|
ÖZET: Bu Danıştay kararı, başvuranın eşinin hamileliği nedeniyle İstanbul’daki bir ceza infaz kurumuna nakil talebinin reddedilmesi üzerine yapılmıştır. İdare, başvuranın talep ettiği ceza infaz kurumlarının dolu olması ve başvuranın yüksek güvenlikli bir kurumda barındırılması gerektiği gerekçeleriyle talebi uygun bulmamıştır. Ancak, başvuranın aile hayatına olumsuz etkileri olabileceği göz önünde bulundurularak, nakil koşullarını taşıması kaydıyla, ileride boşalma olması durumunda talebinin yeniden değerlendirilmesi gerektiği vurgulanmıştır.
Kararda, ceza infaz kurumlarının kapasitesi, güvenlik ve aile hayatına saygı gibi unsurların dikkate alınması gerektiği belirtilmiştir. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve Türk Anayasası çerçevesinde, hükümlülerin aileleriyle olan ilişkilerinin korunması gerektiği ifade edilmiştir. Sonuç olarak, başvuranın nakil talebinin kısmen kabulü ve kısmen reddi ile birlikte, Adalet Bakanlığı’na tavsiyede bulunulmuştur. |
T.C. TÜR K İYE BÜYÜK M İLLET MEC LİS İ KAMU DENETÇ İLİĞ İ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/7909-S.22.12125
B AŞVURU NO :
KARAR T ARİHİ :
KISMEN T AVS İYE KISMEN RET KARARI
B AŞVURAN :
B AŞVURUYA KONU İ DARE : ADALET BAKA N LIĞ I
B AŞVURUNUN KONUSU : Başvur anın, eşini n yaş adığı ilde bulunan bir ceza infaz kurumuna nakil talebine il işki ndir.
B AŞVURU T ARİHİ :
I. B AŞ VURANI N İDDİ A VE T ALE PL E Rİ
1. Başvur an özetle; eşini n hamile olduğunu, İsta nbul ilinde bulunduğunu ve hem sa ğlı k hem de maddi durumu elvermedi ği için kendisini ziyarete gele mediğini , F Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda bulunurken İstanbul ilinde bulunan herhangi bir ceza infaz kurumuna nakil talebiyle ya klaşık bir ay önce
Kurumumuza başvurdu ğunu ve sonraki süreçte İstanbul ilinde bir ceza infaz kurumuna nakledilmeyi beklerken 03.01.2022 tarihinde zorunlu nakille 3 No lu T Tipi Ceza İnfaz Kurumuna nakledildi ğini , anılan tarih için eşi yle planlanan açık gö rüşü yapa madıklarını ve eşine nereye nakledildi ğini n sö ylenm ediğini , hâli haz ırda bul unduğu Kurumda eşini n kendisini ziyaret etmesinin mümkün olm adığını iddia ederek başvuru dilekçesinde beli rttiği ceza infaz kurumlarından birine naklinin ya pıl masını talep etmektedir.
II. İDARENİN B AŞVURUYA İL İŞ KİN AÇIKLAMALARI
2. Ş ikâ yet başvurusunun çözüme kavuşt urulması amacı yla Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlü ğünden
07.02.2022 tarih ve 9 sa yılı yaz ımı z ile bilgi ve belge talep edilmi ş olup, adı
geçen Genel Müdü rlü ğün 21.03.2022 tarihli ve sa yıl ı cevabi yaz ısı nda; 2.1. Başvu ranın, başk a bir ceza infaz kurumuna nakledilmesine il işki n 06.01.2022 tarihli dilekçesiyle talepte bulundu ğu, ancak talep ett i ği kurumları n kapasitesinin dolu ol ması nedeniyle naklinin Genel
Müdürlüğün 07.02.2022 tarihli ve sa yıl ı yaz ısı yla uygun olarak değerlendiril emed i ği, 2.2. Başvu ranın, bilgi formunun incelenmesi sonucunda infaz edil memiş ve kaldı rılmamı ş herhangi bir disiplin cez asını n bulunmadığını n tespit edil diği, Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
/
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
2.3. Hükümlülerin kendi istekleri ile bulundukl arı kurumdan başka kurumlara nakledilebilmeleri için 5275 sa yıl ı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfaz ı Hak kında Kanun’un 54 üncü maddesinin birinci fıkrasını n (e)
bendinde, ”İstekte bulunulan kurumda yer, kapsama gücü ve sını fının uygun bulunm ası ve tutukevi olm aması” ifadelerine yer verildi ği, bu nedenle, birçok ceza infaz kurumunda kapasitelerinin üstünde hükümlü ve tutuklu barındı rılması nedeniyle, nakil taleplerinin incelenmesinde; kurumun kapasitesi, güvenli ği ve hangi suç türüne ait odala rın bulunduğu, kişi lerin can güve nli ğine il işki n olarak da, talepte bulunanın hasım olarak bil dirdiği bir kişi nin talep etti ği kurumda bulunup bu lu nm adığı gibi hususlar göz önünde bulundurulduğun dan, her talebin uygun d e ğe rl endiril emedi ği, 2.4. Başvuranın; barındırı ldı ğı Di ya rbakır 3 No lu T Tipi Kapalı Ceza İn faz Kurumunun kapasitesinin 1000, mevcudunun 1058, doluluk oranını n %106, 06.01.2022 tarihli dilekçesinde is teğe ba ğlı naklini talep ett iği; – Maltepe 1 No lu L Tipi Kapalı Ceza İnf az Kurumunun kapasitesinin 1756, mevcudunun 2441, doluluk oranını n %139, -Maltepe 2 No lu L Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunun kapasitesinin 1756, mevcudunun 2303, doluluk oranını n %131, -Maltepe 3 No lu L Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunun kapasitesinin 1756, mevcudunun 2726, doluluk oranını n %155, -Silivri 1 No lu L Tipi Kapalı Ceza İnf az Kurumunun kapasitesinin 1677, mevcudunun 2226, doluluk oranını n %133, -Silivri 2 No lu L Tipi Kapalı Ceza İnf az Kurumunun kapasitesinin 1716, mevcudunun 2234, doluluk oranını n %130, -Silivri 3 No lu L Tipi Kapalı Ceza İnf az Kurumunun kapasitesinin 1677, mevcudunun 2036, doluluk oranını n %121, -Silivri 4 No lu L Tipi Kapalı Ceza İnf az Kurumunun kapasitesinin 1704, mevcudunun 2195, doluluk oranını n %129, -Silivri 5 No lu L Tipi Kapalı Ceza İnf az Kurumunun kapasitesinin 1677, mevcudunun 2219, doluluk oranını n %132, -Silivri 6 No lu L Tipi Kapalı Ceza İnf az Kurumunun kapasitesinin 1704, mevcudunun 2210, doluluk oranını n %130, -Silivri 7 No lu L Tipi Kapalı Ceza İnf az Kurumunun kapasitesinin 1704, mevcudunun 2133, doluluk oranını n %125, -Silivri 8 No lu L Tipi Kapalı Ceza İnf az Kurumunun kapasitesinin 1677, mevcudunun 2109, doluluk oranını n %126, -Malatya E Tipi Kapalı Ceza İnf az Kurumunun kapasitesinin 590, mevcudunun 733, doluluk oranını n
%124, -Akçad a ğ T Tipi K apalı Ceza İn faz Kurumunun kapasitesinin 1200, mevcudunun 1030, doluluk or anını n
%86 olduğu, -Ümraniye E ve T Tipi ile Kartal H Tipi Kap alı Ceza İnf az Kuruml arının ise başvur anın konumuna uygun ol m adığı, 2.5. Diğe r yandan, başvu ranın, 5275 sa yıl ı Kanun’un 9 uncu maddesinin üçüncü fıkr ası u ya rınc a yüksek güvenlikli veya bir bölümü yüksek güvenlikli kapalı ceza infaz kurumlarında barındırılm ak zorunda
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
olduğu, naklini talep et ti ği kurumlarda terör suçundan bulunan hükümlü/tutuklulara a yrıl an odaların kapasitelerinin ise dolu o lduğu, 2.6. Bunun yanında, a yn ı suç türünden çok fazla tutuklu ve hükümlünün a ynı kurumda barındırıl ması durumunda bu tutuklu ve hükümlülerin fikir ve eylem birliği içinde hareket etmeleri nedeniyle kurum güvenli ğini zafiyete u ğra tabilece ğini n de ğerl endir il diği, bu kapsamda baş vuranın da kendi suç türünden tutuklu ve hükümlülerin yo ğun oldu ğu ku rumları talep etmesi nedeniyle nakil taleplerinin uygun değerlendiril emedi ği, 2.7. 5275 sa yıl ı Kanun’un 9 uncu maddesinin üçüncü fıkr ası u yarınc a (Eylem ve tut uml arı nedeniyle tehlikeli hâlde bulunan ve özel gözetim ve denetim alt ında bulundurulm aları gerekli olduğu saptananlar ile bulundukl arı kurumlarda düzen ve disiplini bozanlar veya i yil eşti rme tedbir, araç ve usûllerine ısr arla karşı koyanlar) ba rındırılan kişi lerin, yüksek güvenlikli veya bir bölümü yüksek güvenlikli kapalı ceza infaz kurumlarında b arındırılm ak zorunda oldu ğu, do la yısı yl a hükümlü ve tut uklul arın bahse konu ku rumları talep etmesi halinde, talep eden kişi lerin ceza mi ktarlarını n ve örgütteki konuml arının dikkate alı narak ve incelenerek taleplerin de ğe rlendirildi ği, 2.8. Başvu ranın, nakil talebinde bulunm uş oldu ğu ceza infaz kurumları in celend i ğin de, İstanbul ili ve çevresinde bulunan kapa lı ceza infaz kurumlarına öncelikli nakil talebinde bulunduğunun tespit edil diği, İstanbul ilinin suç ve yar gıl ama yeri nedeniyle pek çok davanın merkezi ol du ğu, İstanbul ilinde bulunan kapalı ceza infaz kurumlarına duruşmalar nedeniyle haftalı k olarak nakil ya pıl dığı, sirkülasyonun çok fazla olduğu, kurumların mev cutl arının haftadan haftaya ya pıl ac ak olan duruş ma sa yıl a rı, görülen davalar ve dava dos yala rında bulunan sanıkl arın çoklu ğuna göre de ğişt iği, 2.9. Hükümlü ve tut uklul arın nakil taleplerine ka rşı ya pıl an işl eml erin ı rk, dil, din, mezhep, milliyet, renk, cinsiyet, do ğum, felsefî inanç, millî veya sosyal köken, siyasî veya diğe r fikir yahut düşün cel eri ile ekonomik güçleri ve di ğer toplumsal konuml arı yönünden a yırım yapıl ma ksız ın ve hiç kimseye a yrıcalı k tanınmaksız ın u ygulandı ğı, 2.10. Ceza infaz kurumlarında bulunan hükümlü ve tutukluların; hastalık, disiplin, güvenlik, özellikle toplu nakiller ve tut uklul arın mahkeme nedeniyle yapıl a n sevkleri sonucu, ceza infaz kurumlarını n mevcutl arının günaşırı de ğişt iği, bu nedenle, ceza infaz kurumla r ında bulunan hüküml ü/t utukl uların nakil talepleri Genel
Müdürlüğe ulaştığı anda, talep edilen ku rumları n kapasitelerinin o günkü veriler göz önüne al ınarak değerlendiril di ği, 2.11. Diğer taraftan, Covid-19 pandemisi nedeniyle virüsün kurumlarda ya yı lm aması için alı nan önlemler kapsamı nda, kuruma ilk defa kabul edilen, güvenlik ve duruşma gibi zorunlu nedenlerle nakledilen hüküml ü/t utukl uların kurumlara girişl e rinde 14 gün boyunca izolasyona tabi tut ulm alarını n gerekti ği, söz konusu uygulama nedeniyle kurum kapasitelerinde artış görüldü ğü, 2.12. Bunun yanı sıra, Genel Müdürlü ğün 30.12.2021 tarihli ve sa yıl ı genel yaz ısı yla hükümlü ve tut uklul arın 01-10 Ocak 2022 tarihleri arasınd a TENS İS üzerinden bir defaya mahsus ist eğe ba ğlı nakil taleplerinin alına c ağının tüm Cumhuriyet başsavcılı klarına bildirildiği,
10.01.2022 tarihinde sistemin otomatik olarak nakillere kap atı ldı ğı, başv uranın talep ett i ği kuru ml arın
kapasitesinin dolu olm ası nedeniyle naklinin Genel Müdürlüğün 07.02.2022 tarihli ve sa yıl ı yaz ıs ı yla uygun olarak d eğerlendiril emedi ği, bu konuda S ağlı k Bak anlı ğı Bilim
Kurulunun tavsiyeleri doğrultusunda ileriki aylarda nakillerin tekrar a çıl ması ve başvuranın da ist eğe bağl ı nakil talebinde bulunm ası halinde talebinin değerl endiril ebil ece ği, 2.13. Başvur anın zorunlu nakil sürecine ilişkin olarak; başvur an F Tipi Yüksek Güvenlikli Kapalı
Ceza İn faz Kurumunda b arındırılm akta iken Genel Mü dü rlü ğün 17.12.2021 tarihli ve – sa yıl ı yaz ısı yl a 5275 sa yıl ı Kanun’un 56 ncı maddesi ve 05.06.2015 tarihli ve 167 No.lu
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
Genelgenin İkinci Bölümünün 17 nci maddesinin birinci fıkrası ger e ğince kapasite nedeniyle naklinin hâlen barındırıldı ğı 3 No lu T Tipi K apalı Ceza İnfaz Kurumuna uygun gö rüldü ğü, a yrı ca, Ceza İnf az
Kurumu ve Tutukevlerinin Dış Koruması ile Sevk ve Nakil Yönergesi’ne göre, hüküml ü/t utukluların hastane, mahkeme veya baş ka bir kuruma naklinde sorumlul uğun jandarma görevlilerine ait o ld uğu, hüküml ü/t utukl uların başka kurumlara ge rçekl e şti rilecek sevklerin hangi tarihte yapıl a ca ğı ve hangi güzergâhın kull anıl aca ğı gibi hususl a rın Cezaevi Jandarma Tabur K omut anlı ğı tar afından beli rle ndiği, bunun ya nı sıra hüküml ü/t utukl uların yakınl a rına nakillerinin çıkt ığını bildirmelerine engel bir durumun bulunm adığı, Açıkl amalarına yer ve rilmi ş; a yrıca İdar e tara fından gönderilen ziyaret ve telefon görüşmele ri raporl arından başvuranın son 6 ay (14.08.2021-14.02.2022) içerisinde; yalnı z ca eşi yl e bir kez görüştü ğü, telefon görüşmel erini ise düzenli aralı kl arla gerç ekleştirdi ği anlaşılm ışt ır.
III. İL GİL İ MEVZUAT
3. 2709 sayı lı Türkiye Cumhuriyeti Anayas ası ’ n ın ; 3.1. “Temel hak ve hürriyetlerin sın ırl anm ası” başlı k lı 13 üncü maddesinde; “Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksız ın yaln ız ca Anayasanı n ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sını rlana bil ir. Bu sını rlamal ar, Anayasanı n sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.” , 3.2. “Özel h ayatı n gizl iliği” b aşlı klı 20 nci maddesinin ilgili kısı mların d a ; “Herkes, …aile hayatı n a saygı gösterilmesini isteme hak kına sahiptir …”, 3.3. “Ailenin koru nm ası ve çocuk h aklar ı ” b aşlık lı 41 inci maddesinin ilgili k ısı mların d a; “Aile, Türk toplumunun temelidir… Devlet, ailenin huzur ve r efah ı … sağl amak için gerekli tedbirleri alı r, teşkil atı kurar.”, 3.4. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvur m a hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin 3 üncü ve 4 üncü f ık raların d a; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başv urma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlı ğına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçili ği Kurumu idarenin işl eyişi yle ilgili şikâyetl eri inceler”, 4. Avrupa İn san Hak ları S özleş mesi’nin “Özel ve aile h ayatı n a saygı h akkı ” b aşlık lı 8 inci maddesinde; “1. Herkes özel ve aile ha yatı na, konutuna ve yazış masına saygı gösterilmesi hakkına sahiptir. 2. Bu h akkın kull anıl masına bir kamu makamı nı n müdahalesi, ancak müdahalenin yasayla öngörül müş ve demokratik bir toplumda ulusal güvenlik, kamu güv enli ği, ülkenin ekonomik re fahı , düzenin korunması, suç işl enmesini n önlenmesi, sağl ığı n veya ahlakın veya başkaları nın hak ve özgürlüklerinin korunması için gerekli bir tedbir olması durumunda söz konusu olabi li r.” , 5. B irleş miş Milletler Genel Kurulunun 9 Aralı k 1988 tarihli ve 43/173 s ay ıl ı k ararıyl a kabul edilen, “Herhangi Bir Şekil de Tutulan veya Hapsedilen Kişi lerin Ko run masın a İli şk in Prensipler Bütünü ” nün ‘‘Aile m ensu pları ve dış dünya ile il eti şim kurma h akkı ’’ b aşlı klı 19 uncu maddesinde ‘‘Tutulan veya hapsedilen bir kimseye kanunda veya kanuna dayanan bir düzenlemede belirtilen makul şart lara ve sını rlamal ara tabi olarak, özellikle aile üyeleri t araf ından ziyaret edilebilme ve onlarla hab erleş me gibi, dış dünya ile il eti şim kurabilmesi için kendisine yeterli imkan verilir. ’’hükmü, ‘‘İkam etgah ın a yakın bir yerde tutulma h akkı’’ başlı k lı 20 nci maddesinde“ ;Tutulan veya hapsedilen kişi talep ett iği takdirde, mümkün olduğu ölçüde ikamet ett iği yere makul uzaklı ktaki bir tutukevinde veya hapishanede tut ulmalı dır.”, 6. 5275 sayı lı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İn f azı Hakk ınd a Kanun ’un; Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
6.1. “İn fazda temel am aç” b aşlık lı 3 üncü maddesinin birinci fık rasın d a; “Ceza ve güvenlik tedbirlerinin inf azı ile ulaşı lmak istenilen temel amaç, öncelikle genel ve özel önlemeyi sağl amak, bu maksatla hükümlünün yeniden suç işl emesini engelleyici etkenleri güçlendirmek, toplumu suça karşı korumak, hükümlünün; yeniden sosyalleşmesini teşvik etmek, üretken ve kanunlara, nizamlara ve toplumsal kurallara saygıl ı, sorumluluk taşı yan bir yaşam biçimine uyumunu kolaylaşt ırmaktı r .” , 6.2. “Hapis cezalar ın ın in fazın da gözetilecek ilkeler ” b aşlı k lı 6 n cı maddesinin birinci f ık rasın ın ilgili
bentlerinde; “Hapis cezalar ını n infaz rejimi, aşağıda gösterilen temel ilkelere dayalı olarak düzenlenir:
c) C ezanı n inf azınd a hükümlünün iyileştirilmesi hususunda mümkün olan araç ve olanaklar kull a nıl ır.
Hükümlünün kanun, tüzük ve yönetmeliklerle tanı nmış hakları nın dokunulmazl ığı nı sağl amak üzere cezanı n inf azınd a ve iyile şti rme çabalar ında kanunîlik ve hukuka uygunluk ilkeleri esas alı nır.
f) Ceza infaz kurumları nda hükümlülerin yaşam hakları ile beden ve ruh bütünlüklerini korumak üzere her türlü koruyucu tedbirin alı nması zorunl udur.” , 6.3. “Yüksek güvenlikli kapalı ceza infaz kurum ları ” başl ıkl ı 9 uncu maddesinde; “(1) Yüksek güvenlikli kapalı ceza infaz kurumları, iç ve dış güvenlik görevlilerine sahip, firara karşı teknik, mekanik, elektronik ve fizikî engellerle donatı lmış, oda ve koridor kapıl arı sürekli kapalı tutulan, ancak mevzuat ın bel irt ti ği hâllerde aynı oda dışı ndaki hükümlüler arası nda ve dış çevre ile temasla rın geçerli olduğu sıkı güvenlik rejimine tâbi hükümlülerin bir veya üç kişi li k odalarda barı ndırı ldı kları tesislerdir. Bu kurumlarda bireysel veya grup hâlinde iyileşti rme yöntemleri u ygulanı r.
(2) Ağırl aştı rıl mış müebbet hapis cezası na mahkûm olanlar ile süresine bakıl maksız ın, suç iş leme k amacıyla örgüt kurmak, yönetmek veya bu örgütün faaliyeti çerçevesinde, Türk Ceza Kanununda yer alan; a) İnsanlığa karşı suçlardan (madde 77, 78), b) Kasten öldürme su çları ndan (madde 81, 82), c) Uyuş tu r ucu veya uyarı cı madde imal ve ticareti suçundan (madde 188), d) Devletin güv enli ğine k arşı suçlardan (madde 302, 303, 304, 307, 308), e) Anayasal düzene ve bu düzenin işl eyişi ne karşı suçlardan (madde 309, 310, 311, 312, 313, 314, 315), Mahkûm olanl arın cezal arı, bu kurumlarda infaz edilir.
(4) Birinci fı krada tanı mı yapı la n kurumları n iht iy acı karşı lama bakımında n yetersiz olması hâlinde, diğer kapalı ceza infaz kurumları nın yüksek güvenlikli bölümleri kullan ıl ır.” , 6.4. “Hü küm lüler ile y akın ları ve ilgililerin bil gil en dirilm esi” b aşlık lı 22 inci maddesinin 2 inci f ık rasın ın ilgili k ısımlar ın d a; “ Hükümlülerin … ba ş ka kuruma nakillerinde … istekleri üzerine ailelerine veya gösterdikleri kişi lere … durum bil diri li r.” 6.5. “Nakiller ” b aşlı k lı 53 üncü maddesinde “Hükümlüler, kendi istekleri veya toplu sevk, disiplin, as ayiş ve güvenlik, hast alı k, eğitim, öğreti m, suç ve yargı lama yeri nedenleriyle başka bir kuruma nakledilebili rler.”, 6.6. “Kendi istekleri ile nakil ” b aşlık lı 54 üncü maddesinde, “(1) Hükümlülerin kendi istekleri ile bulundukları kurumdan başka kurumlara nakledilebilmeleri için; a) Gitmek istedikleri kurumlardan durumları na uygun en az üç yeri belirten bir dilekçe vermeleri, b) Nakil giderlerini peşin olarak ödemeyi kabul etmeleri, c) Ceza infaz kurumları nda bulunul ması gereken sürenin üç aydan fazla olması , d) İyi hâl göstermeleri, disiplin cezası almamış veya kaldı rıl mış olması , Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
/
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
e) İst ekt e bulunulan kurumda yer, kapsama gücü ve sını fı nın uygun bulunması ve tutukevi olmaması, f) Mahkûmiyet sürelerine uygun hükümlülerin barındırıldığı bir kurum olması, g) Daha önce disiplin nedeniyle ayrıl mak zorunda kald ıkla r ı kurum olmam ası, Gerekir.” , 7. 6328 sayı lı Kamu De n etçil iği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” b aşlı k lı 5 inci maddesinin birinci f ık rasın d a ; “Kurum, idarenin işl eyişi yle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işl emleri ile tutum ve da vranı şlar ını ; insan hakları na dayal ı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, a raşt ırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görev li dir.” , 8. 29/3/2020 tarih ve 31083 sayı lı Resmi Gazete’de yayımlanan Ceza İ n f az Ku ru mla rın ın Yönetimi
İle Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnf azı Hak k ınd a Yönetmeli k ’in “Hükümlülerin Nakillerinde
Dikkat Edilecek Hu su slar” b aşlı k lı 127 nci maddesinin ilk fık rasınd a ; “Hükümlülerin nakillerinin 5275 sayıl ı Kanunun 53 ila 58 inci maddeleri hükümlerine göre gerç ekleştir il ir.” , 9. Adalet B ak an lı ğın ın 05/06/2015 tarihinde kabul edilerek yü rü rlü ğe konulan 167 sayı lı Ceza İnf az
Ku ru mların ın Tahsisi, Nakil İşl emle ri ve Diğ er Hükümler konulu Genelgenin “Hükümlülerin Kendi
İst ekleri ile Nakill eri” b aşlı k lı 15 inci maddesinde, Kanunun ve Yönet meli ğin “Kendi istekleri ile n akil ” maddelerinde aranan şartlara ek olarak; ‘‘h) Talep ettikleri ceza infaz kurumunda kendileri, diğer hükümlüler ve kurum açısı ndan güvenlik riski oluşt urmaması, ı) Disiplin nedeniyle a y rıl dıkları kurumlar hariç, talep ettikleri kurumlarda daha önce kalmış iseler, Bakanlı kça değ erlendiri lmek üzere; kendileri, diğer hükümlüler veya kurum açısı ndan somut gerekçelerle güvenlik riski oluşt urup oluşt urmayacakları hususunda bu yer idare ve gözlem kurulunun taleple ilgili görüşünün alı nmış olması, j) Ba kanl ık taraf ından dönem itibariyle ist eğe bağlı nakle kapatı lmış olmaması, gerekir” , 10. Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi’nin Üye Devletlere Avrupa Cezaevi Ku ralları Hakkında REC (2006) 2 S ayıl ı Tavsiye K ararına “Ek Temel İlkeler” b aşlı k lı 3 üncü maddesinde; “Özgürl üğünden yoksun bırakıl an kişi lere getirilen kısı tl amalar, asgari gereklilikte ve hakları nda hükmedilen kararı n meşru amacıyla orant ıl ı olmalı dır.’’, 10.1. “Y erleşti rm e ve Barın dırm a ” b aşlık lı 17.1. , 17.2. ve 17.3 üncü maddelerinde, “Mahpuslar, mümkün olabi ldi ğince evlerine veya sosyal rehabilitasyon ortaml arına yakın cezaevlerine yerleşti ril meli dirl er.” , “Cezaevlerine y erleşti rme de, suçun deva mlı takibi, güvenlik ve emniyet gerekleri ve tüm mahpuslara uygun rejimlerin sağl anması ihtiyacı hesaba katı lmalı dır.” , “ İlk yerleşti rme ve sonradan yapıl acak bir cezaevinden di ğer in e nakil konusunda, mümkün olabi ldi ğince mahpusa danış ıl malıdı r.’’, 10.2. “Dış Dünya ile İli şki” b aşlı k lı 24.4. ve 24.5 inci maddelerinde, “Ziyaretler için yapı la n düzenlemeler, mahpuslara aile il işkilerini mümkün olduğunca normal bir düzeyde sürdürmelerine ve geliş tir melerine izin verecek bir tarzda olmalıdı r.”, “Cezaevi yetkilileri, dış dünyayla yeterli bir iletiş im sürdürmelerinde mahpuslara yardı m etmelidirler ve bunun için onlara “uygun destek ve y ar dı m sağl amalıdı rlar .” 11. Ceza İn f az Ku ru ml arın ın Yönetim, Dış Koruma, Hükümlü ve T u tuk luların Sevk Ve Nakilleri ile
S ağlı k Hizmetlerinin Yürütülmesi Hak k ın d a Pro tok ol ’ü n “Sevk ve nakillerin yapılm ası, süresi ve esasl arı ” b aşlık lı 19 uncu maddesinin ikinci ve üçüncü f ık raların d a; “2) Başka ceza infaz kurumuna nakledilecek hükümlü ve tu tu klul ar ın nakilleri, ilgili yazıl arın jandarmaya intikal etmesinden itibaren zorunlu haller dışı nda en geç bir hafta içinde yapıl ır. 3) Nakilleri yapıl aca k hükümlü ve tutuklulara ait sevk bilgileri zorunlu haller dışı nda nakilden en geç bir gün önce jandarma taraf ından kurum idaresine bildirilir.”
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
Düzenlemelerine yer veri lm işt ir.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA A KMAN ’IN KAMU BAŞDENET ÇİS İ’NE ÖNERİS İ
12. İl gil i mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendiril di ğinde, başv uru konusuna il işki n “ Kısmen
Tavsiye Kısm en Ret Karar Öne risi” Kamu Başde netçisi ’ne sunul muşt ur.
V. DEĞE RLE NDİRM E VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden 13. B aşvuran 1 numar alı paragrafta a yrıntıl arına yer verilen b aşvurusunda; İstanbul ilinde bulunan e şini n, hamilelik durumu ve maddi elve rişsi z li kleri nedeniyle kendisini ziyarete geleme ye ce ğini iddia ederek eşi yle gö rüşebil mesi adın a, eşini n bulunduğu ile yakın bir ceza infaz kurumuna naklini talep etmektedir.
14. Ceza ve güvenlik tedbirlerinin infaz ı yla ul aşıl mak istenen temel amaç, Kanunun 3 üncü maddesinde, “ …önceli kle genel ve özel önlemeyi sağl amak, bu maksatla hükümlünün yeniden suç işl emesini engelleyici etkenleri güçlendirmek, toplumu suça karşı korumak, hükümlünün; yeniden sosyalleşmesini teşvik etmek, üretken ve kanunlara, nizamlara ve toplumsal kurallara saygıl ı, sorumluluk taşı yan bir yaşam biçimine uyumunu kolaylaşt ırmak …” olarak ifade edil mi şti r. Bu düzenleme doğrult usunda Kanun koyucu, bir taraftan suçun ka rşılı ğı olan cez anın u ygulanma sı yl a benzer fiilleri engellemeyi hedeflemekte; diğer taraftan ise, hükümlüyü topluma kaz andırar ak sosyal b arışı tesis etmeye ç abalamaktadı r. Dola yı sı yl a infaz ın, özellikle hapis cez asını n infaz ını n amacı, sadece belli bir yerde çekilmesi gereken c ez anın sürekli li ği için hükümlünün infaz kurumunda muhafaza edilmesi de ğil dir. Hükümlü, cez anın inf az ından sonra yeniden topluma dönece ğinden, infaz sırasında hükümlünün yeniden toplumun bir üyesi olm asını sağlam ak ve suç işl enme sini önlemek amacı yla i yil eşti rilmesi gerekli li ği ön plana çıkm ışt ır. Bu b ak ım dan, hükümlülerin yak ınlarıyla olan il işkil erin in d evamın ın sağl an ması, infaz rejiminin ısl ah edici rolünün bir parç asıdı r.
15. 5275 sa yıl ı Kanun, ilgili Yönetmelik ve 167 sa yıl ı Genelge, hükümlülerin, ailelerinin ikamet yerlerine ya kın ceza infaz kurumlarına ye rleşti rilm elerine yönelik emredici bir hüküm içermemektedir. Buna karşı lık
5275 sa yıl ı Kanun, ilgili Yönetmelik, ve 167 sayı lı Genelge’de, hükümlülerle ilgili düzenlenen ‘Kendi
istekleri ile nakil ’hükmü ile, disiplin cez ası, zorunlu hal, hastalık hali olmasa dahi, maddede düzenlenen şartlar oluşt u ğu takdirde naklin mümkün olduğu nun düz enlenmiş olm ası, bu maddedeki nakil sebebinin hükümlüler tarafınd an genel olarak ‘ailelerinin ikamet ett iği yer veya ailelerine ya kın yerlere nakil ’hükmü olarak de ğerlendirilip, nakil gerekçesinde bu hükme da yanmı şlardır.
16. T.C. Ana yasası’nın 20 nci maddesinde, A İHS’in 8 inci maddesi u yarın c a, herkesin ‘özel ve aile h a ya tı na sa ygı h akkına ’sahip old uğu düz enlenmiş ti r. Hapis cez ası na mahkûmiyet, doğası gere ği, hükümlünün özel ve aile h a yatı nın kısı tl anması sonucunu do ğura caktı r. Ancak mahkûmun yak ın ları ile b ağlan tıd a k almasın ın , özel ve aile h ayatın a saygı h ak kın ın esa s lı u n su rların d an old u ğu ve cezaevi idaresinin bu konuda gerekli yard ımı s ağ la mas ı ger ek tiği Avrupa İnsan Hakla rı Mahkemesi tarafından vurgulanan bir husustur. (Messina v. Italy, 25498/94; EpnersGefners v. Latvia, 37862/02)
17. A İHM, Vintman d av asına il işki n olarak ve rmiş olduğu 23/01/2015 tarihli Daire kar arında (Vintman v.
Ukrayna, 28403/05); A İHS’nin, mahkûmlara cez alarını n nerede infaz edil ece ği konusunda bir seçim hakkı tanımadığını , mahkûmlar ın ailelerinden a yrı oldukl arını ve ailelerinden uzak olm alarını n hapis c ez asını n bir sonucu olduğunu, ancak, mahkûmun, ailesinin ziyaretlerini z orlaştı racak ya da im kânsız hale getirebilecek denli uzak bir bölgede b arındırılm asını n, aile ha yatı na müdahale teşkil ed ebil e ce ğini beli rtmi şti r. Mahkeme orantı lı lı k yönünden yapt ığı incelemesinde ise; mahkûmun, ailesine ya k ın bir kuruma transfer talebinin reddi için, cezaevlerindeki aşırı yo ğunluğun m eşru bir gerekçe olarak öne sürülebil ece ğini ancak bu durumda dahi mahkûmun görece daha yak ın cezaevlerine nakli hususunun d eğerlend irilmesi ge rek tiğin i beli rtmi şti r. Aksi halde, yani kişi nin nispeten daha yakın bir bölgeye nakli
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
önünde meşru bir engel yokken uzakta bulunan bir kurumda b arındırıl ması halinde, A İHS’in 8 inci maddesinin ihlali sonucu do ğabil e ce ğin i vur gulam ışt ır.
18. Hem A İHM ka rarl ar ında, hem Birleşmi ş Milletler Genel Kurulunun 9 Aralı k 1988 tarihli ve 43/173 sa yıl ı kara rı yl a kabul edilen, “Herhangi Bir Şekil de Tutulan veya Hapsedilen K işi lerin K orunmasına İliş kin
Prensipler Bütünü” nün ilgili maddesinde, hem Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi’nin Üye Devletlere
Avrupa Cezaevi Kurall a rı Hakkında REC (2006) 2 Sayılı Tavsiye Ka rarının 17.1 inci maddesinde, hükümlülerin evlerine (ailelerine) yakın ceza infaz kurumuna yerle şti rilmelerinin uygun o ld uğu beli rtilm işt ir.
19. Hükümlülerin dış dünyayla temaslarını n makul düzeyde devam ettirilmesi, bu bağlamda özellikle aileleriyle etkin bir il eti ş im kurmalarına ya rdımcı olunm ası, bu kişi lerin iyi leş ti rilm esi ile de ya kından ilgilidir. Aile ba ğl arının korunup geli şti rilmesinin hükümlülerin psikolojisi açısı ndan olumlu sonuçlar doğurdu ğu, yeniden sos ya ll eşmel eri ve tekrar suç işl emelerinin önlenmesinde önemli bir unsur ol du ğu sıkl ıkl a ifade edilmektedir (Bu konuda ba kını z; İngilt ere ve Galler Bölgesi Ceza İnfaz K urumları
Denetçili ği, Y etiş kin Mahkûmların Rehabilitasyonu konulu Rapor, Eylül 2014).
20. 5275 sa yıl ı Kanunun “Hapis cez ala rının infaz ında gözetilecek ilkeler” başlı klı 6 ncı maddesinin (b)
bendinde, hükümlülerin, insan onuruna yaraşan maddî ve manevî koşul lar alt ında düzenli bir yaş am sürdürmelerinin sağl anacağı beli rtilm işt ir. Bu kapsamda, idarenin söz konusu bendin ger e ği olarak, hükümlülerin iyi şa rtlar alt ında cez alarını çekmesini temin etme yüküml ül üğü bulunm aktadır. Başv uru ya konu nakil talebinde ise, ilgili infaz kurumunun kapasitesinin dolu olması gerekçesiyle ret işl emi tesis edil mi şti r. İd arenin ret işl emi değe rlendiril diğinde , meşru bir sebebin göz e ti ldi ği tespit edilebilmektedir.
Gerçekten “kurum kapas it esi”nin üstünde bir doluluğun varlı ğı, hem nakil talep eden bakım ından hem de nakil istenen infaz kurumunda mukim hükümlüler bakı m ın dan, cez anın çekilmesini z orlaştı racak ve gayri insani şartları do ğura cak bir durumdur.
21. Ancak hükümlülerin nakil taleplerine il işki n değe rlendirmele rin, genel olarak ceza infaz kurumu kapasitesi bakımından ya pılması, aile ha yatına sa ygı h akkının gerekleri k ap samında yeterli olmamakta, bu nedenle, taleplerin, yalnı z ca hükümlü/tutuklu açısından de ğil , hükümlü/tutukluyu ziyaret etmek isteyen aile açısı ndan da de ğerlendir il mesi, -özellikle ailede çocuk olm ası durumunda- çocu ğun yüksek yar arının dikkate alı nması, hükümlü/tutuklunun bulunduğu kurum ile ailesinin ikamet ett iği yer a ras ındaki mesafenin, ulaşım olanaklarını n, ailenin maddi durumunun, sağlı k sorunlarının, ailenin hükümlüyü ziyarete gelme sıkl ı ğı bilgilerinin birlikte ele alı narak d e ğe rlendirme yapıl ması gerekmektedir 22. Yukarıda ya pıl an açı klamalar ve tüm dosya k apsamı birlikte de ğerlend irildi ğinde; 22.1. Hükümlülerin nakil taleplerinin incelenmesinde, ceza infaz kurumları nın kapasitesi ve hükümlülerin ye rl eşti rilmelerinde dikkat edilmesi gereken di ğe r hususlar (kurumun güv enli ği ve hangi suç türüne ait odaların bulunduğu, kişi lerin can güvenli ğine il işki n olarak, talepte bulunanın hasım olarak bil dirdiği bir kişi nin talep ett iği kurumda bulunup bulunm adığı gibi) göz önünde bulundu rulduğund an, her talebin uygun değerlendiril emedi ği, 22.2. Öte yandan, başvu ranın; 5275 sa yıl ı Kanun’un 9 uncu maddesinin üçüncü fık rası u ya rınca yüksek güvenlikli veya bir bölümü yüksek güvenlikli kapalı ceza infaz kurumlarında barındırılm ak zorunda olduğu, naklini talep et ti ği kurumlarda terör suçundan bulunan hükümlü/tutuklulara a yrılan odaların kapasitelerinin ise dolu o lduğu, 22.3. Ancak İdar eden alı nan ziyaret r aporlarından da görüle ce ği üzere, ba şvuranın son alt ı ay içerisinde eşi yle yalnı z ca bir kez görüşebil diği, a yrıca, Edirne ilinde bulunmaktayken zorunlu nakil ile Di ya r bakır ilinde bulunan bir ceza infaz kurumuna nakledilmesiyle eşini n bulunduğu ilden daha da uz aklaşt ırıldı ğı görülmektedir.
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
22.4. Bunun yanı sıra, her ne kadar b aşvuran ta r afından zorunlu sevk edilme sürecinde eşi yle açı k görüş yapma hakkını n ihlal edil diği ve eşine n akledildi ği kurum bilgisinin ve rilmediği ve iddia edilmekteyse de; 11. paragrafta yer verilen Protokol hükümleri u ya rınca; söz konusu naklin jandarma ta raf ından ge rçekl eşti rildi ği ve naklin, ilgili yaz ını n jandarmaya intikal etmesinden itibaren zorunlu haller dışı nda en geç bir hafta içinde ya pıl masını n ve j andarmanın zorunlu haller dışı nda nakilden en geç bir gün önce sevk bilgilerini kurum idaresine bildirmesi ger ekti ği görülmektedir. Bu açıdan söz konusu nakil işl eml erinin, ilgili hukuki düzenlemelerle belli sürelere ba ğl a ndığı ve bu süreler içerisinde ya pıl ması gereken nakil işl eml erinde bu tür aksaklı kların yaşanmasını n zaman zaman kaçını lm az ol abil ece ği, a yr ıca başv uranın yeniden açık gö rüş hakk ını kull anmasında ilgili yasalara uygun koşul ları taş ım a yı sürdürdü ğü sürece bir engel bulunm adığı göz önüne alı ndığında, söz konusu iddi ası hakkında İd ar e ye yüklenebilecek bir kusurun bulunm adığı de ğerl endiri lm ektedir. Öte yandan 5275 sa yıl ı Kanun’un 22 nci maddesi u yarın ca, başv uranın talebi olm ası halinde, b a şka kuruma nakledildi ği bilgisini ya kınl arına haber verme im kânını n bulu nduğu, bu hususun İda reden al ınan bilgiler ile de beli rtildi ği, bu a çıdan b aşv uranın söz konusu iddi asını n dayanaktan yoksun k aldı ğı görülmektedir.
22.5. Sonuç olarak, b aş vuranın nakil talebinin reddedilmesinde m eşru sebeplerin göz eti ldi ği, ancak başvuranın içinde bulun duğu durumun, aile ha yatı na ve i yil eşti rilmesine olumsuz etkileri olabilece ği dikkate alı ndığında, başv uranın nakil koşul larını taşıması ka ydı yla (disiplin cez ası alm amı ş olm ası ya da kaldı rılmı ş olm ası / nakil giderlerini peşin ödemeyi kabul etmeleri gibi) b aşvuranın nakil talep ett i ği ceza infaz kurumlarını n hâli haz ırda kapasitelerinin üzerinde dolu olm ası nedeni ile nakli sağlanamamış olsa da nakil talep edilen kurumlarda boşalm a olm ası yahut ailesine daha ya k ın illerde durumuna uygun ve kapasitesi müsait kuruml arın bulunm ası durumunda, nakil taleplerinin İdarece yeniden de ğe rlendirilmesi ge rekti ği kanaatine varıl mı ştı r.
B. İyi Yönetim İlk eleri Yönünden Değerlend irme 23. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 sa yıl ı mükerrer Resmi Gazete’de ya yım l anan Kamu
Denetçili ği Kurumu Kanununun U ygulanmasına İli ş ki n Usul ve Esaslar Hakkında Yönetm eli k’in “İyi yönetim ilkeleri” b aşlı klı 6 ncı maddesinde yer verilmi ş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapıl an değerlendirm e neticesinde; 23.1. Şikâyet başvurusun un inceleme ve ar aştı rması kapsamı nda Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgeler bakım ından İd ar e tara fın dan süresi içerisinde işlem tesis edil mediği ve böylelikle “makul sürede karar verme” ve “ka rarın geciktirilmeksizin bildirilmes i” ilkelerine uygun dav ranıl madığı tespit edil mi ş olup
İd are ye bu ilkelere uygun davranm ası önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA Ö Z GÜRL Ü ĞÜNE İL İŞ Kİ N YASAL MEVZUAT
24. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sa yıl ı Kamu Den et çil iği Kurumu Kanununun 17 nci maddesinin sekizinci fıkrasına göre Kamu De netçili ği Kurumuna dava açma süresi içinde yapıl an başvuru, işl eme ye b aş lamış olan dava açma süresini durdurmakta olup, anıl an Kanunun 21 inci maddenin birinci fıkr ası u yarınca başvurunun Kurum tara f ından reddedilmesi hâlinde, (varsa) durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliği nden itibaren k aldı ğı yerden işl eme ye b aşlar, 21 inci maddenin ikinci fık rası u ya rınca ise tavsiye kar arı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işl em tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise (varsa) d urmuş olan dava açma süresi kaldı ğı yerden işl eme ye devam edecek olup ilgili
İd arenin işl emi ne ka rşı Ankara İd are Mahkemesi nezdinde ya r gı yolu açıkt ır.
VII. KARAR
Yukarıda ya pıl an a çı klamalar, anıl an mevzuat hükümleri ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendiril di ğinde; B A Ş VURUNUN KISMEN KABULÜ KISMEN REDDİNE, Başvur anın talep ett i ği kurumlara nakledilmesi talebinin REDDİNE, Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
/
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
Diğe r yandan, b aşvuranın nakil koşul larını taşıması ka ydı yla, talep ett i ği kurumlarda boşalm a olm ası yahut ailesine daha yakın illerde durumuna uygun ve kapasitesi müsait infaz kuruml arının bulunm ası durumunda, nakil talebinin yeniden de ğerlendi rilmesi hususunda ADALET B AKANL I ĞINA T AVS İ YEDE
BULUNULMASINA,
6328 sa yıl ı Kanunun 20 nci maddesinin üçüncü f ıkrası u ya rınc a, bu karar üzerine tesis edilecek iş lem in
veya eylemin 30 (otuz) gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna; Kar arın, Başvur ana ve
Adalet B akanlı ğına tebli ğine Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başd enetçisi ’nc e karar verildi.
Ş eref MALKOÇ
Kamu B aşd en etçisi
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
/
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr