|
ÖZET: Başvuran, Cumhurbaşkanlığı İletişim Merkezi (CİMER) aracılığıyla yaptığı başvuruların zamanında değerlendirilmediğini ve yeterli yanıt alamadığını belirterek, bu durumun ilgili mevzuat çerçevesinde incelenmesini talep etmiştir. İlgili idare, başvuranın CİMER kayıtlarında 2016 yılından bu yana 1207 başvurusunun bulunduğunu, çoğu başvurunun mevzuat gereği işleme alınmadığını ve uygun olanların ilgili kurumlara iletildiğini ifade etmiştir. Başvuruların bazıları, daha önce yapılan benzer başvurularla örtüşmesi nedeniyle işleme alınmamıştır.
Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın itirazlarını değerlendirirken, CİMER’in başvuruların yönetiminde belirli kurallar çerçevesinde hareket ettiğini ve başvuruların yoğunluğunun göz önünde bulundurulması gerektiğini belirtmiştir. Ancak, başvuranın bazı taleplerinin, bilgi edinme hakkı kapsamında yeterince yanıtlanmadığı tespit edilmiştir. Bu nedenle, başvurunun reddedilmesine karar verilmiştir. İlgili karar, başvurana ve Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı’na tebliğ edilmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/1263-S.24.2065
BAŞVURU NO : 2023/12621
KARAR TARİHİ : 05.02.2024
RET KARARI ,TCKN:
Adres:t
BAŞVURUYA KONU İDARE : İLETİŞİM BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuran, CİMER başvurularının mevzuatına uygun yanıtlanmadığını ifade etmektedir.
BAŞVURU TARİHİ : 07.08.2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran özetle, Cumhurbaşkanlığı İletişim Merkezine (CİMER) yaptığı başvurularının süresi içinde değerlendirilmediğini, ilgili kurumlara iletilmediğini ve yeterli cevap verilmediğini, bunlarla ilgili Bilgi
Edinme Değerlendirme Kuruluna yaptığı başvurularının ise reddedildiğini iddia ve ifade ederek, idareye yaptığı söz konusu başvurularının ilgili mevzuat kapsamında incelenmesini talep etmiştir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun 16.05.2023 tarihli ve sayılı yazısına cevaben İletişim Başkanlığı
Halkla İlişkiler Dairesi Başkanlığından alınan 24.05.2023 tarihli ve sayılı yazıda; 2.1. 5690 sayılı Cumhurbaşkanlığı İletişim Merkezi Yönetmeliğinin 5’inci maddesinin 2’nci fıkrasının “f” bendi gereğince; hakkın açıkça kötüye kullanılmasına sebep olabilecek şekilde aynı başvuru sahibi tarafından sürekli ve benzer mahiyette yapılan başvuruların işleme alınmadığı, 2.2. Başvurana ait CİMER kayıtlarında farklı başvuru türlerinde 29.09.2016 tarihinden itibaren 1207 adet başvurusunun bulunduğu, başvurularının detaylı incelemesi sonucunda; çoğu başvurunun ilgili
Yönetmeliğin 5’inci maddesinin ikinci fıkrası kapsamında değerlendirildiği, Yönetmeliğe uygun olan başvurularının ise ilgili kurumlara sevk edildiği bildirilmiştir.
2.3. Kurumumuz tarafından tekrar bilgi talep edilmesi üzerine, idare tarafından 27.10.2023 tarihinde ayrıca, başvuranın sayılı başvurusunda ve sayılı başvuruları hakkında bilgi talep ettiği, ve sayılı başvurularının “istek” türünde olup 30 günlük yasal süre içerisinde CİMER tarafından işleme alındığı ve ilgili kurum tarafından
cevap verildiği, sayılı başvurusunun daha önce aynı türde başka bir başvurusu ile aynı olduğu gerekçesiyle CİMER Yönetmeliğinin 5. Maddesinin 2.fıkrasının “f” bendi uyarınca işleme alınmadığı, sayılı istek türünde yapılan başvurusunun ise gecikmeli olarak ancak yasal süre içerisinde sehven CİMER tarafından yanlış kuruma iletildiği, sonrasında sevk edilen kurum tarafından başvurunun doğru idareye iletildiği, ancak ilgili idarenin başvuruya cevap vermediği ve söz konusu başvurusunun dava konusu yapıldığı, sayılı bilgi edinme türündeki başvurusuna ise yasal süre içerisinde cevap verildiği, hususları iletilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesi: “(1) Vatandaşlar ve karşılıklılık esası gözetilmek kaydıyla
Türkiye’de ikamet eden yabancılar kendileriyle veya kamu ile ilgili dilek ve şikayetleri hakkında, yetkili makamlara ve Türkiye Büyük Millet Meclisine yazı ile başvurma hakkına sahiptir. (2) Kendileriyle ilgili başvurmaların sonucu gecikmeksizin, dilekçe sahiplerine yazılı olarak bildirilir. (3) Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.”, 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesi “(1)
Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” 5. 3071 sayılı Dilekçe Hakkı Kanununun “Dilekçenin incelenmesi ve sonucunun bildirilmesi” başlıklı
7 nci maddesi “Türk vatandaşlarının ve Türkiye’de ikamet eden yabancıların kendileri ve kamu ile ilgili
dilek ve şikâyetleri konusunda yetkili makamlara yaptıkları başvuruların sonucu veya yapılmakta olan işlemin safahatı hakkında dilekçe sahiplerine en geç otuz gün içinde gerekçeli olarak cevap verilir. İşlem safahatının duyurulması halinde alınan sonuç ayrıca bildirilir.” 6. 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanununun; 6.1. “Bilgi Edinme Hakkı” başlıklı 4 üncü maddesi; “Herkes bilgi edinme hakkına sahiptir…” 6.2. “Bilgi verme yükümlülüğü” başlıklı 5 inci maddesi “Kurum ve kuruluşlar, bu Kanunda yer alan istisnalar dışındaki her türlü bilgi veya belgeyi başvuranların yararlanmasına sunmak ve bilgi edinme başvurularını etkin, süratli ve doğru sonuçlandırmak üzere, gerekli idarî ve teknik tedbirleri almakla yükümlüdürler…” 6.3. “Bilgi veya belgeye erişim süreleri” başlıklı 11 inci maddesi “Kurum ve kuruluşlar, başvuru üzerine istenen bilgi veya belgeye erişimi onbeş iş günü içinde sağlarlar.” 6.4. “Başvuruların cevaplandırılması” başlıklı 12 nci maddesi; “Kurum ve kuruluşlar, bilgi edinme başvurularıyla ilgili cevaplarını yazılı olarak veya elektronik ortamda başvuru sahibine bildirirler.
Başvurunun reddedilmesi hâlinde bu kararın gerekçesi ve buna karşı başvuru yolları belirtilir.” 6.5. “Kurum içi düzenlemeler” başlıklı 25 inci maddesi “Kurum ve kuruluşların, kamuoyunu ilgilendirmeyen ve sadece kendi personeli ile kurum içi uygulamalarına ilişkin düzenlemeler hakkındaki bilgi veya belgeler, bilgi edinme hakkının kapsamı dışındadır. Ancak, söz konusu düzenlemeden etkilenen kurum çalışanlarının bilgi edinme hakları saklıdır.” 7. Bilgi Edinme Hakkı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Esas ve Usuller Hakkında Yönetmeliğin;
7.1. “Bilgi verme yükümlülüğü kapsamında alınacak tedbirler” başlıklı 6 ncı maddesi “Kurum ve kuruluşlar, Kanunda yer alan istisnalar dışındaki her türlü bilgi veya belgeyi, Kanunda ve bu Yönetmelikte belirlenen esas ve usullere göre başvuranların yararlanmasına sunmak ve bilgi edinme başvurularını etkin, süratli ve doğru sonuçlandırmak üzere gerekli idari ve teknik tedbirleri almakla yükümlüdür. Kurum ve kuruluşlar, ellerinde mevcut olan ve bilgi edinme başvurusuna konu olabilecek bütün bilgi veya belgeleri, bilgi edinme hakkının kullanımını kolaylaştıracak şekilde tasnif ederler. Bu amaçla kurum ve kuruluşların belge kayıt, dosyalama ve arşiv düzeniyle ilgili gerekli idari ve teknik tedbirler alınır. Bilgi edinme hakkının etkin olarak kullanılabilmesi ve bilgi edinme başvurularından kaynaklanan iş yükünün en aza indirilebilmesi amacıyla kurum ve kuruluşlar; … b) Görev ve hizmet alanlarına giren konulardaki temel nitelikli karar ve işlemlerini, mal ve hizmet alımlarını, satımlarını, projelerini ve yıllık faaliyet raporlarını,…bilgi iletişim teknolojilerini kullanmak suretiyle kamuoyunun bilgisine sunarlar.” 7.2. “İhtiyari olarak yayımlanabilecek bilgi veya belgeler” başlıklı 7 nci maddesi “Kurum ve kuruluşlar, bilgi edinme hakkının etkin olarak kullanılabilmesi ve bilgi edinme başvurularından kaynaklanan iş yükünün en aza indirilebilmesi amacıyla, aşağıdaki türden bilgi veya belgeleri internet sayfaları üzerinden
kamuoyunun bilgisine sunabilirler:
a) Teşkilat yapısı, görevler, bütçe, gelir ve giderler hakkındaki bilgi veya belgeler, b) Personel sayısı ve statüleri hakkındaki bilgiler, c) Verilen hizmetlere ilişkin bilgiler, …
h) İstatistiki veriler, araştırma raporları, makaleler ve diğer belgeler.” 7.3. “Başvuruların cevaplandırılması” başlıklı 18 inci maddesinin ilgili fıkralarında “Başvurunun reddedilmesi halinde bu kararın gerekçesi ve buna karşı yapılabilecek başvuru yolları ve süreleri belirtilir… Daha önce cevaplandığı halde aynı kişiler tarafından yapılan tekrar mahiyetindeki başvurular ile soyut ve genel nitelikteki başvurular işleme konulmaz ve durum başvuru sahibine bildirilir.” 8. 4.6.2022 tarihli ve 31856 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 3/6/2022 tarihli ve 5690 sayılı
Cumhurbaşkanı Kararı ile yürürlüğe konmasına karar verilen Cumhurbaşkanlığı İletişim Merkezi
Yönetmeliğinin; 8.1. “Amaç ve kapsam” başlıklı 1 inci maddesi “(1) Bu Yönetmeliğin amacı; 1/11/1984 tarihli ve 3071 sayılı Dilekçe Hakkının Kullanılmasına Dair Kanun ve 9/10/2003 tarihli ve 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı
Kanunu kapsamında gerçek ve tüzel kişiler tarafından kurum ve kuruluşlara Cumhurbaşkanlığı İletişim
Merkezi (CİMER) aracılığıyla yapılacak başvuruların değerlendirilmesi ile cevaplandırılmasına ve bu amaçla oluşturulan CİMER Kapısının işleyişine ilişkin usul ve esasları belirlemektir. (2) Bu Yönetmelik, CİMER aracılığıyla yapılacak başvurular ile bu başvurular üzerine kurum ve kuruluşlar tarafından gerçekleştirilecek iş ve işlemleri kapsar…” 8.2. “Temel ilkeler” başlıklı 4 üncü maddesinin ilgili fıkraları “(1) Kamu kurumları ve kamu personelinin bu Yönetmelik kapsamında görevlerini yerine getirirken başvuru sahibini vatandaş odaklı, etkin, süratli, şeffaf bir şekilde ve doğru bilgilerle aydınlatması esastır. (2) Düşünceyi açıklama ve yayma hürriyeti ile katılımcı yönetim anlayışı kapsamında herkes CİMER aracılığıyla dilekçe ve bilgi edinme haklarını kullanabilir… (4) CİMER personeli; CİMER Kapısı aracılığıyla yapılan işlemler ve verilen cevapların resmi yazışma niteliğinde olduğu, bu kapsamda tesis edilen her türlü idari işlem ve eylemlerin
ilgili kurum ve kuruluş adına hukuki sonuç doğuracağı bilinciyle hareket eder. (5) CİMER personeli, CİMER’e başvuru yapan kişilere ilgili mevzuat kapsamında sahip oldukları hakları kullanabilmeleri için yardımcı olur. …” 8.3. “CİMER’e yapılacak başvuruların kapsamı” başlıklı 5 inci maddesinin ilgili fıkraları “(1) Başvuru sahibi dilekçe hakkı kapsamında dilek, şikâyet ile kamu politikalarına yönelik görüşlerini ve bilgi edinme hakkı kapsamında belge ve bilgi edinme taleplerini CİMER’e iletebilir. (2) CİMER’e yapılan başvurulardan;… f) Hakkın açıkça kötüye kullanılmasına sebep olabilecek şekilde aynı başvuru sahibi tarafından sürekli ve benzer mahiyette yapılanlar,… işleme alınmaz. (3) İkinci fıkraya göre işleme alınmayan başvurular hakkında başvuru sahibine gerekçesiyle bilgi verilir. Suç ihbarı niteliğinde olan başvurulara ilişkin ihbarın ilgili adli mercilere yapılması gerektiği yolunda başvuru sahibine bilgi verilir.” 8.4. “CİMER’e başvuru usulü” başlıklı 6 ncı maddesinin ilgili fıkraları “(1) CİMER’e; a) Daire
Başkanlığı tarafından koordinasyonu sağlanan elektronik ve mobil hizmet sağlayıcısı, b) e-Devlet kapısı, c) ALO 150 telefon hattı, ç) Mektup ve/veya posta, d) Şahsen müracaat, yolu ile başvuru yapılabilir…” 8.5. “Başvuruların değerlendirilmesi” başlıklı 7 nci maddesini ilgili fıkraları “(1) CİMER’e yapılan başvurular ivedilikle başvuruya işlem yapmak suretiyle cevap verecek ilgili kurum ve kuruluşa ulaştırılır.
(2) Kurum ve kuruluşların kendileri ile ilgili görmedikleri başvurular, CİMER Kapısı aracılığıyla başvurunun yapıldığı kurum ve kuruluş tarafından gerekçesiyle birlikte ilgili kurum ve kuruluşa iletilir…” 8.6. “Başvuruların cevaplanması” başlıklı 8 inci maddesini ilgili fıkraları “(1) Başvurulara verilecek cevaplarda 3071 sayılı Kanun ile 4982 sayılı Kanun ve ilgili mevzuatta yer alan esas ve usullere uyulur…
(5) CİMER’e yapılan başvurulara verilecek cevaplar, cevap-onay yetkilisinin bilgisi ve onayı dâhilinde; Türkçe dilbilgisi kurallarına uygun, sade ve resmi bir üslup ile gerekçeli olarak verilir. Başvuruya olumsuz cevap verilmesi halinde, başvurulabilecek merciler ile süreleri hakkında bilgi verilebilir. Öneri mahiyetindeki başvurular, yetkili kişilerle paylaşılır ve gerekirse başvuru sahibine yalnızca başvurunun incelenmiş olduğuna dair cevap verilebilir.” hükümlerini amirdir.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
9. İlgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde hazırlanan “Ret Kararı Önerisi”
Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Açısından Değerlendirme 10. Başvuran (1) numaralı paragrafta yer verildiği üzere, Cumhurbaşkanlığı İletişim Merkezine (CİMER)
yaptığı başvuruların süresi içinde değerlendirilmediğini, ilgili kurumlara iletilmediğini ve yeterli cevap verilmediğini iddia ve ifade ederek, başvurularının ilgili mevzuat kapsamında incelenmesini talep etmiştir.
11. Başvuran tarafından Bilgi Edinme Değerlendirme Kurulu’nun bahse konu başvurular hakkında verdiği ret kararlarının da şikâyet konusu edildiği görülmüş olmakla birlikte, başvuru hakkında doğrudan ilgili idarenin işlemlerinin incelenmesinin yerinde olacağı değerlendirilmiş; muhtelif tarihli başvurulara ilişkin
Kurum incelemelerine aşağıdaki maddelerde yer verilmiştir.
12. Başvuranın Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığına 06.03.2022 tarih ve sayı ile
yapmış olduğu başvurusunun incelenmesi:
12.1. Başvuran, Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığına 06.03.2022 tarih ve sayı ile yapmış olduğu başvurusunda özetle “50 Soruda CİMER kitapçığı önsözünü kaleme alan Cumhurbaşkanlığı
İletişim … ÖNSÖZ içerisinde CİMERin selefi olan BİMER’den (Başbakanlık İletişim Merkezi) hiç söz etmemektedir. Oysaki Reisicumhurun Başbakanlığı döneminde ihdas edilmiş olan BİMER’in CİMER’in selefi olmaktan başka dönemin teknolojik imkânlarına göre de şu haldeki
CİMER’den çok daha etkin ve işlevsel olduğu, BİMER’in CİMER gibi yerinde saymayıp hatta geriye gitmeyip gelişmeye çabaladığı bilinen husustur… Örneğin BİMER döneminde vatandaşların ilgili idarelere yapmış olduğu başvurulara CİMER döneminde yaşandığı gibi ilgili idarelerin yerine cevap verilmekte vs.
müdahale edildiği görülmekteydi…” ifadeleriyle görüşlerini belirttiği, “Cumhurbaşkanlığı İletişim
Başkanının BİMER’i neden CİMER’in selefi olarak anmaktan imtina ettiğini ve CİMER’in gelişmesi için çabalamadığını” sorduğu görülmüştür.
12.2. Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı tarafından başvuruya verilen 08/03/2022 tarihli yanıtta
“Cumhurbaşkanlığı İletişim Merkezine yapmış olduğunuz başvurunuz incelenmiştir. CİMER sistemine ilişkin vatandaşlarımız tarafından iletilen görüş ve öneriler Başkanlığımızca titizlikte takip edilmekte ve yapılan çalışmalarda değerlendirilmek üzere not edilmektir. Anlayışınız için teşekkür eder, saygılar sunarız.” denmiştir.
12.3. 3071 sayılı Dilekçe Hakkının Kullanılmasına Dair Kanunun 3 üncü maddesinde “Türk vatandaşlarının kendileriyle veya kamu ile ilgili dilek ve şikâyetleri hakkında, Türkiye Büyük Millet
Meclisine ve yetkili makamlara yazı ile başvurma hakkına sahip oldukları” belirtilmiştir.
12.4. Başvuranın 06.03.2022 tarihli ve sayılı CİMER başvurusunun Kurumumuzca incelenmesinden; başvuranın eleştirel bir dille CİMER’in mülga BİMER’in devamı niteliğinde olduğunu, ancak aralarında kullanım farklılıkları olduğunu belirterek daha etkin kullanım için CİMER’in geliştirilmesi yönünde talepte bulunduğu anlaşılmakta olup, başvuru içeriğinin Dilekçe Kanunu kapsamında yapılan
“görüş-öneri” niteliğinde bir talep olduğu, ilgili idarece başvuranın talebinin “yapılan çalışmalarda değerlendirilmek üzere not edildiğinin” belirtildiği, vatandaşlardan gelen görüş-öneri niteliğindeki taleplerin idarelerce hemen karşılanması beklenemeyeceğinden verilen yanıtın yeterli olduğunun kabulü gerektiği, belirtilen gerekçeyle idarece yapılan işlemde hukuka aykırılıktan söz edilemeyeceği değerlendirilmiştir.
12.5. Nitekim 2023 yılında Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı tarafından yayınlanan “Kamu
Yönetiminde Bir Dönüşümün Hikâyesi: CİMER” adlı kitabın İletişim Başkanı tarafından kaleme alınan
Önsözünde “… ALO 153-Beyaz Masa uygulaması, kırtasiyeciliği azaltarak daha etkin ve verimli hizmet alınmasını sağlamış ve yerel yönetimlerle vatandaşları birbirine yakınlaştırmıştır. … 2006 yılında kurulan
BİMER ile merkezi düzeyde de halkın yönetime katılması sağlanmıştır… CİMER bir anlamda, ALO 153Beyaz Masa ve BİMER ile beraber gelişen ve devlet-millet ilişkilerinde vatandaş aleyhine olan hiyerarşiyi ortadan kaldıran iradenin yansımasıdır. …” denmek suretiyle CİMER’in öncüllerinin açıkça anıldığı, kitabın 3. ve 4. Bölümlerinde ise Alo 153 ve BİMER’in ayrıntılı olarak anlatıldığı görülmüştür.
(https://www.iletisim.gov.tr/images/uploads/dosyalar/kamu-yonetiminde-bir-donusumun-hikayesicimer.pdf )
13. Başvuranın Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığını muhatap 08.03.2022 tarih ve
sayılı CİMER başvurusu ile 09.03.2022 tarih ve sayılı başvurusunun incelenmesi:
13.1. Başvuran CİMER üzerinden Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığına 08.03.2022 tarih ve sayı ile yapmış olduğu başvurusunda özetle “… Vatandaşların CİMER’e birçok usulde başvuru yapabildiğini, fakat 50 Soruda CİMER kitapçığında konuyla alakalı istatistiki bilgi bulunmadığından mümkünse son 3 yıl içinde vatandaşlarca hangi oranda (veya sayıda) elektronik ortamda, telefonla (Alo 150), mektup/faks ile veya şahsen müracaat ile CİMER başvurusu yapıldığı” sorusunu yöneltmiştir. 09.03.2022 tarih ve sayılı başvurusunda ise “CİMER’e vatandaşlarca hangi oranda (veya sayıda) istek, şikâyet, ihbar, görüş-öneri, bilgi edinme, teşekkür, yönetime katılma konuları bağlamında başvuru yapıldığı, başvuru türlerinde yıllara göre önemli farklılıklar gözlenip gözlenmediği” sorusunu yöneltmiştir. Başvuran, her iki soruda da “Özel bir çalışma istenmediğinin, İletişim Başkanlığının kuruluşundan bu yana konu hakkında oluşturulmuş raporlar ve istatistiki çalışmalar bağlamında bilgi istendiğini” belirtmiştir.
13.2. İdare tarafından her iki başvurusuna 10.03.2022 tarihinde verilen yanıtlarda “CİMER’e ilişkin istatistiki verilerin belirli aralıklarla Başkanlığın kurumsal internet adresinde ve sosyal medya hesaplarında kamuoyu ile paylaşıldığı” bildirilmiştir. Başvuran, söz konusu paylaşımların ne zaman ve nerede yayımlandığı bildirilmediğinden, 4982 sayılı Kanunun 8 inci maddesi uyarınca verilen yanıtın eksik olduğunu ifade etmiştir.
13.3. 4982 sayılı Kanunun 7 inci maddesinde, bilgi edinme başvurularının, başvurulan kurum ve kuruluşların ellerinde bulunan veya görevleri gereği bulunması gereken bilgi veya belgelere ilişkin olması gerektiği belirtilmiştir. Kanunun 8 inci maddesi ise “Kurum ve kuruluşlarca yayımlanmış veya yayın, broşür, ilân ve benzeri yollarla kamuya açıklanmış bilgi veya belgeler, bilgi edinme başvurularına konu olamaz. Ancak, yayımlanmış veya kamuya açıklanmış bilgi veya belgelerin ne şekilde, ne zaman ve nerede yayımlandığı veya açıklandığı başvurana bildirilir.” hükümlerini amirdir.
13.4. Benzer düzenlemelere Bilgi Edinme Hakkı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Esas ve Usuller
Hakkında Yönetmeliğin 12 ve 13 üncü maddelerinde de yer verilmiştir.
13.5. Yönetmeliğin “Bilgi verme yükümlülüğü kapsamında alınacak tedbirler” başlıklı 6 ncı maddesinin birinci fıkrasında “Kurum ve kuruluşların, Kanunda yer alan istisnalar dışındaki her türlü bilgi veya belgeyi, Kanunda ve bu Yönetmelikte belirlenen esas ve usullere göre başvuranların yararlanmasına sunmak ve bilgi edinme başvurularını etkin, süratli ve doğru sonuçlandırmak üzere gerekli idari ve teknik tedbirleri almakla yükümlü oldukları, bu amaçla, ellerinde mevcut olan ve bilgi edinme başvurusuna konu olabilecek bütün bilgi veya belgeleri, bilgi edinme hakkının kullanımını kolaylaştıracak şekilde tasnif edecekleri, belge kayıt, dosyalama ve arşiv düzeniyle ilgili gerekli idari ve teknik tedbirler alacakları belirtilmiştir.
13.6. Aynı maddenin ikinci maddesinin (b) fıkrasında “Bilgi edinme hakkının etkin olarak kullanılabilmesi ve bilgi edinme başvurularından kaynaklanan iş yükünün en aza indirilebilmesi amacıyla kurum ve kuruluşların görev ve hizmet alanlarına giren konulardaki temel nitelikli karar ve işlemlerini, … bilgi iletişim teknolojilerini kullanmak suretiyle kamuoyunun bilgisine sunacakları bilgi edinme hakkının etkin olarak kullanılabilmesi ve bilgi edinme başvurularından kaynaklanan iş yükünün en aza indirilebilmesi amacıyla kurumsal internet sayfalarını bu madde hükümlerine göre yeniden şekillendirecekleri belirtilmiştir.
13.7. Yönetmeliğin “İhtiyari olarak yayımlanabilecek bilgi veya belgeler” başlıklı 7 nci maddesinde ise yine bilgi edinme başvurularından kaynaklanan iş yükünün en aza indirilebilmesi amacıyla kurum ve kuruluşların teşkilat yapısı, görevleri, bütçe, gelir ve giderleri hakkındaki bilgi veya belgeleri, verilen
hizmetleri, kamuyu etkileyen kararları, … istatistiki verileri ve diğer belgeleri internet sayfaları üzerinden kamuoyunun bilgisine sunabilecekleri düzenlemiştir.
13.8. Başvurunun yukarıda yer verilen ilgili mevzuat kapsamında incelenmesinden, başvuranın 08.03.2022 ve 09.03.2022 tarihli CİMER başvurularıyla İletişim Başkanlığından temel görev alanlarına yönelik istatistiki bilgi talep ettiği, söz konusu istatistiki bilgilerin, bilgi edinme başvurularından kaynaklanan iş yükünün en aza indirilebilmesi amacıyla idarenin takdiri ile internet sayfaları üzerinden kamuoyunun bilgisine sunulabilecek bilgi niteliğinde olduğu, nitekim Başkanlık tarafından “CİMER’e ilişkin istatistiki verilerin belirli aralıklarla Başkanlığın kurumsal internet adresinde ve sosyal medya hesaplarında kamuoyu ile paylaşıldığı” bilgisinin verildiği, ancak 4982 sayılı Kanunun 8 inci maddesi uyarınca talebe konu istatistiki bilginin ne zaman ve nerede yayımlandığının başvurana bildirilmediği görülmüştür.
14. Başvuranın Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığını muhatap 23.03.2022 tarihli ve
sayılı CİMER başvurusunun incelenmesi:
14.1. Başvuran, Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığını muhatap 23.03.2022 tarihli ve sayılı başvurusunda özetle “22.02.2022 tarihinden sonraki başvurularının “başvuru hareketleri” sekmesinde görünmediğini, 22.02.2022 tarih ve sayılı başvurusunun yanlış kuruma bir ay sonra gecikmeli olarak gönderildiğini, 27.02.2022 tarih ve sayılı, 26.02.2022 tarih ve sayılı,
25.02.2022 tarih ve sayılı başvurularının bir ay sonra bile ilgili kuruma gönderilmemiş
olduğunu belirterek, bu gecikmelerin gerekçesini, başvurularına herhangi bir engelleme yapılıp yapılmadığını” sorduğu anlaşılmıştır.
14.2. İdare tarafından başvuruya verilen 25.03.2022 tarihli cevapta “3071 Sayılı Dilekçe Hakkının
Kullanılmasına Dair Kanununa göre kişilerin yaptıkları başvuruların sonucu veya yapılmakta olan işlemin safahatı hakkında yetkili makam tarafından dilekçe sahiplerine cevap verme süresi en geç otuz gündür. Bu doğrultuda cevap verme süresini beklemeniz gerektiği hususu bilgilerinize sunulur.” denmekle yanıt verilmiştir. Başvuran verilen yanıtın başvuru içeriğini karşılamadığını belirterek, idarenin işlemini şikayet konusu etmiştir.
14.3. İdare tarafından Kurumumuza iletilen açıklamada, ve sayılı başvurularının
“istek” türünde olup 30 günlük yasal süre içerisinde CİMER tarafından işleme alındığı ve ilgili kurum tarafından cevap verildiği, sayılı başvurusunun daha önce aynı türde başka bir başvurusu ile aynı olduğu gerekçesiyle CİMER Yönetmeliğinin 5. Maddesinin 2.fıkrasının “f” bendi uyarınca işleme alınmadığı, sayılı istek türünde yapılan başvurusunun ise gecikmeli olarak ancak yasal süre içerisinde sehven CİMER tarafından yanlış kuruma iletildiği, sonrasında sevk edilen kurum tarafından başvurunun doğru idareye iletildiği, ancak ilgili idarenin başvuruya cevap vermediği ve söz konusu başvurusunun dava konusu yapıldığı, sayılı bilgi edinme türündeki başvurusuna ise yasal süre içerisinde cevap verildiği, hususları iletilmiştir.
14.4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Başvuru ve usulü” başlıklı 17 nci maddesinin üçüncü fıkrasının (b) bendinde “yargı organlarında görülmekte olan veya yargı organlarınca karara bağlanmış uyuşmazlıklara ilişkin” başvuruların incelenmeyeceği düzenlenmiştir. Bu bağlamda, dava konusu yapıldığı anlaşılan sayılı başvurunun Kurumumuzca incelenmesine imkân bulunmamaktadır.
14.5. Yapılan açıklama kapsamında, başvuranın 23.03.2022 tarihli başvurusunda konu ettiği ve sayılı başvurularının CİMER tarafından işleme alındığı ve yasal süre
içerisinde ilgili kurum tarafından cevap verildiği anlaşıldığından, idarenin 25.03.2022 tarihli cevabının yerinde olduğu değerlendirilmiştir.
14.6. Başvuranın sayılı başvurusunun ise “daha önce aynı türde başka bir başvurusu ile aynı olduğu gerekçesiyle” Cumhurbaşkanlığı İletişim Merkezi Yönetmeliğinin 5 nci maddesinin ikinci fıkrasının “f” bendi uyarınca işleme alınmadığının belirtildiği görülmüştür.
14.7. Söz konusu başvurunun yapıldığı dönemde, bahse konu Yönetmeliğin yürürlükte olmadığı, bununla birlikte, Yönetmelikte belirtilen ilke ve esasların yürürlük tarihinden önce idarece tesis edilen iş ve işlemlerde temel alındığı anlaşılmaktadır. Şu halde, işleme alınmayan başvurular hakkında anılan
Yönetmeliğinin 5 nci maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan “İkinci fıkraya göre işleme alınmayan başvurular hakkında başvuru sahibine gerekçesiyle bilgi verilir.” hükmü uyarınca işlem tesis edilmesi gerekmektedir.
14.8. Öte yandan, şikâyet tarihinde yürürlükte olan Bilgi Edinme Hakkı Kanununun Uygulanmasına İlişkin
Esas Ve Usuller Hakkında Yönetmeliğin “Başvuruların cevaplandırılması” başlıklı 18 inci maddesinin ilgili fıkraları “Başvurunun reddedilmesi halinde bu kararın gerekçesi ve buna karşı yapılabilecek başvuru yolları ve süreleri belirtilir… Daha önce cevaplandığı halde aynı kişiler tarafından yapılan tekrar mahiyetindeki başvurular ile soyut ve genel nitelikteki başvurular işleme konulmaz ve durum başvuru sahibine bildirilir.” hükümlerini amirdir.
14.9. CİMER bilgi edinme hakkı ve dilekçe hakkının dijital ortamda kullanılmasına imkân sağlayan elektronik bir platform olmakla birlikte, sistemin işletilmesi şüphesiz insan unsuruna dayanmaktadır.
İletişim Başkanlığı tarafından internet üzerinde yayınlanan “50 soruda CİMER” kitapçığında, yapılan her başvurunun en az iki CİMER personeli tarafından okunarak ilgili birime sevkinin gerçekleştirildiği veya başvuruya cevap verilmesinin sağlandığı belirtilmiştir. Sürekli ve benzer mahiyette başvurular ile yasal sürelerin sonlanmasını beklemeden yapılan başvuruların sistemi meşgul edeceği; zaman, enerji ve emek kaybına neden olarak hizmetin aksamasına neden olacağı açıktır. Bu sebeple, bu tür başvuruların ilk olarak
Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı Halkla İlişkiler Dairesi bünyesinde görevli CİMER personeli tarafından ön değerlendirmeye tabi tutulması usul ekonomisinin de gereğidir.
14.10. Yapılan inceleme sonucunda, başvuranın tekrar mahiyetinde kalan sayılı başvurusunun idarece işleme alınmamasının mevzuata uyarlı olduğu, ancak Bilgi Edinme Hakkı Kanununun
Uygulanmasına İlişkin Esas Ve Usuller Hakkında Yönetmeliğin 18 inci maddesi uyarınca başvurusunun işleme alınmaması ile ilgili olarak başvurana bilgi verilmesi gerekirken verilmediği anlaşılmıştır.
15. Başvuranın Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığını muhatap 01.04.2022 tarih ve
sayılı CİMER başvurusunun incelenmesi:
15.1. 01.04.2022 tarih ve sayılı başvurusunda “ sayı ve 29.03.2022 tarihli
“Sermaye Piyasaları Kurumu Başkanlığı” hitaplı başvurusunun, başvuru hareketlerinde görünmediğinden bahisle CİMER otomasyonu ile veya manuel olarak gönderilip gönderilmediğini” sorduğunu; başvuruya verilen 04.04.2022 tarihli cevapta yine özetle “3071 sayılı Kanun uyarınca cevap verme süresinin beklenmesi gerektiği” belirtilerek başvuru içeriğini karşılayacak şekilde yanıt verilmediğini iddia etmektedir.
15.2. Verilen yanıttan, başvuranın başvurusunun ilgili kuruma gönderildiğinin açıkça anlaşılmakta olup, verilen yanıtın yerinde ve yeterli olduğu, itirazın yerinde olmadığı değerlendirilmiştir.
16. Başvuranın Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığını muhatap 25.03.2022 tarih ve
sayılı başvurusunun incelenmesi:
16.1. 25.03.2022 tarih ve sayılı başvurusunda “CİMER ile ilgili başvurularında hitap edeceği ve cevap alacağı muhatabın İletişim Başkanlığının hangi birimi olduğunu” sorduğunu, söz konusu başvurusuna “Cumhurbaşkanlığı İletişim Merkezi (CİMER); kişilerin kendileriyle veya kamu ile ilgili istek, şikâyet, ihbar, görüş ve önerileri ile bilgi edinme haklarını kullanmalarına yönelik idari makamlara yapacakları başvuruların merkezi bir sistem tarafından koordine edilmesi amacıyla oluşturulmuştur.
CİMER’e yapılan başvurular, uzman bir heyet tarafından incelenerek tarafınıza cevap verilmek üzere ilgili kamu kurum ve kuruluşlarına yönlendirilmektedir. Kamu kurum ve kuruluşları sorumlulukları dahilinde yasal işlem süresi içerisinde başvuru sahibine cevap vermekle yükümlüdür. CİMER tarafından ayrıca, başvuru sahibinin başvurusunun akıbeti ile ilgili olarak yasal hakları konusunda bilgilendirme yapılmaktadır. Bilgilerinize sunulur.” denerek başvuru içeriğini karşılayacak şekilde yanıt verilmediğini iddia etmektedir.
16.2. 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanununun “Kurum içi düzenlemeler” başlıklı 25 inci maddesi
“Kurum ve kuruluşların, kamuoyunu ilgilendirmeyen ve sadece kendi personeli ile kurum içi uygulamalarına ilişkin düzenlemeler hakkındaki bilgi veya belgeler, bilgi edinme hakkının kapsamı dışındadır. Ancak, söz konusu düzenlemeden etkilenen kurum çalışanlarının bilgi edinme hakları saklıdır.” hükmünü amirdir. Anılan Kanunun uygulama Yönetmeliğinin 36 ncı maddesinde de aynı hükme yer verilmiştir.
16.3. Başvuranın sorusuna idare tarafından verilen yanıtta, “başvuruların değerlendirilme yöntemine yönelik” yeterli bilgiye yer verildiği, başvurulara Başkanlık içindeki hangi birim tarafından yanıt verileceği hususunun ise kurum içi düzenlemelere yönelik bilgi niteliğinde olduğu, talebin 4982 sayılı Kanunun 25 inci maddesi uyarınca bilgi edinme hakkının kapsamı dışında kaldığı değerlendirilmiş olup, itirazın yerinde olmadığı değerlendirilmiştir.
17. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; 17.1. Başvuranın Kurumumuzca incelemeye alınan 10’dan fazla CİMER başvurusuna idarece verilen yanıtlarda çoğunlukla ilgili mevzuatına uygun davranıldığı tespit edilmiş olup, söz konusu başvurular açısından itirazların yerinde olmadığı; 17.2. Bununla birlikte, başvuranın daha önce yayımlanmış bilgi-belgelere yönelik 2 CİMER başvurusunda
4982 sayılı Kanunun 8 inci maddesi uyarınca talebe konu bilginin ne zaman ve nerede yayımlandığının
başvurana bildirilmediği; 1 başvurusunda ise “başvurusunun işleme alınmamasının gerekçesinin” Bilgi
Edinme Hakkı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Esas ve Usuller Hakkında Yönetmeliğin 18 inci maddesi uyarınca başvurana bildirilmesi gerekirken bildirilmediği anlaşıldığından, bahse konu başvurular bakımından başvuranın itirazlarının yerinde olduğu, bununla birlikte başvuranın idareye 2016 yılından bu yana 1200’den fazla başvurusunun olduğu, başvuru yoğunluğu içerisinde idarece gözden kaçabilecek hususların makul karşılanması gerektiği değerlendirilerek, başvurunun reddi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 18. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; idare tarafından Kurumumuzca talep edilen
bilgi ve belgelerin paylaşılmasında “dürüstlük”, “nezaket”, “şeffaflık”, “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davranıldığı değerlendirilmiştir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
19. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 17 nci maddesinin sekizinci fıkrasına göre Kamu Denetçiliği Kurumuna dava açma süresi içinde yapılan başvuru, işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurmakta olup, anılan Kanunun 21 inci maddenin birinci fıkrası uyarınca başvurunun Kurum tarafından reddedilmesi hâlinde, (varsa) durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlar,
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE, Kararın, başvurana ve Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı’na tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi