|
ÖZET: Başvuru, Adana’nın Çukurova ilçesinde bulunan bir arazinin yol hizmeti talebiyle ilgilidir. Başvuran, 1999 yılında imar geçişi sonrası arsa niteliği kazanan arazisine, belirtilen yol ve bulvarların yapılmadığını belirterek 22 yıl boyunca düzenli vergi ödediği halde mağduriyetinin giderilmesini istemektedir. Çukurova Belediyesi, başvuruya verdiği yanıtta, kısmi arsa ve arazi düzenlemesi çalışmalarının devam ettiğini ifade etmiştir.
Kamu Denetçiliği Kurumu, şikayet üzerine ilgili idarelerden bilgi talep etmiş ve alınan yanıtlarda, imar uygulamalarının iptal edildiği ve yol açma işlemlerinin bu nedenle gerçekleştirilemeyeceği belirtilmiştir. Ancak, başvuranın talebinin karşılanamadığı ve yol yapım sürecine dair herhangi bir zaman çizelgesinin sunulmadığı tespit edilmiştir. Bu durum, hukuk güvenliği ve belirlilik ilkeleri açısından sorun teşkil etmektedir. Sonuç olarak, Kamu Denetçiliği Kurumu, Çukurova Belediye Başkanlığı’na, kısmi arsa ve arazi düzenlemesi ile yol yapım işlemlerinin hızlandırılması yönünde tavsiyede bulunmuştur. İlgili idarenin, bu tavsiyeye uygun hareket etmesi ve işlemleri 30 gün içinde bildirmesi gerekmektedir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/11095-S.22.17046
BAŞVURU NO : 2022/5285
KARAR TARİHİ : 01/09/2022
TAVSİYE KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : ÇUKUROVA BELEDİYE BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Maliki olduğu arazisine yol hizmeti sağlanması talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 07/04/2022
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Şikayetçi dilekçesinde özetle, Adana ili Çukurova ilçesi sınırları içinde Mahallesinde bulunan arazisinin, 1999 yılında imar geçmesi sonucu arsa niteliği kazandığını ancak imar projesinde belirtilen yol ve bulvarın yapılmadığından dolayı 22 yıldır vergisini düzenli ödediği halde arazisinin arsa niteliği kazanamadığını, konunun araştırılması için CİMER yoluyla yaptığı başvuruya Çukurova
Belediyesince 22.08.2021 tarih ve sayılı yazı ile cevap verildiğini, 22 yıldır yol ve hizmet için beklediğini ifade ederek, mağduriyetinin giderilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kamu Denetçiliği Kurumumuzca şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla şikayet edilen idareden 11/05/2022 tarihli ve S. sayılı yazı bilgi ve belge talebinde bulunulmuş olup;
2.1. Çukurova Belediye Başkanlığı İmar ve Şehircilik Müdürlüğü’nden alınan 18/05/2022 tarih ve
E sayılı yazıda, “Adana İli, Çukurova İlçesi, Mahallesinde bulunan ve ilgi yazınızda bahse konu olan CİMER başvurusunda ada nolu parseli kapsayan alanda
Çukurova Belediyesi Encümeni’nin 04/08/2021 tarih ve sayılı kararı ile kısmi arsa ve arazi düzenlemesi işi yapılmakta olup çalışmalar devam etmektedir.” açıklamasına yer verilmiştir.
2.1.1. Çukurova Belediye Başkanlığı Fen İşleri Müdürlüğü’nden alınan 20.05.2022 tarih ve
E sayılı yazıda özetle, “ … İlgi yazınız müdürlüğümüz teknik memurlarınca etraflıca incelenmiş olup; Şikayet konusu olan arsa niteliğindeki taşınmaz için;
Müdürlüğümüzce iş ve işlemlerin yapılabilmesi için İmar ve şehircilik Müdürlüğünce yapılan çalışmaya
istinaden; Çukurova Belediyesi Encümeninin 04/08/2021 tarih ve sayılı kararı alınarak; Anılan ada ve çevresinde yapılması başlanılan kısmi arazi ve arsa düzenlemesinin bitirilmesi halinde ilgili alanda
Müdürlüğümüzce yapılacak program dahilinde iş ve işlemler başlatılabilecektir.
İlgili CİMER başvurusuna verilen cevabının geçerliliğini koruduğu, ayrıca 1. soruya verilen cevap ile İmar ve Şehircilik Müdürlüğünün Çukurova Belediyesi Encümenince alınan 04/08/2021 tarih ve sayılı kararı ile kısmi arazi ve arsa düzenlemesi yapıldığı, ilgili düzenleme çalışmasının aşamasının İmar ve Şehircilik
Müdürlüğünden alınması gerektiği, ayrıca Müdürlüğümüzce yol iş ve işlemi için arazi ve arsa düzenlemesine müteakiben program dahilinde işleme alınacaktır. …” açıklamalarına yer verilmiştir.
2.2. Adana Büyükşehir Belediye Başkanlığı Yazı İşleri ve Kararlar Dairesi Başkanlığı’ndan alınan 24/05/2022 tarih ve E sayılı yazıda özetle, “Belediyemiz ilgili birimlerince konu hakkında verilen cevaplar Ek’ te sunulmuştur.” açıklamasına yer verilmiş cevabi yazı ekinde alınan;
2.2.1. Yol Yapım Bakım ve Onarım Dairesi Başkanlığı’nın 23.05.2022 tarihli
E 1 saylı yazısında özetle, “Söz konusu dilekçe incelenmiş; İlimiz Çukurova İlçesi mahallesinde bulunan taşınmaza giden yolun yapılması talep edilmiş olup talep dilekçesinde ada-parsel bilgisi mevcut olmadığı ve Çukurova Belediye Başkanlığınca verilen cevapta imar uygulaması iptali olduğu tespit edilmiş olup mülkiyet problemi giderilmeden Belediyemiz sorumluluğunda kalan yolların açılma işlemi gerçekleştirilememektedir. …”,
2.2.2. İmar ve Şehircilik Dairesi Başkanlığı’nın 18.05.2022 tarih ve E sayılı yazısında özetle, “İlgi yazı eki incelendiğinde, yazı içeriğinde belirtilen şikayet konusunun, imar planı ile belirlenen imar yollarının açılması talebi ile ilgili olduğu görülmektedir. İmar planında belirlenen imar yollarının açılması Müdürlüğümüz yetki ve sorumluluk alanına girmemektedir.”,
açıklamalarında bulunulmuştur.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan
Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.
4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Kurumun görevi başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “ Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”
4.1. Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğinin “Karar verme süresi” başlıklı 36’ncı maddesinde “Kurum, inceleme ve araştırmasını şikâyet tarihinden itibaren en geç altı ay içinde sonuçlandırır.” düzenlemesine yer verilmiştir.
5. 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun;
5.1. “Büyükşehir ve ilçe belediyelerinin görev ve sorumlulukları” başlıklı 7’nci maddesinde, “ … g)
Büyükşehir belediyesinin yetki alanındaki mahalleleri ilçe merkezine bağlayan yollar, meydan, bulvar, cadde ve ana yolları yapmak, yaptırmak, bakım ve onarımı ile bu yolların temizliği ve karla mücadele çalışmalarını yürütmek; kentsel tasarım projelerine uygun olarak bu yerlere cephesi bulunan yapılara ilişkin yükümlülükler koymak; ilân ve reklam asılacak yerleri ve bunların şekil ve ebadını belirlemek; meydan, bulvar, cadde, yol ve sokak ad ve numaraları ile bunlar üzerindeki binalara numara verilmesi işlerini gerçekleştirmek.
… Büyükşehir belediyeleri birinci fıkranın (l), (s), (t) bentlerindeki görevleri ile temizlik hizmetleri ve adres ve numaralandırmaya ilişkin görevlerini belediye meclisi kararı ile ilçe belediyelerine devredebilir, birlikte yapabilirler.
…
İlçe belediyelerinin görev ve yetkileri şunlardır:
a) Kanunlarla münhasıran büyükşehir belediyesine verilen görevler ile birinci fıkrada sayılanlar dışında kalan görevleri yapmak ve yetkileri kullanmak.”
6. 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun;
6.1. “Belediyenin görev ve sorumlulukları” başlıklı 14’üncü maddesinde, “Belediye, mahallî müşterek nitelikte olmak şartıyla;
a) İmar, su ve kanalizasyon, ulaşım gibi kentsel alt yapı; coğrafî ve kent bilgi sistemleri; çevre ve çevre sağlığı, temizlik ve katı atık … .. hizmetlerini yapar veya yaptırır….”
hüküm ve açıklamalara yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ Av. FATMA BENLİ YALÇIN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
7. Kamu Denetçisi tarafından dosya kapsamında yapılan değerlendirme neticesinde, başvuru konusuna ilişkin “Tavsiye Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
8. Uyuşmazlık konusu; şikâyetçi özetle, Adana ili Çukurova ilçesi sınırları içinde
Mahallesinde bulunan arazisinin, 1999 yılında imar geçmesi sonucu arsa niteliği kazandığını ancak imar projesinde belirtilen yol ve bulvarın yapılmadığından dolayı 22 yıldır vergisini düzenli ödediği halde arazisinin arsa niteliği kazanamadığını, 22 yıldır yol ve hizmet için beklediğini ifade ederek, mağduriyetinin giderilmesini talep etmektedir.
9. Şikayetçinin uyuşmazlık konusunun araştırılması için CİMER yoluyla yaptığı başvuruya Çukurova
Belediyesince 22.08.2021 tarih ve sayılı yazı ile verilen cevabın mağduriyetini gidermediği iddiasıyla Kurumumuza başvuruda bulunduğu anlaşılmıştır. Şikayetçinin dilekçesinde yer verdiği bahse konu cevap yazısında, “İlgi talebinizde Mahallesi ada parsele giden yolların açılması talep etmektesiniz. Bahse konu olan Mahallesi ada parsel ve çevresindeki yollara imar uygulaması Adana 1.İdare Mahkemesi sayılı ve Danıştay 6.Dairesinin Esayılı kararı ile iptal edildiğinden yol açma çalışmaları tarafımızca yapılamamaktadır. İmar ve Şehircilik Müdürlüğünün uygulama planlarının onanmasına müteakip Müdürlüğümüzce gerekli yol
açma çalışmaları program dahilinde yapılacaktır.” yönünde açıklamaların yapıldığı anlaşılmıştır.
10. ‘Büyükşehir İçindeki Yolların Sorumluluğu’ konusu hakkında Çevre ve Şehircilik Bakanlığı
Yerel Yönetimler Genel Müdürlüğü’nün internet sayfasında yer verilen 17/06/2020 tarih, 1 71188846/250/ 118431 sayılı görüş yazısında , özetle; “…Yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri kapsamında, ilçe belediyeleri merkezindeki 6360 sayılı Kanun’un yürürlüğü öncesi mahalle olan yerler ile
6360 sonrası ilçeye bağlanan mahallerin içindeki şehir içi yolların sorumluluğunun ilçe belediyesinde
bulunduğu, 6360 sayılı Kanun ile ilçeye bağlanan ve köyden mahalleye dönüşmüş mahalleleri ilçe merkezine bağlayan yollar ile bu mahalleleri birbirine bağlayan yolların sorumluluğunun büyükşehir belediyesinde bulunduğu değerlendirilmektedir.
Diğer taraftan 6360 sayılı Kanun öncesi köy iken köy bağlısı (yazlık-kışlık kullanım dâhil) ve köy tarlası vb. hükümdeki yerlerle ilgili büyükşehirlere kanunla verilen özel bir yetki ve sorumluluk olmadığından belediyelerin şehir içi yol yapımıyla ilgili genel yetkisine istinaden; mahalle bağlıları ve tarlaları ile mahalle merkezleri arasındaki yollar ile aynı mahallenin bağlılarını ve tarlalarını birbirine bağlayan yolların sorumluluğunun ilçe belediyesinde bulunduğu değerlendirilmektedir. …” şeklinde görüş verildiği tespit edilmiştir.
11. Somut olayda, uyuşmazlık konusu hakkında Çukurova Belediye Başkanlığı’ndan alınan cevabi yazılar incelendiğinde; Adana İli, Çukurova İlçesi, Mahallesinde bulunan ve ada nolu parseli kapsayan alanda Çukurova Belediyesi Encümeni’nin 04/08/2021 tarih ve sayılı kararı ile kısmi arsa ve arazi düzenlemesi işi yapılmakta olduğu ve çalışmaların devam ettiği, anılan ada ve çevresinde yapılması başlanılan kısmi arazi ve arsa düzenlemesinin bitirilmesi halinde ilgili alanda yapılacak program dahilinde iş ve işlemlerin başlatılabileceği yönünde açıklamalarına yer verildiği tespit edilmiştir.
12. Şikâyet konusu açısından mevcut durumda, Mahallesi ada parsel ve çevresindeki yollara imar uygulamasının Adana 1.İdare Mahkemesi sayılı ve
Danıştay 6. Dairesinin sayılı kararı ile iptal edildiği, ada nolu parseli kapsayan alanda Çukurova Belediyesi Encümeni’nin 04/08/2021 tarih ve sayılı kararı ile kısmi arsa ve arazi düzenlemesi işi yapılmakta olduğu ve çalışmaların bitirilmesi halinde ilgili alanda yapılacak program dahilinde iş ve işlemlerin başlatılabileceği, ancak söz konusu işlemin ne zaman gerçekleştirileceği konusunda herhangi bir süre öngörülmediği, konuya ilişkin bir takvim/program bilgisine yer verilmediği tespit edilmiştir. Anayasa’nın 2 nci maddesinde yer alan hukuk devletinin temel ilkelerinden biri “belirlilik”tir. Bu ilkeye göre, yasal düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır ve uygulanabilir olması; ayrıca kamu otoritelerinin keyfi uygulamalarına karşı koruyucu önlem içermesi de gereklidir…Hukuk güvenliği, normların öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılar (Anayasa Mahkemesi’nin 18/01/2018 tarihli ve E.2017/129, K.2018/6 sayılı
Kararı). Dolayısıyla hukuk güvenliğinin sağlanması açısından mevzuatta belirtilen süreçlere ilişkin belli bir süre öngörülmesi ve bu kapsamda yapılacak iş ve işlemlerin belirlenen program kapsamında tamamlanması gerektiği tespit edilmiştir.
13. Anayasada, Devletin temel amaç ve görevleri; kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ilkesiyle bağdaşmayacak surette sınırlayan ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için
1 https://webdosya.csb.gov.tr/db/yerelyonetimler/icerikler/yollarin-sorumlulugu-20200717082357.pdf (Erişim tarihi 06/07/2022)
gerekli şartları hazırlamaya çalışmak olarak sayılmıştır. Devletin, sosyal ve ekonomik alanlarda Anayasa ile belirlenen görevlerini, bu görevlerin amaçlarına uygun önceliklerini gözeterek malî kaynaklarının yeterliliği ölçüsünde yerine getireceği hususu hüküm altına alınmıştır.
14. Zamanla değişen ve düşüncelerine göre farklılık arz edebilecek olan kamu yararı konusunda karar verecek olanların, yetkilerini kullanırken o toplum içinde yaşayanların genel eğilimlerini dikkate almaları; mümkün mertebe ferdi çıkarlarla kamunun çıkarları arasında bir denge kurmaya çalışmaları gerekir. (Yusuf Göven “Kamulaştırma İşlemlerinde Kamu Yararı”, Dumlupınar Üniversitesi
Sosyal Bilimler Dergisi, 1999 S.1 s.14)
15. Elbette mali kaynakların ihtiyaçlara yöneltilmesinde nüfus yoğunluğu, hizmete ihtiyaç duyulan öncelikli yerlerin olması ve malî kaynakların öncelikle nüfusun yoğun olduğu yerlere yönlendirilmesi gibi gerekçelerin makul karşılanması ve “hizmetin ivediliğinin belirlenmesinde somut olayın durumuna göre bir değerlendirme yapılması” kriterinin esas alınması gerekmektedir.
16. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde, yargı mercii tarafından iptal edilen imar uygulaması sonrası kısmi arsa ve arazi düzenlemesi çalışmalarının tamamlanması ve başvuran tarafından talep edilen yolun açılması için ilgili mevzuat kapsamında gerekli iş ve işlemlerin sonuçlandırılmasının gerektiği anlaşılmakla birlikte, şikâyetçinin ‘ Mahallesinde bulunan arazisinin, 1999 yılında imar geçmesi sonucu arsa niteliği kazandığını ancak imar projesinde belirtilen yol ve bulvarın yapılmadığından dolayı 22 yıldır vergisini düzenli ödediği halde arazisinin arsa niteliği kazanamadığı’ iddiası karşında, uyuşmazlık konusu hakkında gelinen aşamada şikayetçi talebinin halen karşılanamadığı, bununla birlikte Çukurova Belediye Başkanlığı’ndan alınan cevabi yazılarda özetle, “çalışmaların bitirilmesi halinde ilgili alanda yapılacak program dahilinde iş ve işlemlerin başlatılabileceği” bilgisi dışında söz konusu yol yapım işlemi sürecine ilişkin herhangi bir bilgiye yer verilmediği hususu dikkate alındığında hukuk güvenliği ve öngörülebilirliğin sağlanması amacıyla bahse konu yol yapım işi hakkındaki idari işlemlerin tamamlanması için sürecinin hızlandırılması gerektiği değerlendirilmiştir.
17. Yukarıda açıklanan hususlar, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; yargı mercii tarafından iptal edilen imar uygulaması sonrası Çukurova Belediye Başkanlığı tarafından ada nolu parseli kapsayan alanda
Belediye Encümeni’nin 04/08/2021 tarih ve sayılı kararı kapsamında yürütülen kısmi arsa ve arazi düzenlemesi çalışmalarının ve buna bağlı yol yapım iş ve işlemlerinin, hukuk güvenliği ve hukuki belirlilik ilkeleri kapsamında tamamlaması ve buna yönelik idari süreci hızlandırılması gerektiği tespit edilmiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
18. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarih ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde; ilgili idareden istenilen bilgi ve belgelerin makul sürede karar verme ilkelesine uygun şekilde Kurumumuza gönderildiği tespit edilmiştir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
19. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu
Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya
/
da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup ilgili idarenin işlem ya da eylemine karşı Adana İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
İlgili mevzuat hükümleri, yukarıda yer verilen açıklamalar ve dosya kapsamına göre, BAŞVURUNUN
KABULÜNE;
Hukuk güvenliği ve hukuki belirlilik ilkeleri kapsamında mezkur uyuşmazlık hakkında, Çukurova Belediye
Başkanlığı tarafından ada nolu parseli kapsayan alanda Belediye Encümeni’nin 04/08/2021 tarih ve sayılı kararı kapsamında yürütülen kısmi arsa ve arazi düzenlemesi çalışmalarının ve buna bağlı yol yapım iş ve işlemlerinin hukuk güvenliği ve hukuki belirlilik ilkeleri kapsamında tamamlaması ve buna yönelik idari iş ve işlemlerin hızlandırması için ÇUKUROVA BELEDİYE BAŞKANLIĞI’NA
TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
Kararın Başvurana ve Çukurova Belediye Başkanlığı’na tebliğine,
6328 sayılı Kanunun 20 inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca Çukurova Belediye Başkanlığı’nca bu
karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi