Çocuk yatırımcıların e-yatırımcı uygulamasına erişiminde velilerin telefon ve e-posta bilgileri ile giriş yapabilme imkanı talebi (KDK)

T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU

(OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2022/16611-S.22.25435

BAŞVURU NO : 2022/14714

KARAR TARİHİ : 21.12.2022

RET KARARI

BAŞVURUYA KONU İDARE : MERKEZİ KAYIT KURULUŞU ANONİM ŞİRKETİ GENEL

MÜDÜRLÜĞÜ

SERMAYE PİYASASI KURULU BAŞKANLIĞI

BAŞVURUNUN KONUSU : Çocuk yatırımcıların e-yatırımcı uygulamasına girmek için anne ve babalarının telefon ve e-posta bilgileri ile girmelerine imkan verilmesi talebi hakkındadır.

BAŞVURU TARİHİ : 10.10.2022

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Kurumumuza çocuk internet sayfası (www.kdkcocuk.gov.tr) üzerinden yapılan başvuruda, , harçlıklarını biriktirdiğini, anne ve babasının kendisine ve kardeşine bankadan yatırım hesabı açtırdığını, telefonu olmadığı için Merkezi Kayıt Kuruluşunun internet sitesinden bilgilerine erişemediğini belirterek çocuk yatırımcıların e-yatırımcı uygulamasına girmek için anne ve babalarının telefon ve e-posta bilgileri ile girmelerine imkan verilmesi yönünde tavsiye kararı verilmesini talep etmektedir.

2. Başvuranın Kurumumuza yapmış olduğu aynı talepli başvuruya ilişkin 15/09/2022 tarih ve 2022/10173 Başvuru Numaralı Gönderme Kararı’na Sermaye Piyasası Kurulu Başkanlığı Aracılık

Faaliyetleri Dairesi Başkanlığı tarafından gönderilen 08/11/2022 tarihli ve sayılı cevabî yazıda özetle; 2.1. 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanununun 13, 80 ve 81 inci maddelerinde; sermaye piyasası araçlarının senede bağlanmaksızın elektronik ortamda kayden ihracının esas oluğu, kaydi sermaye piyasası araçlarının ve hakların isme açılmış hesaplarda MKK nezdinde hak sahibi bazında izleneceği, MKK’nın kaydileştirilen sermaye piyasası araçlarının merkezi saklama kuruluşu olduğu hüküm altına alındığı,

2.2. Anılan hükümlere binaen 7/8/2014 tarih ve 29081 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Kurulun II-13.1 sayılı Kaydileştirilen Sermaye Piyasası Araçlarına İlişkin Kayıtların Tutulmasının

Usul ve Esasları Hakkında Tebliğ ile, kaydi sermaye piyasası araçları ve bunlara ilişkin hakların kaydı işlemleri ile MKK nezdinde kayden izlenmesine ilişkin esasların düzenlendiği, 2.3. Anılan Tebliğ’in 32 nci maddesinde MKK kayıtlarının gizli olduğu, ancak kanun veya kanunla açıkça yetki verilmiş mevzuat hükmü ile yetkili kılınmış kişilere ve/veya kurumlara bilgi verilmesi gizliliğin ihlali sayılmayacağı hüküm altına alındığı, 2.4. Tebliğ’in “Hak sahiplerinin bilgilendirilmesi” başlıklı 33 üncü maddesinde ise, hak sahiplerine, MKK üyesi yatırım kuruluşları tarafından ve/veya MKK tarafından, MKK’da kendileri adına tutulan kayıtlara ilişkin bilgi verilebileceği belirtildiği, Bu kapsamda yatırımcıların, MKK tarafından e-Yatırımcı Yatırımcı Bilgi Merkezi veya MKK İletişim

Merkezi üzerinden hesaplarındaki bilgilere/işlemlere erişiminin mümkün olduğu, 2.5. Yatırımcı bilgi servisine kayıt işlemlerinin Kurulca onaylanan esaslar çerçevesinde yürütülmekte olduğu, verinin gizliliğinin ve güvenliğinin sağlanması amacıyla gerçek kişi yatırımcılar için MKK sistemine kaydedilen cep telefonu numarası ve elektronik posta adresinin başka bir gerçek kişi yatırımcı tarafından kullanılamasının engellendiği, Hak sahibi dışında bir yetkilendirme ile hesaba ilişkin kayıtlara erişilmesi merkezi saklama sisteminin güvenilirliği açısından riskler içerdiği, 2.6. Diğer yandan başvuru konusu olay bakımından konu incelendiğinde, velinin şikayet konusu ettiği eYatırımcı Platformu dışında alternatif erişim kanallarının bulunduğu dikkate alınması gerektiği, 2.7. Velinin yatırım kuruluşu üzerinden veya yatırım kuruluşundan bağımsız olarak MKK İletişim Merkezi üzerinden gerekli kimlik doğrulama ve yetki kontrolü yapıldıktan sonra hesaba ilişkin bilgilere erişiminin mümkün olduğu, 2.8. Anılan mevzuat ve uygulama esasları çerçevesinde ‘in velisi tarafından iletilen talebin karşılanmasının, merkezi kaydi sistemde olası bir veri güvenliği zaafiyetinin önlenmesi için mümkün görülmediği, 3. Başvuranın Kurumumuza yapmış olduğu aynı talepli başvuruya ilişkin 15/09/2022 tarih ve 2022/10173 Başvuru Numaralı Gönderme Kararı’na Merkezi Kayıt Kuruluşu A.Ş. tarafından gönderilen 03/10/2022 tarihli ve sayılı cevabî yazıda özetle; 3.1. Yatırımcı bilgi servisine kayıt için Sermaye Piyasası Kurulunca onaylanan esaslardan birinin, gerçek kişi yatırımcılar için sisteme kaydedilen cep telefonu numarası ve elektronik posta adresinin başka bir gerçek kişi yatırımcı tarafından kullanılamadığı, Benimsenen bu esasın amacının suistimalin önlenmesi, kişisel verilerin ve dolayısıyla hak sahiplerinin en üst düzeyde korunması olduğu, 3.2. Aynı iletişim bilgisinin farklı yatırımcılara kayıt edilmesi durumunun, SMS ve e-posta ile gönderilen menkul kıymet işlem bilgilerinde kişinin kendisine ait olmayan işlemleri görebilmesi sonucunu doğuracağı,

bu nedenle farklı yatırımcılar için aynı iletişim bilgilerinin alınabileceği bir yöntem gerek yatırımcı bilgi/işlem gizliliği ve bilgi güvenliği, gerekse de kişisel verilerin korunması düzenlemelerine uygun bulunmadığı, 3.3. Sistemde müşterek hesap açabilme imkanının da yatırımcılara sunulduğu, aynı sicile sahip müşterek hesap sahiplerinin kullandıkları cep telefon numaralarının müşterek hesabı görüntüleyebilecek şekilde tanımlamasının yapılabildiği, 3.4. Sistem nezninde barındırılan bilgi ve kayıtların azami gizlilik ve güven içinde tutulmasının temin edildiği, yatırımcıların şahsi hesaplarına ait bilgilere güvenilir bir ortamda erişebilmelerine ilişkin hizmetler sunulduğu, 3.5. Başvuruya konu e-YATIRIMCI uygulamasının yatırımcılar için yegane bilgilendirme kanalı olmadığı,alternatif hizmet kanallarının da mevcut olduğu, 3.6. Başvuran çocuğun babası ’in daha önce kendi bireysel ve müşterek yatırım hesaplarının açılışı ve sicil-şifre temini için sistemde kayıtlı olan cep telefonu ve e-posta bilgileri ile, farklı MKK sicilleri altında yatırım hesapları bulunan oğlu ve kızı için de e-YATIRIMCI uygulamasına kayıt yapılmasını talep ettiği, 3.6. e-YATIRIMCI uygulamasına kayıt yapılması için sitemde kayıtlı cep telefonunun başka bir kişi için kullanılamama gerekçesi konusunda bilgilendirme yapıldığı, uygulamaya kayıt için yapılması gerekenler (farklı bir telefon numarası bildirmesi) konusunda yönlendirildiği, 3.7. Finansal hizmetler sunan banka,aracı kurum gibi yatırım kuruluşlarının benzer uygulamaları incelendiğinde, bu kurumların da ebeveynlerin çocukları için açtıkları yatırm hesaplarının görüntülenmesinde belirli güvenlik ve gizlilik esaslarının uyugulandığı, çocukları adına açılan hesapların ebeveynler tarafından doğrudan görüntülenemediği ve/veya işleme konu edilmediği, 3.8. e-YATIRIMCI uygulamasının yanı sıra, sesli yanıt ve Çağrı Merkezi Hizmetleri üzerinden güvenlik adımlarının tamamlanarak yatırımcı bilgilerinin doğrulanması ile velilerin velayet altındaki çocuklarının hesaplarına ilişkin e-YATIRIMCI’da yer alan benzer bilgilere erişebildiği ve işlemlerinin yapılabildiği, belirtilmiştir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

4. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının; “Devletin temel amaç ve görevleri” başlıklı 5 inci maddesinde; “Devletin temel amaç ve görevleri, Türk milletinin bağımsızlığını ve bütünlüğünü, ülkenin bölünmezliğini, Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik vesosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmaktır.”,

4.1. “Kanun önünde eşitlik” başlıklı 10 uncu maddesinde; “Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir…

Çocuklar, yaşlılar, özürlüler, harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleri ile malul ve gaziler için alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı sayılamaz.”, 4.2. “Özel hayatın gizliliği” başlıklı 20’nci maddesi: “Herkes, kendisiyle ilgili kişisel verilerin korunmasını isteme hakkına sahiptir. Bu hak; kişinin kendisiyle ilgili kişisel veriler hakkında bilgilendirilme, bu verilere erişme, bunların düzeltilmesini veya silinmesini talep etme ve amaçları doğrultusunda kullanılıp kullanılmadığını öğrenmeyi de kapsar. Kişisel veriler, ancak kanunda öngörülen hallerde veya kişinin açık rızasıyla işlenebilir. Kişisel verilerin korunmasına ilişkin esas ve usuller kanunla düzenlenir.”, 4.3. “Ailenin korunması ve çocuk hakları” başlıklı 41 inci maddesinde; “Aile, Türk toplumunun temelidir ve eşler arasında eşitliğe dayanır. Devlet, ailenin huzur ve refahı ile özellikle ananın ve çocukların korunması ve aile planlamasının öğretimi ile uygulanmasını sağlamak için gerekli tedbirleri alır, teşkilatı kurar. Her çocuk, korunma ve bakımdan yararlanma, yüksek yararına açıkça aykırı olmadıkça, ana ve babasıyla kişisel ve doğrudan ilişki kurma ve sürdürme hakkına sahiptir. Devlet, her türlü istismara ve şiddete karşı çocukları koruyucu tedbirleri alır.”, 4.4. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “…

Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi

Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.

… ” ,

4.5. 90 ıncı maddesinde; “ Usulüne göre yürürlüğe konulmuş Milletlerarası andlaşmalar kanun hükmündedir.”,

5. 6362 Sayılı Sermaye Piyasası Kanunun “Sermaye piyasası araçlarının kaydileştirilmesi” Başlıklı

13 üncü maddesinde; (1) Sermaye piyasası araçlarının senede bağlanmaksızın elektronik ortamda kayden

ihracı esastır. Kurul, kayden ihraç edilecek sermaye piyasası araçlarını ve kayden izlenecek hakları belirler; türleri ve ihraççıları itibarıyla kaydileştirmesine, kayıtların tutulmasına ve üyelik şartlarını kaybeden ihraççıların paylarının kayden izlenmesinin sona erdirilmesine ilişkin usul ve esasları düzenler. (2) Kaydi sermaye piyasası araçları, nama veya hamiline yazılı olmalarına bakılmaksızın isme açılmış hesaplarda izlenir. Kurul, sermaye piyasası aracının türüne ve ihraççısının veya MKK üyesinin niteliğine göre sermaye piyasası araçlarının hak sahibi ismine hesap açılmaksızın hesapların toplu olarak tutulmasına karar verebilir. (3) Kaydi sermaye piyasası araçlarına ilişkin haklar, MKK tarafından izlenir. Kayıtlar, MKK tarafından oluşturulan elektronik ortamda, bu kuruluşun üyelerince tutulur…”,

5.1. “Merkezî saklama kuruluşları” başlıklı 80.Maddesinde; “(1) Merkezî saklama kuruluşları, sermaye piyasası araçlarının merkezî saklanması ve bunlara ilişkin hakların kullanımı hizmetlerini veren anonim ortaklık şeklindeki özel hukuk tüzel kişiliğini haiz kurumlardır. Merkezî saklama kuruluşlarının kuruluşuna

Kurulun uygun görüşü üzerine ilgili Bakan tarafından izin verilir, bu kuruluşların faaliyete geçmesi ise

Kurul iznine tabidir. Bu kuruluşların sermayesine, kâr dağıtımına, bu Kanun kapsamındaki faaliyetleri ile faaliyetlerinin geçici ve sürekli durdurulmasına, denetimine, gözetimine, finansal raporlama standartlarına, finansal raporlarının bağımsız denetimine ve diğer kurum ve kuruluşlarla iş birliğine ilişkin usul ve esaslar

Kurul tarafından belirlenir. (2) Merkezî saklama kuruluşlarında üyelik, teminat, saklama esasları, disiplin, gelir ve diğer konulardaki düzenlemeler Kurulca veya Kurulun uygun görmesi hâlinde ilgili merkezî saklama kuruluşları tarafından hazırlanan ve Kurulun onayladığı yönetmeliklerle belirlenir. (3) Kurul,

merkezî saklama kuruluşlarının, merkezî saklamacı olarak faaliyet gösterebilecekleri sermaye piyasası araçları türlerini belirler. Kurul, belirli sermaye piyasası araçlarının bir veya birden fazla merkezî saklama kuruluşunda saklanmasını zorunlu tutabilir. Kurulun uygun görmesi hâlinde merkezî saklama kuruluşları, sermaye piyasaları dışında kurulmuş ve kurulacak diğer piyasaların da saklama işlemlerini yerine getirebilir. Kaydileştirilen sermaye piyasası araçlarının merkezî saklama kuruluşu MKK’dır…”,

5.2. “Merkezî Kayıt Kuruluşu” başlıklı 81.Maddesinde; “(1) Merkezî Kayıt Kuruluşu, sermaye piyasası araçlarının kaydileştirilmesine ilişkin işlemleri gerçekleştirmek, kaydileştirilen bu araçları ve bunlara bağlı hakları, elektronik ortamda, üyeler ve hak sahipleri itibarıyla kayden izlemek, bu araçların merkezî saklamasını yapmak üzere kurulmuş, özel hukuk tüzel kişiliğini haiz anonim şirkettir. (2) MKK’nın kuruluş, faaliyet, üyelik, çalışma ve denetim esasları, gelirleri ve kâr payı dağıtım esasları Kurul tarafından çıkarılacak bir yönetmelikle düzenlenir. (3) MKK, birinci fıkrada yer alan görevlerin yanı sıra aşağıda sayılan faaliyetleri de yerine getirir: a) 6102 sayılı Kanun ve ilgili diğer mevzuatta yer alan kurumsal yönetim ilkelerine şirketlerin uyumunu sağlamaya yönelik olarak şirketler ile ortaklarının ve yatırımcılarının iletişiminin sağlanabileceği elektronik bir platform oluşturmak b) Sermaye piyasalarına ilişkin verilerin tek bir noktada toplanmasını sağlamaya yönelik elektronik bir veri bankası oluşturmak, Kurulun belirleyeceği ilkeler çerçevesinde verilerin kullanımını sağlamak c) Kurul tarafından sermaye piyasası ve ilgili mevzuat çerçevesinde verilen diğer görevleri ve düzenlemelerin gerektirdiği işlemleri yapmak ç) İlgili mevzuata göre yetkilendirilmek kaydıyla, lisanslı depolar tarafından düzenlenen ürün senetlerinin kaydileştirilmesine, bunların ve bunlara bağlı hakların elektronik ortamda kayden izlenmesine ilişkin işlemleri yürütmek ve bunlara ilişkin platform oluşturmak (4) Kurul tarafından çıkarılan düzenlemeler çerçevesinde MKK, iş ve işlemleri ile ilgili olarak gerekli gördüğü hususlarda üyelerinden bilgi ve belge istemeye ve inceleme yapmaya yetkilidir. Üyeler, MKK’nın görev alanına giren hususlarda özel mevzuatında yer alan hükümlere dayanarak bilgi vermekten imtina edemezler. (5) MKK ve üyeleri, kayıtların yanlış tutulmasından dolayı hak sahiplerinin uğrayacağı zararlardan kusurları oranında sorumludur. (6) Kurul, MKK’nın gözetim ve denetim merciidir. Kurul, sermaye piyasası araçlarının kayden izlenmesi ile gerekli gördüğü diğer hususların yerine getirilmesini, her türlü bilgi ve belgenin yazılı ya da elektronik ortamda, talebi üzerine veya düzenli olarak gönderilmesini MKK ile bu kuruluşun üyelerinden isteyebilir.”,

6. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı

5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü

eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 7. Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşmenin, 7.1. 1 inci maddesinde; “Bu Sözleşme uyarınca çocuğa uygulanabilecek olan kanuna göre daha erken yaşta reşit olma durumu hariç, onsekiz yaşına kadar her insan çocuk sayılır.” 7.2. 2 nci maddesinde; “1. Taraf Devletler, bu Sözleşmede yazılı olan hakları kendi yetkileri altında bulunan her çocuğa, kendilerinin, ana babalarının veya yasal vasilerinin sahip oldukları, ırk, renk, cinsiyet, dil, siyasal ya da başka düşünceler, ulusal, etnik ve sosyal köken, mülkiyet, sakatlık, doğuş ve diğer statüler nedeniyle hiçbir ayrım gözetmeksizin tanır ve taahhüt ederler.”

7.3. 3 üncü maddesinde; “1. Kamusal ya da özel sosyal yardım kuruluşları, mahkemeler, idari makamlar veya yasama organları tarafından yapılan ve çocukları ilgilendiren bütün faaliyetlerde, çocuğun yararı temel düşüncedir.” 7.4. 4 üncü maddesinde; “Taraf Devletler, bu Sözleşmede tanınan hakların uygulanması amacıyla gereken her türlü yasal, idari ve diğer önlemleri alırlar. Ekonomik, sosyal ve kültürel haklara ilişkin olarak, Taraf

Devletler eldeki kaynaklarını olabildiğince geniş tutarak, gerekirse uluslararası işbirliği çerçevesinde bu tür önlemler alırlar.” 7.5. 12 inci maddesinde; “Taraf Devletler, görüşlerini oluşturma yeteneğine sahip çocuğun kendini ilgilendiren her konuda görüşlerini özgürce ifade etme hakkını bu görüşlere çocuğun yaşı ve olgunluk derecesine uygun olarak, gereken özeni gösterilmek suretiyle tanırlar.” 7.6. 18 inci maddesinde; “Bu Sözleşmede belirtilen hakların güvence altına alınması ve geliştirilmesi için

Taraf Devletler, çocuğun yetiştirilmesi konusundaki sorumluluklarını kullanmada ana-baba ve yasal vasilerin durumlarına uygun yardım yapar ve çocukların bakımı ile görevli kuruluşların, faaliyetlerin ve hizmetlerin gelişmesini sağlarlar.” 7.7. 32. Maddesinde; “Taraf Devletler, çocuğun, ekonomik sömürüye ve her türlü tehlikeli işte ya da eğitimine zarar verecek ya da sağlığı veya bedensel, zihinsel, ruhsal, ahlâksal ya da toplumsal gelişmesi için zararlı olabilecek nitelikte çalıştırılmasına karşı korunma hakkını kabul ederler.

Taraf Devletler, bu maddenin uygulamaya konulmasını sağlamak için yasal, idari, toplumsal ve eğitsel her önlemi alırlar. Bu amaçlar ve öteki uluslararası belgelerin ilgili hükümleri gözönünde tutularak, Taraf

Devletler özellikle şu önlemleri alırlar:..”, 8. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı

5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü

eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 9. 7/8/2014 tarih ve 29081 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren II-13.1 sayılı

Kaydileştirilen Sermaye Piyasası Araçlarına İlişkin Kayıtların Tutulmasının Usul ve Esasları

Hakkında Tebliğ “Kayıtların Tutulması” Başlıklı 5.Maddesinde; “(1) Kaydi sermaye piyasası araçları ve bunlara ilişkin haklarla ilgili kayıtlar, MKK tarafından oluşturulan elektronik ortamda

MKK üyelerince tutulur. Hesapların açılması ve hesaplarda kayıt ve değişiklik yapılması usul ve esasları MKK tarafından belirlenecek elektronik işlem yöntemleriyle üyeler tarafından hak sahiplerinin talimatlarına uygun şekilde MKK kayıtlarında değişiklik yapılması sureti ile gerçekleştirilir…”, 9.1. “Gizlilik” başlıklı 32.Maddesinde; “ (1) MKK kayıtları gizlidir. Ancak kanun veya kanunla açıkça yetki verilmiş mevzuat hükmü ile yetkili kılınmış kişilere ve/veya kurumlara bilgi verilmesi gizliliğin ihlali sayılmaz. (2) Ayrıca; a) Kanunun 77 nci maddesi çerçevesinde faaliyet gösteren merkezi takas kuruluşlarının Kanunun 78 inci maddesi uyarınca yürütecekleri merkezi karşı taraf uygulaması kapsamında, b) Kanunun 65 inci maddesi çerçevesinde faaliyet gösteren Borsaların Kanunun

70 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca yürütecekleri gözetim faaliyetleri kapsamında, kullanım

amacını belirtmek ve gerekçelerini açıklamak suretiyle talep ettikleri bilgiler MKK’ca bu kuruluşlara verilir. MKK’daki bilgilerin bu kuruluşlara sağlanması halinde de bilgilerin gizli kalması gerekliliği devam eder. Bu kapsamda MKK ile ilgili kuruluş arasında bir protokol yapılır.”,

9.2. “Hak sahiplerinin bilgilendirilmesi” Başlıklı 33.Maddesinde; “(1) Hak sahiplerine, ilgili üye ve/veya MKK tarafından, MKK’da kendileri adına tutulan kayıtlara ilişkin bilgi verilebilir.”, 10. 4721 Sayılı Türk Medeni Kanunu’nun “Ayırt etme gücüne sahip küçükler ve kısıtlılar” Başlıklı 16.Maddesinde; “Ayırt etme gücüne sahip küçükler ve kısıtlılar, yasal temsilcilerinin rızası olmadıkça, kendi işlemleriyle borç altına giremezler. Karşılıksız kazanmada ve kişiye sıkı sıkıya bağlı hakları kullanmada bu rıza gerekli değildir.”, 10.1. “Velayet” Başlıklı 335.Maddesinde; “Ergin olmayan çocuk, ana ve babasının velâyeti altındadır.

Yasal sebep olmadıkça velâyet ana ve babadan alınamaz.” 10.2. “Velâyetin kapsamı” Başlıklı 339.Maddesinde; “Ana ve baba, çocuğun bakım ve eğitimi konusunda onun menfaatini göz önünde tutarak gerekli kararları alır ve uygularlar. Çocuk, ana ve babasının sözünü dinlemekle yükümlüdür. Ana ve baba, olgunluğu ölçüsünde çocuğa hayatını düzenleme olanağı tanırlar; önemli konularda olabildiğince onun düşüncesini göz önünde tutarlar.” , 10.3. “Çocuğun temsil edilmesi” Başlıklı 342.Maddesinde; “Ana ve baba, velâyetleri çerçevesinde üçüncü kişilere karşı çocuklarının yasal temsilcisidirler. İyiniyetli üçüncü kişiler, eşlerden her birinin diğerinin rızasıyla işlem yaptığını varsayabilirler. Vesayet makamlarının iznine bağlı hususlar dışında kısıtlıların temsiline ilişkin hükümler velâyetteki temsilde de uygulanır.”, 10.4. “Çocuğun fiil ehliyeti” Başlıklı 343.Maddesinde; “ Velâyet altındaki çocuğun fiil ehliyeti, vesayet altındaki kişinin ehliyeti gibidir. Çocuk, borçlarından ana ve babanın çocuk malları üzerindeki haklarına bakılmaksızın kendi malvarlığı ile sorumludur.” 10.5. “Çocuk Malları-Yönetim” Başlıklı 352.Maddesinde; “Ana ve baba, velâyetleri devam ettiği sürece çocuğun mallarını yönetme hakkına sahip ve bununla yükümlüdürler; kural olarak hesap ve güvence vermezler. Ana ve babanın yükümlülüklerini yerine getirmedikleri durumlarda hâkim müdahale eder.”, hükümlerini ihtiva eder.

IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ

11. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde, başvuran hakkında tesis edilen işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırı bir durumun bulunmadığı değerlendirildiğinden, ret kararı verilmesine ilişkin öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 12. Kurumumuza çocuk internet sayfası (www.kdkcocuk.gov.tr) üzerinden yapılan başvuruda, , harçlıklarını biriktirdiğini, anne ve babasının kendisine ve kardeşine bankadan yatırım hesabı açtırdığını, telefonu olmadığı için Merkezi Kayıt Kuruluşunun internet sitesinden bilgilerine erişemediğini belirterek çocuk yatırımcıların e-yatırımcı uygulamasına girmek için anne ve babalarının telefon ve e-posta bilgileri ile girmelerine imkan verilmesi yönünde tavsiye kararı verilmesini talep etmektedir.

13. Başvuru konusu talebe ilişkin daha detaylı bilgi alınması amacıyla Kurumumuz Sosyal Çalışmacısı tarafından, Baba ile 08.11.2022 tarihinde yapılan telefon görüşmesine istinaden, konuyla

ilgili olarak hazırlanan Mesleki Görüşme Raporunda; “Çocuk web sayfasında yer alan başvuru formunu tarihinde 7 yaşındaki çocuğu adına doldurarak, başvuru yaptığı anlaşılan babanın başvurusunun detayını anlamak amacıyla yapılan aramada baba, 7 yaşındaki çocuğu adına açtığı yatırım hesabı dökümünü izlemek istediğini, Merkezi Kayıt Kuruluşuna gerçekleştirdiği başvurusuna güvenlik gerekçesi ile olumlu cevap alamadığını, bankalardan açtırdığı hesabın takibinin cep telefonundan yapılamadığını, çocuğunun üzerine kayıtlı cep telefonu olmayınca buna sistemin izin vermediğini, sicil numarası alınamadığı için çocuğunun hesaplarına erişim sağlayamadığını, yatırım hesabı olan ülkemizde yaklaşık 1500 çocuğun hesabının aileleri tarafından izlenmesi yönünde bugüne değin başvurunun ilgili kuruma yapılmadığı bilgisini kurumun belirttiğini, ancak kurumun bilgi teknoloji çağında kendisini revize etmesine ihtiyaç bulunduğunu, çocuğu adına yaptığı başvurusunun tüm çocukların aileleri için kolaylaştırıcı olacağına inandığını belirterek bu yönde kurumumuzca tavsiye kararı verilmesini beklediğini açıkladığı.” belirtilmiştir.

14. Başvuru konusu çocuk yatırımcıların e-yatırımcı uygulamasına girmek için anne ve babalarının telefon ve e-posta bilgileri ile girmelerine imkan verilmesi yönündeki talebin;  yatırımcı bilgi servisine kayıt işlemlerinin Kurulca onaylanan esaslar çerçevesinde yürütülmekte olduğu,  verinin gizliliğinin ve güvenliğinin sağlanması amacıyla gerçek kişi yatırımcılar için MKK sistemine kaydedilen cep telefonu numarası ve elektronik posta adresinin başka bir gerçek kişi yatırımcı tarafından kullanılamasının engellendiği,  hak sahibi dışında bir yetkilendirme ile hesaba ilişkin kayıtlara erişilmesi merkezi saklama sisteminin güvenilirliği açısından riskler içerdiği,  merkezi kaydi sistemde olası bir veri güvenliği zaafiyetinin önlenmesi, benimsenen bu esasın amacının suistimalin önlenmesi, kişisel verilerin ve dolayısıyla hak sahiplerinin en üst düzeyde korunması olduğu,  aynı iletişim bilgisinin farklı yatırımcılara kayıt edilmesi durumunun, SMS ve e-posta ile gönderilen menkul kıymet işlem bilgilerinde kişinin kendisine ait olmayan işlemleri görebilmesi sonucunu doğuracağı,  farklı yatırımcılar için aynı iletişim bilgilerinin alınabileceği bir yöntem gerek yatırımcı bilgi/işlem gizliliği ve bilgi güvenliği, gerekse de kişisel verilerin korunması düzenlemelerine uygun bulunmadığı, sistem nezninde barındırılan bilgi ve kayıtların azami gizlilik ve güven içinde tutulmasının temin edildiği,  yatırımcıların şahsi hesaplarına ait bilgilere güvenilir bir ortamda erişebilmelerine ilişkin hizmetler sunulduğu, şeklindeki gerekçelerle yerine getirelemediği anlaşılmaktadır.

15. Türk Medeni Kanunun velayet ile ilgili düzenlemelerine istinaden ergin olmayan çocuk, ana ve babasının velâyeti altında bulunmaktadır. Ayırt etme gücüne sahip küçükler ve kısıtlıların, yasal temsilcilerinin rızası olmadıkça, kendi işlemleriyle borç altına giremeyecekleri mevzuatta düzenlenmiştir.

Bu kapsamda çocuğa ait banka hesabının, çocuk reşit olmadığı ve velayet altında olduğu müddetçe velisi tarafından yönetilmesine izin verilmektedir.

Ayrıca anne ve babanın çocuk malları üzerinde “yönetim” hakkına sahip olduğu TMK’nın 352. maddesinde açıkça düzenlenmiştir. Çocuğun mallarının yönetimi velayet hakkına sahip ana ve baba için hem bir hak hem de bir görevdir. Yönetim hakkının kullanılması esnasında, çocuğun üstün yararının göz önünde bulundurulması gerekmektedir.

Bu kapsamda çocukların, velinin cep telefonu numarası ve elektronik posta bilgileri ile sisteme giriş imkanı verilmesi durumunda çocuğun üstün yararına aykırılık eşkil edebilecek birtakım işlemlerde bulunabilmesi, borç altına girebilmesi, kişisel verilerini paylaşılabilmesi gibi bir takım olası risklerle karşılaşabilmesi muhtemeldir.

BM Çocuk Hakları Sözleşmesinin 32. Maddesindeki; “Taraf Devletler, çocuğun, ekonomik sömürüye ve her türlü tehlikeli işte ya da eğitimine zarar verecek ya da sağlığına veya bedensel, zihinsel, ruhsal, ahlaksal ya da toplumsal gelişmesi için zararlı olabilecek nitelikte çalıştırılmasına karşı korunma hakkını kabul ederler.” hükmü ile çocukların ekonomik sömürüye karşı korunması ilkesi gereğince, çocukların ekonomik güvenliğini sarsıcı eylemlerden korunması amaçlanmıştır.

Ulusal ve uluslararası mevzuat hükümleri göz önünde bulundurulduğunda mevcut uygulamanın velayet hakkının kullanılması ile örtüştüğü, velayet hakkının kullanılmasının engellenmesine teşkil edecek bir hususun bulunmadığı ve gerek çocuk gerekse velinin haklarının korunmaya çalışıldığı ve bu amaçlarla sistemin oluşturulduğu değerlendirilmektedir.

16. Baba açısından da; kendisine ait cep telefonu numarası ve elektronik posta bilgileri ile sistem üzerinden iki hesaba giriş imkanı verilmesi ve aynı iletişim bilgisinin farklı yatırımcılara kayıt edilmesi durumuunda, SMS ve e-posta ile gönderilen menkul kıymet işlem bilgilerinde kişinin kendisine ait olmayan işlemleri görebilmesi sonucunu doğuracağı açıktır. Farklı yatırımcılar için aynı iletişim bilgilerinin alınabileceği bir yöntemin gerek yatırımcı bilgi/işlem gizliliği ve bilgi güvenliği, gerekse de kişisel verilerin korunması düzenlemelerine uygun bulunmadığı değerlendirilmektedir.

17. Başvuran çocuğun velisi tarafından; “çocuğunun üzerine kayıtlı cep telefonu olmayınca buna sistemin izin vermediğini, sicil numarası alınamadığı için çocuğunun hesaplarına erişim sağlayamadığını” beyan edilmiş olsa da e-YATIRIMCI uygulamasının yanı sıra, sesli yanıt ve Çağrı Merkezi Hizmetleri üzerinden güvenlik adımlarının tamamlanarak yatırımcı bilgilerinin doğrulanması ile velilerin velayet altındaki çocuklarının hesaplarına ilişkin e-YATIRIMCI’da yer alan benzer bilgilere erişebildiği ve işlemlerinin yapılabildiği, başvuruya konu e-YATIRIMCI uygulamasının yatırımcılar için yegane bilgilendirme kanalı olmadığı, alternatif hizmet kanallarının da mevcut olduğu tespit edildiğinden çocuğun üstün yararına aykırılık teşkil edecek bir hususun bulunmadığı anlaşılmaktadır.

18. Diğer taraftan idarelerin başvuru konusu talebe ilişkin değerlendirmeleri incelendiğinde e-YATIRIMCI uygulamasına getirlen bir takım kısıtlamalar ile gerek çocukların ve velilerin haklarının gözetildiği bu hakların korunmasını teminen önlemler alındığı anlaşılmaktadır. Velinin MKK sistemine kaydedilen cep telefonu numarası ve elektronik posta ile çocuk tarafından sisteme giriş yapılması ile veri gizliliğinin ve güvenliliğin sağlanması noktasında zorluklar yaşanabileceği değerlendirilmektedir.

19. Çocuğun üstün yararı dikkate alınarak Kurumumuzca yapılan değerlendirmeler neticesinde; ergin olmayan çocuk ana ve babasının velâyeti altında olduğu, ayırt etme gücüne sahip küçükler ve kısıtlıların, yasal temsilcilerinin rızası olmadıkça, kendi işlemleriyle borç altına giremeyecekleri, e-

YATIRIMCI uygulamasının yanı sıra, sesli yanıt ve Çağrı Merkezi Hizmetleri üzerinden güvenlik adımlarının tamamlanarak yatırımcı bilgilerinin doğrulanması ile velilerin velayet altındaki çocuklarının hesaplarına ilişkin e-YATIRIMCI’da yer alan benzer bilgilere erişebildiği ve işlemlerinin yapılabildiği, başvuruya konu e-YATIRIMCI uygulamasının yatırımcılar için yegane bilgilendirme kanalı olmadığı, alternatif hizmet kanallarının da mevcut olduğu, velilerin ve çocukların kişisel verilerinin korunmaya çalışıldığı, veri gizliliğinin ve güvenliliğin sağlanması yönünde önlemler alındığı dikkate alındığında idarece başvuranın talebinin reddedilmesinde hukuka ve hakkaniyete aykırı bir durum bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 20. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu

Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliği’nin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; başvurunun incelenmesi ve araştırılması kapsamında, Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin İdare tarafından süresi içerisinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, böylece

“kararların gerekçeli olması ve makul sürede karar verme” ilkelerine uygun davranıldığı; ancak

İdarenin, başvurana verdiği cevaplarda hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği, bu nedenle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup; idarenin bahse konu ilkeye de uygun davranması beklenmektedir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT

21. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin birincisi fıkrası uyarınca, bu kararın başvurana tebliğ edildiği tarihten itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup İstanbul İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE; Kararın BAŞVURANA ve SERMAYE PİYASASI KURULU BAŞKANLIĞI VE MERKEZİ KAYIT

KURULUŞU ANONİM ŞİRKETİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ’NE tebliğine; Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi