Çocuk yardımı ödeneği talebinin doğum tarihini takip eden aybaşından itibaren hak kazanılması ve idarenin belirlilik ilkesine uygun davranma yükümlülüğü (KDK)

T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU

(OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2022/7556-S.22.11578

BAŞVURU NO : 2022/2417

KARAR TARİHİ : 10/06/2022

TAVSİYE KARARI

BAŞVURUYA KONU İDARE : ANTALYA VALİLİĞİ

Aile yardımı hakkında.

BAŞVURUNUN KONUSU :

BAŞVURU TARİHİ : 15/02/2022

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1) Başvuran özetle; Antalya İl Sağlık Müdürlüğünde mühendis olarak çalıştığını, 15/04/2020 tarihinde

çocuğu olduğunu, çocuk yardımı için Kamu Personeli Aile Bilgileri Bildirim Sistemi üzerinden 09/12/2021 tarihinde bildirimde bulunduğunu, aralık ayı 2021 maaş bordrosunda çocuk yardımının ilk kez yattığını, çocuk yardımını hak ettiği önceki aylar için dilekçe ile müdürlüğe başvurduğunu ancak olumsuz yanıt aldığını belirterek, doğum olayının gerçekleştiği tarihi takip eden aybaşından itibaren Mayıs 2020 ile Kasım

2021 tarihleri arasındaki çocuk yardımının ödenmesi talebiyle Kurumumuza başvurmuştur.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2) Bilgi, belge ve görüş istemli yazımıza Antalya Valiliğinin vermiş olduğu – sayılı)

cevapta; “…Konuyla ilgili olarak yapılan araştırma sonucu tarafından 09/12/2021 tarihinde Kamu Personeli Aile Bilgileri Bildirim Sistemi üzerinden çocuk yardımı almak üzere bildirimde bulunmasına istinaden 15 Aralık 2021 tarihinde yapılan maaş ödemesinde çocuk yardımı ödemesinin yapıldığı, ilgi (a) dilekçesi ile çocuğunun doğum tarihi itibari ile çocuk yardımından faydalanmak istediğine dair başvurusunun ilgi(b) yazımız ile cevaplanmıştır.

Konu ile ilgili olarak; 657 sayılı Devlet Memurları Kanunun Aile Yardımı Ödeneğine Hak Kazanma başlıklı

“Madde 204 – Memur, eş için ödenen aile yardımı ödeneğine evlendiği; çocuk için ödenen yardıma da çocuğunun doğduğu tarihi takip eden ay başından itibaren hak kazanır. ” hükmü, 31 Aralık 2005 tarih ve

26040 3.Mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Maliye Bakanlığından Merkezi Yönetim Harcama

Belgeleri Yönetmeliğinin Sosyal yardımlar başlıklı Madde 12-Kamu personeline yapılacak sosyal yardım ödemelerinde, ödemenin çeşidine göre aşağıda belirtilen belgeler aranır. “b) Aile yardımı: Aylıklarla birlikte ödenen bu yardım, personelin ilk işe girişinde alınacak Aile Yardımı Bildirimine (Örnek: 14)

dayanılarak ödenir. Bu bildirim, personelin aile yardımından yararlanan eş veya çocuk durumunda

meydana gelen değişiklikler ile yer değiştirme suretiyle atama halinde yenilenir.” hükmü,1 Eylül 2019 tarih ve 30875 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kurul Kararı Kamu Görevlileri Hakem Kurulu

Başkanlığından: Kamu Görevlileri Hakem Kurul Kararı Karar Tarihi : 10/06/2022 28/8/2019 Karar No: 20191 sayılı kararın “Aile Yardımı Ödeneğinden Geriye Dönük Yararlanma” başlık altında Madde 35: (1) Aile

Yardımından yararlanabilecek eş ve çocuk durumunda meydana gelen değişiklikleri daha sonraki tarihlerde bildiren personele, ilgili mevzuat uyarınca aile yardımı ödeneği verilmesi koşullarının mevcut olması ve 15/1/2018 tarihinden öncesine taşmaması kaydıyla, anılan bildirime dayanılarak aile yardımı ödeneğinden yararlanabileceği tarihten öncesi üç aya kadar olan dönem içinde aile yardımı ödenekleri verilir.” hükmü gereği ilgili personelin 09/12/2021 tarihli beyanına istinaden ilk çocuk yardımının yapıldığı

15.12.2021 tarihinden önceki Eylül – Ekim – Kasım 2021aylarına dair çocuk yardımı ödemesi 02.03.2021

tarihinde ilgiliye ödenmiştir.

İlgili personelin çocuğunun doğduğu tarih olan 15.04.2020 tarihinden 15.08.2021 tarihleri arası çocuk yardımı konuyla ilgili Yürürlükte olan Kanun> Tüzük >Yönetmelik>Genelge> Yönerge vb. meri mevzuat ve konu hakkında verilmiş ve Müdürlüğümüze tebliğ edilmiş herhangi bir yargı kararı olmadığından dolayı ödenememektedir…” açıklamalarına yer verilmiştir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3)18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının ilgili hükümleri:

3.1) “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin

üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.

Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”,

3.2) Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Kamu hizmeti görevlileriyle ilgili hükümler” başlıklı

128’inci maddesinin ikinci fıkrasında; “Memurların ve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diğer özlük işleri kanunla düzenlenir.”,

4) 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi”

başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,

5) 14/07/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun ilgili hükümleri:

5.1)”Amaç” başlıklı 2 nci maddesinde, “Bu Kanun, Devlet memurlarının hizmet şartlarını, niteliklerini, atanma ve yetiştirilmelerini, ilerleme ve yükselmelerini, ödev, hak, yüküm ve sorumluluklarını, aylıklarını ve ödeneklerini ve diğer özlük işlerini düzenler.”

5.2) “Aile Yardım Ödeneği” başlıklı 202 nci maddesinde, “Evli bulunan Devlet memurlarına aile

yardımı ödeneği verilir. Bu yardım, memurun her ne şekilde olursa olsun menfaat karşılığı çalışmayan veya herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşundan aylık almayan eşi için 1500, çocuklarından herbiri için de 250 gösterge rakamının (72 nci ay dahil olmak üzere 0-6 yaş grubunda yer alan çocuklar için bir kat artırımlı)aylık katsayısı ile çarpılması sonucu elde edilecek miktar üzerinden ödenir. Eşlerden birine iş akdi veya toplu sözleşme gereği çocukları için yapılan aile yardımı ödeneği daha düşük ise, yalnız aradaki fark ödenir…”

5.3) “Aile Yardımı Ödeneğinin Ödeme Usulü” başlıklı 203 üncü maddesinde, “Aile yardımı ödeneği

Devlet memurlarına her ay aylıklarıyla birlikte ödenir…”,

5.4) “Aile yardımı ödeneğine hak kazanma” başlıklı 204 üncü maddesinde, “Memur, eş için ödenen aile

yardımı ödeneğine evlendiği; çocuk için ödenen yardıma da çocuğunun doğduğu tarihi takip eden ay başından itibaren hak kazanır.”,

IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ: Kamu

Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvurunun kabulü ve tavsiyede bulunulması yönündeki öneri, Kamu Başdenetçisine sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme

6) Başvuran; doğum olayının gerçekleştiği tarihi takip eden aybaşından itibaren Mayıs 2020 ile Kasım 2021

tarihleri arasındaki çocuk yardımının ödenmesi talebiyle Kurumumuza başvurmuştur.

7) Başvuranın talebi, idarenin cevap yazısının ve eklerinin incelenmesinden;

7.1) Başvuranın, 15/04/2020 tarihinde çocuğunun olduğu, 09/12/2021 tarihinde idareye başvurduğu,

bildirimde bulunmasına istinaden 15 Aralık 2021 tarihinde yapılan maaş ödemesinde çocuk yardımı ödemesinin yapıldığı, başvuranın doğum olayının gerçekleştiği tarihi takip eden aybaşından itibaren (Mayıs

2020 ile Kasım 2021 tarihleri arasındaki) çocuk yardımını talep ettiği, idarenin yukarıda (2 nolu paragraf)

yer verilen yazısında ise 09/12/2021 tarihli beyanına istinaden ilk çocuk yardımının yapıldığı 15.12.2021 tarihinden önceki Eylül – Ekim – Kasım 2021 aylarına dair çocuk yardımı ödemesi 02.03.2021 tarihinde ilgiliye ödendiği bildirilmiştir.

8) Anayasanın 2 nci maddesinde, Devletin temel nitelikleri arasında hukuk devleti ilkesine yer verilmiş

olup, hukuk devletinin temel ilkelerinden biri “belirliliktir”. Bu ilkeye göre, hukuki düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır, uygulanabilir ve nesnel olması, ayrıca kamu otoritelerinin keyfi uygulamalarına karşı koruyucu önlem içermesi de gereklidir. Belirlilik ilkesi, hukuksal güvenlikle bağlantılı olup birey, yasadan, belirli bir kesinlik içinde, hangi somut eylem ve olguya hangi hukuksal yaptırımın veya sonucun bağlandığını, bunların idareye hangi müdahale yetkisini doğurduğunu bilmelidir. Ancak bu durumda kendisine düşen yükümlülükleri öngörebilir ve davranışlarını ayarlar. Hukuk güvenliği, normların öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılar. (AYM, 17/04/2008 Tarihli, E.2005/5, K.2008/93 sayılı Kararı).

9) Ayrıca, idarenin işlem tesis ederken hukuka bağlı olması ve hukuk kuralları içinde hareket etmesi hukuk

devletinin bir diğer ilkesidir. Bu kapsamda, idari işlemin belli bir sebebe dayanması gerektiği açık bir kuraldır.

10) Bilindiği üzere eş için ödenen aile yardımı ödeneği, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunun 204 üncü

maddesinde “evlenme” olayının gerçekleşmesine, çocuk için ödenen aile yardımı ödeneği ise “doğum” olayının gerçekleşmesine bağlanmış ve evlenmenin ve/veya doğum olayının gerçekleştiği tarihi takip eden aybaşından itibaren de bu ödemelere hak kazanılacağı ifade edilmiştir. Aynı kanunun 202 nci maddesinde ise bu ödeneğin, memurun her ne şekilde olursa olsun menfaat karşılığı çalışmayan veya herhangi bir sosyal

güvenlik kuruluşundan aylık almayan eşi ve 206 ncı maddedeki istisnalar haricinde çocukları için yapılacağı ifade edilmiştir. Söz konusu maddelerden de anlaşılacağı üzere; eş için ödenecek aile yardımı ödeneğinin, evlenme olayının vuku bulması ile çocuk için ödenen aile yardımı ödeneğinin ise doğum olayının vuku bulması ile elde edilen kazanılmış bir hak olarak dikkate alınması gerektiği, ancak eş için ödenecek aile yardımı ödeneğinde, eşin her ne şekilde olursa olsun menfaat karşılığı çalışmaması veya herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşundan aylık almaması şartına bağlandığı, çocuk için ödenen aile yardımı ödeneğinde ise 657 sayılı Kanunun 206 ncı maddesinde belirtilen istisnaların göz önünde bulundurulması gerektiği ortadadır.

11) Öte yandan şikâyet konusunun, Merkezi Yönetim Harcama Belgeleri Yönetmeliği çerçevesinde

değerlendirilmesi de gerekmektedir. Malum olduğu üzere, ilgili yönetmeliğin amacı, “harcamalarda ödeme belgesine dayanılacak kanıtlayıcı belgeleri ve bu belgelerin şekil ve türlerini” belirlemektir. Anılan yönetmelikle hakkın nasıl kazanılacağı değil ödemenin hangi belgeler üzerinden yapılacağı belirlenmektedir. Bir başka ifade ile kişi bu ödeneğe, ilgili yönetmelik hükmü çerçevesinde aile yardımı bildiriminde bulunduğundan değil 657 sayılı Kanunda yer alan şartları yerine getirdiğinden hak kazanmaktadır. Kaldı ki, Anayasanın 128 inci maddesi gereğince memura yapılacak ödemelerin kanunla yapılacağı hükmü karşısında yönetmelik hükmüne dayanarak ödemenin yapılıp yapılmayacağına dair bir karar vermenin mümkün bulunmadığı da açıktır.

12) Konunun, aile yardım bildiriminin verilmesinin herhangi bir süre şartına tabi olup olmadığı yönünden

değerlendirilmesinde ise; yukarıda yer verilen 657 sayılı Devlet Memurları Kanunun ilgili maddelerinde, hakkın hangi şartlarda kazanılıp kaybedileceği, ne şekilde ve ne zaman ödeneceği açıkça düzenlenmiş olmakla beraber geriye dönük talep edilip edilemeyeceği ve bildirim süresine ilişkin bir düzenlemeye yer verilmemiştir. Dolayısıyla söz konusu bildirim için herhangi bir süre şartı getirilmediği anlaşıldığından hak sahiplerince verilen bildirimlere istinaden geriye dönük olarak aile yardımı talep edilmesinin önünde de yasal bir engel bulunmadığı değerlendirilmiştir.

13) Şikâyet konusuyla benzer nitelikteki taleplerle ilgili Aksaray İdare Mahkemesinin 24/07/2013 tarihli

ve E:2013/367, K:2013/675 sayılı kararı ile Manisa İdare Mahkemesinin 25/11/2014 tarihli ve E:2014/367, K. 2014/798 sayılı kararında aile yardımı ödeneğinin geriye dönük ödenebileceği, buna dayanak olarakta ilgili kararlarda “Dava dosyasının, yukarıda yer alan mevzuat hükümleri ile bir arada değerlendirilmesinden, 657 sayılı Devlet Memurları Kanununa tabi memurlara aile yardımının ne şekilde ve ne zaman ödeneceği açıkça hükme bağlanmış olmakla beraber geriye dönük olarak talep edilemeyeceği yönünde bir düzenlemenin bulunmadığı (bu yönde bir hükme yer verilmediği) anlaşılmaktadır.” hususunun gösterildiği tespit edilmiştir.

14) Yukarıda anlatılan hususlar, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, mevzuat, yargı

kararları ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; (657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 202 ve devamı maddelerine uygun olarak) başvuranın çocuğu için talep ettiği çocuk yardımı ödeneğinin, bildirimin hangi tarihte verildiğine bakılmaksızın bu şartı taşıdığı tarihi takip eden aybaşından itibaren ödenmesi gerektiği kanaatine ulaşılmış olup başvurana geriye dönük aile yardımı ödeneği verilmemesi işleminin hukuka ve hakkaniyete uygun olmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme

15) İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu

Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi

yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmede, şikâyet başvurusu kapsamında, idarenin, başvurana ilişkin işlemlerle ilgili bilgi ve belgeleri süresi içerisinde ve gerekçeli olarak kurumumuza gönderdiği, bu anlamda “kararların gerekçeli olması” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun hareket ettiği ancak, başvuru sahibine verdiği cevapta idari işleme karşı hangi sürede hangi mercie başvurabileceğini göstermediği bu nedenle de karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, idarenin bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

16) 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ

tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa)

dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, ilgili idarenin işlemleri yönünden, yönünden

Antalya İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN KABULÜ ile;

Başvuranın talep ettiği aile yardımı ödeneğinin, ödenmemiş olan kısmının, geriye dönük olarak ödenmesi yönünde Antalya Valiliğine TAVSİYEDE BULUNULMASINA, Kararın, Başvurana ve Antalya Valiliğine tebliğine,

6328 sayılı Kanun’un 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, İçişleri Bakanlığı tarafından bu karar

üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,

Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi tarafından karar verildi.

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi