|
ÖZET: Başvuran Sivil Toplum Derneği, Ceza ve Tevkifevleri (CTE) Genel Müdürlüğü’nün 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu çerçevesinde hazırlamakla yükümlü olduğu yıllık faaliyet raporlarına 2017 yılından bu yana erişim sağlayamadığını belirterek, 2017-2023 yıllarına ait raporların kendilerine iletilmesini talep etmiştir. Dernek, bu raporların kamuoyuna açık bir şekilde CTE’nin resmi internet sitesinde paylaşılmasını da istemektedir. Adalet Bakanlığı, başvuruya ilişkin olarak, CTE Genel Müdürlüğü tarafından yıllık faaliyet raporlarının ilgili birimlere sunulduğunu bildirmiştir.
Bilgi edinme hakkı, 4982 sayılı yasa ile güvence altına alınmış olup, herkesin bu haktan yararlanma hakkı bulunmaktadır. Anayasa’nın 74. maddesi, vatandaşların bilgi edinme hakkını tanırken, bu hakkın sınırları ilgili mevzuatla belirlenmiştir. CTE Genel Müdürlüğü, yıllık faaliyet raporlarını paylaşma yükümlülüğüne sahip olmasa da, bu raporların insan hakları ve kamu hizmetleri açısından önemli olduğu vurgulanmıştır. Bu bağlamda, Adalet Bakanlığı’na, CTE’nin faaliyet raporlarının başvuran dernek ve kamuoyuyla paylaşılması konusunda yeniden değerlendirme yapılması tavsiye edilmiştir. Sonuç olarak, Adalet Bakanlığı’nın, CTE Genel Müdürlüğü tarafından hazırlanan faaliyet raporlarını kamuoyuyla paylaşma yükümlülüğünün gözden geçirilmesi gerektiği ifade edilmiştir. Bu durum, şeffaflık ve hesap verebilirlik ilkeleri açısından önem taşımaktadır. Başvuruya ilişkin kararın, Adalet Bakanlığı’na tebliğ edilmesi ve 30 gün içinde gerekli işlemlerin bildirilmesi gerekmektedir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/9981-S.24.15359
BAŞVURU NO : 2024/4363
KARAR TARİHİ : 20.09.2024
TAVSİYE KARARI
BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ :
BAŞVURUYA KONU İDARE : ADALET BAKANLIĞI
Başvuran Derneğin bilgi edinme başvurusu hakkındadır.
BAŞVURUNUN KONUSU :
BAŞVURU TARİHİ : 28.03.2024
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran Sivil Toplum Derneği tarafından, Ceza ve Tevkifevleri (CTE)
Genel Müdürlüğünün 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu kapsamında yayımlamakla yükümlü olduğu yıllık faaliyet raporlarına 2017 yılından beri (2017 dahil) resmi internet sitesinden ulaşılamadığını belirterek, bahse konu faaliyet raporlarından 2017, 2018, 2019, 2020, 2021, 2022 yıllarına ait olanlar ile tamamlandıysa 2023 yılının faaliyet raporunun @ .org.tr adresine gönderilmesini ve/veya kamuoyunun erişebilmesi için CTE Genel Müdürlüğünün resmi internet sitesinden paylaşılmasını bilgi edinme hakkı kapsamında talep edilmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla ilgili idareden 18.04.2024 tarihli ve sayılı yazımızla bilgi ve belge talebinde bulunulmuş olup, Adalet Bakanlığı Ceza ve Tevkifevleri Genel
Müdürlüğünden alınan 08.08.2024 tarihli sayılı cevabi yazıda özetle; 2.1. 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu 41 inci maddesi ile Kamu İdarelerince
Hazırlanacak Faaliyet Raporları Hakkında Yönetmelik’in 10 uncu maddesi uyarınca Genel
Müdürlüğümüzce her yıl düzenli olarak hazırlanan faaliyet raporu Bakanlığımızın ilgili birimlerine sunulduğu,
2.2. Sivil Toplum Derneği tarafından başvuru konusu talebiyle aynı mahiyette
Cumhurbaşkanlığı İletişim Merkezi (CİMER) aracılığıyla yapılan 09 Şubat 2024 tarihli ve sayılı başvurusuyla da Genel Müdürlükçe bu minvalde cevap verildiği, bildirilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesi “(1) Vatandaşlar ve karşılıklılık esası gözetilmek kaydıyla
Türkiye’de ikamet eden yabancılar kendileriyle veya kamu ile ilgili dilek ve şikayetleri hakkında, yetkili makamlara ve Türkiye Büyük Millet Meclisine yazı ile başvurma hakkına sahiptir. (2) Kendileriyle ilgili başvurmaların sonucu gecikmeksizin, dilekçe sahiplerine yazılı olarak bildirilir. (3) Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.” 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesi; “(1) Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” 5. 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu’nun; 5.1. “Amaç, Kapsam ve Tanımlar” başlıklı birinci bölümünde yer alan “Amaç” başlıklı 1 inci maddesi “Bu Kanunun amacı; demokratik ve şeffaf yönetimin gereği olan eşitlik, tarafsızlık ve açıklık ilkelerine uygun olarak kişilerin bilgi edinme hakkını kullanmalarına ilişkin esas ve usulleri düzenlemektir.”, 5.2. “Bilgi edinme hakkı” başlıklı 4 üncü maddesi; “Herkes bilgi edinme hakkına sahiptir…” 5.3. “Bilgi verme yükümlülüğü” başlıklı 5 inci maddesi; “Kurum ve kuruluşlar, bu Kanunda yer alan istisnalar dışındaki her türlü bilgi veya belgeyi başvuranların yararlanmasına sunmak ve bilgi edinme başvurularını etkin, süratli ve doğru sonuçlandırmak üzere, gerekli idarî ve teknik tedbirleri almakla yükümlüdürler. Bu Kanun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren diğer kanunların bu Kanuna aykırı hükümleri uygulanmaz.”, 5.4. “İstenecek bilgi veya belgenin niteliği” başlıklı 7 nci maddesinin ilgili kısımları “Bilgi edinme başvurusu, başvurulan kurum ve kuruluşların ellerinde bulunan veya görevleri gereği bulunması gereken bilgi veya belgelere ilişkin olmalıdır…” 6. 5018 sayılı Kamu Mali ve Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Faaliyet Raporları” başlıklı 41 inci maddesinin ilgili kısımları “Üst yöneticiler ve bütçeyle ödenek tahsis edilen harcama yetkililerince, hesap verme sorumluluğu çerçevesinde, her yıl faaliyet raporu hazırlanır. Üst yönetici, harcama yetkilileri tarafından hazırlanan birim faaliyet raporlarını esas alarak, idaresinin faaliyet sonuçlarını gösteren idare faaliyet raporunu düzenleyerek kamuoyuna açıklar. … Merkezî yönetim kapsamındaki idareler ile sosyal güvenlik kurumlarının bir malî yıldaki faaliyet sonuçları, Cumhurbaşkanlığı tarafından hazırlanacak genel faaliyet raporunda gösterilir. … Cumhurbaşkanlığı, genel faaliyet raporunu kamuoyuna açıklar ve bir örneğini
Sayıştaya gönderir. … İdare faaliyet raporu, ilgili idare hakkındaki genel bilgilerle birlikte; kullanılan kaynakları, bütçe hedef ve gerçekleşmeleri ile meydana gelen sapmaların nedenlerini, varlık ve yükümlülükleri ile yardım yapılan birlik, kurum ve kuruluşların faaliyetlerine ilişkin bilgileri de kapsayan malî bilgileri; stratejik plan ve performans programı uyarınca yürütülen faaliyetleri ve performans bilgilerini içerecek şekilde düzenlenir. Bu raporlarda yer alacak hususlar, raporların hazırlanması, ilgili
idarelere verilmesi, kamuoyuna açıklanması ve bu işlemlere ilişkin süreler ile diğer usûl ve esaslar, Sayıştayın görüşü alınarak Cumhurbaşkanı tarafından çıkarılacak yönetmelikle belirlenir.” 7. 22.04.2021 tarihli ve 31462 sayılı Resmî Gazetede yayımlanan Kamu İdarelerince Hazırlanacak
Stratejik Planlar ve Performans Programları İle Faaliyet Raporlarına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin; 7.1. “Faaliyet raporu sürecine ilişkin ilkeler” başlıklı 23 üncü maddesinin birinci maddesi;
(1) Faaliyet raporunun hazırlanmasında aşağıdaki ilkelere uyulur:
a) Faaliyet raporu Kanuna, bu Yönetmeliğe, rehberlere ve Başkanlıkça yayımlanan faaliyet raporuna ilişkin diğer düzenlemelere uygun olarak hazırlanır.
b) Faaliyet raporu, ilgili kamu idaresinin stratejik plan ve performans programının gerçekleşme sonuçlarını içerecek şekilde yıllık olarak hazırlanır.
c) Faaliyet raporu malî saydamlık ve hesap verme sorumluluğunu sağlayacak şekilde hazırlanır.
ç) Faaliyet raporunda yer alan bilgilerin doğru, güvenilir, ön yargısız ve tarafsız olması zorunludur.
d) Faaliyet raporu, ilgili tarafların ve kamuoyunun bilgi sahibi olmasını sağlamak üzere açık, anlaşılır ve sade bir dil kullanılarak hazırlanır. Raporda teknik terim ve kısaltmaların kullanılması durumunda bunlar ayrıca tanımlanır.
e) Faaliyet raporunda yer alan bilgilerin eksiksiz olması, faaliyet sonuçlarını tüm yönleriyle açıklaması gerekir…” 7.2. “Birim faaliyet raporu” başlıklı 24 üncü maddesinin ilk iki fıkrası “(1) Birim faaliyet raporu; genel bütçe kapsamındaki kamu idareleri, özel bütçeli idareler, sosyal güvenlik kurumları ve mahallî idarelerin bütçelerinde kendisine ödenek tahsis edilen harcama yetkilileri tarafından hazırlanır. (2) Genel bütçe kapsamındaki kamu idareleri, özel bütçeli idareler ve sosyal güvenlik kurumlarının ilgili malî yıla ilişkin birim faaliyet raporları, harcama yetkilileri tarafından izleyen malî yılın en geç Ocak ayı sonuna kadar üst yöneticiye sunulur.” 7.3. “İdare faaliyet raporu” başlıklı 25 inci maddesinin ilk iki fıkrası “(1) İdare faaliyet raporu, birim faaliyet raporları esas alınarak idarenin faaliyetleri ile performans sonuçlarını gösterecek şekilde üst yönetici tarafından hazırlanır. (2) Genel bütçe kapsamındaki kamu idareleri ve özel bütçeli idareler ile sosyal güvenlik kurumlarının ilgili malî yıla ilişkin idare faaliyet raporları, üst yöneticileri tarafından izleyen malî yılın en geç Şubat ayı sonuna kadar kamuoyuna açıklanır ve ilgili idarenin internet sitesinde yayımlanır. Bu raporların birer örneği aynı süreler içerisinde elektronik nüshasıyla birlikte Başkanlığa ve
Sayıştaya gönderilir.” 7.4. “Gizlilik gerektiren bilgiler” başlıklı 35 inci maddesi “Stratejik plan, performans programı ve faaliyet raporunda; millî güvenlik, savunma ve istihbarat hizmetlerine ilişkin gizlilik gerektiren bilgiler ile ilgili mevzuatına göre devlet sırrı ve ticari sır niteliğindeki bilgilere ve ülkenin ekonomik çıkarları açısından gizli kalması gereken bilgilere yer verilmez.” 7.5. “Yürürlükten kaldırılan yönetmelikler” başlıklı 37 nci maddesi “(1) 17/3/2006 tarihli ve 26111 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Kamu İdarelerince Hazırlanacak Faaliyet Raporları Hakkında
Yönetmelik, 5/7/2008 tarihli ve 26927 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Kamu İdarelerince Hazırlanacak
Performans Programları Hakkında Yönetmelik ve 26/2/2018 tarihli ve 30344 sayılı Resmî Gazete’de
yayımlanan Kamu İdarelerinde Stratejik Planlamaya İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik yürürlükten kaldırılmıştır.” 8. 13 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi hükümleri gereğince Türkiye Cumhuriyeti
Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Başkanlığınca hazırlanan “Merkezi Yönetim Kapsamındaki Kamu
İdarelerinin Faaliyet Raporlarının Performans Esaslı Program Bütçe Esaslarına Uygun Şekilde
Hazırlanması Hakkında Usul ve Esasların”; 8.1. “Faaliyet Raporlarının Hazırlanması Sürecinde Uyulacak Temel İlkeler” başlıklı 5 inci maddesinin ilgili kısımları “(1) İdarelerin faaliyet raporları, performans esaslı program bütçeye uygun şekilde hazırlanır. (2) Faaliyet raporları 5018 sayılı Kanuna, Yönetmeliğe ve Başkanlıkça yapılan diğer düzenlemelere uygun olarak hazırlanır. (3) Faaliyet raporu, ilgili kamu idaresinin stratejik plan ve performans programının gerçekleşme sonuçlarını içerecek şekilde yıllık olarak hazırlanır. (4) İdare faaliyet raporu; ilgili idare hakkındaki genel bilgilerle birlikte; kullanılan kaynakları, bütçe hedef ve gerçekleşmeleri ile meydana gelen sapmaların nedenlerini, varlık ve yükümlülükleri ile yardım yapılan birlik, kurum ve kuruluşların faaliyetlerine ilişkin bilgileri de kapsayan malî bilgileri, stratejik plan ve performans programı uyarınca yürütülen faaliyetleri ve performans bilgilerini içerecek şekilde düzenlenir.” 8.2. “Program Bütçe Esaslarına Göre Hazırlanacak Faaliyet Raporlarının Şekli” başlıklı 6 ncı maddesinin ilgili kısımları “(1) Birim ve idare faaliyet raporları, Yönetmeliğin ekinde yer alan şekil ile bu Usul ve Esaslara uygun olarak hazırlanır. Bu kapsamda idare faaliyet raporları Yönetmelikte öngörülen tüm başlıklarla ilgili bilgileri içerecek şekilde hazırlanacaktır. (2) Birim faaliyet raporlarında sadece harcama birimine ilişkin bilgilere yer verilir. Bu kapsamda misyon ve vizyon, yönetim ve iç kontrol sistemi, stratejik plan değerlendirme tabloları, kurumsal kabiliyet ve kapasitenin değerlendirilmesi gibi idarenin tamamını ilgilendiren bölümlere birim faaliyet raporlarında yer verilmesi zorunlu değildir.” 8.3. “Gizlilik gerektiren bilgiler” başlıklı 7 nci maddesi “(1) Faaliyet raporlarında; millî güvenlik, savunma ve istihbarat hizmetlerine ilişkin gizlilik gerektiren bilgiler ile ilgili mevzuatına göre devlet sırrı ve ticari sır niteliğindeki bilgilere ve ülkenin ekonomik çıkarları açısından gizli kalması gereken bilgilere yer verilmez.” 8.4. “Birim ve idare faaliyet raporlarının kapsamı” başlıklı 26 ncı maddesi “(1) Birim ve idare faaliyet
raporları, aşağıda yer alan bölümleri ve bilgileri içerecek şekilde hazırlanır:
a) Genel bilgiler: Bu bölümde, idarenin misyonu, vizyonu, teşkilat yapısı, mevzuatı, sunulan hizmetleri, insan kaynakları ve fiziki kaynakları ile yönetim ve iç kontrol sistemine ilişkin bilgilere yer verilir.
b) Amaçlar ve hedefler: Bu bölümde, idarenin stratejik planında yer alan amaç ve hedeflerine, faaliyet yılı önceliklerine, izlenen temel ilke ve politikalarına yer verilir.
c) Faaliyetlere ilişkin bilgi ve değerlendirmeler: Bu bölümde, aşağıda belirtildiği şekilde malî bilgiler ile
performans bilgilerine detaylı olarak yer verilir:
1) Malî bilgiler başlığı altında; kullanılan kaynaklara, bütçe hedef ve gerçekleşmeleri ile meydana gelen
sapmaların nedenlerine, varlık ve yükümlülükler ile yardım yapılan birlik, kurum ve kuruluşların faaliyetlerine ilişkin bilgilere, temel malî tablolara ve bu tablolara ilişkin açıklamalara yer verilir. Ayrıca iç ve dış malî denetim sonuçları hakkındaki özet bilgiler de bu başlık altında yer alır.
2) Performans bilgileri başlığı altında; idarenin stratejik plan değerlendirme sonuçları ile performans
programında yer alan program, alt program ve faaliyetlerine, performans bilgilerinin gerçekleşme durumu ile meydana gelen sapmaların nedenlerine, diğer performans bilgilerine ve bunlara ilişkin değerlendirmelere yer verilir.
ç) Kurumsal kabiliyet ve kapasitenin değerlendirilmesi: Bu bölümde, orta ve uzun vadeli amaç ve hedeflere ulaşılabilmesi sürecinde teşkilat yapısı, organizasyon yeteneği, teknolojik kapasite gibi unsurlar açısından bir mevcut durum değerlendirmesi yapılarak idarenin üstün ve zayıf yönlerine yer verilir.
d) Öneri ve tedbirler: Faaliyet yılı sonuçları ile genel ekonomik koşullar, bütçe imkânları ve beklentiler göz önüne alınarak idarenin gelecek yıllarda faaliyetlerinde yapmayı planladığı değişiklik önerilerine, amaç ve hedeflerinde meydana gelecek değişiklikler ile karşılaşabileceği risklere ve bunlara yönelik alınması gereken tedbirlere bu bölümde yer verilir.” 9. 27.04.2004 tarih ve 25445 sayılı Resmî Gazetede yayımlanan Bilgi Edinme Hakkı Kanununun
Uygulanmasına İlişkin Esas ve Usuller Hakkında Yönetmeliğin; 9.1. “Bilgi verme yükümlülüğü kapsamında alınacak tedbirler” başlıklı 6 ncı maddesi “Kurum ve kuruluşlar, Kanunda yer alan istisnalar dışındaki her türlü bilgi veya belgeyi, Kanunda ve bu Yönetmelikte belirlenen esas ve usullere göre başvuranların yararlanmasına sunmak ve bilgi edinme başvurularını etkin, süratli ve doğru sonuçlandırmak üzere gerekli idari ve teknik tedbirleri almakla yükümlüdür. Kurum ve kuruluşlar, ellerinde mevcut olan ve bilgi edinme başvurusuna konu olabilecek bütün bilgi veya belgeleri, bilgi edinme hakkının kullanımını kolaylaştıracak şekilde tasnif ederler. …” 9.2. “İstenecek bilgi veya belgelerin niteliği” başlıklı 12 nci maddesi “Bilgi edinme başvurusu, başvurulan kurum ve kuruluşların ellerinde bulunan veya görevleri gereği bulunması gereken bilgi veya belgelere ilişkin olmalıdır. …”
Hükümlerini amirdir.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
10. İlgili mevzuat, içtihat, idarenin cevabı ve tüm dosya kapsamı birlikte incelendiğinde, ilgili idareye tavsiyede bulunulmasına ilişkin hazırlanan Tavsiye Karar Önerisi Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
IV. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Açısından Değerlendirme 11. Başvuran Dernek tarafından (1) numaralı paragrafta ayrıntılarına yer verilen başvurusunda özetle, CTE Genel Müdürlüğünce 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu kapsamında hazırlanan 2017-2023 yıllarına ait faaliyet raporlarının Dernek ile paylaşılmasını ve kamuoyunun erişebilmesi için CTE Genel Müdürlüğünün resmi internet sitesinden paylaşılmasını bilgi edinme hakkı kapsamında talep edilmektedir.
12. Bilindiği üzere, demokratik ve şeffaf yönetimin gereği olan bilgi edinme hakkı, 9/10/2003 tarihli ve
4982 sayılı yasa ile yürürlüğe girmiş, 2010 yılında gerçekleşen Anayasa değişikliği ile de anayasal
güvenceye kavuşturulmuştur.
13. Anayasanın 74 üncü maddesinde herkesin bilgi edinme hakkına sahip olduğu belirtilmiştir. Söz konusu madde genel bir düzenleme olup, hakkın sınırı konusunda bir düzenleme içermemektedir. Ancak elbette ki,
söz konusu hak da mutlak bir hak olmayıp ilgili mevzuatı kapsamında belli bazı kısıtlamalara tabi tutulabilecektir.
14. Anayasa Mahkemesinin 4.12.2014 tarihli ve E:2013/114 ve K:2014/184 sayılı kararında “Bilgi edinme hakkı, yönetilenlerin yönetenleri denetleyebilmesinin, dolayısıyla hukukun üstünlüğünün sağlanabilmesinin önemli bir aracı olarak işlev görmektedir. Bilgi edinme hakkı, devletin demokratik niteliğinin geliştirilmesi ve bireyin temel hak ve özgürlüklerinin korunması hususlarında önemli bir rol oynadığından, demokratik hukuk devletinde vazgeçilmez bir hak niteliğine sahip bulunmaktadır. Bu hakkın sınırlanmasını öngören düzenlemelerin de Anayasa’nın 13. maddesinde belirtilen güvencelere ve bu bağlamda ölçülülük ilkesine uygun olması gerektiği açıktır.” denmek suretiyle, bilgi edinme hakkına getirilecek sınırlamanın çerçevesi çizilmiştir.
15. Bilgi edinme hakkının usul ve esasları 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu’nda düzenlemiş olup, Kanunun 4 üncü maddesinde Anayasa’da yer alan herkesin bilgi edinme hakkına sahip olduğu amir hükmü tekrarlanmıştır.
16. Anılan Kanunun 5 inci maddesi uyarınca, kamu kurum ve kuruluşları ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları bu Kanunda yer alan istisnalar dışındaki her türlü bilgi veya belgeyi başvuranların yararlanmasına sunmak ve bilgi edinme başvurularını etkin, süratli ve doğru sonuçlandırmak üzere, gerekli idarî ve teknik tedbirleri almakla yükümlü kılınmıştır. Kurum ve kuruluşların yükümlülüklerinin kapsamının ne olduğu ve bilgi verme yükümlülüğünün sınırlarının neler olduğu yasa koyucu tarafından
Kanunun 15 ila 28 inci maddeleri arasında tahdidi olarak sayılmıştır. Kanunda yer alan bu istisnaların, yargı denetimi kapsamındaki işlemler, devlet sırrına, ülkenin ekonomik çıkarlarına, istihbarata, idari ve adli soruşturma ve kovuşturmaya ilişkin bilgi ve belgeler, özel hayatın ve haberleşmenin gizliliği, ticari sır, fikir ve sanat eserleri, kurum içi düzenlemeler, kurum içi görüş, bilgi notu ve tavsiyelerden oluştuğu görülmektedir.
17. Kanunun temel amacı açısından serbesti kural olmakla birlikte, 4982 sayılı Kanun kapsamındaki bir bilgi edinme başvurusu bu Kanunun getirdiği bir istisnaya dayanılarak reddedilebilecektir. Kanunda yer alan bu istisnaların somut olarak belirlenmesi, bilgi edinme hakkının kullanımının temel amaç ve gayesinin belirlendiği aynı Kanunun 1 inci maddesinde yer alan “demokratik ve şeffaf” yönetimin gereği olan eşitlik, tarafsızlık ve açıklık ilkelerine işlerlik kazandırmaktadır.
18. Bilgi edinme hakkı, düşünce ve ifade özgürlüğü gibi birçok temel hak ve özgürlüğün kullanılması için vazgeçilmez haklardan biri olup, kamu hizmetlerinde şeffaflığın sağlanmasının ve kişilerin idarenin faaliyetlerinden haberdar olarak, gerekirse sürece katılmalarının ve böylece idarenin hukuk sınırları içerisinde hareket etmesinin, bir diğer ifadeyle idarenin hesap verebilirliğinin sağlanması açısından önemli bir hukuki araçtır.
19. Somut dosyada, başvuran Derneğin 09/02/2024 tarihli ve sayılı CİMER başvurusu şöyledir: “4982 sayılı Bilgi Edinme Kanunu kapsamında aşağıdaki sorularla ilgili cevapların tarafımıza verilmesi talep olunur: Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğü’nün 5018 sayılı kanun kapsamında yayınlamakla yükümlü olduğu yıllık faaliyet raporlarına 2017 yılından beri (2017 dâhil) resmi internet sitesinden ulaşılamamaktadır. 2017, 2018, 2019, 2020, 2021, 2022 ve hazırlığı tamamlandıysa 2023 yıllarının faaliyet raporlarının tarafımızla @ .org.tr adresinden ve/veya kamuoyunun erişebilmesi için CTE’nin resmi internet sitesinden paylaşılmasını ilgili bilgi edinme hakkı kapsamında talep ederiz.”
20. CTE Genel Müdürlüğü tarafından Derneğe verilen yanıtta “5018 sayılı Kanunun 41 inci maddesi ile
Kamu İdarelerince Hazırlanacak Faaliyet Raporları Hakkında Yönetmeliğin 10 uncu maddesi uyarınca
Genel Müdürlükçe her yıl düzenli olarak hazırlanan faaliyet raporunun Bakanlığın ilgili birimlerine sunulduğu” bildirilmiş; ancak talebe konu faaliyet raporlarını başvuran Dernekle paylaşmamıştır.
21. 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun amacı, anılan Kanunun 1 inci maddesinde kalkınma planları ve programlarda yer alan politika ve hedefler doğrultusunda kamu kaynaklarının etkili, ekonomik ve verimli bir şekilde elde edilmesi ve kullanılmasını, hesap verebilirliği ve malî saydamlığı sağlamak üzere, kamu malî yönetiminin yapısını ve işleyişini, kamu bütçelerinin hazırlanmasını, uygulanmasını, tüm malî işlemlerin muhasebeleştirilmesini, raporlanmasını ve malî kontrolü düzenlemek olarak açıklanmıştır.
22. 5018 sayılı Kanunun 41 inci maddesinde idare faaliyet raporu, ilgili idare hakkındaki genel bilgilerle birlikte; kullanılan kaynakları, bütçe hedef ve gerçekleşmeleri ile meydana gelen sapmaların nedenlerini, varlık ve yükümlülükleri ile yardım yapılan birlik, kurum ve kuruluşların faaliyetlerine ilişkin bilgileri de kapsayan malî bilgileri; stratejik plan ve performans programı uyarınca yürütülen faaliyetleri ve performans bilgilerini içerecek şekilde düzenleneceği belirtilmiştir. Kamu İdarelerince Hazırlanacak Stratejik Planlar ve Performans Programları İle Faaliyet Raporlarına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 26 ncı ve maddesinde ise idare ve birim faaliyet raporlarının kapsamı belirtilmiş olup, her iki raporun da birim ve idare ölçeğinde ancak aynı kapsamda hazırlanması gerektiği belirtilmiştir. Buna göre, faaliyet raporlarında ilgili birim birim veya idare hakkında genel bilgilere, amaç ve hedeflere, faaliyetlere ilişkin bilgi ve değerlendirmelere, kurumsal kabiliyet ve kapasitenin değerlendirilmesine ve öneri ve tedbirlere yer verilecektir. (bkz. prg. 8.4)
23. 5018 sayılı Kanunun 41 inci maddesinde, üst yöneticiler ve bütçeyle ödenek tahsis edilen harcama yetkililerince, hesap verme sorumluluğu çerçevesinde, her yıl faaliyet raporu hazırlanacağı; üst yöneticilerin, harcama yetkilileri tarafından hazırlanan birim faaliyet raporlarını esas alarak, idarenin faaliyet sonuçlarını gösteren idare faaliyet raporunu düzenleyerek kamuoyuna açıklayacağı hüküm altına alınmıştır. Bu hüküm kapsamında, genel bütçe kapsamındaki kamu idareleri, özel bütçeli idareler, sosyal güvenlik kurumları ve mahallî idareler tarafından faaliyet raporları hazırlanmaktadır.
24. 22.04.2021 tarihli ve 31462 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu İdarelerince Hazırlanacak
Stratejik Planlar ve Performans Programları İle Faaliyet Raporlarına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin 24 üncü maddesinde genel bütçe kapsamındaki kamu idareleri, özel bütçeli idareler, sosyal güvenlik kurumları ve mahallî idarelerin bütçelerinde kendisine ödenek tahsis edilen harcama yetkilileri tarafından birim faaliyet raporu hazırlanarak izleyen malî yılın en geç Ocak ayı sonuna kadar üst yöneticiye sunulacağı belirtilmiştir. Anılan Yönetmeliğin 25 inci maddesinde ise birim faaliyet raporları esas alınarak idarenin faaliyetleri ile performans sonuçlarını gösterecek şekilde üst yönetici tarafından “idare faaliyet raporu” hazırlanacağı ve hazırlanan raporların izleyen malî yılın en geç Şubat ayı sonuna kadar kamuoyuna açıklanacağı ve ilgili idarenin internet sitesinde yayımlanacağı hüküm altına alınmıştır.
25. Anılan Yönetmeliğin 35 inci maddesinde ise, faaliyet raporlarında, “millî güvenlik, savunma ve istihbarat hizmetlerine ilişkin gizlilik gerektiren bilgiler ile ilgili mevzuatına göre devlet sırrı ve ticari sır niteliğindeki bilgilere ve ülkenin ekonomik çıkarları açısından gizli kalması gereken bilgilere yer verilmeyeceği” hükmü yer almaktadır.
26. Anılan Kanun ve Yönetmelik hükümlerinin somut olaya uygulanmasında, CTE Genel Müdürlüğünün harcama birimi olarak her mali yıl sonunda Genel Müdürlüğün faaliyetlerine ilişkin olarak birim faaliyet raporu hazırlayarak üst yöneticiye sunmakla yükümlü olduğu, Adalet Bakanlığı üst yöneticisinin
Bakanlığın bütçeden ödenek tahsis edilen diğer birimlerinin harcama yetkilileri tarafından hazırlanan birim faaliyet raporlarını da esas alarak, Bakanlığın faaliyet sonuçlarını gösteren idare faaliyet raporunu düzenlemek ve kamuoyuna açıklamakla görevli ve yetkili olduğu anlaşılmaktadır. Diğer bir ifade ile mali saydamlık ve hesap verme sorumluluğu çerçevesinde, Adalet Bakanlığı adına CTE Genel Müdürlüğüne ait faaliyet bilgileri de dâhil olmak üzere Bakanlığın tüm faaliyetleri hakkında kamuoyunu aydınlatma görevi hukuken
Bakanlık üst yöneticisine verilmiştir.
27. Başvuran Dernek “mahpusların hak ve özgürlüklerinin korunması ile Türkiye hapishanelerinin haklar, koşullar ve uygulamalar bağlamında uluslararası insan hakları standartlarına ve insan onuruna uygun hale gelmesi için çalışmalar” yürüttüğünü beyan etmekte olup (https:// .org.tr/hakkimizda/faaliyet-alanlari/), CTE Genel Müdürlüğünün yıllık faaliyet raporlarının Derneğin çalışma alanında olduğu anlaşılmaktadır.
28. Yukarıdan bu yana anlatılanlar ışığında, CTE Genel Müdürlüğünün yıllık faaliyet raporlarının, Genel Müdürlükçe 5018 sayılı Kanun ve ilgili mevzuatı kapsamında kamuoyuna açıklanması zorunluluğu yok ise de; ceza infaz kurumlarındaki uygulamaların, kamu tarafından takip edilen, diğer kamusal hizmetler gibi kamuoyunu doğrudan ilgilendiren konular arasında olduğu, insan hakkı ihlallerine izin verilmemesi amacıyla “şeffaflık” ve “hesap verebilirlik” ilkelerine uyulmasına bu alanda daha fazla özen gösterilmesi gerektiği, söz konusu raporların Derneğin çalışma alanında olduğu, faaliyet raporlarının gizli bilgilere yer verilmeksizin hazırlanacağının hüküm altına alındığı, idare tarafından raporların paylaşılmamasına yönelik
4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu ve ikincil mevzuatı kapsamında herhangi başka bir açıklama da
yapılmadığı dikkate alındığında, Genel Müdürlükçe hazırlanan faaliyet raporlarının, başvuran Dernek ve/veya Bakanlığın resmi internet sitesi üzerinden kamuoyu ile paylaşılmasının ilgili mevzuat kapsamında tekrar ele alınmasının yerinde olacağı değerlendirilmiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 29. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup, idare ile yapılan yazışmalarda ve idarenin başvuran derneğe verdiği yanıtta “makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun hareket ettiği; ancak başvuranın dilekçesine verilen cevabi yazıda, yukarıdaki paragraflarda açıklanan sebeplerle “şeffaflık”, “hesap verilebilirlik” ve “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkelerine uygun hareket edilmediği değerlendirilmiş olup, idareden bundan böyle bu ilkelere uygun hareket etmesi beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
30. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa)
dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜ İLE;
Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğünce hazırlanan faaliyet raporlarının, başvuran Dernek ve/veya
Bakanlığın resmi internet sitesi üzerinden kamuoyu ile paylaşılmasının bilgi edinme hakkı mevzuatı kapsamında tekrar değerlendirilmesi hususunda ADALET BAKANLIĞI’NA TAVSİYEDE
BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kanunun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, bu karar üzerine tesis edilecek işlemin
veya eylemin 30 (otuz) gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna; Kararın Başvurana ve Adalet Bakanlığı’na tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi