|
ÖZET: Başvuran, İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi’nde doktora tezi için “Biz Bize Yeteriz Türkiye’m” kampanyası kapsamında toplanan zekât bağışlarına dair anonim veriler talep etmiştir. Ancak, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, bu talebi 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu’nun 7. ve 8. maddeleri gerekçe göstererek reddetmiştir. Bakanlık, bağışların ihtiyaç sahiplerine harcandığını ve bu bilgilerin yalnızca Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı tarafından kamuoyuyla paylaşıldığını belirtmiştir.
Kamu Denetçiliği Kurumu, başvurunun incelenmesi sonucunda, talep edilen bilgilerin özel bir çalışma gerektirdiği ve bu nedenle idarenin talebe olumsuz yanıt verme hakkına sahip olduğu sonucuna varmıştır. Ayrıca, başvuranın talep ettiği bilgilerin, daha önce kamuya açıklanmış bilgiler arasında yer almadığı da ifade edilmiştir. Bu bağlamda, başvurunun reddedilmesi hukuka uygun bulunmuştur. Sonuç olarak, Kamu Denetçiliği Kurumu, başvurunun reddine karar vermiştir. Ancak, idarenin başvuru sahibine itiraz yollarını belirtmemesi, iyi yönetim ilkelerine aykırı olarak değerlendirilmiştir. Başvuran, karara karşı yargı yoluna başvurma hakkına sahiptir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/14884-S.23.23525
BAŞVURU NO : 2023/14379
KARAR TARİHİ : 21.11.2023
RET KARARI ,TCKN:
Adres
BAŞVURUYA KONU İDARE : AİLE VE SOSYAL HİZMETLER BAKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın bilgi edinme talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 07.09.2023
I. BAVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran Kurumumuza yaptığı başvuruda özetle; İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi İslâm
Ekonomisi ve Uluslararası Finans Bilimi Dalında doktora tez çalışmasını yürüttüğünü, tez çalışmasının gerçekleştirilebilmesi için “COVID-19 pandemisi sürecinde ihtiyaç sahibi vatandaşlara destek amacıyla
30 Mart 2020 tarihinde Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın öncülüğünde başlatılan “Biz Bize
Yeteriz Türkiye’m” başlıklı milli dayanışma kampanyasına yapılan bağışlar içinde “zekât” olduğunu belirten/ifade eden herhangi bir ayırıcı açıklamayı haiz bağışlarla” ilgili olarak Aile ve Sosyal Hizmetler
Bakanlığından anonim veri talebinde bulunduğunu, ancak Bakanlıktan gelen cevaptan talebinin reddedildiğinin anlaşıldığını, talep edilen anonim verilerin sadece dilekçede belirtilen doktora tez çalışmasında yer alacağını, bilimsel amaçla kullanacağını ve bilimsel etik kurallarına bağlı kalacağını taahhüt ettiğini, aynı çalışma kapsamında kamu yararı statüsünde çalışan ve kanunla kurulmuş Kızılay, Diyanet Vakfı ve Diyanet İşleri Başkanlığı’ndan benzer nitelikteki zekât verilerini talep ettiğini, mezkur kurumların kamu yararını gözeterek talebe olumlu cevap verdiklerini ifade ederek doktora tezi için talep ettiği anonim verilerin tarafına tevcih edilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Başvuru konusu işleme ilişkin Kurumuzun tarafından Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığına yazılan 20.09.2023 tarihli ve sayılı bilgi ve belge talebi yazısına cevaben gönderilen sayılı yazı ve eklerinde özetle;
2.1 Söz konusu bilgi ve belge taleplerinin, 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu ve ilgili mevzuat
çerçevesinde incelendiği, mezkûr Kanun’un 7. ve 8. maddeleri uyarınca uygun görülmediği,
2.2 Dünyada ve Ülkemizde etkili olan COVİD-19 salgın hastalığı nedeniyle T.C. Cumhurbaşkanı Recep
Tayyip Erdoğan öncülüğünde başlatılan “Biz Bize Yeteriz Türkiyem” milli dayanışma kampanyasında
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
vatandaşlarımızca kısa mesaj ve bankalar üzerinden yapılan yardımlar yatırılış amacına bakılmaksızın ihtiyaç sahipleri için harcandığı,
2.3 “Biz Bize Yeteriz Türkiye’m” bağış kampanyası kapsamında Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığının
görevinin yalnızca toplanan bağışların ilgili hesaba belirli zamanlarda aktarmaktan ibaret olduğunu, talep edilen bilgilerin Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı tarafından zaman zaman kamuoyu ile paylaşıldığı,
2.4 Başvuranın aynı konuda Bilgi Edinme Değerlendirme Kurumuna (BEDK) yapmış olduğu
başvurusunun reddine ilişkin kararın ekte gönderildiği, ifade edilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvu rm a hakkı” başlıklı 74. maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu
Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”, 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi ” başlıklı 5. maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 5. 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu’nun; 5.1. “A m aç” başlıklı 1. maddesinde, “Bu Kanunun amacı; demokratik ve şeffaf yönetimin gereği olan eşitlik, tarafsızlık ve açıklık ilkelerine uygun olarak kişilerin bilgi edinme hakkını kullanmalarına ilişkin esas ve usulleri düzenlemektir.”, 5.2. “Tan ım lar” başlıklı 3. maddesinin ilgili bentlerinde; “c) Bilgi: Kurum ve kuruluşların sahip oldukları kayıtlarda yer alan bu Kanun kapsamındaki her türlü veriyi, d) Belge: Kurum ve kuruluşların sahip oldukları bu Kanun kapsamındaki yazılı, basılı veya çoğaltılmış dosya, evrak, kitap, dergi, broşür, etüt, mektup, program, talimat, kroki, plân, film, fotoğraf, teyp ve video kaseti, harita, elektronik ortamda kaydedilen her türlü bilgi, haber ve veri taşıyıcılarını, (…) ifade eder.”, 5.3. “B il gi edinme h akkı” başlıklı 4. maddesinin birinci fıkrasında, “Herkes bilgi edinme hakkına sahiptir.”, 5.4. “B il gi verme yü küm lü lü ğü ” başlıklı 5. maddesinde, “Kurum ve kuruluşlar, bu Kanunda yer alan istisnalar dışındaki her türlü bilgi veya belgeyi başvuranların yararlanmasına sunmak ve bilgi edinme başvurularını etkin, süratli ve doğru sonuçlandırmak üzere, gerekli idarî ve teknik tedbirleri almakla yükümlüdürler.”, 5.5. “İst en ecek bilgi veya belgenin n it eliği ” başlıklı 7. maddesinin birinci fıkrasında; “ Bilgi edinme başvurusu, başvurulan kurum ve kuruluşların ellerinde bulunan veya görevleri gereği bulunması gereken bilgi veya belgelere ilişkin olmalıdır.”,
5.6 “Y ayım lanmı ş veya kamuya açıkl anm ış bilgi veya belg eler” başlıklı 8. maddesinde; “Kurum ve
kuruluşlarca yayımlanmış veya yayın, broşür, ilân ve benzeri yollarla kamuya açıklanmış bilgi veya belgeler, bilgi edinme başvurularına konu olamaz. Ancak, yayımlanmış veya kamuya açıklanmış bilgi veya belgelerin ne şekilde, ne zaman ve nerede yayımlandığı veya açıklandığı başvurana bildirilir.”
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
6. 27.04.2004 tarihli ve 25445 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Bilgi Edinme Hakkı Kanununun
Uygulanmasına İlişkin Esas ve Usuller Hakkında Yönetmelik’in; 6.1. “İst en ecek bilgi veya belgelerin n it eli ği” başlıklı 12. maddesinde; (1) Bilgi edinme başvurusu, başvurulan kurum ve kuruluşların ellerinde bulunan veya görevleri gereği bulunması gereken bilgi veya belgelere ilişkin olmalıdır.”
Kurum ve kuruluşlar; ayrı veya özel bir çalışma, araştırma, inceleme ya da analiz neticesinde oluşturulabilecek türden bir bilgi veya belge için yapılacak başvurular ile tekemmül etmemiş bir işleme ilişkin bilgi veya belge için yapılacak başvurulara olumsuz cevap verebilirler. Belli bir tarihte açıklanacağı, duyurulacağı önceden belirtilmiş olup, zamanından önce açıklanması halinde kamu yararını zedeleyecek veya kişisel menfaat temin etmek için kullanılabilecek bilgi veya belgeler, belirtilen tarihten önce açıklanamaz, erişimi sağlanamaz.”
6.2 “Y ayım lanm ış veya kamuya açıkl an mı ş bilgi veya belgeler ” başlıklı 13. maddesinde; “ Kurum ve
kuruluşlarca yayımlanmış veya kitap, broşür, ilan ve benzeri yollarla kamuya açıklanmış bilgi veya belgeler, bilgi edinme başvurusuna konu olamaz.
Ancak birinci fıkrada belirtilen yollarla kamuoyuna açıklanmış veya kurum ve kuruluşlarca elektronik ortamda yayımlanmış kamunun erişimine açık bilgi veya belgelerin ne şekilde, ne zaman ve nerede yayımlandığı veya açıklandığı başvurana bildirilir.” hükmü yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ SN. YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
7. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvurunun reddi gerektiği yönündeki öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Açısından Değerlendirme 8. Başvuran özetle: doktora tezi kapsamında kullanılmak üzere, “Biz Bize Yeteriz Türkiye’m” bağış kampanyasında “zekat” adı altında toplanan bağış bilgilerini öğrenmek için idareye yapmış olduğu başvurunun reddedilmesi üzerine, söz konusu verilerin kendisi ile paylaşılması talebiyle Kurumumuza başvurmuştur.
9. Bilgi edinme hakkı, bireylerin kamu ile ilgili dilek ve şikâyetleri hakkında idari makamlara başvuruda bulunmaları ve kendileri veya faaliyet alanlarıyla ilgili konularda bilgi edinmelerine yönelik bir hak olup, hakkın kullanılması demokratik ve şeffaf yönetimin gereğidir (Danıştay 8. Dairesi, 2014/8893 E. ve 2015/3715 K. sayılı kararı). Bu husus 4982 sayılı Kanun’un gerekçesinde; “Demokrasinin ve hukukun üstünlüğünün gereklerinden olan bilgi edinme hakkı, bireylere daha yakın bir yönetimi, halkın denetimine açıklığı, şeffaflığı sağlama işlevlerinin yanı sıra halkın Devlete karşı duyduğu kamu güvenini daha yüksek düzeylere çıkarmada önemli bir rol oynamaktadır. Kullanılan bu hak sayesinde hem halkın Devleti denetimi kolaylaşmakta hem de Devletin demokratik karakteri güçlenmektedir.” şeklinde ifade edilmiştir.
10. Bilgi edinme hakkı, idarenin tek taraflı iradesiyle, kişilerin ve toplumun hukuki durumunda değişiklik oluşturan eylem, işlem ve kararlarına ilişkin bilgilerin herhangi bir özel yararın ispatına gerek olmaksızın bireyler tarafından elde edilebilmesini garanti altına alan bir insan hakkıdır ve hakkın sahibi olan kişiye idareden bilgi ve belge elde edebilme yetkisi verirken hakkın muhatabı olan idareye ise bilgi ve belge verme ödevi yüklemektedir. (Yrd. Doç. Dr. Ayhan DÖNER, Şeffaf Devlette Bilgi Edinme Hakkı ve Sınırları, On
İki Levha Yayıncılık, 1. Baskı, İstanbul, Kasım 2010, s.98)
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
11. Bilgi edinme hakkının öneminden hareketle, Anayasa ile güvence altına alınan bilgi edinme hakkının kullanımının zorlaştırılması veya imkânsız hale getirilmesinin önüne geçmek amacı ile 4982 sayılı mezkûr
Kanun’un 5. maddesi uyarınca, kamu kurum ve kuruluşları, bu Kanun’da yer alan istisnalar dışındaki her türlü bilgi veya belgeyi başvuranların yararlanmasına sunmak ve bilgi edinme başvurularını etkin, süratli ve doğru sonuçlandırmak üzere, gerekli idarî ve teknik tedbirleri alma yükümlüğünde bırakılmıştır. Bu noktada 4982 sayılı Kanunda, bilgi edinme hakkının istisnaları tek tek sayılmış olup; Kanunun Dördüncü
Bölümünde 15 ila 27. maddeleri arasında yer alan bu istisnaların, yargı denetimi kapsamındaki işlemler, devlet sırrına, ülkenin ekonomik çıkarlarına, istihbarata, idari ve adli soruşturma ve kovuşturmaya ilişkin bilgi ve belgeler, özel hayatın ve haberleşmenin gizliliği, ticari sır, fikir ve sanat eserleri, kurum içi düzenlemeler, kurum içi görüş, bilgi notu ve tavsiyelerden oluştuğu görülmektedir.
12. Başvuranın bilgi edinme hakkı çerçevesinde talep ettiği bilgi belgenin anılan İdare tarafından iletilen cevabi yazıda; ilgili Kanun’un 7. ve 8. maddeleri gerekçe gösterilerek yerine getirilmediği anlaşılmıştır.
Anılan Kanun maddelerinde idarelerin, ayrı veya özel bir çalışma, araştırma, inceleme ya da analiz neticesinde oluşturulabilecek türden bir bilgi veya belge için yapılacak başvurulara ve yayımlanmış veya kamuya açıklanan bilgi veya belgeleri içeren taleplere olumsuz cevap verebileceklerini hüküm altına almıştır. Bu doğrultuda başvuranın yukarıda yer verilen bilgi edinme talepleri incelendiğinde; “yapılan bağışlar içinde “zekât” olduğunu belirten/ifade eden herhangi bir ayırıcı açıklamayı haiz bağışlar”ın tekil işlem adeti, toplam tutarı, toplam yardım içindeki payı konusunda ayrıntılı ve kapsamlı şekilde bilgi talep edildiği, bu hususun cevaplanması için ayrı veya özel bir çalışma, araştırma, inceleme ya da analiz neticesinde oluşturulabilecek türden bir bilgi olduğu, ayrıca bağışlara ilişkin genel bilgilerin
Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı’nca kamuoyu ile paylaşıldığı anlaşılmaktadır.
13. Kanun’un başvuranın talebinin reddine dayanak “İstenecek bilgi veya belgenin niteliği” başlıklı 7.
maddesi incelendiğinde, kamu kurum ve kuruluşların ayrı veya özel bir çalışma, araştırma, inceleme ya da analiz neticesinde oluşturulabilecek türden bir bilgi veya belge için yapılacak başvurulara olumsuz cevap verebileceği hususu açıkça hüküm altına alınarak bu tür başvuruların cevaplanıp cevaplanmamasında idarelere takdir hakkı tanınmıştır. Nitekim aynı başvuru konusuna ilişkin BEDK 29.06.2022 tarihli ve sayılı ret kararında özetle; başvuranın bir kısım taleplerinin 4982 sayılı Kanunun 7. maddesinin talep edilen bilgi veya belgenin kurumun kayıtlarında mevcut olmayan ve mutlaka ayrı ve özel bir çalışma, araştırma, inceleme ya da analiz neticesinde üretilecek bir bilgi veya belge olduğundan diğer talebin ise mezkûr Kanunun 8. maddesi kapsamında kamuya açıklanan bilgilerden olduğundan dolayı reddine karar verildiği görülmüştür.
14. Başvurunun içeriği, idareden gelen bilgi ve belgeler ile tüm dosya içeriği birlikte incelenerek
Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvuranın bilgi edinme talebine 4982 sayılı Bilgi
Edinme Hakkı Kanun’un “Kurum içi düzenlemeler” başlıklı 7. maddesi ile “Yayımlanmış veya kamuya açıklanmış bilgi veya belgeler” başlıklı 8. maddesi gerekçe gösterilerek idarece olumsuz cevap verilmesinde yukarıda açıklanan sebeplerle hukuka ve hakkaniyete aykırılık olmadığı sonucuna varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 15. İyi yönetim ilkelerine 28.03.2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6. maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin idare tarafından süresi içerisinde
Kurumumuza gönderildiği, bu anlamda “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ve “makul sürede karar verme” ilkelerine uygun hareket ettiği ancak, başvuru sahibine verdiği cevapta idari işleme karşı hangi sürede hangi mercie başvurabileceğini göstermediği bu nedenle de “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, idarenin bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
16. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 17. maddesinin sekizinci fıkrasına göre Kamu
Denetçiliği Kurumuna, dava açma süresi içinde yapılan başvuru, işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurmakta olup anılan Kanunun 21. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, başvurunun Kurum tarafından reddedilmesi hâlinde, (varsa) durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacak olup başvuru konusu işleme karşı Ankara İdare
Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçeler ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN REDDİNE; Kararın AİLE VE SOSYAL HİZMETLER BAKANLIĞINA ve Başvurana tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr