|
ÖZET: Başvuru, Adalet Bakanlığı’na yönelik olarak dava şartı arabuluculuk sürecinde yol giderlerinin ödenmesi talebini içermektedir. Başvuran, müvekkilinin Çorlu Arabuluculuk Bürosu’na kayıtlı olduğunu ve Çerkezköy’deki bir uyuşmazlıkta arabulucu olarak görevlendirildiğini belirtmiştir. Arabuluculuk toplantıları Çerkezköy Adliyesi’nde gerçekleştirilmiş, ancak taraflar arasında anlaşma sağlanamamıştır. Müvekkil, arabuluculuk ücreti ve yol giderini talep etmiş, ancak Adalet Bakanlığı’nın olumsuz görüşü doğrultusunda bu talep reddedilmiştir.
Adalet Bakanlığı, dava şartı arabuluculuk sürecinde taraflardan masraf talep edilemeyeceğini ve yalnızca iki saatlik ücretin Bakanlık bütçesinden karşılanabileceğini açıklamıştır. Başvuranın talebi, arabuluculuk sürecinde yapılan masrafların ödenmesi yönündedir. Ancak, ilgili mevzuat gereği, arabulucuya yol gideri gibi masrafların ödenmesi mümkün değildir. Dolayısıyla, başvuranın talebi hukuka aykırı bulunmuş ve başvuru reddedilmiştir. Sonuç olarak, başvurunun reddi, ilgili mevzuat çerçevesinde değerlendirilmiş ve Adalet Bakanlığı’nın kararına uygun bir şekilde sonuçlandırılmıştır. Başvuru sahibinin, bu ret kararına karşı idari yargıda dava açma hakkı bulunmaktadır. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/2087-S.24.3300
BAŞVURU NO : 2023/20925
KARAR TARİHİ : 22.02.2024
RET KARARI
BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ :
BAŞVURUYA KONU İDARE : ADALET BAKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Dava şartı arabuluculukta yol giderlerinin ödenmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 28.12.2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. vekili tarafından yapılan başvuruda özetle; Müvekkilinin
Çorlu Arabuluculuk Bürosu arabuluculuk listesinde kayıtlı olduğunu, çalışma ve faaliyet alanının Çorlu olduğunu, burada çalışıp yaşadığını, Çerkezköy Arabuluculuk Bürosunun / numaralı dava şartı arabuluculuk dosyasında arabulucu olarak görevlendirilmesi üzerine; dosyanın taraflarının Çerkezköy’de ikamet etmesi ve uyuşmazlık konusu kiralanan taşınmazın Çerkezköy’de yer alması nedeniyle, müvekkilin arabuluculuk toplantısını ve dosyaya ilişkin müzakereleri Çerkezköy Adliyesinde yürüttüğünü, taraflar arasında anlaşma sağlanamadığı için müvekkilin 25/10/2023 tarihinde arabuluculuk ücreti ve zorunlu yol giderini UYAP Arabulucu Portal üzerinden Çerkezköy Arabuluculuk Bürosundan talep ettiğini, Çerkezköy
Arabuluculuk Bürosu yol giderinin ödenip ödenmeyeceği hususunda Arabuluculuk Daire Başkanlığından görüş talep ettiğini ve “olumsuz görüş” bildirildiğini, Çerkezköy Arabuluculuk Bürosu, Daire Başkanlığının görüşünün 13/11/2023 tarihinde kendilerine tebliğ ederek yol giderinin ödenmeyeceğini ifade ettiğini, Arabuluculuk Daire Başkanlığının gerekçe olarak Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesi 2 nci maddesinin
“Arabulucu, dava şartı arabuluculuk sürecinde taraflardan masraf isteyemez” hükmünü gerekçe gösterdiğini, bahse konu ret kararının ve gerekçesinin hukuka aykırı olduğunu iddia ederek ödenmeyen zorunlu yol giderinin müvekkile ödenmesine karar verilmesini talebiyle Kurumumuza başvurmuştur.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun 12.01.2024 tarih ve – – sayılı yazısı ile şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Adalet Bakanlığından bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur. Adalet Bakanlığı tarafından gönderilen 19.01.2024 tarih ve – – sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle;
2.1 ‘ın sicil numarası ile Çorlu Arabuluculuk Komisyonuna kayıtlı bulunduğu,
Çerkezköy Arabuluculuk Bürosunun Çorlu Arabuluculuk Bürosunun mülhakat adliyesi olması nedeniyle ilgili arabulucuya Çerkezköy Arabuluculuk Bürosundan da dosya görevlendirmesi yapılabileceği,
2.2 Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesinin 2 nci maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Arabulucu, ihtiyari
arabuluculuk süreci başlamadan önce arabuluculuk teklifinde bulunan taraf veya taraflardan ücret ve masraf isteyebilir. Bu fıkra uyarınca alınan ücret arabuluculuk süreci sonunda arabuluculuk ücretinden mahsup edilir.
Arabuluculuk sürecinin başlamaması halinde bu ücret ve masraf iade edilmez. Arabulucu, dava şartı arabuluculuk sürecinde taraflardan masraf isteyemez.” hükümlerine yer verildiği, bu itibarla, dava şartı arabuluculuk kapsamında taraflardan herhangi bir masraf istenilmesinin mümkün olmadığı
2.3 Diğer taraftan, dava şartı arabuluculuk sürecinde anlaşmanın sağlanamaması durumunda iki saatlik ücret tutarının
Bakanlıkları bütçesinden ödenmekle birlikte arabulucunun ücreti dışında yaptığı masrafların karşılanmasının arabuluculuk mevzuatı açısından mümkün bulunmadığı, ifadeleri yer almaktadır.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74. maddesinin 3. ve 4. fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği
Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler ”, 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5. maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 5. 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu’nun;
5.1 “Tanımlar” başlıklı 2. maddesinin b bendinde;
b) Arabuluculuk: Sistematik teknikler uygulayarak, görüşmek ve müzakerelerde bulunmak amacıyla tarafları bir araya getiren, onların birbirlerini anlamalarını ve bu suretle çözümlerini kendilerinin üretmesini sağlamak için aralarında iletişim sürecinin kurulmasını gerçekleştiren, tarafların çözüm üretemediklerinin ortaya çıkması hâlinde çözüm önerisi de getirebilen, uzmanlık eğitimi almış olan tarafsız ve bağımsız bir üçüncü kişinin katılımıyla ve ihtiyarî olarak yürütülen uyuşmazlık çözüm yöntemini,… ifade eder”
5.2 “Ücret ve masrafların istenmesi” başlıklı 7. maddesinde; “(1) Arabulucu yapmış olduğu faaliyet
karşılığı ücret ve masrafları isteme hakkına sahiptir. Arabulucu, ücret ve masraflar için avans da talep edebilir.
(2) Aksi kararlaştırılmadıkça arabulucunun ücreti, faaliyetin sona erdiği tarihte yürürlükte bulunan
Arabulucu Asgari Ücret Tarifesine göre belirlenir ve ücret ile masraf taraflarca eşit olarak karşılanır.
(3) Arabulucu, arabuluculuk sürecine ilişkin olarak belirli kişiler için aracılık yapma veya belirli kişileri tavsiye etmenin karşılığı olarak ücret alamaz. Bu yasağa aykırı işlemler batıldır.”
5.3 “Dava şartı olarak arabuluculuk” başlıklı 18/A maddesinde;
“…
(12) Tarafların arabuluculuk faaliyeti sonunda anlaşmaları hâlinde, arabuluculuk ücreti, Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesinin eki Arabuluculuk Ücret Tarifesinin İkinci Kısmına göre aksi kararlaştırılmadıkça taraflarca eşit şekilde karşılanır. Bu durumda ücret, Tarifenin Birinci Kısmında belirlenen iki saatlik ücret tutarından az olamaz.
(13) Arabuluculuk faaliyeti sonunda taraflara ulaşılamaması, taraflar katılmadığı için görüşme yapılamaması veya iki saatten az süren görüşmeler sonunda tarafların anlaşamamaları hâllerinde, iki saatlik ücret tutarı Tarifenin Birinci Kısmına göre Adalet Bakanlığı bütçesinden ödenir. İki saatten fazla süren görüşmeler sonunda tarafların anlaşamamaları hâlinde ise iki saati aşan kısma ilişkin ücret aksi kararlaştırılmadıkça taraflarca eşit şekilde uyuşmazlığın konusu dikkate alınarak Tarifenin Birinci
Kısmına göre karşılanır. Adalet Bakanlığı bütçesinden ödenen ve taraflarca karşılanan arabuluculuk ücreti, yargılama giderlerinden sayılır.
(14) Bu madde uyarınca arabuluculuk bürosu tarafından yapılması gereken zaruri giderler; arabuluculuk faaliyeti sonunda anlaşmaya varılması hâlinde anlaşma uyarınca taraflarca ödenmek, anlaşmaya varılamaması hâlinde ise ileride haksız çıkacak taraftan tahsil olunmak üzere Adalet
Bakanlığı bütçesinden karşılanır.
….
(17) Arabuluculuk görüşmeleri, taraflarca aksi kararlaştırılmadıkça, arabulucuyu görevlendiren büronun bağlı bulunduğu adli yargı ilk derece mahkemesi adalet komisyonunun yetki alanı içinde yürütülür.
6. Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu Yönetmeliğinin
6.1 “Tanımlar” başlıklı 4. maddesinin c bendinde; “Arabuluculuk: Sistematik teknikler uygulayarak,
görüşmek ve müzakerelerde bulunmak amacıyla tarafları bir araya getiren, onların birbirlerini anlamalarını ve bu suretle çözümlerini kendilerinin üretmesini sağlamak için aralarında iletişim sürecinin kurulmasını gerçekleştiren, tarafların çözüm üretemediklerinin ortaya çıkması hâlinde çözüm önerisi de getirebilen, uzmanlık eğitimi almış olan tarafsız ve bağımsız bir üçüncü kişinin katılımıyla ve kamu hizmeti olarak yürütülen ihtiyari bir uyuşmazlık çözüm yöntemini,”… ifade eder.”
6.2 “Dava şartı olarak arabuluculukta arabulucunun görevlendirilmesi” başlıklı 24. maddesinin
birinci fıkrasında;
(1) Arabulucu, adli yargı ilk derece mahkemesi adalet komisyonu başkanlıklarına bildirilen listeden adliye arabuluculuk bürosu tarafından puanlama yöntemiyle belirlenir. Ancak tarafların listede yer alan herhangi bir arabulucu üzerinde başvuru sırasında anlaşmaları hâlinde taraflar veya tarafların imzasını taşıyan bir tutanakla beraber üzerinde anlaşılan arabulucu, durumu adliye arabuluculuk bürosuna bildirdiğinde bu arabulucu görevlendirilir. Dava şartı olan arabuluculuk ile ilgili uyuşmazlıklarda liste dışında bir arabulucu görevlendirilemez.
6.3 “Dava şartı olarak arabuluculukta arabuluculuk ücreti ve giderler” başlıklı 26 ncı maddesinde;
“ (1) Tarafların arabuluculuk faaliyeti sonunda tamamen veya kısmen anlaşmaları hâlinde, arabuluculuk ücreti, Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesinin eki Arabuluculuk Ücret Tarifesinin İkinci
Kısmına göre aksi kararlaştırılmadıkça taraflarca eşit şekilde karşılanır. Bu durumda ücret, Tarifenin
Birinci Kısmında belirlenen iki saatlik ücret tutarından az olamaz. İşe iade talebiyle yapılan görüşmelerde tarafların anlaşmaları durumunda, arabulucuya ödenecek ücretin belirlenmesinde işçiye işe başlatılmaması hâlinde ödenecek tazminat miktarı ile çalıştırılmadığı süre için ödenecek ücret ve diğer haklarının toplamı, Tarifenin İkinci Kısmı uyarınca üzerinde anlaşılan miktar olarak kabul edilir.
(2) Arabuluculuk faaliyeti sonunda tarafların anlaşamamaları hâlinde iki saatlik ücret tutarı
Tarifenin Birinci Kısmına göre Bakanlık bütçesinden ödenir. İki saatten fazla süren görüşmeler sonunda tarafların anlaşamamaları hâlinde ise iki saati aşan kısma ilişkin ücret aksi kararlaştırılmadıkça taraflarca eşit şekilde, Tarifenin Birinci Kısmına göre karşılanır. Bakanlık bütçesinden ödenen ve taraflarca karşılanan arabuluculuk ücreti, yargılama giderlerinden sayılır. Dava açılması hâlinde mahkeme tarafından dava öncesi ödenen arabuluculuk ücretlerine ilişkin makbuz dosyaya eklenir. Yargılama giderleri olarak hükmedilen tutar 6183 sayılı Kanuna göre tahsil edilir.
(3) Sürecin sehven kayıt, mükerrer kayıt veya arabuluculuğa elverişli olmama nedeniyle sona erdirilmesi hallerinde arabulucuya ikinci fıkra uyarınca ücret ödenmez.
(4) Bu madde uyarınca adliye arabuluculuk bürosu tarafından yapılması gereken zaruri giderler; arabuluculuk faaliyeti sonunda anlaşmaya varılması hâlinde anlaşma uyarınca taraflarca ödenmek, anlaşmaya varılamaması hâlinde ise ileride haksız çıkacak taraftan tahsil olunmak üzere Bakanlık bütçesinden karşılanır. Dava açılması hâlinde mahkeme tarafından, yapılan zorunlu giderlere ilişkin makbuz dosyaya eklenir. Yargılama giderleri olarak hükmedilen tutar 6183 sayılı Kanuna göre tahsil edilir.
(5) Adliye arabuluculuk bürosu tarafından, adliye arabuluculuk bürosu bulunmayan yerde sulh hukuk mahkemesi yazı işleri müdürlüğü tarafından Bakanlık tarafından ödenen arabuluculuk ücretine ilişkin liste, ödenmek üzere Cumhuriyet başsavcılığına gönderilir.
(6) Kamu görevlileri tarafından yürütülen arabuluculuk faaliyetleri sonucunda taraflarca anlaşılan ya da Tarifeye göre tahakkuk edecek arabuluculuk ücreti, arabulucunun listesinde yer aldığı komisyona bağlı adliye arabuluculuk bürosu veya adliye arabuluculuk bürosu bulunmayan yerde sulh hukuk mahkemesi yazı işleri müdürlüğüne arabulucu tarafından bildirilir. Taraflar, arabulucu ücretini belirlenen tarihte adliye arabuluculuk bürosu veznesine yatırır. Adliye arabuluculuk bürosu yasal kesintileri yaptıktan sonra arabulucunun bildirmiş olduğu banka hesabına havale eder. Dava şartı olan arabuluculukta anlaşamama hâlinde düzenlenen sarf kararı gereğince ücret Cumhuriyet savcılığınca arabulucunun banka hesabına yatırılır.”
6.4 “Dava şartı olarak arabuluculukta yetki ve atama usulü” başlıklı 28. maddesinde;
“ (1) Arabuluculuk görüşmeleri, taraflarca aksi kararlaştırılmadıkça, arabulucuyu görevlendiren adliye arabuluculuk bürosunun bağlı bulunduğu adli yargı ilk derece mahkemesi adalet komisyonunun yetki alanı içinde yürütülür.
(2) Seri uyuşmazlıklar, adliye arabuluculuk bürosu tarafından atanan aynı arabulucuya tevdi edilir.
Seri uyuşmazlığın sayısı ve puanlama usulü Daire Başkanlığınca belirlenir.
(3) Adliye arabuluculuk bürosunca yapılan atamalarda her dosya için arabulucuya puan verilir, puanlama ve atama usulü ile performans kriterleri Daire Başkanlığı tarafından belirlenir.” 7. 04.10.2022 tarihli ve 31973 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 2023 Yılı Arabuluculuk Asgari
Ücret Tarifesi
7.1 “Arabuluculuk ücretinin kapsadığı işler” başlıklı 2. maddesinde;
“ (1) Bu Tarifede yazılı arabuluculuk ücreti, uyuşmazlığın arabuluculuk yoluyla çözüme kavuşturulmasını sağlamak amacıyla, arabuluculuk faaliyetini yürüten arabulucular siciline kayıtlı kişiye, sarf ettiği emek ve mesainin karşılığında, uyuşmazlığın taraflarınca yapılan parasal ödemenin karşılığıdır.
(2) Arabuluculuk faaliyeti süresince arabulucu tarafından düzenlenen evrak ve yapılan diğer işlemler ayrı ücreti gerektirmez.
(3) Arabulucu, ihtiyari arabuluculuk süreci başlamadan önce arabuluculuk teklifinde bulunan taraf veya taraflardan ücret ve masraf isteyebilir. Bu fıkra uyarınca alınan ücret arabuluculuk süreci sonunda arabuluculuk ücretinden mahsup edilir. Arabuluculuk sürecinin başlamaması hâlinde bu ücret iade edilmez. Masraftan kullanılmayan kısım arabuluculuk süreci sonunda iade edilir.
(4) Arabulucu, dava şartı arabuluculuk sürecinde taraflardan masraf isteyemez.
(5) Arabulucu, arabuluculuk sürecine ilişkin olarak belirli kişiler için aracılık yapma veya belirli kişileri tavsiye etmenin karşılığı olarak herhangi bir ücret talep edemez. Bu yasağa aykırı olarak tesis edilen işlemler hükümsüzdür.” düzenlemeleri yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
8. İlgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde, başvuru konusuna ilişkin “ Kısmen
Tavsiye Kısmen Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 9. Başvuran 1 numaralı paragrafta ayrıntılarına yer verilen başvurusunda özetle, Çerkezköy
Arabuluculuk Bürosunun / numaralı dava şartı arabuluculuk dosyasında arabulucu olarak görevlendirilmesi üzerine; dosyanın taraflarının Çerkezköy’de ikamet etmesi ve uyuşmazlık konusu kiralanan taşınmazın Çerkezköy’de yer alması nedeniyle arabuluculuk toplantısı ve dosyaya ilişkin müzakereleri Çerkezköy Adliyesinde yürüttüğünü, taraflar arasında anlaşma sağlanamadığını belirterek zorunlu yol giderinin ödenmesini talep etmektedir.
10. Arabulucu, taraflar arasındaki çatışmanın çözümüne yardımcı olmak amacıyla arabuluculuk sürecini idare eden ve arabuluculuk yöntemlerini bilip uygulayabilen tarafsız gerçek kişidir. Arabuluculuk, Kanun’a göre yapılabileceği gibi Kanun’a tabi olmaksızın da yapılabilir. Adi arabuluculuk, Kanun’a tabi olmaksızın yapılan arabuluculuktur. Adi arabuluculukta, tarafların seçtiği herhangi bir kimse, arabulucu olabilir.
Taraflar arasında yapılacak sulh anlaşmasına uyulmaması hâlinde icra, genel hükümlere göre yapılır.
Nitelikli arabuluculuk ise Kanun’a göre yapılan arabuluculuktur. Bu durumda arabuluculuk faaliyeti, Kanun’a göre tutulan sicile kayıtlı arabulucular tarafından yürütülür. Faaliyet yürütülürken Kanun’da yer alan emredici kurallara uyulmalıdır. Nitelikli arabuluculuk, arabuluculuğa gitmenin ihtiyari olduğu arabuluculuk ve dava şartı arabuluculuk olarak ikiye ayrılır. Dava şartı arabuluculukta (hali hazırda ilgili kanunlarda belirtilen bazı iş, ticari ve tüketici uyuşmazlıklarında), dava açmadan önce arabuluculuğa başvurmak zorunludur. Faaliyet sonucu hazırlanan anlaşmaya uyulmazsa, mahkemeden alınacak icra edilebilirlik şerhi neticesinde, Kanun gereği ilam niteliğinde belge elde edilir ve icra, ilamlı icra hükümlerine göre yapılabilir (madde 18/1-3). Taraflar, vekilleri ve arabulucu tarafından imza edilen anlaşma belgesi de ilam niteliğinde belge sayılır ve ilamlı icra hükümlerine göre icra edilir (madde 18/4).Türkiye’de Kanun’a göre yapılan arabuluculukta arabulucu, Adalet Bakanlığı tarafından tutulan sicile kaydedilmiş gerçek kişi olmalıdır. İlgili kanunlarda arabulucuya başvurulmuş olması dava şartı olarak kabul edilmiş ise arabuluculuk sürecine Kanun’da yer alan hükümler uygulanır. Daire Başkanlığı, sicile kayıtlı arabulucuları, görev yapmak istedikleri adli yargı ilk derece mahkemesi adalet komisyonlarına göre listeler ve listeleri ilgili komisyon başkanlıklarına gönderir. Bir arabulucu, en fazla üç komisyon listesine kaydolabilir (HUAK madde 20/4; HUAKY madde 30/9).Arabulucu, komisyon başkanlıklarına bildirilen listeden büro tarafından belirlenir (HUAK madde 18/A/5). Ancak tarafların listede yer alan herhangi bir arabulucu üzerinde anlaşmaları hâlinde bu arabulucu görevlendirilir. (TEMEL ARABULUCULUK EĞİTİMİ Katılımcı
Kitabı https://adb.adalet.gov.tr/Resimler/SayfaDokuman/40320221402571.pdf)
11. 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunun 7. maddesi ve Yönetmeliğin 10.
maddesinin 1. Fıkrasında, “Arabulucu yapmış olduğu faaliyet karşılığı ücret ve masrafları isteme hakkına sahiptir. Arabulucu, ücret ve masraflar için avans da talep edebilir.” hükmü yer almaktadır. Kanun, arabuluculuk ücreti ile diğer masrafları birbirinden ayırmıştır. Kanuna göre arabuluculuk ücreti, arabuluculuk faaliyetinin karşılığı olarak ifade edilmiştir. Bu husus 2023 yılı Arabuluculuk Ücret Tarifesi
Genel Hükümler 2/1. maddesinde şu şekilde ifade edilmiştir; “Bu Tarifede yazılı arabuluculuk ücreti, uyuşmazlığın arabuluculuk yoluyla çözüme kavuşturulmasını sağlamak amacıyla, arabuluculuk faaliyetini yürüten arabulucular siciline kayıtlı kişiye, sarf ettiği emek ve mesainin karşılığında, uyuşmazlığın taraflarınca yapılan parasal ödemenin karşılığıdır.” 12. Arabuluculuk ücret ve masraflarının hangi oranda ve kim tarafından ödeneceği hususu ise dava şartı arabuluculuk sürecinde ve ihtiyari arabuluculuk süreci için tarafların anlaşması ve anlaşamaması durumuna göre ayrı ayrı düzenlenmiştir. Somut olayda, dava şartı arabuluculuk süreci sonunda taraflar anlaşamamış olup iki saatlik ücret tutarının Tarifenin Birinci Kısmına göre Adalet Bakanlığı bütçesinden ödenmesi konusunda bir anlaşmazlık bulunmamaktadır.
13.Somut olayda uyuşmazlık, dava şartı arabuluculuk sürecindeki ücrete değil yol masrafının ödenmesi hususundadır. Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu, ilgili Yönetmelik ve 2023 Yılı
Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesinde dava şartı arabuluculuk sürecindeki ücret ve masraflara ilişkin hükümler benzer şekilde düzenlenmiştir. Buna göre “iki saatten az süren görüşmeler sonunda tarafların anlaşamamaları hâllerinde, iki saatlik ücret tutarı Tarifenin Birinci Kısmına göre Adalet Bakanlığı bütçesinden ödenir.” “Adalet Bakanlığı bütçesinden ödenen ve taraflarca karşılanan arabuluculuk ücreti, yargılama giderlerinden sayılır.” “Bu madde uyarınca arabuluculuk bürosu tarafından yapılması gereken zaruri giderler; arabuluculuk faaliyeti sonunda anlaşmaya varılması hâlinde anlaşma uyarınca taraflarca ödenmek, anlaşmaya varılamaması hâlinde ise ileride haksız çıkacak taraftan tahsil olunmak üzere Adalet
Bakanlığı bütçesinden karşılanır.” “Arabulucu, dava şartı arabuluculuk sürecinde taraflardan masraf isteyemez.” Konuya ilişkin bir diğer düzenleme ise arabuluculuk görüşmelerinin, taraflarca aksi kararlaştırılmadıkça, arabulucuyu görevlendiren büronun bağlı bulunduğu adli yargı ilk derece mahkemesi adalet komisyonunun yetki alanı içinde yürütüleceğine ilişkindir.
14.Yukarıdaki hükümlerde dava şartı arabuluculuk sürecinde arabulucuya ücret dışında bir ödeme yapılacağına ilişkin bir düzenleme bulunmamaktadır. Sadece arabuluculuk bürosu tarafından yapılması gereken zaruri giderlerin Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanacağı hükme bağlanmıştır. Arabulucular tarafından arabuluculuk sürecinde yaptıkları masrafların arabuluculuk bürosu tarafından yapılması gereken zaruri giderler olarak değerlendirilmesi ise mümkün değildir. Ayrıca her arabulucunun uygulaması farklı olacağından farklı kalemler (yol gideri, toplantı yeri, güvenlik v.b. giderler) masraf olarak gösterilebilecek ve böylece ilerde haksız çıkacak taraf için öngörülemeyen yargılama gideri ortaya çıkacaktır. İhtiyarı arabuluculukta tarafların bu konuda rızası alınması nedeniyle arabulucunun bu masrafları talep etmesi ve hatta avans olarak alması mümkündür ve bu husus kanunda açıkça düzenlenmiştir. Ancak dava şartı arabuluculukta tarafların rızası söz konusu değildir ve bu konuda düzenleme de bulunmamaktadır.
15. Somut olayda başvuranın Çorlu Arabuluculuk Komisyonuna kayıtlı bulunduğu, Çerkezköy Arabuluculuk
Bürosunun Çorlu Arabuluculuk Bürosunun mülhakat adliyesi olması nedeniyle ilgili arabulucuya Çerkezköy
Arabuluculuk Bürosundan da dosya görevlendirme yapılabildiği, diğer taraftan Çerkezköy Arabuluculuk Bürosunun
Çorlu adli yargı ilk derece mahkemesi adalet komisyonunun yetki alanı içinde bulunduğu hususları birlikte değerlendirildiğinde, başvuranın arabuluculuk işlemlerini Çorlu Adliyesinde de yürütebileceği anlaşılmakta ise de, başvuranın taraflarca aksine bir karar alınmamışken kendi inisiyatifiyle arabuluculuk işlemlerini Çorlu adli yargı ilk derece mahkemesi adalet komisyonunun yetki alanı içinde bulunan
Çerkezköy Adliyesinde yürüttüğü anlaşılmaktadır.
16. Başvuranın iddiaları, idarenin konuyla ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde, başvuranın dava şartı arabuluculuk sürecindeki iki saatten az süren görüşmeler sonunda tarafların anlaşamamaları nedeniyle, Tarifenin Birinci Kısmına göre iki saatlik ücret tutarı dışında yaptığı masrafların Adalet Bakanlığı bütçesinden ödenmesi talebinin reddine ilişkin idarenin işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 17. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup, söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde Adalet
Bakanlığı Arabuluculuk Daire Başkanlığı tarafından istenilen bilgi ve belgelerin Kurumumuza süresi içinde ve gerekçeli olarak gönderildiği anlaşılmıştır.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
18. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin birincisi fıkrası uyarınca, bu Ret
Kararının başvurana tebliğ edildiği tarihten itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE; Kararın ADALET BAKANLIĞI ARABULUCULUK DAİRE BAŞKANLIĞINA ve Başvurana tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi