesine uygun d avranıl madı ğı tespit edil mi ş olup İdar e ye belirtilen ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
32. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sa yıl ı Kamu Den et çil iği Kurumu Kanununun 17 nci maddesinin sekizinci fıkrasına göre Kamu De netçili ği Kurumuna dava açma süresi içinde yapıl an başvuru, işl eme ye b aş lamış olan dava açma süresini durdurmakta olup, anıl an Kanunun 21 inci maddenin birinci fıkr ası u yarınca başvurunun Kurum tara f ından reddedilmesi hâlinde, (varsa) durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliği nden itibaren k aldı ğı yerden işl eme ye b aşlar, 21 inci maddenin ikinci fık rası u ya rınca ise tavsiye kar arı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işl em tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise (varsa) d urmuş olan dava açma süresi kaldı ğı yerden işl eme ye devam edecek olup ilgili
İd arenin işl emi ne ka rşı Ankara İd are Mahkemesi nezdinde ya r gı yolu açıkt ır.
VII. KARAR
Yukarıda ya pılan a çı klamalar, anılan mevzuat hükümleri ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendiril di ğinde; BAŞVURUNUN KISMEN KABULÜ KISMEN REDDİNE, Başvur anın; bulunduğu Kurumun fiziki koşul larını n uygun olm adığı, Kurumda ÖSYM’nin sınavl arının ya pıl madı ğı ve ailesiyle yeterince görüş emedi ği iddi aları yl a talep ett iği kurumlara nakledilmesi talebinin
REDDİNE,
Di ğe r yandan, Covid-19 s algın ı kaps amı nda alı n an tedbirlerin k aldı rılmasını takiben, başvuranın nakil koşul larını taşıması ka ydı yla, talep ett i ği kurumlarda boşalm a olm ası yahut ailesine daha yakın illerde durumuna uygun ve kapasitesi müsait infaz kurumlarını n bulunm ası durumunda nakil talebinin b aşv uranın aile ha ya tı na sa ygı hakkı ve çocu ğun yüksek yar arı ilkesi gözetilerek yeniden değerlendiril mesi hususunda
ADALET BAKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sa yıl ı Kanunun 20 nci maddesinin üçüncü f ıkrası u ya rınc a, bu karar üzerine tesis edilecek iş lem in
veya eylemin 30 (otuz) gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna; Kar arın, Başvur ana ve
Adalet B akanlı ğına tebli ğine Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başd enetçisi ’nc e karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
/
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr