|
ÖZET: Başvuran, Malatya Akçadağ T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu’nda tutuklu olduğu dönemde, Atatürk Üniversitesi’nde öğrenci olarak öğrenim ücreti iadesi talep etmiştir. Deprem bölgesindeki öğrencilerden öğrenim ücreti alınmaması kararı doğrultusunda, Anadolu Üniversitesi bu ücreti iade ederken, Atatürk Üniversitesi, başvuranın ikamet adresinin Tokat olarak görünmesi nedeniyle iade işlemini gerçekleştirmemiştir. Başvuran, cezaevinde bulunması sebebiyle ikamet adresinin güncellenemediğini ve bu durumun mağduriyetine yol açtığını ifade etmiştir.
Atatürk Üniversitesi Rektörlüğü, başvuranın durumunu değerlendirirken, yalnızca MERNİS adres bilgilerini dikkate alarak işlem yapıldığını belirtmiştir. Üniversitenin yönetim kurulu, deprem nedeniyle afet bölgelerinde ikamet eden öğrencilere yönelik materyal ücreti muafiyeti sağlanmasına karar vermiştir. Ancak başvuranın adresinin bu kapsamda değerlendirilememesi, eğitim hakkının kısıtlanmasına neden olmuştur. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın taleplerini değerlendirerek, idarenin işlemlerinde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit etmiştir. Bu nedenle, başvuranın ödediği materyal ücreti ile varsa katkı payı ve öğrenim ücretinin iade edilmesi hususunda Atatürk Üniversitesi Rektörlüğü’ne tavsiyede bulunulmuştur. İlgili kararın, idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde uygulanması gerekmektedir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/15867-S.23.24968
BAŞVURU NO : 2023/9044
KARAR TARİHİ : 12.12.2023
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : ATATÜRK ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜ
BAŞVURUNUN KONUSU : Materyal ücreti iadesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 23.06.2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran, Malatya Akçadağ T tipi Kapalı ceza infaz kurumunda tutuklu bulunduğunu, Anadolu ve
Atatürk Üniversitesinde öğrenci olduğunu, deprem bölgesindeki öğrencilerden öğrenim ücreti alınmamasına karar verildiğini, Anadolu üniversitesi tarafından öğrenim ücreti alınmamasına rağmen
Atatürk Üniversitesi tarafından alınan ücretin ikamet adresinin Tokat ili olarak gözüktüğü gerekçesiyle iade edilmediğini, yasal düzenleme sebebiyle ikamet adresi olarak cezaevini gösteremediğini, iki yılı aşkın bir süredir aynı cezaevinde barındığını, üniversite sınav merkezinin Malatya olduğunu belirterek öğrenim ücretinin iade edilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Adalet Bakanlığı Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğünün sayılı ve 24.10.2023 tarihli cevabi yazısında, “Genel Müdürlüğümüzün 29.12.2020 tarihli yazısıyla hükümlü/tutuklunun ilk defa kuruma alınması halinde alındığı ceza infaz kurumu tarafından, hükümlü/tutuklunun başka bir ceza infaz kurumuna sevk edilmesi halinde ise sevki gerçekleştiren ceza infaz kurumu ile sevk edilen ceza infaz kurumunun (her iki ceza infaz kurumunun) UYAP kayıtlarında yer alan adres (ikinci adres) bilgilerinin güncel tutulmasına azami dikkat ve özenin gösterilmesi, ilgili kurum ve kuruluşlarla vakit geçirilmeksizin gerekli iletişimin sağlanması hususlarında tüm Cumhuriyet başsavcılıklarına gerekli talimatın verildiği, Bu kapsamda, adı geçenin de Akçadağ T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumuna kabulünün ardından kurum idaresince UYAP kayıtlarında yer alan adres (ikinci adres) bilgilerinin güncellendiği…” ifadelerine yer verilmiştir. Yazı ekinde, başvuranın obs.ataüni.edu.tr sistemi üzerinde, özlük bilgileri kısmında iki adres bilgisinin bulunduğuna ve mernis adresi olarak Tokat ili, ev adresi olarak Akçadağ T Tipi, Malatya, Yeşilyurt ve 44900 posta kodu yer aldığına yönelik ekran alıntısı paylaşılmıştır.
3. Atatürk Üniversitesi Rektörlüğü Hukuk Müşavirliğinin – – sayılı ve
27.11.2023 tarihli cevabi yazısı ve eklerinde, “… Fakültemiz İş Sağlığı ve Güvenliği Önlisans
Programı mezun (07.06.2023) öğrencisi ile Fakültemiz arasında yapılan yazışmaların birer örneği yazımız ekinde (Ek 2) sunulmuştur.
4. Fakültemiz İş Sağlığı ve Güvenliği Önlisans Programı mezun (07.06.2023) öğrencisi
, Fakültemiz İş Sağlığı ve Güvenliği Önlisans Programına ikinci üniversite kapsamında
19.09.2021 tarihinde kesin kayıt yaptırmış ve 07.06.2023 tarihinde mezun olmuştur.
5. Üniversitemiz Yönetim Kurulu’nun almış olduğu ekte yer alan kararda “Açık ve Uzaktan Öğretim
Fakültesi Dekanlığının Kahramanmaraş merkezli olarak 11 ilimizi kapsayan deprem sebebiyle afet bölgelerinde ikamet eden öğrencilerimizin 2022-2023 eğitim öğretim yılı bahar yarıyılı materyal ücretleri ödememesi teklifine ilişkin, 23.02.2023 tarih ve E.2300066160 sayılı yazısı okundu. Yapılan görüşmelerden sonra teklifin oy birliği ile kabulüne karar verildi.” ifadesi yer almaktadır. İlgili kararda açıkça belirtildiği üzere ikamet adresi deprem bölgesinde bulunan öğrencilere materyal ücreti muafiyeti sağlanmıştır. ‘ün alınan MERNİS adres bilgisi deprem bölgesinde bulunan 11 il arasında yer almadığı için materyal ücreti muafiyeti yapılmamıştır.
6. Üniversite Yönetim Kurulu’nun almış olduğu karar yazımız ekinde (Ek-3) sunulmuştur.
7. 17.09.2021 tarihinde öğrenci bilgi sisteminde (OBS) yer alan adres bilgisine
Akçadağ T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu Akçadağ/MALATYA bilgisini eklemiştir.
8. Üniversitemiz tarafından depremden hemen sonra alınan MERNİS bilgisinde sadece öğrencilerin ikamet adresleri alınmış ve ona göre işlem yapılmıştır. İkinci, geçici ve yazlık gibi adres bilgileri alınmayıp işlem yapılmamıştır.
9. Fakültemizde eğitim öğretim faaliyetleri kanunlar ve yönetmeliklere uygun olarak yürütülmektedir.
İlgili öğrenci belirtilen şartları taşımadığından dolayı materyal ücret muafiyeti yapılmamıştır.
Fakültemizin kanunlar ve yönetmeliklere uymak dışında hareket etme serbestliği yoktur…” ifadelerine yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
10. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın ‘Kanun önünde eşitlik’ başlıklı 10 uncu maddesinin beşinci fıkrasında, Devletin organları ve idare makamlarının bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorunda oldukları, ‘Eğitim ve öğrenim hakkı ve ödevi’ başlıklı
42 nci maddesinde Devletin, maddi imkânlardan yoksun başarılı öğrencilerin, öğrenimlerini
sürdürebilmeleri amacı ile burslar ve başka yollarla gerekli yardımları yapacağı, ‘Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı’ başlıklı 74 üncü maddesinde, herkesin, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahip olduğu, Kamu Denetçiliği Kurumunun idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri incelediği hüküm altına alınmıştır.
11. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
12. 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanununun ‘Tanımlar’ başlıklı 3 üncü maddesinde, “(1) Bu
Kanunda geçen; ı) Diğer adres: Yerleşim yeri adresi dışında kalan yerleri, ee) Yerleşim yeri adresi:
Sürekli kalma niyetiyle oturulan yeri… ifade eder.”, ‘Adres bilgilerinin tutulması ve adres standardı’ başlıklı 48 inci maddesinde, “(4) Faydalanılan kamu hizmetleriyle sınırlı olmak üzere adrese dayalı olarak yürütülen iş ve işlemlerde diğer adres, yerleşim yeri adresi ile aynı hukuki değere sahiptir.
Kurumlar yürütecekleri iş ve işlemlerde yerleşim yeri adresi gibi diğer adres bilgilerini de esas alır.”, ‘Bildirim yükümlülüğü ve süresi’ başlıklı 50 nci maddesinde, “(6) Huzurevi, yetiştirme yurdu, cezaevi, öğrenci yurdu gibi yerlerde kalanların adres bildirimleri ilgili kurum yetkililerince, bildirim yapamayacak durumda olan kimsesizlerin ise muhtarlar tarafından yapılır.” 13. 129 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Yükseköğretim Alanında Alınan Tedbirlere İlişkin
Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin ‘Katkı payı ve öğrenim ücreti’ başlıklı 2 inci maddesinde, “(1) Ailesi veya kendisi olağanüstü hal ilan edilen illerde ikamet eden ve herhangi bir Devlet yükseköğretim kurumunda eğitimine devam eden veya olağanüstü hal ilan edilen illerdeki Devlet yükseköğretim kurumlarında eğitimine devam eden öğrenciler ile olağanüstü hal ilan edilen illerde ikamet eden ve bu illerdeki Devlet yükseköğretim kurumlarında eğitimine devam eden yurtdışından kabul edilmiş öğrencilerin 2022-2023 Eğitim-Öğretim Yılı bahar dönemi için ödemeleri gereken katkı payı ve öğrenim ücreti Devlet tarafından karşılanır. Söz konusu öğrencilerden 2022-2023 EğitimÖğretim Yılı bahar dönemi için katkı payı ve öğrenim ücreti alınmış ise yükseköğretim kurumları tarafından öğrencilere iade edilir.” hükümleri bulunmaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
14. Başvuranın iddiaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; idarece tesis edilmiş olan işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunduğu tespit edildiğinden, başvurunun kabulü yönünde hazırlanan “Tavsiye Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 15. Başvuran öğrenim ücretinin iade edilmesini talep ederken ilgili idare MERNİS adresine göre işlem yapıldığını belirtmektedir.
16. Dosya kapsamında yer alan bilgi ve belgelere göre, Açık ve Uzaktan Öğretim Fakültesi İş Sağlığı ve
Güvenliği Önlisans Programına 19.09.2021 tarihinde kesin kayıt yaptırdığı, 17.09.2021 tarihinde öğrenci bilgi sisteminde (OBS) yer alan adres bilgisine Akçadağ T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu
Akçadağ/MALATYA bilgisini eklediği ve 07.06.2023 tarihinde mezun olduğu, hususları tespit edilmiştir.
17. Atatürk Üniversitesi Rektörlüğünün 24/02/2023 tarihli ve 74 sayılı yönetim kurulu kararında, “Üniversitemiz Yönetim Kurulu’nun 24.02.2023 tarihinde 11 sayılı oturumunda alınan 97 sayılı kararı aşağıya çıkarılmıştır. Karar 97-) Açık ve Uzaktan Öğretim Fakültesi Dekanlığının, Kahramanmaraş merkezli olarak 11 ilimizi kapsayan deprem sebebiyle afet bölgelerinde ikamet eden öğrencilerimizin 2022-2023 eğitim öğretim yılı bahar yarıyılı materyal ücretlerini ödememesi teklifine ilişkin, 23.02.2023 tarih ve 13.2300066160 sayılı yazısı okundu. Yapılan görüşmelerden sonra teklifin kabulüne oy birliği ile karar verildi.” ifadelerine yer verilmiştir.
18. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ile ailesi veya kendisi olağanüstü hal ilan edilen illerde ikamet eden ve herhangi bir Devlet yükseköğretim kurumunda eğitimine devam eden öğrencilerin 2022-2023 Eğitim-Öğretim Yılı bahar dönemi için ödemeleri gereken katkı payı ve öğrenim ücretinin Devlet tarafından karşılanacağının ve alınmış ise yükseköğretim kurumları tarafından öğrencilere iade edileceğinin düzenlendiği,
19. İlgili üniversite tarafından MERNİS üzerinden işlem yapıldığı ve ikamet adreslerinin dikkate alındığı, ikinci, geçici ve yazlık gibi adres bilgilerine göre işlem yapılmadığının belirtildiği,
20. İlgili mevzuatta herhangi bir toprak parçası veya binanın coğrafi konumu ve işlevi açısından tanımlanmasının adres olarak ifade edildiği, diğer adresin kişinin yerleşim yeri adresi dışında kalan yerleri belirttiği, yerleşim yeri adresinin ise sürekli kalma niyetiyle oturulan yer olduğunun ifade edildiği,
21. Kural olarak kişinin aynı anda birden çok yerleşim yeri adresi olamayacağı, yerleşim yeri dışında kalan ve geçici süre ile oturulan yazlık, kışlık, ikinci veya üçüncü gibi konutlar da kişinin talebi halinde diğer adres olarak tutulacağı,
22. Başvuranın obs.ataüni.edu.tr sistemi üzerinde, özlük bilgileri kısmında iki adres bilgisinin bulunduğu ve mernis adresi olarak Tokat ili, ev adresi olarak Akçadağ T Tipi, Malatya, Yeşilyurt olarak
17.09.2021 tarihinde sisteme işlediği,
23. Uyuşmazlık konusunun cezaevinde bulunan başvuranın ikinci adres bilgisinin ikamet adresi olarak kabul edilip edilmeyeceği noktasında toplandığı,
24. 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu kapsamında kural olarak kişilerce yapılması gereken adres bildiriminin kişinin cezaevinde olması sebebiyle ilgili kurum yetkililerince yapılması gerektiği, cezaevi gibi kişinin geçici olarak kaldığı adreslerin diğer adres olarak kaydedileceği, Adalet Bakanlığı Ceza ve
Tevkifevleri Genel Müdürlüğü tarafından UYAP sisteminde yer alan adres (ikinci adres) bilgilerinin güncel tutulduğu bilgisinin verildiği, MERNİS ve UYAP sistemlerinin entegrasyonu hakkında bilgi verilmediği,
25. Kural olarak yerleşim yerinin kişinin kendi iradesi ile belirlendiği, Türk Medeni Kanununun 22 nci maddesi gereğince bir kimsenin bir öğretim kurumuna devam etmek için bir yerde bulunması ya da eğitim, sağlık, bakım veya ceza kurumuna konulma gibi hususların yeni yerleşim yeri edinme sonucunu doğurmadığı, hukukumuzda bu kuralın daha çok mahkemelerin görev ve yetkisinin belirlenmesinde önem arz ettiği,
26. Bu kapsamda cezaevinde bulunan bir kişinin yerleşim yerini cezaevi olarak göstermesine yönelik işlem yapmasının beklenmeyeceği, başvuranın üniversitenin sisteminde adres bilgisini güncellediği ve cezaevi adresini eklediği, yine cezaevi tarafından gerekli güncellemenin yapıldığı, başvuranın talebini ilgili idareye ve ombudsmana iletmesine rağmen sonuç alamadığı ve halen mağduriyetinin devam ettiği, eldeki verilere göre başvuranın şartları taşıdığının açık olduğu,
27. Üniversite tarafından sadece ikamet adresine göre işlem yapılarak başvuranın durumunu göz ardı eden ve eğitim hakkını kısıtlayan bir değerlendirmede bulunulduğu, bu durumun menfaatler arası adil bir denge sağlamaktan uzak ve ölçüsüz olduğu,
28. Bununla birlikte yapılan düzenleme ve alınan kararların amacının depremden etkilenen kişilere kolaylık sağlanması olduğu, başvuranın Malatya ilinde cezaevinde bulunurken depremden etkilendiğinin açık olduğu, başvuranın bu gibi düzenlemelerden yararlanmamasının eşitsizlik oluşturabileceği, benzer düzenlemenin 2023-2024 eğitim yılında da yürürlüğe konulduğu,
29. Mevzuatta faydalanılan kamu hizmetleriyle sınırlı olmak üzere adrese dayalı olarak yürütülen iş ve işlemlerde diğer adresin, yerleşim yeri adresi ile aynı hukuki değere sahip olduğunun düzenlendiği, yürütülecek iş ve işlemlerde yerleşim yeri adresi gibi diğer adres bilgisinin de esas alınması gerektiği bu kapsamda cezaevinde bulunan başvuranın ilgili idarece bilinen ikinci adres bilgisine göre işlem yapılması gerektiği hususları dikkate alındığında başvuranın talebinin reddedilmesi işleminde hukuka ve hakkaniyete uyarlık tespit edilememiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 30. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin
“İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin, karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi ilkelerine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
31. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa)
dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Erzurum İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçeler ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN KABULÜNE; Başvuranın ödediği materyal ücreti ile varsa katkı payı ve öğrenim ücretinin iade edilmesi hususunda
ATATÜRK ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜNE TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
Kararın ATATÜRK ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜNE ve BAŞVURANA tebliğ edilmesine,
6328 sayılı Kanunun 20 inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, İdarece bu karar üzerine tesis
edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi