|
ÖZET: Başvuran hükümlü, bulunduğu infaz kurumundaki diğer mahkumların beslediği kuşların seslerinden rahatsızlık duyduğunu ve bu konuda idarenin gerekli tedbirleri almasını talep etmiştir. Başvurusunda, özellikle yatma ve dinlenme saatlerinde kuşların seslerinin rahatsız edici hale geldiğini, bu nedenle uyku sorunları yaşadığını ve ilaç kullanmak zorunda kaldığını belirtmiştir. Ancak, idare ve infaz hakimliği, kuşların ceza infaz kurumlarında bulundurulabilecek türlerden olduğunu belirterek şikayetini reddetmiştir.
Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğü, başvuranın tekli odada kaldığını ve rahatsızlık duyduğu kuşların farklı odalarda bulunduğunu ifade etmiştir. Ayrıca, başvuranın bulunduğu kurumda, kuşların bulundurulabilmesi için diğer hükümlülerin rızasının alınmasının gerekli olmadığı belirtilmiştir. İdare, kuş sahiplerine uyulması gereken ortak yaşam kurallarına dair uyarılarda bulunmuş ve yabani kuşların yuvalarını kaldırmıştır. Tüm bu değerlendirmeler sonucunda, başvuranın talebinin reddedilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. Sonuç olarak, başvuranın şikayetinin hukuka uygun bir şekilde değerlendirildiği ve idarenin gerekli tedbirleri aldığı sonucuna ulaşılmıştır. Başvuranın talebinin reddine ilişkin karar, Kamu Başdenetçisi tarafından onaylanmıştır. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/16367-S.23.25761
BAŞVURU NO : 2023/13192
KARAR TARİHİ : 22.12.2023
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : ADALET BAKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuran hükümlünün, bulunduğu infaz kurumundaki kuş seslerinden rahatsız olmasına istinaden idarece tedbir alınması talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 16.08.2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran özetle, aynı avluyu/koridoru paylaşan tekli odalarda kalan mahkumların beslediği kuşların seslerinin rahatsız edici boyuta ulaşabildiğini, kuş sahiplerinin özellikle yatma ve istirahat saatlerinde kuşların ötmemesi için gerekli özeni göstermediğini, yaptığı şikayetler sonucunda gerek idare gerekse İnfaz
Hakimliği tarafından şikayete konu kuşların ceza infaz kurumlarında bulundurulabilecek kuşlar türlerinden olduğu belirtilerek şikayetinin reddedildiğini, ancak idarece kuş sahiplerine gerekli uyarıların yapılmadığını, aynı avluyu/koğuşu paylaşan tekli odaların fiziki yapısının toplu koğuştan farklı olmadığını, bu sebeple kuş temininde ya da daha sonradan rahatsızlık duyulması halinde bulunduğu tek kişilik odalarda da toplu koğuşlarda olduğu gibi aynı avluyu paylaşan hükümlülerin rızalarının alınması gerektiğini, gürültüden dolayı uykusuzluk sorunu çektiğini ve ilaç reçete edildiğini belirterek özellikle yatma ve istirahat zamanlarında ortaya çıkan gürültünün engellenmesi için idarece tedbir alınmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Konu hakkında bilgi edinmek üzere Kurumumuzun 30/09/2023 tarih ve sayılı yazısı ile Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğünden bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur. Anılan Müdürlük tarafından
gönderilen 07.11.2023 tarihli ve sayılı cevabi yazıda:
2.1. Anılan Kurumda tekli odaların 3 blok halinde zemin ve birinci katta bulunduğu, her blok içerisinde şebekelerin var olduğu, şebekeler içerisinde yedi adet tekli odanın yan yana bulunduğu ve her birisinin müstakil girişinin olduğu, odalarda bir adet tekli ranza ve yatak, tuvalet, banyo, mutfak tezgâhı ve dolap bulunduğu, ayrıca odaların havalandırma kısmına açılan birer adet penceresinin bulunduğu, havalandırma
alanlarının da müstakil girişinin olduğu ve hükümlü/tutukluların görevli personel nezaretinde havalandırma alanına çıkarıldıkları, 2.2. Ceza İnfaz Kurumlarında Bulundurulabilecek Eşya ve Maddeler Hakkında Yönetmelik’in
“Bulundurulabilecek hayvanlar ile diğer eşyalar” kenar başlıklı 15 inci maddesinde “Hükümlüler, oda sistemine geçmiş ceza infaz kurumlarının koğuş, oda ve eklentilerinde, bir adet kafes ile bir çift kanarya, bülbül veya muhabbet kuşu gibi küçük kafes kuşu bulundurabilir. Henüz oda sistemine geçmemiş diğer ceza infaz kurumlarında, kafes ve kuş sayısı idare tarafından belirlenir. Koğuş veya odada kuş bulundurulabilmesi için, birlikte kalan hükümlülerin rızalarının alınması zorunludur.” hükmünün yer aldığı, 2.3. Anılan mevzuat hükmü uyarınca, adı geçenin Kurumda tekli odada barındırıldığı, rahatsız olduğunu ifade ettiği kuşların ise farklı odalarda bulunduğu, bu kapsamda yukarıda açıklandığı üzere adı geçenin farklı odalarda kuş bulundurulabilmesi için rızasının alınmasının gerekmediği, 2.4. Diğer taraftan, adı geçenin anılan Kurumda – no.lu odada barındırıldığı, yan odalarda bulunan kuşların çok ses çıkardığını ve bu kuşların muhabbet kuşu dışında başka bir cins olduğu hususunda şikâyette bulunması üzerine yapılan incelemede – ve – no.lu odaların kontrol edildiği, – no.lu odada kuş bulunmadığı, – no.lu koğuşta ise 2 adet muhabbet kuşu bulunduğu, adı geçenin rahatsız olmasına sebep olan seslerin bir kısmının havalandırma alanına yuva yapan yabani kuşlardan kaynaklandığı ve yabani kuşların uzaklaştırıldığı, 2.5. Ceza infaz kurumlarında oda ve koğuş yerleştirme işlemlerinin, 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik
Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un 5 inci bölümünde yer alan “Hükümlülerin Gözlem ve
Sınıflandırılması” başlığı altındaki maddeler ile Gözlem ve Sınıflandırma Merkezleri ile Hükümlülerin
Değerlendirilmesine Dair Yönetmelik hükümleri çerçevesinde suç grupları ve türleri, risk durumları, yaş, cinsiyet, hüküm alıp almadığı, risk, kurum güvenliği gibi kriterlere göre kurum idare ve gözlem kurulu tarafından değerlendirilerek yapıldığı, verilen karara karşı yargı yolunun açık olduğu, 2.6. Bu kapsamda adı geçenin anılan Kurumda barındırıldığı sürede 12 defa odasının değiştirildiği, söz konusu değişikliklerin dördünün adı geçenin talebi üzerine gerçekleştirildiğinin anlaşıldığı, hususlarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkraları; “(3) Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. (4) Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan
Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”, 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesi; “(1)
Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” 5. 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanunun;
” 5.1. “Hapis cezalarının infazında gözetilecek ilkeler başlıklı 6 ncı maddesinin ilgili fıkraları; “(1)
Hapis cezalarının infaz rejimi, aşağıda gösterilen temel ilkelere dayalı olarak düzenlenir: a) Hükümlüler ceza infaz kurumlarında güvenli bir biçimde ve kaçmalarını önleyecek tedbirler alınarak düzen, güvenlik ve disiplin çerçevesinde tutulurlar. b) Ceza infaz kurumlarında hükümlülerin düzenli bir yaşam sürdürmeleri sağlanır. Hürriyeti bağlayıcı cezanın zorunlu kıldığı hürriyetten yoksunluk, insan onuruna saygının korunmasını sağlayan maddî ve manevî koşullar altında çektirilir. Hükümlülerin, Anayasada yer alan diğer hakları, infazın temel amaçları saklı kalmak üzere, bu Kanunda öngörülen kurallar uyarınca kısıtlanabilir…” 5.2. “Oda ve eklentilerinde bulundurulabilecek kişisel eşyalar” başlıklı 35 inci maddesi; “Kapalı ceza infaz kurumlarında bulunan hükümlülerin oda ve eklentilerinde bulundurabilecekleri veya bulunduramayacakları kişisel eşya, gıda, tıbbî malzeme ve diğer ihtiyaç maddeleri yönetmelikle düzenlenir.” 6. Resmi Gazetede 17.06.2005 tarihinde yayımlanan 25848 sayılı Ceza İnfaz Kurumlarında
Bulundurulabilecek Eşya ve Maddeler Hakkında Yönetmeliğin 15 inci maddesinin birinci ve ikinci fıkrası; “Hükümlüler, oda sistemine geçmiş ceza infaz kurumlarının koğuş, oda ve eklentilerinde, bir adet kafes ile bir çift kanarya, bülbül veya muhabbet kuşu gibi küçük kafes kuşu bulundurabilir. Henüz oda sistemine geçmemiş diğer ceza infaz kurumlarında, kafes ve kuş sayısı idare tarafından belirlenir.
Koğuş veya odada kuş bulundurulabilmesi için, birlikte kalan hükümlülerin rızalarının alınması zorunludur.” hükümlerini amirdir.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
7. İlgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvurunun reddi yönünde hazırlanan
“Ret Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Açısından Değerlendirme 8. (1) numaralı paragrafta yer verildiği üzere başvuranın, aynı avluyu/koridoru paylaşan tekli odalarda kalan mahkûmların beslediği kuşların seslerinin rahatsız edici boyuta ulaşabildiği hususu hakkında idarece tedbir alınmasını talep ettiği görülmektedir.
9. Başvuranın aynı taleple Kurumumuza yaptığı 24/07/2023 tarihli ilk başvurusu üzerine 03/08/2023 tarihli ve 2023/9758 sayılı Gönderme Kararı verildiği, karara cevaben Ceza ve Tevkifevleri Genel
Müdürlüğünden alınan 11.08.2023 tarihli ve sayılı yazıda özetle; Ceza İnfaz Kurumlarında
Bulundurulabilecek Eşya ve Maddeler Hakkında Yönetmeliğin 15 inci maddesi uyarınca hükümlülerin oda ve koğuşlarda küçük kafes kuşu bulundurabileceği ve bunun için birlikte kaldıkları hükümlülerin rızalarının alınmasının zorunlu olduğu, ancak başvuranın tekli odada barındırıldığı, rahatsız olduğunu belirttiği kuşların ise farklı odalarda bulunduğu, bahsi geçen madde hükmüne binaen kuş bulundurulabilmesi için rıza alınmasının gerekmediği, ayrıca konu hakkında başvuranın infaz hakimliğine şikayette bulunduğu, Kırıkkale İnfaz Hâkimliğinin 02.05.2023 tarihli, / Dosya ve / Karar sayılı kararıyla
“muhabbet kuşunun, hükümlülerin bulundurabileceği kuş cinslerinden olduğu ve şikâyet eden hükümlünün bulunduğu koğuştan farklı bir koğuşta olduğu anlaşıldığından şikâyetin” reddine dair karar verildiği, anılan karara karşı yapılan itirazın da Kırıkkale 1. Ağır Ceza Mahkemesinin 29.05.2023 tarihli ve / D.İş sayılı kararıyla reddine dair karar verildiği tarafımıza bildirilmiştir.
10. Başvuran tarihinde talebini yinelemiştir. Başvuran işbu başvurusunda ise, diğer koğuşlarda kalan kuşların seslerinden rahatsız olması nedeniyle Kurumumuza yaptığı başvuru hakkındaki Gönderme
Kararına cevaben idareden verilen yanıtın soruna çözüm getirmediğini, gerek idare gerekse İnfaz Hâkimliği tarafından ilgili mevzuatına atıfla, gürültüye sebep olan kuşların koğuşlarda bulundurulabilecek kuş türlerinden olduğu ifade edilerek talebinin reddedildiğini, ancak tarafının, esasen kendisiyle ortak avluyu paylaşan odalarda bulunan kuş sahiplerinin keyfi ve haksız tutum ve davranışlarına karşı idarece gerekli tedbirlerin alınmamasını şikâyet ettiğini belirterek, idarece sorunun çözümüne yönelik tedbir alınmasını talep etmektedir.
11. Sorunun dostane çözümü amacıyla Kırıkkale ceza infaz kurumu yetkilileriyle telefonla yapılan görüşmelerde, diğer odalardaki kuş sahiplerinin ortak yaşam kurallarına uyulması hususunda uyarıldığı, kuş sahiplerinin yatma ve istirahat saatlerinde kuşların ötmemesi için üzerlerini örttüğünün tespit edildiği, başvuranın isteği üzerine infaz kurumuna yuva yapan yabani kuşların yuvalarının kaldırıldığı, mevcut mevzuat ve infaz kurumunun fiziki şartlarında başvuran için yapılabilecek başka bir işlem bulunmadığı belirtilmiştir.
12. Başvuranın işbu başvurusuna istinaden Kurumumuzun bilgi-belge talep yazısı üzerine, Ceza ve
Tevkifevleri Genel Müdürlüğü tarafından gönderilen 07.11.2023 tarihli ve sayılı cevabi yazıda ise özetle; Gönderme Kararına istinaden verilen cevaba ek olarak, başvuranın anılan Kurumda no.lu odada barındırıldığı, şikâyet üzerine – ve – no.lu odaların kontrol edildiği, – no.lu odada kuş bulunmadığı, – no.lu koğuşta ise 2 adet muhabbet kuşu bulunduğu, başvuranın rahatsız olmasına sebep olan seslerin bir kısmının havalandırma alana yuva yapan yabani kuşlardan kaynaklandığı ve yabani kuşların uzaklaştırıldığı, ceza infaz kurumlarında oda ve koğuş yerleştirme işlemlerinin, 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un 5 inci bölümünde yer alan “Hükümlülerin Gözlem ve
Sınıflandırılması” başlığı altındaki maddeler ile Gözlem ve Sınıflandırma Merkezleri ile Hükümlülerin
Değerlendirilmesine Dair Yönetmelik hükümleri çerçevesinde kurum idare ve gözlem kurulu tarafından değerlendirilerek yapıldığı, bu kapsamda başvuranın anılan Kurumda barındırıldığı sürede dördü kendi talebi ile olmak üzere 12 defa odasının değiştirildiği tarafımıza iletilmiştir.
13. Yukarıdan bu yana anlatılanlar ışığında somut dosyada Kurumumuzca yapılan inceleme ve araştırma sonucunda; başvuranın rahatsız olmasına sebep olan kuş seslerinin başka odalardan geldiği, bir kısmının ise havalandırma alanına yuva yapan yabani kuşlardan kaynaklandığı ve bu kuşların uzaklaştırıldığı, diğer odalarda bulunan şikâyet konusu kuşların ceza infaz kurumlarında bulundurulabilecek kuş türlerinden olduğunun ilgili mevzuat ve yargı kararlarıyla sabit olduğu, idarece kuş sahiplerine gerekli uyarıların yapıldığı hususları göz önüne alındığında, idarece başvuruya konu şikâyete yönelik gerekli tedbirlerin alındığı, diğer taraftan bahsi geçen mevzuat uyarınca hükümlülerin oda ve koğuşlarda küçük kafes kuşu bulundurabileceği ve bunun için birlikte kaldıkları hükümlülerin rızalarının alınmasının zorunlu olduğu, farklı odalarda bulunan hükümlülerden rıza alınması koşulunun aranmadığı düşünüldüğünde, başvuran, bulunduğu infaz kurumunda gürültü nedeniyle şartların uygun olmadığından
şikâyet etmiş ise de idarenin işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık olmadığı değerlendirilerek başvuranın talebinin reddi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 14. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin Kurumumuzun bilgi ve belge talebine ilişkin cevabi yazıları incelendiğinde “makul sürede karar verme”, “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun hareket ettiği tespit edilmiştir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
15. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden arta kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Kırıkkale İnfaz Hakimliğinde dava yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda yapılan açıklamalar, anılan mevzuat hükümleri ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde, Başvuranın talebinin REDDİNE, Kararın BAŞVURANA ve ADALET BAKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi