|
ÖZET: Bu Danıştay kararı, Covid-19 pandemisi sırasında Filipinler’de mahsur kalan bir Türk vatandaşının yaşadığı mağduriyetle ilgilidir. Başvuran, 9 Mart 2020 tarihinde Filipinler’e giriş yapmış ve 21 Mart 2020’deki son uçuşu kaçırarak ülkede mahsur kalmıştır. Dışişleri Bakanlığı, başvuranın durumu hakkında gerekli bilgilendirmeleri yapmış ve yurtdışında bulunan vatandaşların dönüşü için çeşitli önlemler almıştır. Ancak, başvuranın yaşadığı maddi ve manevi zorlukların, pandeminin getirdiği olağanüstü koşullardan kaynaklandığı belirtilmiştir.
Kararda, başvuranın Filipinler’de bulunduğu süre zarfında, Dışişleri Bakanlığı’nın 141 ülkeden 100 bini aşkın vatandaşın yurda dönüşünü sağladığı ve bu süreçte yapılan duyuruların önemine vurgu yapılmıştır. Başvuranın, Filipinler’deki kırmızı alarm durumunu ve seyahat kısıtlamalarını öngörmesi gerektiği ifade edilmiştir. Sonuç olarak, başvurunun reddedilmesine karar verilmiştir; zira idarenin hukuka aykırı bir işlem yaptığına dair bir bulguya ulaşılamamıştır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/4867-S.21.7928
BAŞVURU NO : 2020/97844
KARAR TARİHİ : 25/03/2021
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : DIŞİŞLERİ BAKANLIĞI
Salgın hastalık döneminde yurt dışı temsilciliğinin iş ve
BAŞVURUNUN KONUSU :
işlemlerinden yakınma hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 03/10/2020
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran, tarihli başvuru dilekçesinde özetle; “09 Mart 2020 tarihinde gittiği
Filipinler’de salgın hastalık dolayısıyla mahsur kaldığını, yaptığı CİMER başvurularına yönelik sadece konsolosluk telefon numarasının paylaşılması ile yetinildiğini, konsolosluğa gittiği halde dışarıda bekletildiğini, şahsıyla ilgilenilmediğini, kendi imkânları ile bir pansiyona yerleştiğini, mahsur kaldığı süre zarfında iaşe desteği alamadığını, destek görmediğini, durumunu internet üzerinden anlattıktan sonra bir haftaya yakın konaklama ücretinin devlet tarafından karşılandığını, diğer konaklama ücretleri, bilet parası, iaşe ücretlerinin vize ihlal tutarının ise Filipinler’de yaşayan Türk vatandaşları tarafından karşılandığını, o dönemde kendisini yalnız hissettiğini, uçuş zamanı geldiğinde konsolosluk çalışanlarının Türk Bayrakları ile uğurlama töreni gerçekleştirdiklerini, yardımcı olunmamasına rağmen sosyal medya üzerinden ‘reklam’ yapıldığını ve sosyal medyaya yapılan yorumların silindiğini, Türkiye vatandaşına sahip çıkıyor haberlerinin mübalağalı olduğunu, ülkemle gurur duyuyorum söylevleri ile parlatılan devletimizin ne yaptığını, bu durumun kendisini psikolojik olarak yıprattığını” iddia ederek yaptığı başvurulara cevap vermeyen ve mahsur kaldığı süreçte gerekli ilgiyi göstermeyen çalışanlar ve büyükelçi hakkında işlem yapılmasını, salgın nedeniyle iptal olan uçuş ücretinin iade edilmesini, Filipinlerde kendisinden kaynaklanmayan önlem adına yaşadığı mahsur ve mağduriyetinden dolayı uğradığı maddi ve manevi zararın tespit edilip Mehmetçik Vakfına ödenmesini, uğramış olduğu haksızlıkların giderilmesini, vize ihlal ücretinin tarafına ödenmesini, özür mahiyetinde tarafına bayrak gönderilmesini, benzer durumların yaşanmaması için önlem alınması ile mübalağa ve çelişkiden kaçınılmasını ve yapılacak işlemlere yönelik bilgilendirme yapılmasını talep etmiştir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Dışişleri Bakanlığı Konsolosluk İşleri Genel Müdürlüğü’nün, 17/09/2020 tarihli
Gönderme Kararımıza muhatap 25 Eylül 2020 tarih ve sayılı yazısı ekinde başvurana verilen cevabi yazıya yer verilmiş olup bahse konu yazıda;
2.1.“Başvurunuza ilişkin hususlar hakkında Manila Büyükelçiliğimizden alınan yazıda kayıtlı bilgiler aşağıda sunulmaktadır.
2.2. Filipinler’e 9 Mart 2020 tarihinde giriş yaptıktan sonra Büyükelçiliğimiz nöbetçi memuru ile ilk kez 17 Mart tarihinde temasa geçtiğiniz, ilk etapta vize süresi aşımı hakkında bilgi talep ettiğiniz ve bu konuda tarafınıza bilgi verildiği,
2.3. Filipin hükümetince 15 Mart 2020 tarihinde ilan edilen Kapsamlı Toplum Karantinası (ECQ) uygulaması çerçevesinde, Büyükelçiliğimizce yapılmış olan duyurunun dikkatinize getirildiği ve ivedilikle yurda dönebilmeniz için alternatif güzergâhların önerildiği, Filipinler’den Malezya’ya gideceğinizi İfadeyle, uçuşların yeniden açılmasını bekleyeceğinizi ifade ettiğiniz, bu çerçevede, 21 Mart 2020 tarihi itibariyle düzenlenen son THY seferi ile ülkemize dönmekten imtina ettiğiniz; müteakip süreçte de (ülkemizin uluslararası uçuşlara kapatıldığı tarihe kadar) Katar Havayolları, 20 Mayıs tarihinde de Manila-Seul-İstanbul güzergâhı için düzenlenen Kore Havayollarının özel seferiyle ülkemize dönebileceğine ilişkin
Büyükelçiliğimiz duyurularına rağmen talepte bulunmadığınız,
2.4. Filipinler’de salgının seyrine bağlı olarak 1 Haziran 2020 tarihine kadar uzatılan ECQ uygulamaları nedeniyle Kuala Lumpur’a gidişinizin gerçekleşmediği, ancak Büyükelçiliğimizin tarafınız ile temaslarını düzenli olarak sürdürdüğü, bu bağlamda 20 Mayıs günü
Büyükelçiliğimizin nöbetçi telefon hattını arayarak Kançılarya binamızın bulunduğu bölgeye/siteye girişine izin verilmediğini bildirdiğiniz, Filipinler’de yürürlükte olan karantina tedbirleri çerçevesinde bunun maalesef mümkün olamadığının izah edildiği,
2.5. Nitekim müracaat ettiğiniz 20 Mayıs gününden İtibaren, 8 Haziran 2020 tarihine kadar tahakkuk eden konaklama giderlerinizin Büyükelçiliğimizce karşılandığı, ödeme işlemlerinin yerinde yapılabilmesi için ayrıca Büyükelçiliğimiz servis taşıtının tahsis edilerek bir personelin görevlendirildiği, söz konusu ödemeye ilişkin belgenin kayıtlarında mevcut olduğu,
2.6. 3 Haziran günü Büyükelçiliğimizce tarafınızla tekrar temasa geçilerek, 12 Haziran günü
THY tahliye seferi için bilet işlemlerinin başlatılacağının hatırlatıldığı, bu aşamada senet imzalamak istemediğinizi ve bu çerçevede mali yardımı Türkiye’de bir arkadaşınızdan sağladığınızı ifadeyle, Büyükelçiliğimizce gösterilen ilgiden dolayı teşekkür ettiğiniz ve 12
Haziran günü, diğer vatandaşlarımızla birlikte THY’nin özel seferiyle ülkemize dönüşünüzün sağlandığı belirtilmektedir.” ifadelerine yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet
Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler”,
4. 14/06/2012 tarih ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir”,
5. 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin,
5.1. “Görev” başlıklı 128’nci maddesinin birinci fıkrasında; “(1) Dışişleri Bakanlığının
görev ve yetkileri şunlardır:
… f) Yurtdışında yaşayan vatandaşların hak ve menfaatlerini korumak ve yaşam kalitelerinin yükseltilmesine yönelik çalışmalar yürütmek, ülke dışındaki vatandaşlara ve Türkiye
Cumhuriyeti uyrukluğunu taşıyan tüzel kişilere destek, yardım ve konsolosluk himayesi sağlamak, …”
5.2. “Yurtdışı teşkilatı” başlıklı 159’uncu maddesinin üçüncü ve altıncı fıkrasında; (3)
Büyükelçiliklerin görevleri şunlardır:
a) Kuruldukları ve akredite edildikleri devlet nezdinde Türkiye Cumhuriyetini temsil etmek, Türkiye Cumhuriyetinin, vatandaşlarının ve uyrukluğunu taşıyan tüzel kişilerin hak ve menfaatlerini korumak, …”
(6) Büyükelçilikler bünyesindeki konsolosluk şubelerinin görevleri şunlardır:
a) Büyükelçiliğin bulunduğu ve akredite edildiği ülke genelinde ya da bu ülkedeki belli bir görev çevresi dahilinde, Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlarına ve uyrukluğunu taşıyan tüzelkişilere yönelik konsolosluk işlemlerini yürütmek ve konsolosluk himayesi sağlamak, …” düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ FATMA BENLİ YALÇIN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
6. Dosya kapsamına göre başvurunun reddi önerilmiştir.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden
7. Covid-19 salgınının dünyaya yayılmaya başladığı dönemde 9 Mart 2020 tarihinde
Filipinler’e geçiş yapan, önce 23 Mart 2020 tarihinde Bangkok’a, akabinde Malezya üzerinden
7 Mayıs 2020 tarihinde ülkemize dönüş biletleri bulunan başvuran, pandemi nedeniyle Filipin
Havayollarının tüm dış hat uçuşlarını durdurması akabinde ülkemize dönüş sürecinin uzaması nedeniyle mağduriyet yaşadığını iddia ve ifade ederek bu dönemde yaşadığı mağduriyete karşılık olarak birinci paragrafta yer verilen taleplerde bulunmaktadır.
8. Bilindiği üzere, 2019 yılının son günlerinde, Çin Halk Cumhuriyeti’nin Vuhan şehrinde, Yeni Korona Virüs (Covid-19) olarak adlandırılan bulaşıcı bir salgın hastalık baş göstermiş ve tüm dünyayı etkisi altına almıştır. İnsanlık hiç beklemediği bir anda büyük bir küresel felaketle karşı karşıya kalmış; hastalık ve ölüm tehlikesi tüm insanlarda korkuya yol açmış; insanların günlük hayatları doğrudan etkilenmiş, adeta durma noktasına gelmiştir. Tüm toplum kesimleri, özellikle yaşlılar, yanı sıra kronik hastalık sahibi bireyler ve engelliler, bir anda çok ciddi sağlık endişesiyle karşılaşmıştır. Dünya çapında seyahatler durma noktasına gelmiş, toplu yapılan tüm faaliyetler askıya alınmış; insanlar bir anda aileleriyle evlerinde endişe içerisinde beklemek durumunda kalmıştır.
9. Bilindiği üzere 2020 yılından başından itibaren bütün Dünya’da Korana virüs tedbirlerinin aşamalı olarak artmıştır. Başvuranın 9 Mart 2020 tarihinde Filipinler’e geçiş yaptığı tarihten bir gün önce 8 Mart 2020 tarihi, Dünya Sağlık Örgütü’nün son verileriyle Küresel
Koronavirüs Tablosuna göre; “104 ülke, tanı konmuş toplam 109.405 hasta, 3.689 ölüm” olduğu ve henüz hiç vaka görülmeyen Türkiye’nin yurtdışından gelenlere 14 gün karantina uygulaması başlattığı tarihtir. (https://www.bbc.com/turkce/haberler-turkiye-51774755)
Türkiye’de de vakıaların görülmeye başlaması ile18 Mart’tan itibaren 9 Avrupa ülkesine uçuşlar durdurulmuştur.
10. Salgın hastalık dünya çapında hızla yayılmaya başlaması ile birlikte Dışişleri Bakanlığı bir duyuru yayınlamıştır. 14 Mart 2020 tarihli koronavirüs salgını ile mücadele kapsamında alınan tedbirlere ilişkin yurt dışındaki vatandaşlarımıza yönelik duyuruda, “Küresel çapta salgına dönüşen “Covid-19”la mücadele kapsamında Sağlık Bakanlığı Bilim Kurulu’nca ilgili kurumlarımızla eşgüdüm içerisinde virüsün yaygın görüldüğü bazı ülkelere yönelik olarak uçuşların durdurulması yönünde yeni tedbirler alınmıştır. Öncelikle, ilgili Bakanlıklarımız tarafından alınan bu kararın esas itibariyle hem yurtdışında hem de yurtiçinde yaşayan tüm vatandaşlarımızın sağlıklarının korunması amacıyla alınmış bir tedbir niteliğinde olduğunu belirtmekte yarar görülmektedir. Bu meyanda, virüsün tüm dünyada yayılma hızı dikkate alındığında, seyahat edilmesinin dahi kendi içinde ciddi sağlık riskleri oluşturduğu değerlendirilmektedir. Bu nedenle, halen yurtdışında farklı gerekçelerle (iş görüşmesi, turizm, sağlık, okul-eğitim gezisi, akraba ziyareti gibi) bulunan vatandaşlarımızın mevcut gelişmelerden dolayı infiale kapılmadan sükûnet içinde hareket etmeleri, kalabalık mekânlardan uzak durmaları, bulundukları ülkelerin yerel makamları ve ilgili Büyükelçilik ve Başkonsolosluklarımızca yapılan açıklama ve uyarıları yakından takip ederek bu uyarılara riayet etmeleri, kendi sağlık ve güvenlikleri bakımından faydalı olacaktır. Öte yandan, yurtdışında geçici süreyle bulunan vatandaşlarımızın uçuşların kesilmesi nedeniyle ilgili ülkelerin makamları nezdinde vize süresi aşımı ve benzeri sorunlarla karşılaşmaları ihtimaline binaen bu ülkeler makamları nezdinde de girişimler yapılacaktır. Bu zorlu süreçte, salgının yaygın olduğu, olağanüstü hal ilan edilen ve/veya sokağa çıkma yasağı dâhil katı tedbirlerin uygulandığı ülkelerdeki temsilciliklerimizde sunulan konsolosluk hizmetlerinin de vatandaşlarımızın ve personelin sağlıklarını riske atmadan mevcut koşullara uygun şekilde verilmesine yönelik özel ve istisnai düzenlemeler alınması tabiidir. Ancak, temsilciliklerimizin bila istisna ve her koşulda telefon ve diğer iletişim araçları üzerinden vatandaşlarımıza 7/24 temelinde erişime açık olmaya devam etmeleri Dışişleri Bakanlığı olarak ana ilkemizdir.
Dünyanın her yerinden yapılan aramalara 7/24 yanıt veren Bakanlığımız “Konsolosluk Çağrı
Merkezi” (+90 312 292 2929) keza vatandaşlarımızın sorularını yanıtlamaya ve yönlendirmeler yapmaya aralıksız sürdürmektedir. Bu süreçte, ayrıca, dış temsilciliklerimiz sosyal medya hesapları vasıtasıyla da vatandaşlarımızla temas halindedirler. Bazı temsilciliklerimiz vatandaşlarımızdan gelen bilgi taleplerini zamanlıca cevaplayabilmek için nöbet düzenine geçmişlerdir. İçinden geçtiğimiz bu süreçte, yurtdışında halen geçici süreyle bulunan vatandaşlarımızın uçuşların kesilmiş olmasından dolayı karşı karşıya kaldıkları sorunlara çözümler üretilmesi için dış temsilciliklerimiz, yurtdışında yerleşik vatandaşlarımız ve sivil toplum kuruluşlarının sosyal dayanışma ruhuyla hareket edeceklerine inancımız tamdır.” ifadelerine yer verilmiştir.
11. Başvuran ve idare tarafından Kurumumuza sunulan bilgi ve belgeler incelendiğinde, başvuranın 9 Mart 2020 tarihinde Filipinler’e giriş yaptığı, 11 Mart 2020 tarihinde Filipin
Hükümeti tarafından ülkede Birinci Seviye Halk Sağlığı Acil Durumu ilan edildiği, 15 Mart
2020 tarihinde ilan edilen salgınla mücadele uygulamaları kapsamında Manila Büyükelçiliği
tarafından gerekli uyarıların yapılmaya başlandığı, THY’nin 21 Mart 2021 tarihli seferinin son uçak olduğunun bildirildiği, başvuranın Malezya’ya gideceği için ülkemize 21 Mart 2021 tarihinde son uçakla dönmekten imtina ettiği, müteakip süreçte Filipinler Hükümetinin uluslararası uçuşların sonlandırılması nedeniyle, başvuranın önce 23 Mart 2020 tarihinde
Bangkok’a, akabinde Malezya üzerinden 7 Mayıs 2020 tarihinde ülkemize dönüş yapma planının gerçekleşmediği, başvuranın 23 Mart 2020 tarihinde Büyükelçilik binasına geldiği ancak salgın tedbirleri kapsamında içeriye giremediği, bu tarihten sonra kendi imkânları ile konaklamaya devam ettiği ve sürekli olarak resmi makamlar ile iletişime geçmeye çalıştığı, 20
Mayıs 2020 tarihinde Kore Havayolları tarafından Seul üzerinden gerçekleştirilen İstanbul seferine uçuş ücretinin yüksek olması ve kendisinden senet talep edilmesi nedeniyle katılamadığı, başvuranın sadece 20 Mayıs 2020 – 8 Haziran 2020 tarihleri arasındaki konaklama giderlerinin Büyükelçilik tarafından karşılandığı, bunun dışındaki ülkemize dönüş masrafları dahil çoğu giderleri karşılama noktasında farklı kişilerden yardım aldığı, 12 Haziran
2020 tarihinde ise THY’nin özel seferiyle ülkemize dönüşünün sağlandığı anlaşılmıştır.
12. Ülkemizde, yurtdışında yaşayan vatandaşların hak ve menfaatlerini korumak ile ülke dışındaki vatandaşlara ve Türkiye Cumhuriyeti uyrukluğunu taşıyan tüzel kişilere destek, yardım ve konsolosluk himayesi sağlamak görevi Dışişleri Bakanlığı tarafından yerine getirilmektedir. Bu görevler yurtdışında, Dışişleri Bakanlığının yurtdışı teşkilatını oluşturan büyükelçilik ve konsolosluklar eliyle yürütülmektedir. Bu çerçevede, salgının tüm dünyaya yayılmaya başladığı başvuruya konu dönemde Filipinler’de bulunan vatandaşlarımıza yönelik
Manila Büyükelçiliği tarafından yürütülen hizmetlere yer verilmesinde fayda mülahaza edilmektedir.
13. Başvuranın Filipinler’de bulunduğu süre içerisinde Manila Büyükelçiliği resmi internet sitesi üzerinden yapılan duyurular incelendiğinde;
13.1. 11/03/2020 tarihinde, Filipinler’de, yeni koronavirüs (COVID-19) vakaları nedeniyle tedbir amaçlı olarak Birinci Seviye Halk Sağlığı Acil Durumu (Kırmızı Alarm/2) ilan edildiğinin duyurulduğu, 13.2. 12/03/2020 tarihinde, Filipinler’de alınan koronavirüs tedbirleri hatırlatılarak ülkenin diğer bölgelerinde bulunan ve Manila aktarmalı olarak yurtdışına seyahat edecek vatandaşlarımızın, acilen havayolu şirketleriyle temas kurarak iç hat uçuş rezervasyonlarını en geç 14 Mart 2020 tarihinde Manila’da olacak/ülkeden ayrılacak şekilde değiştirmelerinin önem arz ettiğinin, aynı bağlamda, yurtdışından Manila’ya gelerek ülkenin diğer bölgelerine seyahat edecek vatandaşlarımızın da 15 Mart-14 Nisan 2020 tarihi arasında yapacakları iç hat bağlantılı uçuşları için, acilen ilgili havayolu şirketiyle temas kurmaları gerektiğinin duyurulduğu, 13.3. 12/03/2020 tarihinde, yayınlanan ilave duyuruda, Manila’ya yönelik iç hat seferlerinin durdurulması nedeniyle, diğer bölgelerde geçici olarak bulunan vatandaşlarımızın vize aşımından kaynaklanan idari cezalara maruz kalmamaları bakımından, Büyükelçiliğin nöbetçi telefon numarası veya e-postası üzerinden ivedilikle temasa geçmelerinin önem arz ettiği ifadelerine yer verildiği, 13.4. 16/03/2020 tarihinde, Büyükelçiliğin nöbetçi telefon hattının 7/24 hizmet verdiği, vatandaşlarımızın acil çağrılarının yanı sıra, “WhatsApp, WeChat, Line, Viber” gibi mobil mesajlaşma uygulamaları üzerinden de nöbetçi hatta anlık erişim imkanı bulunduğu, konsolosluk işlemleri hakkında e-posta adresine mesaj gönderilebileceği ve güncel gelişmelere ilişkin duyuruların sosyal medya sayfalarından da takip edilebileceğinin duyurulduğu, 13.5. 17/03/2020 tarihinde, THY’nin Manila-İstanbul karşılıklı seferlerinin, son uçuş 19 Mart
2020 tarihinde yapılacak şekilde 13 Nisan gününe kadar durdurulduğu belirtilerek ülkemize
dönecek olan vatandaşlarımızın, 17.03.2020 tarihli duyuru çerçevesinde tedbir almalarının önemle hatırlatıldığı, 13.6. 17/03/2020 tarihinde, Filipinler Devlet Başkanlığı tarafından, yeni koronavirüsle (COVID-19) mücadele çerçevesinde uygulamaya ek tedbirler konulduğu ifade edilerek kısa süre içinde uluslararası uçuşlara da kapatılması ihtimaline karşı, Luzon ve Cebu Adaları ile
Davao’da geçici olarak bulunan vatandaşlarımızın Türkiye’ye dönmeye karar vermeleri halinde, seyahat programlarını gözden geçirerek uçuş rezervasyonlarını bir an evvel değiştirmeleri, Manila ve/veya diğer bölgelerde kalan vatandaşlarımızın, vize aşımından kaynaklanacak idari cezalardan muaf tutulabilmeleri için, Büyükelçilikle nöbetçi telefon numarası veya e-posta üzerinden ivedilikle temasa geçmeleri gerektiğinin önemle hatırlatıldığı, 13.7. 19/03/2020 tarihinde, THY’nin İstanbul-Manila TK 84 ve TK 85 sayılı karşılıklı seferlerinin, 21 Mart-14 Nisan 2020 tarihleri arasında 21-24-28-31 Mart / 04-07-11-14 Nisan günlerde gerçekleştirilebileceğinin THY Manila Müdürlüğü tarafından bildirildiği duyurusuna yer verildiği, 13.8. 19/03/2020 tarihli ilave duyuruda, THY’nin Manila-İstanbul karşılıklı seferleri devam ettiği, bununla birlikte Covid-19 pandemi sürecindeki gelişmelere bağlı olarak münferit sefer iptallerine gidilebileceğinin THY Manila Müdürlüğü’nden öğrenildiği, Filipinler’de bulunan vatandaşlarımızın, THY seferlerine ilişkin günlük durumu öğrenmek için Büyükelçiliğin 7/24 hizmet veren nöbetçi hattını aramalarının önemle rica olunduğu ifadesine yer verildiği, 13.9. 19/03/2020 tarihli ilave duyuruda, COVID-19 salgını nedeniyle pek çok ülkede, sınırların kapatılması, hava ve karayolu ulaşımlarının askıya alınması, ülkelere girişlerde sağlık raporu ibraz edilmesi, riskli bölgelerden gelen yabancıların kabul edilmemesi ya da ülkeye girişlerini takiben 14 gün karantina/gözetim altında tutulmaları gibi tedbirlere başvurulduğu, farklı ülkeler üzerinden Türkiye’ye gelme teşebbüsünde bulunan vatandaşlarımızın sınırların kapanmış olmasından dolayı bazı ülkelerde mahsur kalabildikleri dikkate alınarak, vatandaşlarımızın ülkeler aşırı seyahat etmeden önce geçecekleri ülkelerdeki mevcut uygulamalar hakkında bilgi edinmelerinde fayda görüldüğünün duyurulduğu, 13.10. 21/03/2020 tarihinde, ülkemizce Covid-19 pandemisine karşı alınan tedbirlere bağlı olarak tarifeli uçak seferlerinin geçici süreyle durdurulması çerçevesinde, THY’nin İstanbulManila karşılıklı seferlerinin de 14/04/2020 tarihine kadar durdurulacağı ve son Manilaİstanbul seferinin bugün (21 Mart) yapılacağının THY Manila Müdürlüğü tarafından bildirildiğinin duyurulduğu, 13.11. 25/03/2020 tarihinde, Filipin Havayolları’nın (PAL) tüm dış hat uçuşlarını 26 Mart-14
Nisan 2020 tarihleri arasında durdurduğu, PAL dış hat biletleri bulunan vatandaşlarımızın, rezervasyon değişikliği/bilet iade işlemleri için havayolu şirketiyle ivedilikle temas kurmaları gerektiğinin duyurulduğu, 13.12. 01/04/2020 tarihli duyuruda, Büyükelçiliğe farklı kanallardan yardım taleplerini önceden ileten, çeşitli adalarda mahsur kalan vatandaşlarımızın Filipin Turizm Bakanlığınca düzenlenen özel uçak seferleriyle Manila’ya intikal ederek ülkemize dönmelerinin sağlandığı, bu çerçevede tecrit uygulaması tarihinden itibaren 30 gün içinde Göç Bürosu’na müracaat eden tüm vatandaşlarımızın, vize süresi aşımından kaynaklanabilecek idari cezalardan muaf tutulmaları ayrıca temin edildiği, hâlihazırda çeşitli adalarda bulunan vatandaşlarımızın Filipin makamlarınca düzenlenebilecek özel uçak seferleriyle Manila’ya gelmeleri için ilgili kurumlarla eşgüdüm çalışmalarının aralıksız olarak sürdürüldüğü, diğer yandan, THY’nin 21
Mart 2020 tarihi itibariyle durdurulan Manila-İstanbul seferlerinin Nisan ayı ortasında yeniden başlamasının beklendiği, Filipinler’de mahsur kalan tüm vatandaşlarımızın istisnasız vatanımıza ve ailelerine salimen kavuşmalarını sağlamak için Büyükelçilik olarak mesailerinin devam ettiği açıklamasına yer verildiği, 13.13. 01/04/2020 tarihinde, Katar Havayolları’nın NAIA Havalimanı’ndan Manila-Dohaİstanbul günlük tarifeli sefer saatlerinin Manila-Doha (YSİ) Kalkış: 18.35 – Varış: 23.25, Dohaİstanbul (YSİ) Kalkış: 07.35 – Varış: 12.10 şeklinde gerçekleştirileceğinin duyurulduğu, 13.14. 03/04/2020 tarihinde, Filipin Göç Bürosu tarafından yayınlanan genelgede; tecrit dönemi içinde yurtdışına seyahat etmeyecek olan tüm yabancıların vize uzatma işlemlerinin durdurulduğu ve bu kapsama giren şahısların, tecrit önlemlerinin kaldırıldığının ilan edildiği tarih itibariyle en geç 30 gün içinde ilgili Göç Bürolarına müracaatları halinde, vize sürelerinin cezasız olarak uzatılacağı ve tecrit dönemi içinde yurtdışına seyahat edecek olan, ancak vize süresi aşımı yapan tüm yabancı uyruklulara ise ceza uygulanmayacağı bildirildiğinin duyurulduğu, 13.15. 07/04/2020 tarihinde, Filipinler’in farklı adalarında kalan vatandaşlarımız dahil, yabancı turistlerin Manila’ya transferleri için Filipin makamlarınca, sonuncusu 26 Mart 2020 tarihinde düzenlenen charter seferlerinin bu aşamada tekrar başlatılmayacağı bilgisinin edinildiği, Luzon Adası’nda bulunan vatandaşlarımızın, Manila-Doha-İstanbul seferlerinin 1
Mayıs 2020 tarihine kadar durdurulması nedeniyle, anılan güzergâh üzerinden ülkemize dönüşlerinin anılan tarihe kadar maalesef mümkün olamayacağı, THY Manila-İstanbul direkt seferlerinin 1 Mayıs 2020 tarihi itibariyle yeniden başlamasının öngörüldüğü duyurusuna yer verildiği, 13.16. 02/05/2020 tarihinde, Filipinler genelindeki havalimanlarının, 3 Mayıs 2020 Pazar günü YSİ 08.00 (UTC 00.00) itibariyle genel kargo ve tıbbi malzeme/teçhizat nakliye seferleri dışındaki tüm uluslararası gelen uçuşlara kapatıldığının duyurulduğu, 13.17. 03/06/2020 tarihinde, Filipinler’de geçici süreyle (öğrenci, turist, iş insanı ve işçi)
bulunup, COVID-19 salgınına karşı alınan tedbirler bağlamında uçuşların durdurulması nedeniyle ülkemize dönemeyen vatandaşlarımız için 11 Haziran 2020, Perşembe günü saat 20:00’de Türk Havayolları tarafından Manila’dan İstanbul’a özel bir sefer düzenleneceğinin duyurulduğu, 13.18. 10/06/2020 tarihinde, Filipinler’de bulunan vatandaşlarımızın yurda dönüşü amacıyla düzenlenecek THY özel seferinin kalkış tarihi ve saatinin 12 Haziran 2020 Saat:10.00 şeklinde değiştirildiğinin duyurulduğu görülmüştür.
13.19. Manila Büyükelçiliği tarafından yapılan duyurular incelendiğinde, salgının dünya geneline yayıldığı ve ülkeler tarafından ciddi önlemlerin alınmaya başlandığı başvuruya konu dönemde, başvuranın 9 Mart 2020 tarihinde Filipinler’e gelmesinden sonra, 11 Mart 2020 tarihinden başlayarak 12 Haziran 2020 tarihli tahliye uçuşu gerçekleştirilene kadar Covid-19 tedbirleri, seyahat kısıtlamaları, ülkemize dönüş imkânları, vize aşımı mağduriyetlerinin yaşanmaması, ihtiyaç halinde Büyükelçilik ile resmi internet sitesi dâhil farklı kanallar üzerinden iletişim kurulması konularında sürekli olarak bilgilendirmede bulunulduğu ve vatandaşlarımıza gerekli uyarıların yapıldığı anlaşılmıştır. Yurtdışında bulunan 6,5 milyon
Türk vatandaşı bulunmaktadır. Pandemi döneminin koşulları içinde her ülkede bulunan vatandaşların duyuruları takip etmesi gerektiği olağandır.
14. Dışişleri Bakanlığı’nın resmi internet sitesi üzerinden yapılan açıklamada; ülke dışında yaşayan ve kalan tüm Türk vatandaşlarının refahı, güvenliği ve bunların ötesinde yurda kavuşmaları temel önceliği kapsamında, yurt dışında mahsur kalan vatandaşlarımızı ülkemize getirmek için seferber olunduğu, dünya çapında, karmaşık ve aylara yayılan bir tahliye operasyonunun kurumlar arası işbirliğinde başarıyla gerçekleştirildiği, krizin başından bu yana
141 ülkeden 100 bini aşkın vatandaşımızın yurda getirildiği, bu operasyonun Cumhuriyet
tarihimizin en geniş çaplı tahliye operasyonu olarak kayıtlara geçtiği, tahliye yapılan ülkeler arasında çok uzak kıtalarda ulaşılması zor bölgelerde küçük adalar da bulunduğu, pek çok ülkenin içinde şehirlerarası seyahat yasaklarının da olduğu düşünüldüğünde, operasyonun karmaşıklığının daha iyi anlaşılabileceği; 4 kıtada, Brezilya’dan Moritanya’ya, Kanada’dan
Bali’ye uzanan bir coğrafyada vatandaşlarımızın yurtlarına kavuşturulduğu, kurumlar arası işbirliği halinde 17 Mart-11 Haziran döneminde 91 ülkenin tahliyelerine destek olunduğu, bu çerçevede 37.682 yabancının ülkemizden tahliye edildiği, 17 Mart tarihinden pandemi bağlantılı kısıtlamaların kalktığı 11 Haziran tarihine kadar doğrudan veya dolaylı desteğimiz ile 290 bin yabancı ülkemizden ayrıldığı ifadelerine yer verilmiştir. ( Ayrıntılı bilgi için bakınız: http://www.mfa.gov.tr/koronavirus-salginindaki-rol-ve-vizyonumuz-6-112020.tr.mfa )
15. Sürecin öngörülemez şekilde devam etmesi, Türkiye Büyük Millet Meclisinde soru önergelerine de konu olmuştur. Önerge cevaplarında (7/28382 ve 7/28975 Esas Numaralı Soru
Önergeleri) özetle, “COVID-19 salgınına bağlı gelişmeler nedeniyle yurtdışında mahsur kalan geçici statüdeki vatandaşlarımızın ülkemize getirilmelerine matuf çalışmalar, Sayın
Cumhurbaşkanımızın talimatları riyasetinde ilgili kurum ve kuruluşlarımızın işbirliğiyle yürütülmekte olup, bugüne kadar 5 kıtadan (Amerika, Avrupa, Asya Afrika ve Avustralya),
141 ülkeden 100 bini aşkın vatandaşımızın ülkemize dönüşü sağlanmıştır.
Vatandaşlarımızın mahsur kaldığı ülkeler arasında herhangi bir sıralama ya da ayrım gözetilmeksizin tüm vatandaşlarımızın yurda dönüşlerinin sağlanmasını teminen gerekli çalışmalar büyük bir özen ve özveriyle sürdürülmektedir. Öte yandan, yurtdışındaki firmalarımız kendi imkanlarıyla organize ettikleri “charter” seferlerle de çalışanlarının ülkemize dönüşlerini sağlayabilmektedir. Söz konusu uçuşlar ilgili tüm kurumlarımızın bilgisi dahilinde gerçekleştirilmekte ve COVID-19 salgınına karşı alınan tedbirler vatandaşlarımızın yurda dönüşlerinde istisnasız olarak uygulanmaktadır. Ayrıca, dış temsilciliklerimizce bulundukları ülkelerde mağdur durumdaki … vatandaşlarımıza yardım eli uzatılmakta, ayrıca şirketlerin çalışanlarına karşı yasal yükümlülüklerini yerine getirmeleri telkin edilmektedir….
Keza, salgın nedeniyle vize sürelerini ihlal eden ve cezalı duruma düşen vatandaşlarımız için dış temsilciliklerimizce yerel makamlar nezdinde gerekli girişimlerde bulunulmakta ve mücbir sebebe dayanan vize aşımları hususunda istisna ve kolaylık sağlanması amacıyla her düzeyde girişimler yapılmaktadır. Yurtdışında zor durumda kalan vatandaşlarımızın dönüşüne de gerekli destek verilmektedir.” ifadelerine yer verilmiştir.
16. Yapılan değerlendirme neticesinde;
16.1. Başvuran Pandemi koşulları nedeniyle uçuşlar durdurulduğu ve haftalar öncesi bulunduğu ülkede kırmızı alarm ilan edildiği için yabancı bir ülkede planladığından 2,5 ay daha uzun süre kalmak durumunda kalmıştır. Covid-19 salgınının getirdiği belirsizlik ortamı ve yurtdışı uçuşlarının iptal edilmesinden dolayı başvuranın Filipinler’de beklemek durumunda kalması nedeniyle yaşadığı maddi manevi zorlukları anlaşılır olmakla birlikte, 6,5 milyon vatandaşı yurtdışında bulunan Türkiye’nin Dünyadaki pek çok ülkenin yapmadığı bir şekilde 141 ülkeden 100 bini aşkın vatandaşını yurda getirmesi, “ülkemle gururu duyuyorum söylemleri” ile “Devletin parlatılmadığını”, “bu gurur hepimizin Türkiye vatandaşlarına sahip çıkıyor” söylemlerinin “mübalağa kokan haberler” olmadığını, kimse üzerinden asılsız reklamlar yapılmaya ihtiyaç olmadığının basit göstergesidir.
16.2. Başvuran 9 Martta 2020 tarihinde Filipinler’e giriş yapmıştır. 8 Mart 2020 tarihi, “104 ülke, tanı konmuş toplan 109.405 hasta, 3.689 ölüm” olduğu bir tarihtir. Başvuran
Filipinler’e geldikten sadece iki gün sonra ülkede kırmızı alarm ilan edilmiştir. Covid-19
Aralık 2019 tarihinden itibaren bütün Dünya’nın gündemindedir ve 2020 yılından başından itibaren ülkeler farklı tedbirler uygulamaya başlamıştır. 2020 yılı Mart ayı Türkiye dâhil ülkelerinin uçuş yasağı başlattığı bir döneme tekabül etmektedir. 21 Martta son sefer sayılı uçuş düzenlenmiştir. Başvuranın 23 Mart 2020 tarihinde Malezya üzerinden dönüş için aldığı uçuşları iptal eden, haftalar öncesi kırmızı alarm ilan etmiş olan Filipin Hükümetidir, vize aşımı ücreti alan aynı şekilde Filipin Hükümetidir. Bu durum sadece Filipinler Hükümetine has olmayıp 2020 yılında yurtdışına bulunan herkesin öngörmesi gereken olağanüstü bir durum olmasından kaynaklanmaktadır.
16.3. Bütün Dünya’da daha önce var olmamış bir alarm durumu ve Büyükelçilik tarafından yapılan duyuruların önem ve aciliyet seviyesi dikkate alındığında, yurtdışında bulunan vatandaşlarımızın alternatif programlar yapmak yerine mevcut programlarını sonlandırarak biran evvel ülkemize dönmeleri gerektiği, başvuranın haftalar öncesi Filipinler’de Birinci seviye halk Sağlığı Acil Durumu ilan edilmesine, yurtdışı çıkışlarını kapatılacağının tahmin edilebilir olmasına yapılan ve son sefer sayılı uçak olduğuna ilişkin uyarılara rağmen 21 Mart
2020 tarihli uçuşla ülkemize dönmemesi neticesinde yaşayabileceği muhtemel sıkıntıları
öngörmesi gerektiğinin değerlendirildiği, zira bahse konu tarihte yurtdışı uçuş iptallerinin yaygınlaşmaya başladığı.
16.4. Yurtdışında bulunan vatandaşlarımızın ülkelerinin kendisiyle ilgilenmediği veya kendilerini önemsemediği şeklinde olumsuz duygular içerisine girmelerinin önüne geçilebilmesi amacıyla yurtdışı temsilciliklerimizin vatandaşlarımız ile kuracakları doğrudan ilişkilerde daha titiz davranmaları beklenmekle birlikte Manila Büyükelçiliği’nin, salgının dünya geneline yayıldığı ve ülkeler tarafından ciddi önlemlerin alınmaya başlandığı başvuruya konu dönem içerisinde, Filipinler’de bulunan vatandaşlarımızı tüm iletişim kanalları üzerinden sürekli olarak bilgilendirdiğinin ve muhtemel olumsuzluklara karşı uyardığının anlaşıldığı, bu bağlamda Büyükelçiliğin vatandaşlarımıza karşı ilgisizliğinden söz edilemeyeceği, 16.5. Büyükelçilik tarafından vatandaşlarımızın vize aşımı cezasına muhatap olmamaları için resmi internet sitesi üzerinden sürekli duyuruda bulunmak vatandaşlarımıza Göç Bürolarına müracaat etmeleri yönünde yönlendirildiği, 16.6. 21 Mart 2020 tarihli uçuş ile ülkemize dönemeyen vatandaşlarımıza, 12 Haziran 2020 tarihindeki bir dahaki direk uçuşa kadar muhtemel direk uçuş tarihleri hakkında tahmini bilgilendirme yapıldığının görüldüğü, ancak salgının seyri ve muhtemel etkisi tam olarak bilinemediğinden, ayrıca her ülkede salgının farklı etkiler göstermesi ve her ülkenin kendi şartlarına özgü tedbirler alması nedeniyle içerisinde bulunulan belirsizlik ortamında direk uçuş tarihinde yaşanan gecikmeden idari makamların sorumlu tutulamayacağı, 16.7. Bu gerekçelerle, başvuranın yaşadığı mağduriyetin bütün Dünya’da var olan başvuranın
Filipin’de bulunduğu ilk günden itibaren mevcut olan salgının getirmiş olduğu belirsizlik ortamından kaynaklandığının anlaşılması ve doğrudan idarenin sorumluluğu sonucunu doğuracak nitelikte hukuka aykırı bir işleminin varlığının tespit edilememiş olması nedeniyle başvurunun reddedilmesi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden 17. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarih ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin, karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
18. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Ankara
İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;
Kararın BAŞVURANA ve DIŞİŞLERİ BAKANLIĞINA tebliğ edilmesine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi