|
ÖZET: Başvuran, 2018-2019 eğitim öğretim yılında Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Arap Dili ve Belâgati doktora programına kaydolmuş ve tez yazım sürecinde danışmanının olumsuz tutumları nedeniyle danışman değişikliği talep etmiştir. Başvurusunda, danışmanının tezini kabul etmeyeceğini belirtmesi ve değişiklik taleplerini reddetmesi üzerine yeni bir danışman atanmasını istemiştir. İdare, başvuranın tezinin intihal oranının yüksek olduğunu ve bu nedenle danışman değişikliği talebinin uygun görülmediğini ifade etmiştir.
İdare, başvuranın tez izleme komitelerinde başarılı olduğunu, ancak bu durumun tezinin tamamlanacağı anlamına gelmediğini vurgulamıştır. Danışman, tezdeki intihal oranının kabul edilemeyeceğini belirtmiş ve başvuranın tez savunmasına girmesinde bir engel olmadığını ifade etmiştir. Ancak başvuran, 2023-2024 eğitim-öğretim yılı için kayıt yenilemediği için azami süre dolmak üzeredir. Sonuç olarak, Kamu Denetçiliği Kurumu, başvurunun reddine karar vermiştir. İdarenin yürüttüğü işlemlerde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Başvuranın danışman değişikliği talebinin, ilgili yönetmelikte belirtilen şartları sağlamadığı için kabul edilmediği belirtilmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/6917-S.24.10819
BAŞVURU NO : 2024/1439
KARAR TARİHİ : 03.07.2024
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : ANKARA ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜ
BAŞVURUNUN KONUSU : Danışman değişikliğinin sağlanması talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 25.01.2024
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran özetle; Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Arap Dili ve Belâgati doktora programına 2018-2019 eğitim öğretim yılında kaydolduğunu; tez yazım aşamasında girmiş olduğu Tez
İzleme Komitesi toplantılarında başarılı bulunduğunu ve sonrasında taslak olarak hazırlamış olduğu tez çalışmasının çıktılarını tez danışmanına ilettiğini ancak danışmanının yapmış olduğu inceleme sonrasında tez başlığı veya içeriğini değiştirse dahi hiçbir şekilde tezini kabul etmeyeceğini kendisine bildirdiğini; ayrıca tez danışmanı değişikliği taleplerinin de kabul edilmediğini belirtmiş ve doktora tez danışmanı değiştirilerek uygun görülen başka bir öğretim üyesinin doktora tez danışmanı olarak görevlendirilmesinin sağlanmasını talep etmiştir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Başvurunun ön inceleme şartlarını taşıdığının tespiti üzerine inceleme ve araştırma aşamasına geçilmiş olup İdareden, başvuru konusu kapsamında yürütülen iş ve işlemlere ilişkin açıklamaları ile bunlara ait bilgi ve belgeleri Kurumumuza iletmesi istenmiştir.
3. İdarenin, Kurumumuza iletmiş olduğu 18.03.2024 tarihli ve – – sayılı cevap yazısı eklerinde, ilgili Enstitü Müdürlüğü tarafından sunulan açıklamalar ile Kurumuzca talep edilen diğer bilgi ve belgeler gönderilmiştir.
4. Bu kapsamda Sosyal Bilimler Enstitüsü Müdürlüğünce sunulan görüş yazısında özetle; (a) Başvuranın danışmanı tarafından, tezin kendisine iletildiği hali ile kabul edilemeyeceğini akademik gerekçelere bağladığı; bu bağlamda danışmanın tezde %42 düzeyinde intihal eşleşmesi olduğunu ifade ettiği ve bunun başvuran tarafından da kabul edildiği; başvuranın dilekçesine ek olarak sunmuş olduğu yazışmalarda bu durumun açık olduğu,
(b) Her ne kadar tez taslak olarak sunulmuş olsa da bu durumda dahi intihal oranının yüksek olmasının kabul edilemeyeceği; öğrencinin sonrasındaki kısa süre içerisinde eşleşen yerleri değiştirerek eşleşme oranını aşağıya çekmiş olmasının çalışmaya özgünlük getirmeyeceği, (c) Danışman öğretim üyesi ile yapılan görüşmede, adayın tez savunma sınavına girmesinde her hangi bir engel olmadığının ifade edildiği; öğrencinin tezinin yeterli olduğunu düşünmesi halinde tez savunma sınavına girerek tezini savunabileceği; bu bilginin başvuruna CİMER üzerinden bildirildiği; danışman dışında dört yetkin öğretim üyesinin de olduğu bir jüride başarılı olma ihtimalinin değerlendirilmesi gerektiği, (d) Ankara Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Öğretim Yönetmeliği madde 24/3 uyarınca doktora programlarında danışman değişikliklerinin her iki tarafın onayıyla gerçekleşebileceği; buradaki temel mantığın, danışman öğretim üyelerinin değişiklik talebinde bulunulduğu zamana kadar geçen süre içindeki katkılarının göz ardı edilmemesinin sağlanması olduğu; ayrıca, aynı tezin bir başka danışman tarafından tamamlanması durumunda, tezin mevcut metnine ilişkin telif sorunlarının söz konusu olabileceği ve bu durumda tez konusunun değişmesi gerekeceği, (e) Tez konusunun değişmesi durumunda tez önerisi ve en az üç tez izleme komitesi gerçekleştirilmesi gerekliliği nedeniyle başvuranın yeterli zamanı olmadığı hususun dikkate alındığı, (f) Tez izleme komitelerinin başarılı olmasının, doktora tezinin başarılı şekilde tamamlandığı ya da tamamlanacağı anlamına gelmediği; tez izleme komitelerinde başarılı olunmasının sadece tezde belirli ilerlemelerin olduğu anlamına geldiği ve bir sonraki aşamada tamamlanması için yol gösterici olduğu; son aşamaya gelindiğinde, istenilen düzeye getirilemeyen tezlerin savunma sınavında başarısız olabileceği, (g) Tez İzleme Komitesinin 30.06.2023 tarihinde toplandığı ancak başvuranın anılan toplantıya katılım göstermediği; başvuranın 2023-2024 eğitim-öğretim yılı güz ve bahar yarıyılında kayıt yenilemediğinin görüldüğü ve 2023-2024 bahar yarıyılı sonu itibarıyla azami süresinin sona ereceği, (h) Açıklanan sebeplerle tez danışmanı değişikliği talebinin Enstitü Yönetim Kurulu tarafından uygun görülmediği, İfade edilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
5. Anayasa’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinin
dördüncü ve beşinci fıkraları uyarınca:
Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler. […]
6. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 5’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca:
Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.
7. 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun 44’üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi uyarınca:
c. […] lisansüstü eğitim usul ve esasları ile öğrenim süreleri Yükseköğretim Kurulu tarafından çıkarılan yönetmelikle belirlenir.
8. Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği’nin ilgili hükümleri uyarınca:
Süre
MADDE 17 – (1) Doktora programı, bilimsel hazırlıkta geçen süre hariç tezli yüksek lisans derecesi ile kabul edilenler için kayıt olduğu programa ilişkin derslerin verildiği dönemden başlamak üzere, her dönem için kayıt yaptırıp yaptırmadığına bakılmaksızın sekiz yarıyıl olup azami tamamlama süresi on iki yarıyıl; lisans derecesi ile kabul edilenler için on yarıyıl olup azami tamamlama süresi on dört yarıyıldır.
[…] (3) Kredili derslerini başarıyla bitiren, yeterlik sınavında başarılı bulunan ve tez önerisi kabul edilen, ancak tez çalışmasını birinci fıkrada belirtilen on iki veya on dört yarıyıl sonuna kadar tamamlayamayan öğrencinin ilişiği kesilir.
[…]
Tez izleme komitesi
MADDE 20 – (1) Yeterlik sınavında başarılı bulunan öğrenci için ilgili enstitü anabilim/anasanat dalı başkanlığının önerisi ve enstitü yönetim kurulu onayı ile bir ay içinde bir tez izleme komitesi oluşturulur.
(2) Tez izleme komitesi üç öğretim üyesinden oluşur. Komitede tez danışmanından başka enstitü anabilim/anasanat dalı içinden ve dışından birer üye yer alır. İkinci tez danışmanının atanması durumunda ikinci tez danışmanı dilerse komite toplantılarına katılabilir.
(3) Tez izleme komitesinin kurulmasından sonraki dönemlerde, enstitü anabilim/anasanat dalı başkanlığının önerisi ve enstitü yönetim kurulu onayı ile üyelerde değişiklik yapılabilir.
Tez önerisi savunması
MADDE 21 – […]
(4) Tez önerisi kabul edilen öğrenci için tez izleme komitesi, Ocak-Haziran ve Temmuz-Aralık ayları arasında birer defa olmak üzere yılda en az iki kez toplanır. Öğrenci, toplantı tarihinden en az bir ay önce komite üyelerine yazılı bir rapor sunar. Bu raporda o ana kadar yapılan çalışmaların özeti ve bir sonraki dönemde yapılacak çalışma planı belirtilir. Öğrencinin tez çalışması, komite tarafından başarılı veya başarısız olarak belirlenir. Komite tarafından üst üste iki kez veya aralıklı olarak üç kez başarısız bulunan öğrencinin yükseköğretim kurumu ile ilişiği kesilir.
[…]
Doktora tezinin sonuçlandırılması
MADDE 22 – (1) Doktora programındaki bir öğrenci, elde ettiği sonuçları senato tarafından kabul edilen yazım kurallarına uygun biçimde yazar ve tezini jüri önünde sözlü olarak savunur.
(2) Doktora tezinin savunmasından önce ve düzeltme verilen tezlerde ise düzeltme ile birlikte öğrenci tezini tamamlayarak danışmanına sunar. Danışman tezin savunulabilir olduğuna ilişkin görüşü ile birlikte tezi enstitüye teslim eder. Enstitü söz konusu teze ilişkin intihal yazılım programı raporunu alarak danışmana ve jüri üyelerine gönderir. Rapordaki verilerde gerçek bir intihalin tespiti halinde gerekçesi ile birlikte karar verilmek üzere tez enstitü yönetim kuruluna gönderilir.
(3) Öğrencinin tezinin sonuçlanabilmesi için en az üç tez izleme komitesi raporu sunulması gerekir.
(4) Doktora tez jürisi, danışman ve enstitü anabilim/anasanat dalı başkanlığının önerisi ve enstitü yönetim kurulu onayı ile atanır. Jüri, üçü öğrencinin tez izleme komitesinde yer alan öğretim üyeleri ve en az ikisi kendi yükseköğretim kurumu dışından olmak üzere danışman dahil beş öğretim üyesinden oluşur.
Danışmanın oy hakkı olup olmadığı hususunda ilgili yönetim kurulu karar verir. Danışmanın oy hakkı olmaması durumunda jüri altı öğretim üyesinden oluşur. Ayrıca ikinci tez danışmanı oy hakkı olmaksızın jüride yer alabilir.
[…]
9. Ankara Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Öğretim Yönetmeliği’nin ilgili hükümleri uyarınca:
Tanımlar
MADDE 3 – (1) Bu Yönetmelikte geçen; […] bb) Tez Danışmanı: Yüksek lisans ve doktora için; enstitüde kayıtlı tezli yüksek lisans ve doktora öğrencilerine rehberlik etmek üzere anabilim dalı akademik kurulunun önerisi üzerine enstitü yönetim kurulunca atanan öğretim üyesini, […], cc) Tez İzleme Komitesi: Yeterlik sınavında başarılı bulunan doktora öğrencisinin tez önerisini değerlendirmek, tez çalışmalarına rehberlik etmek, yönlendirmek görevini üstlenen biri tez danışmanı olmak üzere ilgili enstitü anabilim/anasanat dalı akademik kurulunun önerisi ve enstitü yönetim kurulu onayı ile atanan en az üç öğretim üyesinden oluşan komiteyi, […] ifade eder.
[…]
Genel esaslar
MADDE 19 – (1) Doktora programı, öğrenciye bağımsız araştırma yapma, bilimsel problemleri, verileri geniş ve derin bir bakış açısı ile irdeleyerek yorum yapma, analiz etme ve yeni sentezlere ulaşmak için gerekli becerileri kazandırır.
[…] (5) Doktora çalışması sonunda hazırlanacak tezin, bilime yenilik getirme, yeni bir bilimsel yöntem geliştirme, bilinen bir yöntemi yeni bir alana uygulama niteliklerinden en az birini yerine getirmesi gerekir.
[…]
Süre
MADDE 22 – (1) Doktora programı, bilimsel hazırlıkta geçen süre hariç tezli yüksek lisans derecesi ile kabul edilenler için kayıt olduğu programa ilişkin derslerin verildiği dönemden başlamak üzere, her dönem için kayıt yaptırıp yaptırmadığına bakılmaksızın sekiz yarıyıl olup azami tamamlama süresi on iki yarıyıl; lisans derecesi ile kabul edilenler için on yarıyıl olup azami tamamlama süresi on dört yarıyıldır.
[…]
(3) Kredili derslerini başarıyla bitiren, yeterlik sınavında başarılı bulunan ve tez önerisi kabul edilen, ancak tez çalışmasını birinci fıkrada belirtilen on iki veya on dört yarıyıl sonuna kadar tamamlayamayan öğrencinin Üniversite ile ilişiği kesilir.
[…]
Tez danışmanı atanması ve değişikliği
MADDE 23 – […]
(3) Öğrencinin danışman değişikliği istemi gerekçesiyle birlikte anabilim/anasanat dalı akademik kurulunun önerisi ile enstitü yönetim kurulunda karara bağlanır. Danışmanın bir öğrencinin danışmanlığından çekilme istemi de gerekçesiyle birlikte anabilim/anasanat dalı akademik kurulunun önerisi ile enstitü yönetim kurulunda karara bağlanır. Danışman değişikliği istemi tez aşamasında olursa hem danışmanın hem de öğrencinin onayı olmak zorundadır.
[…]
Tez izleme komitesi
MADDE 25 – (1) Yeterlik sınavında başarılı bulunan doktora öğrencisinin tez önerisini değerlendirmek, tez çalışmalarına rehberlik etmek, yönlendirmek görevini üstlenen biri tez danışmanı olmak üzere ilgili enstitü anabilim/anasanat dalı akademik kurulunun önerisi ve enstitü yönetim kurulu onayı ile bir ay içinde bir tez izleme komitesi oluşturulur.
(2) Tez izleme komitesi üç öğretim üyesinden oluşur. Komitede tez danışmanından başka enstitü anabilim/anasanat dalı içinden ve dışından birer üye yer alır. İkinci tez danışmanının atanması durumunda ikinci tez danışmanı dilerse oy hakkı olmaksızın komite toplantılarına katılabilir.
(3) Tez izleme komitesinin kurulmasından sonraki dönemlerde, enstitü anabilim/anasanat dalı akademik kurulunun kararı ve enstitü yönetim kurulunun onayı ile üyelerde değişiklik yapılabilir.
[…]
Tez önerisi savunması
MADDE 26 – […]
(5) Tez önerisi kabul edilen öğrenci için tez izleme komitesi, Ocak-Haziran ve Temmuz-Aralık ayları arasında birer kez olmak üzere yılda en az iki kez toplanır. Öğrenci, toplantı tarihinden en az on beş gün önce komite üyelerine yazılı bir rapor sunar. Bu raporda o ana kadar yapılan çalışmaların özeti ve bir sonraki dönemde yapılacak çalışma planı belirtilir. Öğrencinin tez çalışması, komite tarafından başarılı veya başarısız olarak belirlenir. Komite tarafından üst üste iki kez veya aralıklı olarak üç kez başarısız bulunan öğrencinin Üniversite ile ilişiği kesilir.
Doktora tezinin sonuçlandırılması
MADDE 27 – (1) Doktora programındaki bir öğrenci, tezini ilgili enstitü kurulunun önerisi ile Senato tarafından kabul edilen yazım kurallarına uygun biçimde yazar ve jüri önünde sözlü olarak savunur.
(2) Doktora tezinin savunulmasından önce öğrenci, tezin dijital kopyası ile birlikte istenen sayıda nüshasını danışmanına teslim eder. Düzeltme verilen tezlerde ise öğrenci, tezini tamamlayarak düzeltilmiş dijital kopyası ile birlikte istenen sayıda nüshasını danışmanına teslim eder. Danışman, tezin yazım kurallarına uygun ve savunulabilir olduğuna ilişkin yazılı görüşü ile birlikte anabilim/anasanat dalı akademik kurulu kararıyla belirlenmiş olan tez jüri önerisini, tez nüshalarını ve intihal yazılım programı raporunu
anabilim/anasanat dalı başkanlığı aracılığıyla ilgili enstitüye gönderir. Enstitü, söz konusu tez ve teze ilişkin intihal yazılım programı raporunu alarak jüri üyelerine gönderir. Jüri üyelerinin rapordaki verileri dikkate alarak yapacağı inceleme sonucunda intihal saptamaları durumunda gerekçesi ile birlikte karar verilmek üzere raporlar enstitü yönetim kuruluna gönderilir.
(3) Doktora tez jürisi, danışman ve enstitü anabilim/anasanat dalı akademik kurulunun önerisi ve enstitü yönetim kurulu onayı ile atanır. Jüri, üçü öğrencinin tez izleme komitesinde yer alan öğretim üyeleri ve en az ikisi Üniversite dışından olmak üzere danışman dâhil beş öğretim üyesinden oluşur. Varsa ikinci tez danışmanı oy hakkı olmaksızın jüride yer alabilir.
[…]
Kayıt silme
MADDE 45 – (1) Enstitü yönetim kurulu kararıyla; […] c) Senato tarafından belirlenen esaslara göre haklı ve geçerli bir nedeni olmadan aynı programda kayıt yenileme işlemini art arda iki dönem yerine getirmeyen öğrencilerin, […]
Kayıt yenileme
MADDE 54 – (1) Lisansüstü programlara kayıtlı öğrenciler, güz ve bahar yarıyılları başında, akademik takvimde belirtilen tarihlerde, Bakanlar Kurulu kararıyla belirlenen katkı payı/öğrenim ücretini ödemek ve ilgili enstitü müdürlüğünce istenen kayıt yenileme işlemlerini yerine getirmekle yükümlüdürler. Katkı payı/öğrenim ücretini ödemeyen öğrencilerin kaydı yenilenmez ve öğrencilere tanınan haklardan yararlandırılmaz.
(2) Dönem projesi/tez aşamasındaki her öğrenci kayıt yenilemek zorundadır.
(3) Senato tarafından belirlenen haklı ve geçerli bir nedeni olmadan bir yarıyıl kaydını yenilemeyen öğrenciler o yarıyıl ders seçemezler. Tez aşamasında ise, tez danışmanı/tez izleme komitesi tarafından o yarıyıl değerlendirme dışı bırakılarak başarısız sayılırlar. Bu durumlarda geçen süreler, programın içinde değerlendirilir.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
10. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde, başvurunun reddi yönünde hazırlanan öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
Dosya kapsamında sunulan bilgi ve belgelerin incelenmesinden anlaşıldığı üzere; 11. Başvuran, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsüne (Enstitü) muhatap 09.05.2023 tarihli dilekçesinde, 04.12.2020, 25.05.2021, 31.12.2021, 31.05.2022, 09.12.2022 tarihlerinde olmak üzere beş kez tez izleme komitesi (TİK) toplantısına katıldığını ve başarılı addedildiğini; danışmanına zaman zaman göndermiş olduğu bölüm taslakları ile ilgili hiçbir geri dönüş almadığını; 30.03.2023 tarihinde danışmanına iletmiş olduğu tez taslağının Turnitin raporunun %9 çıktığını; 26.04.2023 tarihinde yapmış olduğu
görüşmede ise danışmanı tarafından olumsuz yöndeki kanaatin tarafına ifade edildiğini belirtmiş; buna mukabil tez danışmanının Prof. Dr. […] olarak değiştirilmesini talep etmiştir.
12. Enstitü tarafından başvuruna iletilen 22.05.2023 tarihli cevap yazısında, tez danışmanı değişikliklerinin ilke olarak ilgili ana bilim dalının kadrolu öğretim üyeleri ile sınırlı tutulduğu; ikinci danışmanlık hali dışında diğer akademik birimlerden öğretim üyelerinin tez danışmanı olarak görevlendirilmesinin akademik anlamda doğru ve mümkün görülmediği bildirilmiştir.
13. Başvuran, 25.07.2023 tarihli dilekçesinde ilgili anabilim dalında görevli öğretim üyeleri ile görüşmeleri sonucunda hiç birinden danışmanlığının kabulüne ilişkin olumlu bir cevap alamadığını; mevcut danışmanı ile görüşmesinde ise ön yargılı ve olumsuz bir tutum karşılaştığını; danışmanı ile birlikte tezini yazmasının mümkün olmadığını belirtmiş ve Prof. Dr. […] veya uygun görülecek başka bir danışmanın görevlendirilmesini talep etmiştir.
14. Başvuranın danışmanı tarafından, 02.08.2023 tarihli yazıları ilgi tutularak Enstitü Müdürlüğüne iletilen
10.08.2023 tarihli yazıda özetle, öğrencinin TİK tarafından her altı ayda bir değerlendirildiği; TİK
toplantılarında çalışmalarının devam ettiğini belirttiği ve komite tarafından “başarılı” şeklinde teşvik edildiği; 03.03.2023 tarihinde kendisini arayarak tezini bitirdiğini ve savunmaya girmek istediğini beyan ettiği; Turnitin programında yaptığı kontrolde %42 oranında benzerlik tespit ettiği ve tezi iki ay boyunca baştan sona okuduğu; yaptığı değerlendirmede, “tez metninin İslam Ansiklopedisi maddelerinden, Wikipedia’dan ve Türkçe yayımlanmış Arap dili ile ilgili makalelerden alıntılar yapılarak, Arapça klasik ve modern ana kaynaklar kullanılmadan hazırlanmış “derleme” bir metinden ibaret olduğu” kanaatine vardığı; sunulan metnin doktora tezi olarak savunulmasının uygun olmayacağı fakat savunmaya girmeyi arzu ederse buna engel bir durum olmadığı, zira beş kişilik jüri üyesinin ortak değerlendirmesinin önemli olduğu hususlarının başvurana tarafınca belirtildiği; mevcut durumda öğrencinin tez danışmanlığından ayrılmak istemediği hususları ifade edilmiştir. Bu bağlamda, Ankara Üniversitesi Lisansüstü Eğitim
Öğretim Yönetmeliği’nin 23’üncü maddesinin üçüncü fıkrasında aranan şart sağlanamamıştır.
15. Başvuranın 25.07.2023 tarihli dilekçesi Enstitü Yönetim Kurulunun 17.08.2023 tarihli toplantısında gündeme alınmış ve “yasal öğrenim süresinin sonuna yaklaşması ve tezinin son aşamasına geldiği” gerekçesiyle talebin reddine karar verilmiştir. Söz konusu karar Enstitünün 24.08.2023 tarihli yazısı ile başvurana bildirilmiştir.
16. Başvuran, Enstitüye muhatap 21.12.2023 tarihli dilekçesinde, danışman tarafından ileri sürülen hususlara ilişkin cevap ve açıklamalarına yer vermiş olup bu bağlamda 01.12.2022 tarihinde ve 05.01.2023 tarihinde ilk kez incelemesi için tez ile ilgili bölümleri gönderdiğini ancak dönüş alamadığını; 01.03.2023 tarihinde ise taslak olarak hazırladığı ön çalışmalarını içeren metni gönderdiğini; Turnitin programındaki ilk değerlendirmenin hiçbir filtreme yapılmadan gerçekleştirildiğini ve 30.03.2023 tarihinde tekrar gönderdiği taslak metnin Turnitin programında değerlendirilmesi sonrasında benzerlik oranının %9 olarak çıktığını vurgulamış ve diğer açıklamaları ile birlikte tekrar danışman değişikliği talebini iletmiştir. İdare tarafından, söz konusu dilekçenin tarihli ve – – sayılı yazı ile cevaplandığı ifade edilmiştir.
17. Sonuç itibarıyla Kurumumuza iletilen başvuruda başvuran, danışmanının ön yargılı davrandığı, olumsuz tutum ve davranışlarda bulunduğu, danışmanlıktan ayrılmak istememesinde iyi niyetli hareket etmediği bahsi ile tarafına yeni bir danışman atanması gerektiğini iddia ve talep etmiştir.
18. Ankara Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Öğretim Yönetmeliği’nin (Yönetmelik) 3’üncü maddesi uyarınca tez danışmanlarının temel görevi ilgili öğrencilere rehberlik etmektir. Tez İzleme Komitesi ise yeterlik sınavında başarılı bulunan doktora öğrencisinin tez önerisini değerlendirmek, tez çalışmalarına rehberlik etmek ve yönlendirmek görevlerini üstlenmiştir. Yönetmelik’in 19’uncu maddesinde ise doktora
programının öğrenciye bağımsız araştırma yapma, bilimsel problemleri, verileri geniş ve derin bir bakış açısı ile irdeleyerek yorum yapma, analiz etme ve yeni sentezlere ulaşmak için gerekli becerileri kazandırma esasına dayalı olduğu; buna mukabil doktora çalışması sonunda hazırlanacak tezin, bilime yenilik getirme, yeni bir bilimsel yöntem geliştirme, bilinen bir yöntemi yeni bir alana uygulama niteliklerinden en az birini yerine getirmesi gerektiği ifade edilmiştir.
19. Dolayısıyla, doktora programında gerek danışmanın gerek tez izleme komitesinin üstlendiği rehberlik görevi önem arz etmekle birlikte, öğrencinin bağımsız şekilde çalışmalarını yürütmesi ve nihayetinde belirli akademik niteliklere haiz tez çalışmasını hazırlayarak tamamlaması gerekmektedir.
20. Diğer yandan, tez izleme komitesinin ve danışmanın görevlerini yerine getirirken kendi bilimsel değerlendirmeleri doğrultusunda kanaatlerini ortaya koyacakları açık olup bu bağlamda yapılacak değerlendirmelerde, bilimsel ölçütlere dayalı olmak, keyfilik ya da suiistimal içermemek kaydı ile geniş bir takdir alanının bulunacağını kabul etmek gerekmektedir.
21. Dosya kapsamında sunulan belgelerden anlaşıldığı üzere başvuran, 04.12.2020, 25.05.2021, 31.12.2021, 31.05.2022, 09.12.2022 tarihlerinde olmak üzere girdiği ilk beş tez izleme komitesi toplantılarında başarılı addedilmiştir. İdare tarafından da vurgulandığı üzere (§4) salt tez izleme komitelerinde başarılı olunması, doktora tezinin başarılı şekilde tamamlandığı ya da tamamlanacağı anlamına gelmemektedir. Bu bağlamda, öğrencinin bağımsız çalışması sonucunda ortaya çıkartacağı nihai eserin gerek danışman gerek diğer ilgili jüri üyelerince akademik kıstaslar gözetilerek değerlendirilmesi önem arz etmektedir.
22. Danışman tarafından ileri sürülen eleştirilere bakıldığında, Turnitin programı kullanılarak yapılan kontrolde %42 oranında benzerlik tespit edildiği, bununla birlikte “tez metninin İslam Ansiklopedisi maddelerinden, Wikipedia’dan ve Türkçe yayımlanmış Arap dili ile ilgili makalelerden alıntılar yapılarak, Arapça klasik ve modern ana kaynaklar kullanılmadan hazırlanmış “derleme” bir metinden ibaret olduğu” kanaatine varıldığı anlaşılmaktadır (§14).
23. Başvuran, %42 oranında benzerlik tespitinin uygun filtreme yapılmamasından kaynaklandığını;
30.03.2023 tarihinde tekrar gönderdiği taslak metnin Turnitin programında değerlendirilmesi sonrasında
benzerlik oranının %9 olarak çıktığını belirtmiştir. Lakin danışman tarafından ortaya konulan eleştiri yukarıda da belirtildiği üzere yalnızca Turnitin programının ortaya çıkardığı oransal veriye dayanmamakta olup özellikle kaynak kullanımı ve eserin akademik niteliği üzerine genel eleştiri ve açıklamaları da ihtiva etmektedir (§22). Dolayısıyla danışman tarafından ileri sürülen eleştirilerde akademik ölçütlerden uzaklaşıldığına yönelik bir tespitte bulunulamamıştır.
24. Ayrıca, başvuranın istemesi halinde savunmaya girmesine engel bir durum olmadığı hususunun danışman tarafından Enstitüye iletilen 10.08.2023 tarihli yazıda ifade edildiği görülmüştür (§14). Keza
İdare tarafından sunulan görüş yazısında da bu husus ayrıca belirtilmiş; bununla birlikte başvuranın 2023-
2024 eğitim-öğretim yılı güz ve bahar yarıyılında kayıt yenilemediği ve 2023-2024 bahar yarıyılı sonu
itibarıyla azami süresinin sona ereceği bildirilmiştir (§4).
25. Tüm bu açıklamalar ile birlikte Yönetmelik 23’üncü maddesinde (§9) belirtilen “Danışman değişikliği istemi tez aşamasında olursa hem danışmanın hem de öğrencinin onayı olmak zorundadır” şartının gerçekleşmediği hususu (bkz. §14) göz önüne alındığında İdare tarafından yürütülen işlemlerde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 26. İyi yönetim ilkelerine, Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmelik’in “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiştir. Anılan madde
hükmü uyarınca, inceleme ve araştırma kapsamında ilgili idarenin iyi yönetim ilkelerine uygun işlem ve eylem ile tutum veya davranışta bulunup bulunmadığı hususları da Kurum tarafından gözetilmektedir.
27. Bu kapsamda yapılan değerlendirme neticesinde; İdare tarafından başvurana iletilen cevaplarda
“karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkelerine uyulmadığı tespit edildiğinden bundan sonraki işlemlerde söz konusu ilkeye uyulması gerektiği değerlendirilmiştir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
28. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, başvurunun Kurumumuz tarafından reddedilmesi hâlinde durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır.
29. Buna göre ilgili idarenin eylem ve işlemlerine karşı (varsa) dava açma süresinden arta kalan sürede
Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN REDDİNE, Kararın BAŞVURANA ve ANKARA ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜNE tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi