|
ÖZET: Başvuru, Manisa Büyükşehir Belediye Başkanlığı’na, Savaştepe-Soma güzergahında D4 yetki belgesi ile taşımacılık yapılabilmesi için gerekli izinlerin verilmesi talebini içermektedir. Başvuran kooperatif, 1994 yılından bu yana Balıkesir ili, Savaştepe ilçesi arasında toplu taşımacılık faaliyetinde bulunmakta ve mevcut izinler doğrultusunda hizmet vermektedir. Ancak, Savaştepe-Soma hattında artan taşımacılık ihtiyacına rağmen, Manisa Büyükşehir Belediyesi tarafından gerekli izinlerin verilmediği belirtilmektedir.
Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuruyu değerlendirirken ilgili idarelerden bilgi talep etmiş ve yapılan incelemeler sonucunda, Manisa Büyükşehir Belediyesi’nin UKOME Kurulu tarafından başvurunun reddedildiği tespit edilmiştir. İlgili mevzuat çerçevesinde, D4 yetki belgesi ile taşımacılık yapabilmek için gerekli izinlerin alınması gerektiği ve mevcut araç sayısının yeterli olduğu gerekçesiyle başvurunun olumsuz sonuçlandığı ifade edilmiştir. Sonuç olarak, Kamu Denetçiliği Kurumu, başvurunun reddedilmesine karar vermiştir. Başvuran, kararın tebliğ tarihinden itibaren yargı yoluna başvurma hakkına sahiptir. Bu durum, ilgili mevzuat ve yönetmelikler çerçevesinde yürütülen taşıma hizmetlerinin düzenlenmesi açısından önem taşımaktadır. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/8510-S.23.13838
BAŞVURU NO : 2023/1085
KARAR TARİHİ : 11/07/2023
RET KARARI
Adres:
BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ : ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : MANİSA BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞI
D4 yetki belgesi ile il sınırları dışında (Savaştepe-Soma
BAŞVURUNUN KONUSU :
ilçeleri arasında) taşımacılık yapılabilmesi kapsamındaki gerekli izinlerin verilmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 20/01/2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Kurumumuza Kooperatifini temsilen yapılan
başvuru dilekçesinde kayıtlı olan hususlarda özetle; müvekkil kooperatifin 01/01/1994 tarihinde ana sözleşme ile kuruluşunu gerçekleştirdiği, kuruluş tarihinden itibaren kooperatif üyelerinin kayıtlı araçlar ve İdare tarafından verilen yetki ve izinlerle Balıkesir ili, Savaştepe ilçesi arasında D4 yetki (eskisi Y türü belge) belgesi ile dönüşümlü olarak toplu taşımacılık faaliyeti yerine getirdiği, 24/12/2022 tarihli İl Trafik
Komisyon kararına kadar müvekkil kooperatifin 23 adet minibüs ile taşımacılık faaliyetini gerçekleştirdiği, 11/06/2009 tarih ve 27255 sayılı değişiklik sonrası müvekkil kooperatif D4 yetki belgeli taşımacılık faaliyeti yapabilmek için 23 adet olan araç sayısının 10 adedini kooperatif tüzel kişiliğine, kalan araçları ise (13 adet) Şirketi adına 7 adet özmal araç; Şirketi adına 6 adet özmal araç tescil kaydı ile kuruluş gerçekleştirdiği, Balıkesir İl ve Savaştepe İlçe Trafik Komisyon Kararları ile 24/12/2012 tarihinden itibaren 23 adet araç için güzergâh belirlendiği, söz konusu araçların güzergâhlarının 24/12/2012 tarihi öncesinde belirlenen güzergâhlarla aynı olduğu, kanun değişikliği sonrası araç sayısının 10’a indirildiği ve faaliyetine aynı şekilde devam ettiği, bu sebeplerle müvekkil kooperatifin Balıkesir ili, Savaştepe ilçesi
/
arasında D4 yetki belgeleri ile toplu taşıma ihtiyacını karşıladığı, ancak ilin Savaştepe-Soma güzergâhında taşımacılık ihtiyacının arttığı, bu kapsamda müvekkil kooperatif tarafından Soma ilçesinin bağlı olduğu
Manisa Büyükşehir Belediye Başkanlığı Ulaşım Koordinasyon Kuruluna 25/11/2022 tarihinde başvuruda bulunulduğu, 29/11/2022 tarihinde verilen cevabi yazıda; konunun Soma Belediye Başkanlığı UKOME
Genel kurulunca incelenmek üzere UKOME Şube Müdürlüğüne gönderilmesi yazısının gönderildiği ve herhangi bir idari işlem ve karar alınmadığı, oysaki toplu taşıma hizmetinin 5216 sayılı Büyükşehir
Belediyesi Kanununa istinaden ilgi büyükşehir belediyesi yetki ve sorumluluğunda olduğu, Balıkesir
Büyükşehir Belediye Başkanlığının mevcut kayıtları incelendiğinde; Savaştepe-Balıkesir güzergâhında toplu taşıma hizmeti veren araç sayısının 23 olduğu, söz konusu araçların Savaştepe ilçesinden Balıkesir il merkezine olan ulaşım hizmetini dönüşümlü olarak sağladığı, ancak Savaştepe ilçesinde yaşayanların
Savaştepe-Soma arası güzergâh için taşıma ihtiyacı bulunduğu, söz konusu güzergâhta D1 belgeli toplu taşıma aracı bulunmadığından yolcuların mağdur olduğu, bu nedenle iller arası ve il içi taşımacılık yapan
D4 belgeli taşıtların ihtiyaca cevap verebileceğinin değerlendirildiği, önceki yıllarda müvekkil kooperatif tarafından kısa bir süre Savaştepe-Soma arasında taşıma hizmeti yapıldığı, ancak idarelerle anlaşamadığı için hizmet yapmaya devam edemedikleri, bu kapsamda Balıkesir Büyükşehir Belediye Başkanlığına başvuru yapıldığı ve 22/02/2018 tarihli UKOME kararları ile Savaştepe-Soma ilçeleri arasındaki çalışma izin ve onayların verildiği, ancak Balıkesir Büyükşehir Belediye Başkanlığınca izin verilmesine rağmen
Manisa Büyükşehir Belediye Başkanlığınca gerekli izin ve onay verilmediği için söz konusu güzergâhta hizmet sağlanamadığı, Savaştepe ilçesi Balıkesir iline 60 km uzaklıkta iken, Soma ilçesine 29 km mesafe bulunduğu, bu nedenle vatandaşların Soma ilçesinden bütün ihtiyaçlarını karşıladığı, ilçenin gelişmişlik düzeyinin ulaşım ihtiyacını daha önemli hale getirdiği, bölgenin ekonomik yapısı da göz önünde bulundurulduğunda Savaştepe ilçesinde yaşayanların Soma ilçesine erişimlerinin kolay olması gerektiği, söz konusu sebeplerden dolayı UKOME kararlarının güncellenmesi ve yolcu talepleri ile yeni taşımacılık isteklerinin de değerlendirilmesi gerektiği iddia ve ifade edilerek, müvekkil kooperatif tarafından Manisa
Büyükşehir Belediye Başkanlığına yapılan 25/11/2022 tarihli başvuru konusu D4 yetki belgesi ile il sınırları dışında taşımacılık yapılabilmesi kapsamındaki gerekli izinlerin verilmesi talep edilmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Kamu Denetçiliği Kurumumuzca verilecek karara esas olmak üzere başvuru belgesinde yer alan talebin
karşılanabilmesi ve eğer mümkünse ilgili idare ile başvurucu arasında muhtemel bir dostane çözümün tesisi amacı ile 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu hükümleri uyarınca inceleme ve araştırma gerçekleştirilmiştir. 6328 sayılı Kanunun “Bilgi ve belge istenmesi” başlıklı 18’inci maddesi hükmü uyarınca 07/03/2023 tarihli ve sayılı yazımız ile hem Balıkesir Büyükşehir Belediye
Başkanlığından hem de Manisa Büyükşehir Belediye Başkanlığından bilgi ve belge talep edilmiştir.
2.1) Balıkesir Büyükşehir Belediye Başkanlığının 18/04/2023 tarihli ve sayılı cevabi yazısında
özetle;
2.1.1) Şikâyetçi taleplerinin Manisa Büyükşehir Belediyesini ilgilendirmekte olduğu,
Kooperatifi, Şirketi ve Şirketi vekili Av.
tarafından Savaştepe-Balıkesir hattında B.B.B. yolcu taşımacılığı yetki belgesi ile yolcu taşımacılığı yapmakta olan müvekkil
Kooperatifi Şirketi ve
Şirketleri araçlarına 22/02/2018 tarih ve ve sayılı UKOME kararları ile
Savaştepe-Soma hattında verilen çalışma izninin yenilenmesinin talep edildiği,
2.1.2) Yapılan incelemeler neticesinde; ilgili kooperatif ve şirketlerinin araçlarına, 22/08/2018 tarih ve
ve sayılı UKOME kararları ile Savaştepe-Soma hattında mezkûr tarihte kooperatif/şirket adına kayıtlı araçlarına yolcu taşımacılığı yapmasına izin verildiği tespit edilmiş ise de, UKOME kararları sonrasında ilgili kooperatif ve şirketlerin taraflarına verilen çalışma iznine karşı başvuru yapmalarına rağmen Manisa
Büyükşehir Belediyesi UKOME Kurulunca karşılık bulamadığı,
2.1.3) 22/02/2018 tarihli UKOME kararlarının kooperatif ve şirket vekilinin yapmış olduğu 24/01/2023
tarihli başvurusuna istinaden 25/01/2023 tarih ve ve sayılı UKOME kararları ile çalışma izinlerinin yenilendiği,
2.1.4) Şikâyete konu alanda toplu taşıma hizmeti yapan özel/tüzel kişi bulunmamakta olup, Belediye
tarafından 24/01/2023 ve 22/08/2018 tarihli UKOME kararları ile istihsal edilen çalışma izinleri bulunsa da Manisa Büyükşehir Belediyesi UKUME Kurulunca çalışma izni verilmediğinden, ilgili kooperatifin toplu taşıma hizmeti yürütülemediği, Savaştepe-Soma hattında toplu taşıma sistemi bulunmadığı için toplu taşıma unsurlarının oluşturulmasının gerekli olduğunu gösterir 14/12/2022 tarihli teknik raporun bulunduğu, şikâyete konu alanda yürütülecek toplu taşıma hizmetinin ihale yolu ile yapılmadığı, Karayolları Taşıma Yönetmeliğinin il içi ve 100 kilometreye kadar olan şehirlerarası yolcu taşımaları başlıklı 7’nci madde hükümlerine istinaden yapıldığı ifadelerine yer verilmiştir.
2.2) Manisa Büyükşehir Belediye Başkanlığının 17/03/2023 tarihli ve sayılı cevabi yazısında
özetle;
2.2.1) Karayolları Taşıma Yönetmeliğinin il içi ve 100 kilometreye kadar olan şehirlerarası yolcu taşımaları
başlıklı 7’nci maddesinde, “ Bu yönetmeliğe göre düzenlenecek D4 yetki belgesi talep edenlerin, yüz kilometreye kadar şehirlerarası taşımalarda, ilgili illerden alınacak D4 yetki belgesi düzenlenmesinin o illerdeki mevcut arz/talep dengesi ve taşıma düzeni bakımından bir sakıncası olmadığına dair ilgili İl Trafik
Komisyonu veya UKOME kararlarını sunmaları, sunulacak kararlarda düzenlenecek D4 yetki belgesi için kullandırılacak taşıma hatları ve güzergâhları ile taşıt belgesine kaydedilecek taşıtların sayısı ve koltuk kapasitelerinin belirtilmesi şarttır.” hükmünün yer aldığı,
2.2.2) Şirket,
Kooperatifi ve Şirketi tarafından
Manisa Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Dairesi Başkanlığına hitaben verilen 25/11/2022 tarihli müşterek dilekçelerinde; Savaştepe-Soma hattında yolcu taşımacılığı faaliyetinde bulunmak için izin verilmesinin talep edildiği,
2.2.3) Balıkesir ili Savaştepe ilçesinde faaliyet gösteren mezkûr şirket/kooperatifin bugüne kadar Soma
ilçesinde verilmiş herhangi bir izin ve belgelerinin bulunmadığı, ilk defa taşıma hizmeti yapılması yönünde başvuruda bulunulduğu, Soma-Savaştepe-Balıkesir güzergâhında yolcu taşımacılığı yapılmak üzere
Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı tarafından verilen D4 yetki belgesi verilen(36), D1 yetkisi verilen(14)
olmak üzere toplam 50 otobüsün olduğu, yıllardır söz konusu güzergâhta taşıma hizmetinin sağlandığı,
2.2.4) Talep edilen taşıma hattı Soma ilçesini ilgilendiren bir konu olduğundan Manisa Büyükşehir
Belediyesi Ulaşım Koordinasyon Merkezi Yönetmeliğinin UKOME Kurul ve Komisyonları başlıklı 8’inci maddesinin yedinci fıkrasında yer alan, “… İlçe belediyelerini ilgilendiren ve ilçe belediyelerinin yetki alanı içerisinde oluşan ve o belediyenin sınırları içerisinde başlayıp biten ulaşım ve trafik hizmetleri konularında, İlçe Belediye Başkanlığı temsilcinin koordinasyonunda aşağıda belirtilen diğer kamu kurum ve kuruluşlarının temsilcilerinden meydana gelir. a) İlçe Belediye Başkanlığı Temsilcisi, b) İlçe Jandarma
Komutanlığı, Trafik Tim Komutanlığı Temsilcisi, c) İlçe Emniyet Müdürlüğü, Trafik Tescil ve Denetleme
Büro Amirliği Temsilcisi, ç) İlçe Şoförler ve Otomobilciler Odası Başkanlığı Temsilcisi, d) Manisa
Büyükşehir Belediyesi İlçe Koordinatör Şube Müdürlüğü Temsilcisi.” hükmü gereği 29/11/2022 tarih ve sayılı yazı ile izin belgesi taleplerinin UKOME Soma İlçe Alt Komisyonunda görüşülmek üzere
Soma Belediye Başkanlığına gönderildiği, UKOME Soma İlçe Alt Komisyonunun talepleri UKOME
Genel Kuruluna gönderdiği, 26/12/2022 tarihli ve sayılı raporunda yolcu taşımacılığı yapılmak istenilen güzergâhta araç sayısının yeterli olduğu, arz/talep dengesi bakımından ilave araca ihtiyaç bulunmadığı görüşünün bildirildiği, söz konusu mevzu 27/01/2023 tarihinde yapılan toplantıda görüşüldüğü, Kurulun sayılı kararı ile reddedildiği açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasa’sının “Dilekçe, Bilgi Edinme ve
Kamu Denetçisine Başvurma Hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinde; “… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan
Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler. … ” ,
4) 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi”
başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
4.1) Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmelik’in “Karar verme süresi” başlıklı 36’ncı maddesinde, “Kurum, inceleme ve araştırmasını şikâyet tarihinden itibaren en geç altı ay içinde sonuçlandırır…”,
5) 13/10/1983 tarihli ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun “İl ve İlçe Trafik Komisyonları”
başlıklı 12’inci maddesinde, ‘‘İl ve İlçe Trafik Komisyonlarının kuruluşu ile görev ve yetkileri: …( b )
bendinde Görev ve Yetkiler:
1. İl sınırları içinde mahalli ihtiyaç ve şartlara göre trafik düzeni ve güvenliğini sağlamak amacıyla gerekli tedbirleri almak, 2. Trafiğin düzenli bir şekilde akımını sağlamak bakımından alt yapı hizmetleri ile ilgili tedbirleri almak, trafikle ilgili sorunları çözümlemek, bütün ülkeyi ilgilendiren Trafik Güvenliği Yüksek Kurulunun müdahalesini gerektiren hususları İçişleri Bakanlığına iletmek.
3. Karayolu taşımacılığına ait mevzuat hükümleri saklı kalmak üzere, trafik düzeni ve güvenliği yönünden belediye sınırları içinde ticari amaçla çalıştırılacak yolcu ve yük taşıtları ile motorsuz taşıtların çalışma şekil ve şartları, çalıştırılabileceği yerler ile güzergâhlarını tespit etmek ve sayılarını belirlemek,’’,
6) 10/07/2004 tarihli ve 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun ” Büyükşehir ve İlçe
Belediyelerinin Görev ve Sorumlulukları ” başlıklı 7’inci maddesinin birinci fıkrasının (f) bendinde, “Büyükşehir belediyesinin görev, yetki ve sorumlulukları şunlardır:… Büyükşehir ulaşım ana plânını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini plânlamak ve koordinasyonu sağlamak; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek. ”; (p) bendinde, “Büyükşehir içindeki toplu taşıma hizmetlerini yürütmek ve bu amaçla gerekli
tesisleri kurmak, kurdurmak, işletmek veya işlettirmek, büyükşehir sınırları içindeki kara ve denizde taksi ve servis araçları dahil toplu taşıma araçlarına ruhsat vermek. (Ek cümle: 16/5/2018-7144/14 mad.) Büyükşehir içindeki toplu taşıma hatlarıyla ilgili olarak; şehir merkezine olan uzaklık, nüfus ve hattı kullanan sayısı kriterleri esas alınarak tespit edilecek hatlarla ilgili toplu taşıma hizmetlerinin işlettirilmesine karar vermek. ”; ikinci fıkrasında, ‘‘…Büyükşehir belediyeleri, birinci fıkranın (p)
bendinin ikinci cümlesinde yer alan kriterler esas alınarak büyükşehir belediye meclisi kararıyla belirlenen yerlerdeki toplu taşıma hatlarının işletmesinin o bölgede kurulu taşıma birlik veya kooperatiflerinden temin edilmesine karar verebilir. Bu durumda ihaleye katılacaklarda ve kullanılacak taşıma araçlarında aranacak şartlar belediyelerce belirlenir. (Değişik cümle:22/12/2021-7349/9 mad.)…’’
6.1) “Ulaşım Hizmetleri” başlıklı 9’uncu maddesinin birinci fıkrasında, “ (Değişik birinci fıkra:
12/11/2012-6360/8 mad.) Büyükşehir içindeki kara, deniz, su, göl ve demiryolu üzerindeki her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesi amacıyla büyükşehir belediye başkanı ya da görevlendirdiği kişinin başkanlığında, yönetmelikle belirlenecek kamu kurum ve kuruluşları ile, Türkiye
Şoförler ve Otomobilciler Federasyonunun görevlendireceği ilgili odanın temsilcisinin katılacağı Ulaşım
Koordinasyon Merkezi kurulur. İlçe belediye başkanları kendi belediyesini ilgilendiren konuların görüşülmesinde koordinasyon merkezlerine üye olarak katılırlar. Ulaşım Koordinasyon Merkezi toplantılarına ayrıca gündemdeki konularla ilgili üye olarak belirlenmeyen ulaşım sektörü ile ilgili kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarından ihtisas meslek odalarının temsilcileri de davet edilerek görüşleri alınır.”, ikinci fıkrasında, “Bu Kanun ile büyükşehir belediyesine verilen trafik hizmetlerini plânlama, koordinasyon ve güzergâh belirlemesi ile taksi, dolmuş ve servis araçlarının durak ve araç park yerleri ile sayısının tespitine ilişkin yetkiler ile büyükşehir sınırları dâhilinde il trafik komisyonunun yetkileri ulaşım koordinasyon merkezi tarafından kullanılır.”, üçüncü fıkrasında, “Ulaşım koordinasyon merkezi kararları, büyükşehir belediye başkanının onayı ile yürürlüğe girer.”, dördüncü fıkrasında, “Ulaşım koordinasyon merkezi tarafından toplu taşıma ile ilgili alınan kararlar, belediyeler ve bütün kamu kurum ve kuruluşlarıyla ilgililer için bağlayıcıdır.’’ altıncı fıkrasında; “Büyükşehir belediyelerine bu
Kanun ile verilen görev ve yetkilerin uygulanmasında, 13/10/1983 tarihli ve 2918 sayılı Karayolları Trafik
Kanununun bu Kanuna aykırı hükümleri uygulanmaz. ”,
7) 15/06/2006 tarihli ve 26199 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Büyükşehir Belediyeleri
Koordinasyon Merkezleri Yönetmelik’inin ” Görev ve Yetkileri” başlıklı 18’inci maddesinde, “UKOME, büyükşehir içindeki kara, deniz, göl, nehir, kanal ve demiryolu üzerinde her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesini sağlamak üzere; ulaşım, trafik ve toplu taşıma konularında üst düzeyde yönlendirici karar alma, uygulama, uygulatma ve ilgili mevzuattaki usulüne göre gereken tesisleri kurma, kurdurma ve işletme hak ve yetkilerine haizdir. Bu amaçla; a) Büyükşehir belediyesinin sınırları içinde, mevzuatla yetkili kılındığı durumlarda mahalli ihtiyaç ve şartlara göre trafik düzeni ve güvenliğini sağlamak amacıyla gerekli tedbirleri almakla, b) Büyükşehir belediye ve mücavir alan sınırları içinde nazım plan çerçevesinde, arazi kullanım ve ulaşım planlama çalışmalarıyla büyükşehir ulaşım planını yapmak, yaptırmak, uygulamak ve uygulatmak için gereken karar ve tedbirleri almakla, c) Trafiğin düzenli bir şekilde akımını sağlamak bakımından alt yapı hizmetleri ile ilgili tedbirleri almak, trafikle ilgili sorunları çözümlemek, trafikle ilgili olarak ülkeyi ilgilendiren veya mevzuat değişikliği gerektiren hususları İçişleri (Ek ibare: RG-23/5/2019-30782) ve Çevre ve Şehircilik Bakanlığına iletmekle, ç) Kara, deniz, göl, nehir, kanal ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; otobüs, taksi, dolmuş ve servis durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek, gerçek ve tüzel kişiler ile resmi ve özel kurum ve kuruluşlara ait otopark olmaya
müsait boş alan, arazi ve arsaları geçici otopark yeri olarak ilan etmek ve bunların sahiplerine veya üçüncü şahıslara işletilmesi için izin vermek, izin verilen otoparklar ile karayolu üzerindeki diğer park yerlerinde (Değişik ibare: RG-25/4/2014-28982) engelliler için işaretlerle belirlenmiş bölümler ayrılmasını sağlamakla, d) Karayolu taşımacılığına ait mevzuat hükümleri saklı kalmak üzere, trafik düzeni ve güvenliği yönünden belediye sınırları içinde ticari amaçla çalıştırılacak yolcu ve yük taşıtları ile motorsuz taşıtların çalışma şekil ve şartları ile bu taşıtların teknik özelliklerini tespit etmek, çalıştırılabileceği yerler ile güzergâhlarını tespit etmek ve sayılarını belirlemek, bunlara izin ve çalışma ruhsatı vermekle, e) Büyükşehir belediyesinin sınırları içinde, ulaşım, toplu taşıma ve trafik mevzuatının büyükşehir belediyesine verdiği yetki doğrultusunda uygulamaya yönelik yönlendirici karar almak ve görüş oluşturmakla,… görev ve yetkilidir.’’
7.1) “Toplantı” başlıklı 19’uncu maddesi birinci fıkrasında, ‘‘UKOME büyükşehir belediye başkanının
veya görevlendireceği kişinin başkanlığında, 17’nci maddede belirtilen üyelerle önceden kararlaştırılan tarih ve yerde toplanır.’’ ikinci fıkrasında, ‘‘Başkanın gerekli gördüğü hallerde veya üyelerin yazılı teklifi ve başkanın daveti üzerine belli konuların görüşülüp karara bağlanmasını ve uygulamaya konulmasını sağlamak üzere en geç bir hafta içerisinde toplanır. ’’ üçüncü fıkrasında, ‘‘Toplantılarda belirlenen gündem dışında üyelerin teklif ettiği konular, kurul tarafından kabul edilmek şartıyla görüşülebilir. ’’ ,
8) 08/01/2018 tarihli ve 30295 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Karayolları Taşıma Yönetmelik’inin
” İl içi ve 100 Kilometreye Kadar Olan Şehirlerarası Yolcu Taşımaları ” başlıklı 7’nci maddesinde, ‘‘ – (Değişik:RG-15/11/2019-30949) (1) Bu Yönetmeliğe göre düzenlenecek D4 yetki belgesi talep edenlerin; a) İl içi taşımalarda; talep sahibinin merkezi adresinin bulunduğu ilin İl Trafik Komisyonundan alınacak
D4 yetki belgesi düzenlenmesinin o ildeki mevcut arz/talep dengesi ve taşıma düzeni bakımından bir sakıncası olmadığına dair İl Trafik Komisyonu kararını Bakanlığa sunmaları, b ) (Değişik:RG-14/1/2023-32073) Yüz kilometreye kadar şehirlerarası taşımalarda; ilgili illerden alınacak, D4 yetki belgesi düzenlenmesinin o illerdeki mevcut arz/talep dengesi ve taşıma düzeni bakımından bir sakıncası olmadığına dair ilgili İl Trafik Komisyonu veya UKOME kararlarını (bu illerden birinin veya her ikisinin il sınırları ile belediye sınırları aynı/çakışık olan bir il veya iller olması halinde ise ilgili büyükşehir belediyesi/belediyeleri UKOME kararlarını) Bakanlığa sunmaları, c ) (Ek:RG-14/1/2023-32073) (a) ve (b) bentlerine göre Bakanlığa sunulacak kararlarda, düzenlenecek
D4 yetki belgesi için kullandırılacak taşıma hatları ve taşıma güzergahları ile taşıt belgesine kaydedilecek taşıtların sayısı ve koltuk kapasitelerinin belirtilmesi, şarttır ’’,
8.1) ” Yolcu Taşımacılığı Faaliyetinde Bulunanların Yükümlülükleri ” başlıklı 41’inci maddesinin
on yedinci fıkrasında, ‘‘ (Ek:RG-11/5/2021-31481) Büyükşehir belediye sınırları içerisindeki iki nokta arasında bu Yönetmeliğe göre tarifeli yolcu taşımacılığı faaliyeti yürütülebilmesi için, ilgili UKOME’ nin kararının bulunması ve alınacak kararda faaliyet gösterilecek noktalar ile faaliyet gösterecek gerçek veya tüzel kişilerin belirtilmiş olması şarttır.’’ düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ AV. FATMA BENLİ YALÇIN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
9) Kamu Denetçisi tarafından; başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve
tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek; söz konusu dosya hakkında hazırlanan Ret Karar Önerisi
Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
10) Şikâyetçi vekili tarafından iş bu Kararın “I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ” başlıklı
bölümünde yer verildiği üzere, D4 yetki belgesi ile il sınırları dışında (Savaştepe-Soma ilçeleri arasında)
taşımacılık yapılabilmesi kapsamındaki gerekli izinlerin verilmesi talep edilmektedir.
11) Ülkemizde kentlerin gelişmesi ve yoğunlaşan nüfus dolayısıyla yolcu taleplerinin artması durumu ile
karşılaşılmaktadır. Aynı zamanda vatandaşlar için kent içi ulaşımın hızlı, konforlu, ucuz, kolay ve erişilebilir olması hususları da büyük önem taşımaktadır. Kent içi ulaşımda insanların daha kısa sürede, ekonomik ve güvenli bir şekilde seyahat etmesi, sürdürülebilirlik ilkelerine uygun, yolcularına karşı sorumlu ve çevreye duyarlı bir sistemin etkinleştirilmesi amaçlanmaktadır. Bu kapsamda yürürlükte bulunan çeşitli kanun ve yönetmeliklerle yerel yönetimlere kent içi sürdürülebilir ve dengeli ulaşımın sağlanması ile ulaşımın sağlıklı bir şekilde işletilebilmesi için ulaşım hizmetlerinin sunulmasında önemli görev ve sorumluluklar yüklenmiştir.
12) 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanununun 7’nci maddesinde Büyükşehir ve ilçe belediyelerinin
görev ve sorumluluklarının belirlendiği, söz konusu maddenin birinci fıkrasının (f) bendinde;
“Büyükşehir ulaşım ana plânını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini plânlamak ve koordinasyonu sağlamak; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek.’’ hükmü ile ulaşım ana planının yapılmasının ve söz konusu maddenin (p) bendinde, Büyükşehir içindeki toplu taşıma hizmetlerini yürütmek ve bu amaçla gerekli tesisleri kurmak, kurdurmak, işletmek veya işlettirmek, büyükşehir sınırları içindeki kara ve denizde taksi ve servis araçları dâhil toplu taşıma araçlarına ruhsat vermenin Büyükşehir Belediyesinin yetki alanında olduğu belirtilmiştir. Ayrıca söz konusu yetkinin Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun 9’uncu maddesi hükümleri ve Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliği’nin 18’inci maddesi hükümleri kapsamında UKOME aracılığıyla gerçekleştirileceğine hükmedilmiştir.
13) Başvuru konusu somut olayda özetle, Şirketi,
Kooperatifi ve
Şirketi temsilcisi tarafından Kurumumuza yapılan başvurunun incelenmesi kapsamında ilgili idarelerden bilgi ve belge talep edildiği, bu kapsamda şikâyete konu sorunun D4 yetki belgesi ile il sınırları dışında taşımacılık yapılabilmesi kapsamındaki gerekli izinlerin verilmesi olduğunun anlaşıldığı, mezkur şirket/kooperatifin hali hazırda Balıkesir Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından 24/01/2023 ve 22/08/2018 tarihli UKOME kararları ile istihsal edilen çalışma izinleri bulunsa da Manisa Büyükşehir
Belediye Başkanlığı UKUME Kurulunca çalışma izni verilmediğinden ilgili şirket/ kooperatif tarafından toplu taşıma hizmetinin yürütülemediği anlaşılmıştır.
14) D4 yetki belgesi Karayolları Taşıma Yönetmeliğinde ticari olarak, taşıma mesafesine bakılmaksızın ili
içi ve 100 kilometreye kadar olan şehirlerarası tarifeli ve tarifesiz olarak yapacaklara verilen bir belge olarak tanımlanmıştır. Ayrıca söz konusu belge başvuru ve şartları ile ili içi ve 100 kilometreye kadar olan şehirlerarası yolcu taşımaları hususları ayrıntılı olarak düzenlenmiştir. Nitekim mezkûr yönetmeliğin 7’nci maddesinde, yüz kilometreye kadar şehirlerarası taşımalarda; ilgili illerden alınacak, D4 yetki belgesi düzenlenmesinin o illerdeki mevcut arz/talep dengesi ve taşıma düzeni bakımından bir sakıncası olmadığına dair ilgili İl Trafik Komisyonu veya UKOME kararlarının sunulması gerektiği ve yönetmeliğin 41’inci
maddesinde de, büyükşehir belediye sınırları içerisindeki iki nokta arasında yönetmeliğe göre tarifeli yolcu taşımacılığı faaliyeti yürütülebilmesi için, ilgili UKOME’nin kararının bulunması ve alınacak kararda faaliyet gösterilecek noktalar ile faaliyet gösterecek gerçek veya tüzel kişilerin belirtilmiş olması şartının yer alması gerektiğine hükmedilmiştir.
14.1) Soma-Savaştepe-Balıkesir güzergâhında Balıkesir Büyükşehir Belediyesince 25/01/2023 tarih ve
ve sayılı UKOME kararları ile çalışma izinlerinin yenilendiği, ancak Balıkesir ili Savaştepe ilçesinde faaliyet gösteren mezkûr şirket/kooperatifin bugüne kadar Soma ilçesinde verilmiş herhangi bir izin ve belgelerinin bulunmadığı, ilk defa taşıma hizmeti yapılması yönünde başvuruda bulunulduğu, talep edilen taşıma hattı Soma ilçesini ilgilendiren bir konu olduğundan konunun Manisa Büyükşehir Belediyesince 27/01/2023 tarihinde yapılan toplantıda görüşüldüğü, Kurulun sayılı kararı ile yolcu taşımacılığı yapılmak istenilen güzergâhta araç sayısının yeterli olduğu, arz/talep dengesi bakımından ilave araca ihtiyaç bulunmadığı gerekçesiyle reddedildiği tespit edilmiştir. UKOME kararları, büyükşehir belediyesi, büyükşehir dâhilindeki diğer belediyeler ve büyükşehir sınırları içindeki kamu kurum ve kuruluşları ile diğer gerçek ve tüzel kişiler için bağlayıcı olduğundan, Komisyonda ilgili taraflar tarafından görüşülerek tesis edilen UKOME Kararının kamu hizmetine duyulan ihtiyacın gerekleri ve kamu yararına aykırı olduğuna ilişkin bir tespit yapılamamıştır.
15) Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde, şikâyetçinin iddiaları, idarelerin konu ile ilgili
açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; 5216 sayılı
Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun 7’nci maddesi hükümlerine istinaden Büyükşehir içindeki toplu taşıma hizmetlerini yürütmek ve bu amaçla işletilecek her türlü toplu taşıma araçlarının belirlenmesinin
Büyükşehir Belediyesinin yetki alanında olduğu, söz konusu yetkinin mezkûr Kanun hükümlerine istinaden
UKOME aracılığıyla kullanılacağı, somut dosya kapsamında şikâyetçi vekilinin taleplerinin UKOME tarafından değerlendirildiği ve ilgili mevzuat çerçevesinde talep edilen taşıma hattı Soma ilçesini ilgilendiren bir konu olduğundan Manisa Büyükşehir Belediyesince 27/01/2023 tarihinde yapılan toplantıda görüşüldüğü, Kurulun sayılı kararı ile yolcu taşımacılığı yapılmak istenilen güzergâhta araç sayısının yeterli olduğu, arz/talep dengesi bakımından ilave araca ihtiyaç bulunmadığı gerekçesiyle reddedildiği, ayrıca adı geçen kooperatif/şirkete ait Soma ilçesi sınırları içerisinde belirlenmiş herhangi bir güzergâh olmadığı, D4 yetki belgesinin Karayolları Taşıma Yönetmeliğinde tanımlandığı ve D4 yetki belgesi ile taşımacılık faaliyeti yapılması için mezkûr Yönetmelik’in 41’inci maddesinde, ilgili
UKOME kararının bulunması ve alınacak kararda faaliyet gösterilecek noktalar ile faaliyet gösterecek gerçek veya tüzel kişilerin belirtilmiş olması şartının yer alması gerektiği hükmüne istinaden ilgili İdarece komisyonda görüşülen ve reddedildiği bildirilen UKOME kararının mevzuat düzenlemelerine aykırı olduğu yönünde bir tespit yapılamadığından başvurunun reddedilmesi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
16) İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup; Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi içinde cevap verildiği, İdarenin başvuranla ilgili işlemlerinde ‘kanunlara uygunluk’, ‘makul sürede karar verme’, ‘hesap verilebilirlik’, ‘şeffaflık’, ‘kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi’ ilkelerine uygun davrandığı, ancak idarenin, şikâyetçiye verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenle ‘karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi’ ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
17) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kanunu’nun 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının
başvurana tebliğ tarihinden itibaren ilgili idarenin işlemine karşı dava açma süresinden kalan süre (varsa)
kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Manisa İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
İlgili mevzuat hükümleri, yukarıda yer verilen açıklamalar ve dosya kapsamına göre; BAŞVURUNUN
REDDİNE,
Kararın BAŞVURAN ile MANİSA BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞINA ve bilgi mahiyetinde BALIKESİR BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞINA tebliğine;
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi