|
ÖZET: Bu Danıştay kararında, başvuranın aile bütünlüğünü sağlamak amacıyla ailesine yakın bir ceza infaz kurumuna nakil talebi incelenmiştir. Ceza ve güvenlik tedbirlerinin infazı, hükümlünün yeniden suç işlemesini engellemek ve topluma kazandırmak gibi amaçları içerir. Ancak, 5275 sayılı Kanun ve ilgili düzenlemeler, hükümlülerin ailelerine yakın ceza infaz kurumlarına yerleştirilmesine dair emredici bir hüküm getirmemektedir. Başvuranın nakil talebi, ceza infaz kurumlarının doluluk oranları ve güvenlik gerekçeleriyle reddedilmiştir.
Kararda, hükümlülerin nakil taleplerinin değerlendirilmesinde, ceza infaz kurumlarının kapasiteleri ve diğer güvenlik unsurlarının dikkate alındığı belirtilmiştir. Ayrıca, başvuranın talep ettiği kurumların doluluk oranlarının yüksek olması, nakil taleplerinin reddinde meşru bir sebep olarak kabul edilmiştir. Ancak, Covid-19 salgını sonrası nakil koşullarının yeniden değerlendirilmesi gerektiği vurgulanmıştır. Bu durum, aile hayatına saygı hakkının ihlali riskini de beraberinde getirmektedir. |
TÜR K İYE BÜYÜK M İLLET MEC LİS İ KAMU DENETÇ İLİĞ İ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/1734-S.22.2639
B AŞVURU NO :
KARAR T ARİHİ :
KISMEN T AVS İYE KISMEN RET KARARI
B AŞVURAN :
B AŞVURUYA KONU İ DARE : CEZA VE TEVK İF EV LER İ GENEL MÜ DÜR LÜĞÜ
B AŞVURUNUN KONUSU : Başvur anın, aile bütünl üğünün sa ğlanm ası adına, ailesine ya kın bir ceza infaz kurumuna naklinin yapıl ması talebine il işki ndir.
B AŞVURU T ARİHİ :
I. B AŞ VURANI N İDDİ A VE T ALE PL E Rİ
1. Başvu ran özetle; 5 yıl dır Sincan 2 No lu F Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda tutuklu bulunduğunu , ailesinin Balı kesir ilinde ikamet ett iğini , ailesine ya kın bir ceza infaz kurumuna nakledilebilmek için yaptı ğı başvuruların kapasite dolul uğu gerekçesiyle redde dil diğini , a yrı ca nakil taleplerinin karşılanmasında eşit li k ilkesine a ykırılı k oluşt uran durumlar yaşandı ğını iddia ederek söz konusu u ygulamal arın incelenmesini ve aile büt ünlüğünün sa ğla nması adına ailesine ya kın bir ceza infaz kurumuna naklinin yapıl ması nı talep etmektedir.
II. İDARENİN B AŞVURUYA İL İŞ KİN AÇIKLAMALARI
2. Ş ikâ yet başvurusunun çözüme kavuşt urulması amacı yla Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlü ğünden
10.11.2021 tarih ve – – sa yıl ı yaz ım ız ile bilgi ve belge talep edil mi ş olup
adı geçen Genel Müdürlüğün 30.12.2021 tarihli ve – – – sa yıl ı cevabi yaz ısında; 2.1. Başvuranın, başk a bir ceza infaz kurumuna nakledilmesi ile ilgili olarak 07.09.2021 tarihli dilekçesiyle talepte bulundu ğu, ancak talep ett i ği kurumları n kapasitesinin dolu ol ması nedeniyle naklinin Genel
Müdürlüğün 27.09.2021 tarihli ve – – s a yıl ı yaz ısı yl a uygun olarak değerlendiril emedi ği, 2.2. B aşvuranın bilgi formunun incelenmesi sonucunda infaz edil memiş ve k aldı rılmamı ş herhangi bir disiplin cez asını n bulunmadığını n tespit edil diği, 2.3. Hükümlülerin kendi istekleri ile bulundukl arı kurumdan başka kurumlara nakledilebilmeleri için 5275 sa yıl ı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfaz ı Hak kında Kanun’un 54 üncü maddesinin birinci fıkrasını n (e)
bendinde, ”İstekte bulunulan kurumda yer, kapsama gücü ve sını fının uygun bulunm ası ve tutukevi olmamas ı” ifadelerine yer verildi ği, bu nedenle, birçok ceza infaz kurumunda kapasitelerinin üstünde
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
hükümlü ve tutuklu barındı rılması nedeniyle, nakil taleplerinin incelenmesinde; kurumun kapasitesi, güvenli ği ve hangi suç türüne ait odala rın bulunduğu, kişi lerin can güve nli ğine il işki n olarak da, talepte bulunanın hasım olarak bil dirdiği bir kişi nin talep etti ği kurumda bulunup bu lu nm adığı gibi hususlar göz önünde bulundurulduğun dan, her talebin uygun d e ğe rlendiril emedi ği, 2.4. Ceza infaz kurumları ndaki hükümlü ve tut uklul arın nakil taleplerine k arşın yapıl an işl eml erin ı rk, dil, din, mezhep, milliyet, renk, cinsiyet, do ğum, felsefî inanç, millî veya sosyal köken, siyasî veya di ğer fikir yahut düşün celeri ile ekonomik güçleri ve di ğer toplumsal konuml arı yönünden a yırım yapıl maksı z ın ve hiçbir kimseye a yrıc alı k tanınmaksız ın u ygulandı ğı, 2.5. Başvuranın; barındır ıl dığı Sincan 2 No lu F Tipi Yüksek Güvenlikli Kapalı Ceza İnf az Kurumunun kapasitesinin 368, mevcudunun 327, doluluk oranını n %89 olduğu, naklini talep ett iği; -Balı kesir L Tipi Kapalı Ceza İnf az Kurumunun kapasitesinin 1670, mevcudunun 2067, doluluk oranını n
%124, -Bursa E Tipi Kap alı Ceza İnf az Kurumunun kapasitesinin 1372, mevcudunun 2350, doluluk o ranının
%171, -Bursa H Tipi Kapalı Ceza İn faz Kurumunun kapasitesinin 740, mevcudunun 1028, doluluk oranını n %139, -Aksaray T Tipi Kap alı Ceza İn faz Kurumunun kapasitesinin 1200, mevcudunun 1558, doluluk oranını n
%130, -Bandırm a 1 No.lu Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunun kapasitesinin 1000, mevcudunun 1162, doluluk oranını n %116, -Bandırm a 2 No.lu T Tipi Kapalı Ceza İnf az Kurumunun kapasitesinin 1000, mevcudunun 1089, doluluk oranını n %109, -Burhaniye T Tipi K apalı Ceza İn faz Kurumunun kapasitesinin 1000, mevcudunun 1357, doluluk oranını n
%136, -Manisa E Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunun kapasitesinin 624, mevcudunun 1191, doluluk oranını n
%191, -Manisa T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunun kapasitesinin 1000, mevcudunun 1222, doluluk oranını n
%122, – İz mi r 1 No.lu F Tipi Yüksek Güvenlikli Kapalı Ceza İnfaz Kurumunun kapasitesinin 368, mevcudunun 357, doluluk oranını n %97, – İz mi r 2 No.lu F Tipi Yüksek Güvenlikli Kapalı Ceza İnf az Kurumunun kapasitesinin 368, mevcudunun 369, doluluk oranını n %100, – İz mi r 1 No.lu T Tipi Kapalı Ceza İnf az Kurumunun kapasitesinin 1000, mevcudunun 1687, doluluk oranının %169, – İz mi r 2 No.lu T Tipi Kapalı Ceza İnf az Kurumunun kapasitesinin 1000, mevcudunun 1723, doluluk oranını n %172, – İz mi r 3 No.lu T Tipi Kapalı Ceza İnf az Kurumunun kapasitesinin 1000, mevcudunun 1747, doluluk oranını n %175, – İz mi r 4 No.lu T Tipi Kapalı Ceza İnf az Kurumunun kapasitesinin 1000, mevcudunun 1799, doluluk oranını n %180 olduğu, Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
2.6. 5275 sa yıl ı Kanun’un 9 uncu maddesinin üçüncü fıkr ası u yarınc a (Eylem ve tut uml arı nedeniyle tehlikeli hâlde bulunan ve özel gözetim ve denetim alt ında bulundurulm aları gerekli olduğu saptananlar ile bulundukl arı kurumlarda düzen ve disiplini bozanlar veya i yil eşti rme tedbir, araç ve usûllerine ısr arla karşı koyanlar) ba rındırılan kişi lerin, yüksek güvenlikli veya bir bölümü yüksek güvenlikli kapalı ceza infaz kurumlarında b arındırılm ak zorunda oldu ğu, do la yısı yl a hükümlü ve tut uklul arın bahse konu kurumları talep etmesi halinde, talep eden kişi lerin ceza mi ktarlarını n ve örgütteki konuml arının dikkate alı narak ve incelenerek taleplerin de ğe rlendiril diği, 2.7. Ülke genelinde, ceza infaz kurumlarında bulunan hükümlü ve tut uklul arın; hastalık, disiplin, güvenlik, özellikle toplu nakiller ve tutukluların mahkeme nedeniyle ya pıl an sevkleri sonucu, ceza infaz kurumlarını n mevcutl arının gün aşırı değişt i ği, bu nedenle, ceza infaz kurumlarında bulunan hüküml ü/t utukl uların nakil talepleri Genel Müdürlü ğe ulaştığı anda, talep edilen kurumların kapasitelerinin o günkü veriler göz önüne alı narak de ğerlendiril di ği , 2.8. Covid-19 pandemisi nedeniyle virüsün kurumlarda ya yıl m aması için alı nan önlemler kapsa mı nda, başka bir hastalık nedeniyle hastanelere sevk edilen, kuruma ilk defa kabul edilen, güvenlik ve du ruşma gibi zorunlu nedenlerle nakledilen hüküml ü/t utukl uların kurumlara girişl eri nde 14 gün boyunca izolasyona tabi tut ulm alarını n ger ekti ği, söz konusu uygulama nedeniyle kurum kapasitelerinde a rtış gö rüldüğü, 2.9. Başvuranın, 5275 sa yı lı Kanun’un 9 uncu maddesinin üçüncü fıkrası uya rın ca yüksek güvenlikli veya bir bölümü yüksek güvenlikli kapalı ceza infaz kurumlarında barındırılm a k zorunda olduğu, naklini talep ett iği kurumlarda terör suçundan bulunan hükümlü/tutuklulara a yrılan od aların kapasitelerinin ise dolu olduğu, 2.10. A ynı suç türünden çok fazla tutuklu ve hükümlünün a ynı kurumda barındırılm ası durumunda bu tutuklu ve hükümlülerin fikir ve eylem birliği içinde hareket etmeleri nedeniyle kurum güvenli ğini zafiyete uğr atabilec e ğini n de ğe rlendiril diği, bu kapsamda başvur anın da kendi suç türünden tutuklu ve hükümlülerin yo ğun ol du ğu kurumları talep etmesi nedeniyle nakil taleplerinin uygun değerlendirilemedi ği, 2.11. Yüksek güvenlikli ceza infaz kurumlarını n doluluk oranla rının Genel Müdürlükçe titizlikle takip edilmekte olduğu, doluluk oranlarını n %100’ü aştı ğı anda bahse konu kurumlardan di ğer kurumlara (nakli istenilen kişi lerin, hükümlü ve tutuklu bilgi formu ile ceza infaz kurumu dos ya sında incelemeler yapı l dı kt an sonra, bir bölümü yüksek güvenlikli kapalı ceza infaz kurumlarında barın dı rılm ası nd a bir s a kı nca bulunm adığı tespit edilen kişi ler belirlenerek) kapasite nedeniyle nakiller yapıl ar ak, yüksek güvenlikli kapalı ceza infaz kuru ml arının mevcutl arının (ol ağan dışı durumlar hariç) kapasitelerinin üzerine çıkarıl mama ya çalı şıl dığı , 2.12. Diğe r yandan, ülkemizde yüksek güvenlikli kapalı ceza infaz kuru ml arının sa yısı nın kısı tl ı ve bu kurumlarda bulunan oda ların 1 ve 3 kişi li k olduğu, hükümlü ve tutuklular tara fından Genel M üdürlüğe gönderilen ist e ğe ba ğlı nakil talepleri inc elendi ği nde, F tipi yüksek güvenlikli ve yüksek güvenlikli kapalı ceza infaz kurumlarını talep eden birçok kişi olduğu ve bu taleplerin olumlu karşılandığı düşünül dü ğünde, bu kurumların güvenli bir ş ekil de işl e yişi nin neredeyse im kânsız hal alaca ğı, 2.13. Bunun yanı sıra, Genel Müdürlü ğün 20.08.2021 tarihli ve E-35211520-249.01-3495/79791 sa yıl ı genel yaz ısı yla hüküml ü/t utukl uların 01.09.2021-10.09.2021 tarihleri a rasında TENS İS üzerinden bir defaya mahsus ist e ğe b a ğlı nakil taleplerinin alı naca ğını n tüm Cumhuriyet başsavcıl ıkl arına bil dirild iği,
10.09.2021 tarihinde sistemin otomatik olarak nakillere kapatı ld ı ğı, başvuranın da söz konusu tarihler
arasında nakil talebinde bulunduğu, ancak talep etti ği kurumla rın kapasitesinin dolu olm ası nedeniyle naklinin Genel Müdürlüğün 27.09.2021 tarihli ve – – – sa yıl ı yaz ısı yla uygun olarak d e ğerl endiril emed iği, bu konuda S a ğlı k B a kanlı ğı Bilim Kurulunun tavsiyeleri do ğrultusunda ileriki
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
aylarda nakillerin tekrar açıl ması ve başvur anın da is te ğe ba ğlı nakil talebinde bulunm ası halinde talebinin değerlendiril ebil e ce ği, Açıkl amalarına yer v eril mi ş, ayrıc a İd are tara fından gönderilen ziyaret ve telefon görüşmel eri rapo rl arından başvuranın son 1 yıl içerisinde (01.01.2021-08.12.2021); avukatı ve diğe r aile üyeleri ya nı sıra, eşi tarafından 05.03.2021, 07.07.2021 ve 10.09.202; çocukları tarafında n 05.03.2021 ve 16.06.2021 tarihlerinde ziyaret edil di ği, telefon gö rüşmelerini ise düzenli aralı klarla ger çekleştirdi ği anlaşılm ışt ır.
III. İL GİL İ MEVZUAT
3. 2709 sayı lı Türkiye Cumhuriyeti Anayas asın ın ; 3.1. “Temel hak ve hürriyetlerin sın ırl anm ası” başlı k lı 13 üncü maddesinde; “Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksız ın yaln ız ca Anayasanı n ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sını rlana bil ir. Bu sını rlamal ar, Anayasanı n sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.” , 3.2. “Özel h ayatı n gizl iliği” b aşlı klı 20 nci maddesinin ilgili kısı mların d a ; “Herkes, …aile hayatı n a saygı gösterilmesini isteme hak kına sahiptir …”, 3.3. “Ailenin koru nm ası ve çocuk h aklar ı ” b aşlık lı 41 inci maddesinin ilgili k ısı mların d a; “Aile, Türk toplumunun temelidir… Devlet, ailenin huzur ve r efah ı … sağl amak için gerekli tedbirleri alı r, teşkil atı kurar.”, 3.4. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine ba ş vu r m a h akkı” başl ıklı 74 üncü maddesinin 3 üncü ve 4 üncü fıkralar ın da; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvu rma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlı ğına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçili ği Kurumu idarenin işl eyişi yle ilgili şikâyetl eri i nceler”, 4. Avrupa İn san Hak ları S özleş mesi’nin “Özel ve aile h ayatı n a saygı h akkı” b aşlık lı 8 inci maddesinde; “1. Herkes özel ve aile ha yatına, konutuna ve yazışmasına s aygı gösterilmesi hakkına sahiptir. 2. Bu h akkın kull anıl masına bir kamu makamı nı n müdahalesi, ancak müdahalenin yasayla öngörül müş ve demokratik bir toplumda ulusal güvenlik, kamu güv enli ği, ülkenin ekonomik re fahı , düzenin korunması, suç işl enmesini n önlenmesi, sağl ığı n veya ahlakın veya başkaları nın hak ve özgürlüklerinin korunması için gerekli bir tedbir olması durumunda söz konusu olabi li r.” , 5. B irleş miş Milletler Genel Kurulunun 9 Aralı k 1988 tarihli ve 43/173 s ay ıl ı k ararıyl a kabul edilen, “Herhangi Bir Şekilde Tutulan veya Hapsedilen Kişi lerin Ko ru n masın a İli şk in Prensipler Bütünü ” nün ‘‘Aile m ensu pları ve dış dünya ile il eti şim kurma h akkı’’ b aşlı klı 19 uncu maddesinde ‘‘Tutulan veya hapsedilen bir kimseye kanunda veya kanuna dayanan bir düzenlemede belirtilen makul şart lara ve sını rlamal ara tabi olarak, özellikle aile üyeleri t araf ından ziyaret edilebilme ve onlarla hab erleş me gibi, dış dünya ile il eti şim kurabilmesi için kendisine yeterli imkan verilir. ’’hükmü, ‘‘İkam etgah ın a yakın bir yerde tutulma h akkı’’ başlı k lı 20 nci maddesinde“ ;Tutulan veya hapsedilen kişi talep ett iği takdirde, mümkün olduğu ölçüde ikamet etti ği yere makul uzaklıktaki bir tutukevinde veya hapishanede tut ulmalı dır.”, 6. 5275 sayı lı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İn f azı Hakk ınd a Kanun ’un; 6.1. “İn fazda temel am aç” b aşlık lı 3 üncü maddesinin birinci fık rasın d a; “Ceza ve güvenlik tedbirlerinin inf azı ile ulaşı lmak istenilen temel amaç, öncelikle genel ve özel önlemeyi sağl amak, bu maksatla hükümlünün yeniden suç işlemesini engelleyici etkenleri güçlendirmek, toplumu suça karşı korumak, hükümlünün; yeniden sosyalleşmesini teşvik etmek, üretken ve kanunlara, nizamlara ve toplumsal kurallara saygıl ı, sorumluluk taşı yan bir yaşam biçimine uyumunu kolaylaşt ırmaktı r.” , Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
6.2. “Hapis cezalar ın ın in fazın da gözetilecek ilkeler ” b aşlı k lı 6 n cı maddesinin birinci f ık rasın ın ilgili
bentlerinde; “Hapis cezalar ını n infaz rejimi, aşağıda gösterilen temel ilkelere dayalı olarak düzenlenir:
c) C ezanı n inf azınd a hükümlünün iyileşti rilmesi hususunda mümkün olan araç ve olanaklar kull a nıl ır.
Hükümlünün kanun, tüzük ve yönetmeliklerle tanı nmış hakları nın dokunulmazl ığı nı sağl amak üzere cezanı n inf azınd a ve iyile şti rme çabalar ında kanunîlik ve hukuka uygunluk ilkeleri esas alı nır.
f) Ceza infaz kurumları nda hükümlülerin yaşam hakları ile beden ve ruh bütünlüklerini korumak üzere her türlü koruyucu tedbirin alı nması zorunl udur.” , 6.3. “Yüksek güvenlikli kapalı ceza infaz ku rum ları” b aşlık lı 9 uncu maddesinde; “(1) Yüksek güvenlikli kapalı ceza infaz kurumları, iç ve dış güvenlik görevlilerine sahip, firara karşı teknik, mekanik, elektronik ve fizikî engellerle donatı lmış, oda ve koridor kapıl arı sürekli kapalı tutulan, ancak mevzuat ın bel irt ti ği hâllerde aynı oda dışı ndaki hükümlüler arası nda ve dış çevre ile temasla rın geçerli olduğu sıkı güvenlik rejimine tâbi hükümlülerin bir veya üç kişi li k odalarda barı ndırı ldı kları tesislerdir. Bu kurumlarda bireysel veya grup hâlinde iyileşti rme yöntemleri u ygulanı r.
(2) Ağırl aştı rıl mış müebbet hapis cezası na mahkûm olanlar ile süresine bakıl maksız ın, suç iş leme k amacıyla örgüt kurmak, yönetmek veya bu örgütün faaliyeti çerçevesinde, Türk Ceza Kanununda yer alan; a) İnsanlığa karşı suçlardan (madde 77, 78), b) Kasten öldürme su çları ndan (madde 81, 82), c) Uyuş tu r ucu veya uyarı cı madde imal ve ticareti suçundan (madde 188), d) Devletin güv enli ğine k arşı suçlardan (madde 302, 303, 304, 307, 308), e) Anayasal düzene ve bu düzenin işl eyişi ne karşı suçlardan (madde 309, 310, 311, 312, 313, 314, 315), Mahkûm olanl arın cezal arı, bu kurumlarda infaz edilir.
(4) Birinci fı krada tanı mı yapı la n kurumları n iht iy acı karşı lama bakımında n yetersiz olması hâlinde, diğer kapalı ceza infaz kurumlarının yüksek güvenlikli bölümleri kullanılı r.”, 6.4. “Nakiller ” b aşlı k l ı 53 üncü maddesinde “Hükümlüler, kendi istekleri veya toplu sevk, disiplin, as ayiş ve güvenlik, hast alı k, eğit im, öğreti m, suç ve yargı lama yeri nedenleriyle başka bir kuruma nakledilebili rler.” , 6.5. “Kendi istekleri ile nakil ” b aşlık lı 54 üncü maddesinde, “(1) Hükümlülerin kendi istekleri ile bulundukları kurumdan başka kurumlara nakledilebilmeleri için; a) Gitmek istedikleri kurumlardan durumları na uygun en az üç yeri belirten bir dilekçe vermeleri, b) Nakil giderlerini peşin olarak ödemeyi kabul etmeleri, c) Ceza infaz kurumları nda bulunul ması gereken sürenin üç aydan fazla olması , d) İyi hâl göstermeleri, disiplin cezası almamış veya kaldırıl mış olması, e) İst ekt e bulunulan kurumda yer, kapsama gücü ve sını fı nın uygun bulunması ve tutukevi olmaması, f) Mahkûmiyet sürelerine uygun hükümlülerin barı ndırı ldı ğı bir kurum olması, g) Daha önce disiplin nedeniyle ayrıl mak zorunda kald ıkla r ı kurum olmam ası, Gerekir.” , 7. 6328 sayı lı Kamu De n etçil iği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” b aşlı k lı 5 inci maddesinin birinci f ık rasın d a ; “Kurum, idarenin i şleyişi yle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işl emleri ile tutum ve da vranı şlar ını ; insan hakları na dayal ı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, a raşt ırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görev li dir.” , Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
8. 29/3/2020 tarih ve 31083 sayı lı Resmi Gazete’de yayı mlan an Ceza İ n f az Ku ru mla rın ın Yönetimi
İle Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İn f azı Hak k ınd a Yönetmeli ğin “Hükümlülerin Nakillerinde
Dikkat Edilecek Hu su slar” b aşlı k lı 127 nci maddesinin ilk fık rasınd a ; “Hükümlülerin nakillerinin 5275 sayıl ı Kanunun 53 ila 58 inci maddeleri hükümlerine göre gerç ekleştir il ir.” , 9. Adalet B ak an lı ğın ın 05/06/2015 tarihinde kabul edilerek yü rü rlü ğe konulan 167 sayı lı Ceza İnf az
Ku ru mların ın Tahsisi, Nakil İşl emle ri ve Diğ er Hükümler konulu Genelgenin “Hükümlülerin Kendi
İst ekleri İle Nakill eri” b aşlı k lı 15 inci maddesinde, Kanunun ve Yönet meli ğin “Kendi istekleri ile n akil ” maddelerinde aranan şartlara ek olarak; ‘‘h) Talep ettikleri ceza infaz kurumunda kendileri, diğer hükümlüler ve kurum açısı ndan güvenlik riski oluşt urmaması, ı) Disiplin nedeniyle a y rıl dıkları kurumlar hariç, talep ettikleri kurumlarda daha önce kalmış iseler, Bakanlı kça değ erlendiri lmek üzere; kendileri, diğer hükümlüler veya kurum açısı ndan somut gerekçelerle güvenlik riski oluşturup oluşturmayacakları hususunda bu yer idare ve gözlem kurulunun taleple ilgili görüşünün alı nmış olması, j) Ba kanl ık taraf ından dönem itibariyle ist eğe bağlı nakle kapatı lmış olmaması, gerekir” , 10. Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi’nin Üye Devletlere Avrupa Cezaevi K u rall arı Hakkın da REC (2006) 2 S ayıl ı Tavsiye K ar ar ına “Ek Temel İlkeler” başl ıkl ı 3 üncü maddesinde; “Özgürl üğünden yoksun bırakıl an kişi lere getirilen kısı tl amalar, asgari gereklilikte ve hakları nda hükmedilen kararı n meşru amacıyla orant ıl ı olmalı dır.’’, 10.1. “Y erleşti rm e ve Barın dırm a ” b aşlık lı 17.1. , 17.2. ve 17.3 üncü maddelerinde, “Mahpuslar, mümkün olabi ldi ğince evlerine veya sosyal rehabilitasyon ortaml arına yakın cezaevlerine yerleşti ril meli dirl er.” , “Cezaevlerine y erleşti rme de, suçun deva mlı takibi, güvenlik ve emniyet gerekleri ve tüm mahpuslara uygun rejimlerin sağl anması ihtiyacı hesaba katı lmalı dır.” , “ İlk yerleşti rme ve sonradan yapılacak bir cezaevinden diğ erine nakil konusunda, mümkün olabildiğince mahpusa danışılmalıdır.’’, 10.2. “Dış Dünya ile İli şki” b aşlı k lı 24.4. ve 24.5 inci maddelerinde, “Ziyaretler için yapılan düzenlemeler, mahpuslara aile il işkilerini mümkün olduğunca normal bir düzeyde sürdürmelerine ve geli şti rmelerine izin verecek bir tarzda olmalı dır.” , “Cezaevi yetkilileri, dış dünyayla yeterli bir il etiş im sürdürmelerinde mahpuslara yardı m etmelidirler ve bunun için onlara “uygun destek ve y ar dı m sağl amalıdı rlar .”
Düzenlemelerine yer veri lm işt ir.
IV. KAMU DENET ÇİSİ YAHYA A KMAN ’IN KAMU B AŞDE NET ÇİSİ ‘NE ÖNE RİSİ
11. İl gil i mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendiril di ğinde, başv uru konusuna il işki n “ Kısmen
Tavsiye Kısm en Ret Karar Öne risi” Kamu Başde netçisi ’ne sunul muşt ur.
V. DEĞERLENDİRM E VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden 12. B aşvuran 1 numar alı paragrafta a yr ınt ıl arına yer verilen b aşvurusunda, aile bütünl ü ğünün s a ğla nması adına, ailesine yakın bir ceza infaz kurumuna naklinin yapıl masını talep etmektedir.
13. Ceza ve güvenlik tedbirlerinin infaz ı yla ul aşıl mak istenen temel amaç, Kanunun 3 üncü maddesinde, “ …önceli kle genel ve özel önlemeyi sağl amak, bu maksatla hükümlünün yeniden suç işl emesini engelleyici etkenleri güçlendirmek, toplumu suça karşı korumak, hükümlünün; yeniden sosyalleşmesini teşvik etmek, üretken ve kanunlara, nizamlara ve toplumsal kurallara saygıl ı, sorumluluk taşı yan bir yaşam biçimine uyumunu kolaylaşt ırmak …” olarak ifade edil mi şti r. Bu düzenleme doğrult usunda Kanun koyucu, bir
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
taraftan suçun ka rşılı ğı olan cez anın u ygulanma sı yl a benzer fiilleri engellemeyi hedeflemekte; diğer taraftan ise, hükümlüyü topluma kaz andırar ak sosyal b arışı tesis etmeye çabal amaktadı r. Dola yı sı yl a infaz ın, özellikle hapis cez asını n infaz ını n amacı, sadece belli bir yerde çekilmesi gereken c ez anın sürekli li ği için hükümlünün infaz kurumunda muhafaza edilmesi de ğil dir. Hükümlü, cez anın inf az ından sonra yeniden topluma dönece ğinden, infaz sırasında hükümlünün yeniden toplumun bir üyesi olm asını sağlam ak ve suç işl enme sini önlemek amacı yla i yil eşti rilmesi gerekli li ği ön plana çıkm ışt ır. Bu b ak ım dan, hükümlülerin yak ın larıyla olan il işkil erin in d evamın ın sağl an ması, infaz rejiminin ısl ah edici rolünün bir parç asıdı r.
14. 5275 sa yıl ı Kanun, ilgili Yönetmelik ve 167 sa yıl ı Genelge, hükümlülerin, ailelerinin ikamet yerlerine ya kın ceza infaz kurumlarına ye rleşti rilmelerine yönelik emredici bir hüküm içermemektedir. Buna karşı lı k
5275 sa yıl ı Kanun, ilgili Yönetmelik, ve 167 sayı lı Genelge’de, hükümlülerle ilgili düzenlenen ‘Kendi
istekleri ile nakil ’hükmü ile, disiplin cez ası, zorunlu hal, hastalık hali olmasa dahi, maddede düzenlenen şartlar oluşt u ğu takdirde naklin mümkün olduğu nun düz enlenmiş olm ası, bu maddedeki nakil sebebinin hükümlüler tarafınd an genel olarak ‘ailelerinin ikamet etti ği yer veya ailelerine ya kın yerlere nakil ’hükmü olarak de ğerlendiril ip, nakil gerekçesinde bu hükme da yanmı şlardır.
15. T.C. Ana yasası’nın 20 nci maddesinde, A İHS’in 8 inci maddesi u yarın c a, herkesin ‘özel ve aile h a ya tı na sa ygı h akkına ’sahip old uğu düz enlenmiştir. Hapis cez ası na mahkûmiyet, doğası gere ği, hükümlünün özel ve aile h a yatı nın kısı tl anması sonucunu do ğura caktı r. Ancak mahkûmun yak ın ları ile b ağlan tıd a k almasın ın , özel ve aile h ayatın a saygı h ak kın ın esa s lı u n su rların d an old u ğu ve cezaevi idaresinin bu konuda gerekli yard ımı s ağ la mas ı ger ek tiği Avrupa İnsan Hakla rı Mahkemesi tarafından vurgulanan bir husustur. (Messina v. Italy, 25498/94; EpnersGefners v. Latvia, 37862/02)
16. A İHM, Vintman d av asına il işki n olarak ve rmiş olduğu 23/01/2015 tarihli Daire kar arında (Vintman v.
Ukrayna, 28403/05); A İHS’nin, mahkûmlara cez alarını n nerede infaz edil ece ği konusunda bir seçim hakkı tanımadığını , mahkûmlar ın ailelerinden a yrı oldukl arını ve ailelerinden uzak olm alarını n hapis c ez asını n bir sonucu olduğunu, ancak, mahkûmun, ailesinin ziyaretlerini z orlaştıracak ya da im kânsız hale getirebilecek denli uzak bir bölgede b arındırılm asını n, aile ha yatı na müdahale teşkil ed ebil e ce ğini beli rtmi şti r. Mahkeme orantı lı lı k yönünden yapt ığı incelemesinde ise; mahkûmun, ailesine ya k ın bir kuruma transfer talebinin reddi için, cezaevlerindeki aşırı yo ğunluğun m eşru bir gerekçe olarak öne sürülebil ece ğini ancak bu durumda dahi mahkûmun görece daha yakın cezaevlerine nakli hususunun değerlendiri lmesi gere kti ğini beli rtmi şti r. Aksi halde, yani kişi nin nispeten daha yakın bir bölgeye nakli önünde meşru bir engel yokken uzakta bulunan bir kurumda barındırılm ası halinde, AİHS’in 8 inci maddesinin ihlali sonucu doğabileceğini vurgul amışt ır.
17. Hem A İHM ka rarl ar ında, hem Birleşmi ş Milletler Genel Kurulunun 9 Aralı k 1988 tarihli ve 43/173 sa yıl ı kara rı yl a kabul edilen, “Herhangi Bir Şekil de Tutulan veya Hapsedilen K işi lerin K orunmasına İli şkin
Prensipler Bütünü” nün ilgili maddesinde, hem Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi’nin Üye Devletlere
Avrupa Cezaevi Kurall a rı Hakkında REC (2006) 2 Sayılı Tavsiye Ka rarının 17.1 inci maddesinde, hükümlülerin evlerine (ailelerine) yakın ceza infaz kurumuna yerle şti rilm elerinin uygun o ldu ğu beli rtilm işt ir.
18. Hükümlülerin dış dünyayla temaslarını n makul düzeyde devam ettirilmesi, bu bağlamda özellikle aileleriyle etkin bir il eti şim kurmalarına ya rdımcı ol un m ası , bu kişi lerin rehabilitasyonu ile de yak ından ilgilidir. Aile ba ğl arının korunup geli şti rilmesinin hükümlülerin psikolojisi açısı ndan olumlu sonuçlar doğurdu ğu, yeniden sos ya ll eşmel eri ve tekrar suç işl emelerinin önlenmesinde önemli bir unsur ol du ğu sıkl ıkl a ifade edilmektedir (Bu konuda ba kını z; İngilt ere ve Galler Bölgesi Ceza İnfaz K urumları
Denetçili ği, Y eti şkin Mahkûmları n Rehabilitasyonu konulu Rapor, Eylül 2014).
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
19. 5275 sa yıl ı Kanunun “Hapis cez ala rının infaz ında gözetilecek i lkel er” başlı klı 6 ncı maddesinin (b)
bendinde, hükümlülerin, insan onuruna yaraşan maddî ve manevî koşul lar alt ında düzenli bir yaş am sürdürmelerinin sağl anacağı beli rtilm işt ir. Bu kapsamda, idarenin söz konusu bendin ger e ği olarak, hükümlülerin iyi şa rtlar alt ında cez alarını çekmesini temin etme yüküml ül üğü bulunm aktadır. Başv uru ya konu nakil talebinde ise, ilgili infaz kurumunun kapasitesinin dolu olması gerekçesiyle ret işl emi tesis edil mi ştir. İd arenin ret işl emi değe rlendiril diğinde , meşru bir sebebin göz e ti ldi ği tespit edilebilmektedir.
Gerçekten “kurum kapas it esi”nin üstünde bir doluluğun varlı ğı, hem nakil talep eden bakım ından hem de nakil istenen infaz kurumunda mukim hükümlüler bakı m ından, cez anın çekilmesini z orlaştı racak ve gayri insani şartları do ğura cak bir durumdur.
20. Ancak hükümlülerin nakil taleplerine il işki n değe rlendirmele rin, genel olarak ceza infaz kurumu kapasitesi bakım ından ya pıl ması, aile ha yatı na sa ygı h akkını n gerekleri k ap samı nda yeterli olmamakta, bu nedenle, taleplerin, yalnı z ca hükümlü/tutuklu açısından de ğil , hükümlü/tutukluyu ziyaret etmek isteyen aile açısı ndan da de ğerlendir il mesi, -özellikle ailede çocuk olm ası durumunda- çocu ğun yüksek yar arının dikkate alınması, hükümlü/tutuklunun bulunduğu kurum ile ailesinin ikamet etti ği yer a ras ındaki mesafenin, ulaşım olanaklarını n, ailenin maddi durumunun, sağlı k sorunlarının, ailenin hükümlüyü ziyarete gelme sıkl ı ğı bilgilerinin birlikte ele alı narak d e ğe rlendirme yapıl ması gerekmektedir 21. Bununla birlikte, dünyada oldu ğu gibi ülkemizde de ya yıl an Kovid-19 s algın ın a k arşı 5275 s a yıl ı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnf az ı Hakkında Kanun’un 6 ncı maddesinin birinci fıkrasını n (f) bendi u ya rınca , ceza infaz kurumlarında a lı nan tedbirler ile S a ğlı k Bakanlı ğı ve Bilim Kurulu’nun tavsiyeleri do ğrult usunda hükümlü ve tut uklul arın nakillerinin geçici olarak du rdu rul du ğu, yüksek b ulaşıcıl ığı olan hastalı ğın halen spesifik etkili bir tedavisinin bulunamadığı, ceza infaz kurumlarını n toplu olarak yaş anan yerler ol ması ve bulaşıcı hastalıkl ar a çısı ndan risk oluşt urması nedeniyle bu aşam ada nakil istemlerinin ge rçekl eşti rilemediği de aşikardır.
22. Yukarıda ya pıl an açı klamalar ve tüm dosya k apsamı birlikte de ğerlend irildi ğinde; 22.1. Hükümlülerin nakil taleplerinin incelenmesinde, ceza infaz kurumları nın kapasitesi ve hükümlülerin ye rl eşti rilmelerinde dikkat edilmesi gereken di ğe r hususlar (kurumun güv enli ği ve hangi suç türüne ait odalar ın bulunduğu, kişi lerin can güvenli ğine il işk in olarak, talepte bulunanı n hası m olarak bil dirdiği bir kişi nin talep ett iği kurumda bulunup bulunmadığı gibi) göz önünde bulundu rulduğund an, her talebin uygun değerlendi rilemedi ği, bu bağl amda, başvu ranın, ‘nakil taleplerinin karşılan masında eşit li k ilkesine a yk ırılı k oluşt uran durumlar yaş a ndığı ’ iddi alarını n, İd ar e nin 2 nci paragrafta yer verilen açıkl amala rı ve başvuran tarafından iddi asına yönelik başkaca bir k anıt a yer verilmemesi karşısı nda, dayanaktan yoksun k aldı ğı, 22.2. Başvur anın, 5275 sa yıl ı Kanun’un 9 uncu maddesinin üçüncü fıkrası u ya rın ca yüksek güvenlikli veya bir bölümü yüksek güvenlikli kapalı ceza infaz kurumlarında ba rındırılm ak zorunda oldu ğu, ülkemizde yüksek güvenlikli kap alı ceza infaz ku rumlarının s a yıs ın ın kısı tl ı ve bu kurumlarda bulunan odala rın 1 ve
3 ki ş il ik olduğu, F tipi yüksek güvenlikli ve yüksek güvenlikli kapalı ceza infaz kurumlarını talep eden
birçok kişi olduğu; bu taleplerin olumlu karşılan ması halinde, kurumların güvenli bir ş ekil de işl e yişi nin neredeyse imkânsız hal alaca ğı nın d e ğerlendi rildi ği, kaldı ki başvu ranın naklini talep etti ği kurumlarda terör suçundan bulunan hükümlü/tutuklulara a yrılan odaların kapasitelerinin dolu olduğu, 22.3. Diğer yandan, a yn ı suç türünden çok fazla tutuklu ve hükümlünün a ynı kurumda barındırı lm ası durumunda bu tutuklu ve hükümlülerin fikir ve eylem birliği içinde hareket etmeleri nedeniyle kurum güvenli ğini zafiyete u ğra tabilece ğini n de ğerl endir il diği, bu kapsamda baş vuranın da kendi suç türünden tutuklu ve hükümlülerin yo ğun oldu ğu ku rumları talep etmesi nedeniyle nakil taleplerinin uygun değerlendiril emedi ği, 22.4. Sonuç olarak, ba şvuranın nakil talebinin reddedilmesinde meşru sebeplerin göz eti ldi ği ancak başvuranın içinde bulun duğu durumun, aile ha yatı na ve rehabilitasyonuna olumsuz etkileri olab il ece ği
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr
dikkate alı ndığınd a, başv uranın nakil koşul larını t aşım ası ka ydı yl a (disiplin cezası almamış olması ya da kaldı rıl mış olması / nakil giderlerini peşin ödemeyi kabul etmeleri gibi) ba şvuranın nakil talep ett iği ceza infaz kurumlarını n hâli haz ırda kapasitelerinin üzerinde dolu olm ası nedeni ile nakli sağlanamamış olsa da nakil talep edilen kurumlarda boşalm a olm ası yahut ailesine daha ya k ın illerde durumuna uygun ve kapasitesi müsait kurumların bulunm ası durumunda, Covid-19 salgını kaps amı nd a alı nan tedbirlerin kaldı rılması nı takiben, nakil taleplerinin İdarece yeniden de ğe rlendiril mesi ge rekti ği kanaatine varıl mı ştı r.
B. İyi Yönetim İlk eleri Yönünden Değerlend irme 23. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 sa yıl ı mükerrer Resmi Gazetede ya yım lan an Kamu
Denetçili ği Kurumu Kanununun U ygulanm asına İli şkin Usul ve Esaslar Hakkında Yön etm eli ği n “İyi yönetim ilkeleri” b aşlı klı 6 ncı maddesinde yer verilmi ş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapıl an değerlendirm e neticesinde; 23.1. Şikâyet başvurusun un inceleme ve ar aştı rması kapsamı nda Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgeler bakımından İd ar e tara fın dan süresi içerisinde işlem tesis edilmediği ve böylelikle “makul sürede karar verme” ve “ka rarın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun dav ran ıl madığı, 23.2. Di ğer yandan söz konusu nakil talebinin reddine il işki n başvuran a iletilen cevabi yaz ıda, İdarenin kararın a karşı hangi sürelerde hangi mercilere baş vurulabil ece ğini n gösteri lm ediği anlaşıldı ğından “karara karşı başvuru yoll arının gösteril mesi” ilkesine de uygun dav ranıl madı ğı tespit edil mi ş olup İd are ye bu ilkelere uygun d avra nması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA Ö Z GÜRL Ü ĞÜNE İL İŞ Kİ N YASAL MEVZUAT
24. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sa yıl ı Kamu Den et çil iği Kurumu Kanununun 17 nci maddesinin sekizinci fıkrasına göre Kamu De netçili ği Kurumuna dava açma süresi içinde yapıl an başvuru, işl eme ye b aş lamış olan dava açma süresini durdurmakta olup, anıl an Kanunun 21 inci maddenin birinci fıkr ası u yarınca başvurunun Kurum tara f ından reddedilmesi hâlinde, (varsa) durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliği nden itibaren k aldığı yerden işl eme ye b aşlar, 21 inci maddenin ikinci fıkrası u ya rınca ise tavsiye kar arı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işl em tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise (varsa) d urmuş olan dava açma süresi kaldı ğı yerden işl eme ye devam edecek olup ilgili
İd arenin işl emi ne ka rşı Ankara İd are Mahkemesi nezdinde ya r gı yolu açıkt ır.
VII. KARAR
Yukarıda ya pıl an a çı klamalar, anıl an mevzuat hükümleri ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendiril di ğinde; B A Ş VURUNUN KISMEN KABULÜ KISMEN REDDİNE, Başvur anın talep ett i ği kurumlara nakledilmesi talebinin REDDİNE, Diğe r yandan, Kovid-19 s algın ı kapsamı nda alı nan tedbirlerin kaldı rılmasını takiben, başvuranın nakil koşul larını taşıması ka ydı yla, talep ett i ği kurumlarda boşalm a olm ası yahut ailesine daha yakın illerde durumuna uygun ve kapasitesi müsait infaz kurumlarının bulunması durumunda, nakil talebinin yeniden değerlendiril mesi hususunda ADALET B AKAN L IĞINA T AVS İYEDE BULUNULMASINA,
6328 sa yıl ı Kanunun 20 nci maddesinin üçüncü f ıkrası u ya rınc a, bu karar üzerine tesis edilecek iş lem in
veya eylemin 30 (otuz) gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna; Kar arın, Başvur ana ve
Adalet B akanlı ğına tebli ğine Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başd enetçisi ’nc e karar verildi.
Ş eref MALKOÇ
Kamu B aşd en etçisi
Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalan mıştı r.
Kava klı d ere Mah. Zeyti n d alı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA e-Posta : iletisim@ombudsman.gov.tr İn tern et Adresi : www.ombudsman.gov.tr