Ceza infaz kurumunda talep edilen kitapların temin edilememesi idarenin kusuru olarak değerlendirilebilir mi (KDK)

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2022/5427-S.22.8274

BAŞVURU NO : 2021/19687

KARAR TARİHİ : 19/04/2022

RET KARARI

BAŞVURUYA KONU İDARE : CEZA VE TEVKİFEVLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın talep ettiği kitapların temini hakkındadır.

BAŞVURU TARİHİ : 17/11/2021

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Kurumumuza şikayet başvurusunda bulunan , Diyarbakır 1 No.lu Yüksek

Güvenlikli Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda bulunduğunu, Anadolu Üniversitesi kitaplarının ücreti tarafınca karşılanarak satın alınmasını istediğini, ancak kitapların temininin sağlanmadığını belirterek kitapların satın alınmasını talep etmektedir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Kurumumuz 07/12/2021 tarihli ve sayılı yazısı ile şikayet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğünden bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur. İlgili idare tarafından gönderilen 30/03/2022 tarihli ve sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle; 2.1. 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanunun 62 nci maddesinde, “(1)

Hükümlü, mahkemelerce yasaklanmamış olması koşuluyla süreli ve süresiz yayınlardan bedelini ödeyerek yararlanma hakkına sahiptir. (2) Resmî kurumlar, üniversiteler, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ile mahkemelerce yasaklanmamış olması koşuluyla Cumhurbaşkanlığınca vergi muafiyeti tanınan vakıflar ve kamu yararına çalışan dernekler tarafından çıkartılan gazete, kitap ve basılı yayınlar, hükümlülere ücretsiz olarak ve serbestçe verilir. Eğitim ve öğretimine devam eden hükümlülerin ders kitapları denetime tâbi tutulamaz. (3) Kurum disiplinini, düzenini veya güvenliğini bozan ya da tehlikeye düşüren, hükümlülerin iyileştirilmesi amacına ulaşmayı zorlaştıran yahut müstehcen haber, yazı, fotoğraf ve yorumları kapsayan hiçbir yayın hükümlüye verilmez. …” hükümlerine yer verildiği,

2.2. Bunun yanı sıra, Adalet Bakanlığı ile Anadolu Üniversitesi Rektörlüğü arasında 04/11/2021 tarihinde yapılan Eğitim ve Öğretim Çalışmalarının Yürütülmesine Dair İş Birliği Protokolünün 8 inci maddesinde, “e) Açıköğretim programlarına kayıtlı olan tutuklu ve hükümlü adayların ders materyallerine online erişimini sağlamak, f) Kayıt/kayıt yenileme işlemleri sırasında basılı kitap talep eden öğrencinin, eldeki stoklar doğrultusunda ve kitap satış sisteminden bedelinin ödenmesi şartıyla (BİS yetkilisi ya da ailesi aracılığıyla) kitaplarını almasına yardımcı olmak” ifadelerine yer verildiği, 2.3. Anadolu Üniversitesi Rektörlüğü’nün 2018-2019 eğitim-öğretim yılından itibaren öğrencilere ücretsiz kitap dağıtımı uygulamasına son verdiği, ayrıca öğrencilerin sınavlarda ders kitabının “Anadolum eKampüs” ortamında sunulan versiyonundaki dijital (PDF) içerikten sorumlu olduğu, bunun yanında basılı kitap isteyenler için kitap satışının mevcut olduğu, talep edenlerin ücreti karşılığında

“kitapsatis.anadolu.edu.tr” adresi üzerinden sipariş verebileceğini belirttiği, bu kapsamda, ceza infaz kurumlarında Anadolu Üniversitesi öğrencisi olan hükümlü ve tutukluların öğrenim gördüğü bölümlerin ders notlarını içeren PDF çıktılarının öncelikle hükümlü ve tutuklunun bedelini karşılaması koşuluyla kurum tarafından temin edilebildiği, bunun mümkün olmaması halinde yakınları tarafından gönderilen/getirilen ders kitaplarının veya PDF ders çıktılarının incelenerek ilgilisine verildiği, söz konusu ders kitap ve çıktılarının hükümlü/tutuklunun odasında bulundurabileceği yayın sayısına dahil edilmediği, 2.4. Ayrıca, anılan Kurumda Eğitim Kurulunun 26/10/2021 tarihli ve 2021/132 sayılı kararıyla hükümlü/tutukluların odasında kendisine ait kitap ve dergiler dahil 17 kitap ve kurum kütüphanesinden 15 gün süreliğine temin edebileceği 3 kitap olmak üzere en fazla 20 kitap bulundurabileceğine, ders kitaplarının bu sayıya dahil edilmeyeceğine karar verildiği, AÖF aktif öğrencisi hükümlü/tutukluların kendi TC ve şifreleriyle AÖF sistemine giriş yapılarak talep ettiği kitabın PDF çıktısının kendilerine verildiği, ancak başvuranın AÖF öğrencisi olmaması sebebiyle sistem üzerinden talep ettiği kitapların

PDF çıktısının alınmasının mümkün olmadığı, 2.5. Başvuranın 26/10/2021 tarihli dilekçesiyle “Borsada Teknik Analiz, Borsada Tek Başına, Borsa

Spekülatörünün Anıları” isimli yayınların ücreti karşılığında temin edilerek kendisine teslim edilmesi talebinde bulunduğu, talebi üzerine Kurum idaresince 27/10/2021 tarihinde Diyarbakır ilinde bulunan iki farklı yayıneviyle irtibata geçildiği, ancak söz konusu yayınların bulunmaması nedeniyle temin edilemediği, başvurana konu ile ilgili olarak 28/10/2021 tarihinde gerekli bilgilendirmenin yapıldığı, belirtilen tarih itibarıyla da başvuranın söz konusu yayınların temin edebilmek adına Kurum idaresine ilettiği yeni bir başvurusunun bulunmadığı, 2.6. Bahse konu başvuruda geçen iddialara ilişkin olarak, ceza infaz kurumu idaresi ve görevli personelin görevleri yönünden herhangi bir kusur ve ihmalinin bulunmadığı, yapılan işlem ve uygulamaların ilgili mevzuat gereğince yerine getirildiği ifade edilmiştir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının, 3.1. “Temel hak ve hürriyetlerin sınırlanması” başlıklı 13 üncü maddesinde; “Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.”,

3.2. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “(3) Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. (4) Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”, 4. 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanunun, 4.1. “İnfazda temel amaç” başlıklı 3 üncü maddesinde; “Ceza ve güvenlik tedbirlerinin infazı ile ulaşılmak istenilen temel amaç, öncelikle genel ve özel önlemeyi sağlamak, bu maksatla hükümlünün yeniden suç işlemesini engelleyici etkenleri güçlendirmek, toplumu suça karşı korumak, hükümlünün; yeniden sosyalleşmesini teşvik etmek, üretken ve kanunlara, nizamlara ve toplumsal kurallara saygılı, sorumluluk taşıyan bir yaşam biçimine uyumunu kolaylaştırmaktır. …”, 4.2. “Süreli veya süresiz yayınlardan yararlanma hakkı” başlıklı 62 nci maddesinde; “(1) Hükümlü, mahkemelerce yasaklanmamış olması koşuluyla süreli ve süresiz yayınlardan bedelini ödeyerek yararlanma hakkına sahiptir.

(2) Resmî kurumlar, üniversiteler, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ile mahkemelerce yasaklanmamış olması koşuluyla Cumhurbaşkanınca vergi muafiyeti tanınan vakıflar ve kamu yararına çalışan dernekler tarafından çıkartılan gazete, kitap ve basılı yayınlar, hükümlülere ücretsiz olarak ve serbestçe verilir. Eğitim ve öğretimine devam eden hükümlülerin ders kitapları denetime tâbi tutulamaz.

(3) (Değişik:14/4/2020-7242/32 md.) Kurum disiplinini, düzenini veya güvenliğini bozan ya da tehlikeye düşüren, hükümlülerin iyileştirilmesi amacına ulaşmayı zorlaştıran yahut müstehcen haber, yazı, fotoğraf ve yorumları kapsayan hiçbir yayın hükümlüye verilmez.

(4) (Ek:14/4/2020-7242/32 md.) Basın İlân Kurumu aracılığıyla resmî ilan ve reklam yayınlama hakkı bulunmayan gazeteler, ceza infaz kurumuna kabul edilmez. Ancak ilan ve reklamın geçici süreyle kesilmesi hâli, bu hükmün dışındadır. Yabancı dilde yayımlanmış gazete ve dergilerin ceza infaz kurumuna kabul edilmesinde Adalet Bakanlığı yetkilidir.”,

5. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 6. 29/03/2020 tarihli ve 31083 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Ceza İnfaz Kurumlarının

Yönetimi ile Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Yönetmelik’in “Kültür ve sanat etkinliklerine katılma, ifade özgürlüğü ve yayınlar ile kütüphane ve kurslardan yararlanma hakkı” başlıklı 73 üncü maddesinde; “(1) Hükümlüler 5275 sayılı Kanunun 60, 61, 62 ve 88 inci maddeleri gereğince kültür ve sanat etkinliklerine katılma ile yayınlar, kütüphaneler ve kurslardan yararlanma hakkına sahiptir.

(2) Kurumlarda, kültürün ve sanatın çeşitli dallarını temsil eden programlar hazırlanır ve hükümlülerin bunlara katılmaları hususundaki usuller düzenlenir. Bu programların temel hedefi, hükümlülerin ifade yeteneklerini geliştirmelerini ve bilgilerini artırmalarını sağlamaktır.

(3) Kurumun kültür ve sanat programları, ulusal, yerel ve kültürel değerler de dikkate alınarak

Bakanlıkça belirlenen esaslara göre, kurumun en üst amiri tarafından düzenlenir. Bu maksatla devletin kültür ve sanat işleriyle görevli kuruluşları gerekli yardımları yaparlar.

(4) Hükümlüler ifade özgürlüğü çerçevesinde yayın etkinliklerinde bulunabilirler. Ancak bunun için hükümlünün kurumda bulunan çalışma esaslarını belirten koşullara, kurumun fiziki ortamına ve iç güvenliğine uygun hareket etmesi zorunludur.

(5) (Değişik:RG-12/11/2021-31657-CK-4773/27 md.) Hükümlüler, kurumlarda bulunan kütüphane ve kitaplıklar ile gezici kitaplıklardan veya kamu kurum ve kuruluşlarına bağlı kütüphanelerde bulunan ve

5275 sayılı Kanunun 62 nci maddesindeki şartları taşıyan yayınlardan yararlandırılabilir. Buna ilişkin

esas ve usuller Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelikle belirlenir.

(6) Genel iyileştirme programı uygulanmayan hükümlüler, her zaman kütüphaneden yararlanabilir ve düzenlenen kurslara katılabilir.

(7) Hükümlü, iyileştirme faaliyetleri kapsamında yapılan çalışma saatleri dışında ve belirlenecek düzene göre kurum idaresince düzenlenen kurslara katılabilir. Bu konudaki programlar uzmanların önerileri ve hükümlünün istekleri dikkate alınarak kurum idaresince belirlenir.

(8) Düzenlenecek kursların konusu, süresi, saati ve bunlardan hükümlülerin yararlanma koşulları kurum iç yönergesi ile belirlenir.” düzenlemelerine yer verilmiştir.

IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ

7. İlgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde, başvuru konusuna ilişkin “Ret Karar

Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme 8. Kurumumuza şikayet başvurusunda bulunan başvuran, 1 no.lu paragrafta açıklandığı üzere, Diyarbakır

1 No.lu Yüksek Güvenlikli Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda bulunduğunu, Anadolu Üniversitesi

kitaplarının ücreti tarafınca karşılanarak satın alınmasını istediğini, ancak kitapların temininin sağlanmadığını belirterek kitapların satın alınmasını talep etmektedir.

9. Başvuranın 26/10/2021 tarihinde Diyarbakır 1 No.lu Yüksek Güvenlikli Kapalı Ceza İnfaz Kurumu

Müdürlüğüne hitaben yazdığı dilekçesinde, “Borsada Teknik Analiz, Borsada Tek Başına, Borsa

Spekülatörünün Anıları” kitaplarının temin edilerek ücretinin hesabından kesilmesini talep ettiği, talebi üzerine Ceza İnfaz Kurumu tarafından dış kantin aracılığıyla 27/10/2021 tarihinde Diyarbakır ilinde bulunan Kafka Kitap Evi ve Yayın Ağacı Kitapevine gidildiği, ancak başvuranın talep ettiği kitapların bulunmaması nedeniyle temininin sağlanmadığına ilişkin tutanak tutulduğu görülmüştür.

10. 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanunun 62 nci maddesinde, hükümlünün, mahkemelerce yasaklanmamış olması koşuluyla süreli ve süresiz yayınlardan bedelini ödeyerek yararlanma hakkına sahip olduğu, resmî kurumlar, üniversiteler, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ile mahkemelerce yasaklanmamış olması koşuluyla Cumhurbaşkanınca vergi muafiyeti tanınan vakıflar ve kamu yararına çalışan dernekler tarafından çıkartılan gazete, kitap ve basılı yayınların, hükümlülere ücretsiz olarak ve serbestçe verileceği, eğitim ve öğretimine devam eden hükümlülerin ders kitaplarının denetime tâbi tutulamayacağı, kurum disiplinini, düzenini veya güvenliğini bozan ya da tehlikeye düşüren, hükümlülerin iyileştirilmesi amacına ulaşmayı zorlaştıran yahut müstehcen haber, yazı, fotoğraf ve yorumları kapsayan hiçbir yayının hükümlüye verilmeyeceği, Basın İlân Kurumu aracılığıyla resmî ilan ve reklam yayınlama hakkı bulunmayan gazetelerin, ceza infaz kurumuna kabul edilmeyeceği, ancak ilan ve reklamın geçici süreyle kesilmesi hâli, bu hükmün dışında

olduğu, yabancı dilde yayımlanmış gazete ve dergilerin ceza infaz kurumuna kabul edilmesinde Adalet

Bakanlığı yetkili olduğu düzenlenmiş olup; 29/03/2020 tarihli ve 31083 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Ceza İnfaz Kurumlarının Yönetimi ile Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında

Yönetmelik’in 73 üncü maddesinde, hükümlülerin 5275 sayılı Kanunun 60, 61, 62 ve 88 inci maddeleri gereğince kültür ve sanat etkinliklerine katılma ile yayınlar, kütüphaneler ve kurslardan yararlanma hakkına sahip olduğu belirtilmiştir. Bu kapsamda, Adalet Bakanlığı ile Anadolu Üniversitesi Rektörlüğü arasında 04/11/2021 tarihinde yapılan Eğitim ve Öğretim Çalışmalarının Yürütülmesine Dair İş Birliği

Protokolünün 8 inci maddesinde, açıköğretim programlarına kayıtlı olan tutuklu ve hükümlü adayların ders materyallerine online erişiminin sağlanacağı, kayıt/kayıt yenileme işlemleri sırasında basılı kitap talep eden öğrencinin, eldeki stoklar doğrultusunda ve kitap satış sisteminden bedelinin ödenmesi şartıyla (BİS yetkilisi ya da ailesi aracılığıyla) kitaplarını almasına yardımcı olunacağı düzenlenmiştir.

11. Dosya kapsamında, Anadolu Üniversitesi Rektörlüğü’nün 2018-2019 eğitim-öğretim yılından itibaren öğrencilere ücretsiz kitap dağıtımı uygulamasına son verdiği, öğrencilerin sınavlarda ders kitabının

“Anadolum eKampüs” ortamında sunulan dijital (PDF) içeriğinden sorumlu olduğu, bunun yanında basılı kitap isteyenler için kitap satışının mevcut olduğu, talep edenlerin ücreti karşılığında

“kitapsatis.anadolu.edu.tr” adresi üzerinden sipariş verebileceği, bu kapsamda ceza infaz kurumlarında

Anadolu Üniversitesi öğrencisi olan hükümlü ve tutukluların öğrenim gördüğü bölümlerin ders notlarını içeren PDF çıktılarının öncelikle hükümlü ve tutuklunun bedelini karşılaması koşuluyla kurum tarafından temin edilebildiği, bunun mümkün olmaması halinde yakınları tarafından gönderilen/getirilen ders kitaplarının veya PDF ders çıktılarının incelenerek ilgilisine verildiği, söz konusu ders kitap ve çıktılarının hükümlü/tutuklunun odasında bulundurabileceği yayın sayısına dahil edilmediği; ayrıca ilgili

Ceza İnfaz Kurumunda Eğitim Kurulunun 26/10/2021 tarihli ve 2021/132 sayılı kararıyla hükümlü/tutukluların odasında kendisine ait kitap ve dergiler dahil 17 kitap ve kurum kütüphanesinden

15 gün süreliğine temin edebileceği 3 kitap olmak üzere en fazla 20 kitap bulundurabileceğine, ders

kitaplarının bu sayıya dahil edilmeyeceğine karar verildiği, AÖF aktif öğrencisi hükümlü/tutukluların kendi TC ve şifreleriyle AÖF sistemine giriş yapılarak talep ettiği kitabın PDF çıktısının kendilerine verildiği, ancak başvuranın AÖF öğrencisi olmaması sebebiyle sistem üzerinden talep ettiği kitapların PDF çıktısının alınmasının mümkün olmadığı hususlarının ilgili idare tarafından belirtildiği görülmüştür.

12. Başvuranın iddiaları, idarenin konuyla ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya birlikte değerlendirildiğinde, başvuranın “Borsada Teknik Analiz, Borsada Tek Başına, Borsa Spekülatörünün

Anıları” isimli yayınların ücreti karşılığında temin edilerek kendisine teslim edilmesi talebinde bulunduğu, buna ilişkin idareye 26/10/2021 tarihinde başvurduğu, talebi üzerine Kurum idaresince 27/10/2021 tarihinde Diyarbakır ilinde bulunan iki farklı yayıneviyle irtibata geçildiği, ancak söz konusu yayınların bulunmaması nedeniyle temin edilemediği, başvurana konu ile ilgili olarak 28/10/2021 tarihinde gerekli bilgilendirmenin yapıldığı, sonrasında da başvuranın söz konusu yayınları temin edebilmek adına ilettiği yeni bir başvurusunun bulunmadığı, dolayısıyla idarenin kitapların teminine ilişkin gerekli özen ve yükümlülüğün yerine getirildiği, ayrıca başvuranın talep ettiği kitapların yakınları tarafından da temin edilerek ceza infaz kurumu aracılığı ile teslim edilmesinin mümkün olacağı dikkate alındığında ilgili idarenin işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 13. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan

Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin

“İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; Kurumumuzun bilgi ve belge talebine

süresi içinde cevap verildiği, İdarenin başvuranla ilgili işlemlerinde “kanunlara uygunluk”, “makul sürede karar verme”, “hesap verilebilirlik”, “şeffaflık”, “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, ancak İdarenin, şikâyetçiye verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

14. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden arta kalan süre içinde Diyarbakır İnfaz Hakimliğinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;

Kararın BAŞVURANA ve CEZA VE TEVKİFEVLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ’NE tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi