Değersiz alacak, hukuki veya fiili nedenlerle tahsil imkanını tamamen kaybetmiş alacaktır. Şüpheli alacaktan farkı, tahsil riskinin yüksek olması değil tahsil imkanının artık ortadan kalkmış bulunmasıdır.
Kesinlik şartı
Alacağın değersiz sayılabilmesi için kazai hüküm veya kanaat verici bir vesika ile tahsil imkanının kalmadığının ortaya konulması gerekir.
Kanaat verici vesika
Borçlunun aciz vesikası, sulh belgesi, konkordato sonucu, borçlunun tasfiyesi veya benzeri belgeler somut olayda değerlendirilir. Her tahsil edilememe belgesi otomatik olarak değersizlik ispatı değildir.
Kayıttan çıkarma
Şartlar oluştuğunda alacak değersiz hale geldiği dönemde zarar yazılarak kayıtlardan çıkarılır.
KDV bağlantısı
Değersiz hale gelen alacaklara ilişkin hesaplanan KDV bakımından KDV Kanunundaki özel düzeltme hükümleri ayrıca uygulanabilir.
Sonradan tahsil
Değersiz yazılan alacağın sonradan tahsil edilmesi halinde tahsil edilen tutar gelir yazılır.
İlişkili kişi alacakları
Ortak veya grup şirketi alacaklarında ticari ilişkinin gerçekliği, finansman niteliği ve değersizlik şartları daha sıkı incelenir.
Uygulamada kontrol listesi
- İşlem tarihi ve o tarihte yürürlükteki hüküm belirlendi mi?
- Şartlar ve istisnalar ayrı ayrı kontrol edildi mi?
- Muhasebe kaydı ile vergisel sonuç birbiriyle uyumlu mu?
- Geçici madde veya özel düzenleme var mı?
- Belgelendirme dosyası yeterli mi?
Kritik not
Şüpheli alacak ile değersiz alacak aynı dönemde aynı hukuki sonuçları doğuran kurumlar değildir; tahsil ihtimalinin derecesi ve ispat standardı farklıdır.