|
ÖZET: Abonelerden alınan depozitoların iade süreçleri ve güncellemeleri, SASKİ Genel Kurulu’nun 25/11/1999 tarihli kararına dayanarak belirlenmiştir. Bu karar, abonelerin kapatılması veya iptal edilmesi durumunda teminatların iade edilmesi için gerekli olan su miktarının, o günkü tarifeden hesaplanarak belirlenmesini öngörmektedir. Ancak, bu düzenleme 25/11/1999 tarihinden önceki aboneler için geçerli olmayıp, bu tarihten önce alınan depozitoların güncellenmesi mümkün değildir. Örneğin, 16/06/1997 tarihinde alınan 4.000.000 TL depozito, Yeni Türk Lirası’na (YTL) dönüştürüldüğünde 4 YTL olarak geri ödenecektir.
Kamu Denetçiliği Kurumu, yapılan başvurular sonucunda, idarenin uygulamalarını ve mevzuatı inceleyerek, şikayetçiye geri ödenecek depozitonun güncel tarifeden hesaplanması gerektiğine dair bir tavsiye kararı sunmuştur. Bu karar, ‘Denkleştirici Adalet’ ilkesine dayanarak, aboneliklerin kapatılması veya iptali durumunda teminatların iade edilmesi sürecinde hakkaniyetin sağlanmasını amaçlamaktadır. İdarenin, bu tavsiye kararına uygun hareket etmesi beklenmektedir. Sonuç olarak, SASKİ’nin 25/11/1999 tarihli kararı doğrultusunda, abonelerin yatırdığı depozitoların geri ödenmesi sürecinde, güncel su tarifeleri üzerinden hesaplama yapılması gerektiği vurgulanmaktadır. Kamu Denetçiliği Kurumu, bu konuda idareye gerekli önerilerde bulunmuş ve sürecin takip edilmesini talep etmiştir. |
bir Yeni Türk Lirası ( 1 YTL) değişim oranı esas alınır denildiği” söz konusu aboneden depozito karşılığında 16/ 06/ 1997 tarihinde alınmış olan 4.000.000 TL’nin Yeni Türk Lira’sına (YTL)
dönüştürülerek 4 YTL karşılığı olduğu, ilgili abonenin müracaatı halinde kendisine 4 YTL olarak ödeme yapılacağı, 2.1. SASKİ Genel Kurulu’nun 25/ 11/ 1999 tarihinde almış olduğu karar ile “ Abonelerin kapatılması veya iptal edilmesi nedeniyle teminatlar iade edilirken teminat miktarı idarece belirlenmiş olan su miktarının (m 3) o günkü tarifeden (Atık su ve KDV Dahil) hesaplanmasıyla bulunur .” şeklinde değiştirilmesi ve yönetmelik değişikliğinin Genel Kurul’un kabulünden sonra yapılacak aboneler için uygulanmasının, SASKİ Genel Kurulunun 25/ 11/ 1999 tarihli toplantısında oybirliği ile kabul olunduğu, bu nedenle 25/ 11/ 1999 tarihinden önceki mevcut aboneler için güncelleme yapılamadığı belirtilmektedir .
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/ 10/ 1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının ‘Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı’ başlıklı 74 üncü maddesinde; “… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir . Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler . …” hükmüne yer verilmiştir .
4. 14/ 06/ 2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun ‘Kurumun
Görevi’ başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında ; ‘Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir .’ , hükmüne yer verilmiştir .
5. Su ve Kanalizasyon İdaresi (SASKİ) Genel Müdürlüğüne ait Tarifeler Yönetmeliğinin 25.
maddesinde; “ Sözleşme imzalayan her aboneden bir tahakkuk dönemindeki su tüketim bedeli kadar teminat alınır ” hükmüne yer verilmiştir .
6. 25/ 11/ 1999 tarihli SASKİ Genel Kurul kararında; “ Abonelerin büyüklüğü, çalışan işçi sayısı, üretimde suyun rolü dikkate alınarak ne kadara su tüketebileceği idarece tayin edilir . Teminat nakit olarak alınmadan su bağlantısı yapıl maz. Tüketicinin, bir yılık gözetimi sonucu, tüketimin teminata esas alınan miktarı aşması veya azalması durumunda teminat bu miktara kadar artar veya eksiltilebilir . Abonelerin kapatılması veya iptal edilmesi nedeniyle teminatlar iade edilirken teminat miktarı idarece belirlenmiş olan su miktarının (m 3) o günkü tarifeden (Atık su ve KDV Dahil)
hesaplanmasıyla bulunur şeklinde değiştirilmesi ve yönetmelik değişikliğinin Genel Kurul’un kabulünden sonra yapılacak aboneler için uygulanması SASKİ Genel Kurulunun 25/ 11/ 1999 tarihli toplantısında oybirliği ile kabul olunmuştur .” hükmüne yer verilmiştir .
IV. KAMU DENETÇİSİ HÜSEYİN YÜRÜK’ÜN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
7. Şikâyetçinin iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvuru konusuna ilişkin “ Tavsiye Karar Önerisi ” Kamu
Başdenetçisi’ne sunulmuştur .
V. DEĞERLENDİRME ve GEREKÇE
.
2 / 6şekilde yaptığı, Kurumları tarafından yapılan güncellemelerde sadece tek bir temel yıllı endeks
rakamları kullanılmadığı, resmi olarak geçerlilikte olan endeks rakamlarının değişim oranları kullanılarak güncelleme işlemleri yapıldığı ” belirtilmektedir . (Bknz, 09/ 10/ 2013 tarihli ve 04.2013.473
Başvuru No.lu Kamu Denetçiliği Kurumu kararı)
12. Hazine Müsteşarlığına 30/ 07/ 2013 tarihli sayılı yazı yazılarak “ Türk Lirasından altı sıfır atılmasından önceki döneme ilişkin olan örneğin, Konut Edindirme Yardımı (KEY) ödemeleri sırasında nasıl bir yol izlendiği, söz konusu ödemelerin hesabında çeşitli parametreler (TÜFE vb)
kullanılıp kullanılmadığı, bu ödemelere ilişkin olarak benzer şikâyetler ile karşılaşıp karşılaşılmadığı” hususları ile ilgili görüş istenmiş ve buna ilişkin verilen cevabi yazıda;
“ Kurumlar tarafından yapılan anapara bildirimlerinin ve Tasfiye Halindeki Emlak Bankasınca yapılan nema hesaplamalarının tamamen YTL üzerinden yapıldığı ve KEY uygulamasının başladığı 01/ 01/ 1987 tarihinden itibaren son listenin yayınlandığı tarihe kadar tüm dönemlerin 3320 ve 5664 sayılı Kanunlara göre nemalandırıldığı ve KEY hak sahiplerinin YTL uygulamasından dolayı herhangi bir hak kayıplarının söz konusu olmadığı” belirtilmiştir . (Bknz, 09/ 10/ 2013 tarihli ve
04.2013.473 Başvuru No.lu Kamu Denetçiliği Kurumu kararı)
13. Şikâyetçi ile SASKİ arasında imzalanan sözleşmenin; su ve atık su hizmetlerinin usul ve esaslarını, karşılıklı olarak borç ve hakları belirleyen bir sözleşme olduğu, idare tarafından abonelik işlemi yapılırken alınan depozitonun bu sözleşme çerçevesinde alındığı anlaşılmaktadır . Sözleşme başlangıcında alınan depozitonun şikâyetçi tarafından geri talep edilmesi de sözleşmenin alacak borç ilişkisi içerisinde vuku bulmaktadır .
14. 2 No.lu paragrafta belirtildiği üzere 16/ 06/ 1997 tarihinde şikâyetçiden 4.000.000 TL depozito bedeli alındığı ve bu miktarın YTL’ye dönüştürüldüğünde 4 YTL olduğu, şikâyetçinin başvurması durumunda 4 YTL olarak depozitonun geri ödeneceği belirtilmektedir . Ayrıca SASKİ Genel kurulunda alınan karar ile 25/ 11/ 1999 tarihinden önceki abonelere depozito iadelerine ilişkin güncelleme yapılmayacağı kararı alınmıştır .
15. Hakkaniyetin, somut bir olayın kendine has özelliklerinin göz önünde bulundurularak adaletin uygulandığı bir eşitlik durumu olduğu ve bazı durumların ve şartların önceden bilinip öngörülememesinden doğacak sakıncaları ortadan kaldırmak için hukuk kurallarının eksik ya da esnek bıraktığı durumlarda etkisini gösteren bir ilke olduğu göz önüne alındığında; 25/ 11/ 1999 tarihli SASKİ Yönetim Kurulu kararının hakkaniyeti sağlamada yetersiz kaldığı anlaşılmaktadır .
16. Paradan sıfır atma uygulamaları istikrar programları sonucu ortaya çıkmaktadır . Bu uygulamaların amacı ise ulusal paraya itibar sağlama ve fonksiyonlarını yerine getirme özelliği kazandırmaktır . Somut olayı incelediğimizde ise paradan sıfır atma uygulamasının sadece paradan
6 sıfır atarak yapıldığı, 9, 11, ve 12 No.lu paragraflarda belirtilen tedbirlerin uygulanmadığı, resmi
olarak geçerlilikte olan endeks rakamları değişim oranının kullanılmaması sonucu mağduriyet oluştuğu görülmektedir .
17. Tüm dosya ve veriler birlikte değerlendirildiğinde; idarenin, 25/ 11/ 1999 tarihli SASKİ
Yönetim Kurulu kararını esas alarak vatandaşın yatırdığı 4.000.000 TL depozito bedelinin 4 YTL olarak geri ödenmesinin hakkaniyete aykırı olduğu tespit edilmiştir . Yukarıda Yargıtay kararlarında yer alan ve Anayasa Mahkemesi içtihadı olan ‘Denkleştirici Adalet’ kavramı gereği, şikâyetçiye, ödediği depozitonun; aboneliklerin kapatılması veya iptal edilmesi nedeniyle teminatların iade edilirken teminat miktarı olarak belirlenmiş olan su miktarının (m 3) hali hazardaki tarifeden (Atık su ve KDV Dahil) güncel rakamla hesaplanarak geriye ödenmesi beklenmektedir .
.
4 / 6B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
18. İyi yönetim ilkelerine 28/ 03/ 2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin
Kurumumuz tarafından istenilen bilgi ve belgeleri süresi içinde ve gerekçeli olarak gönderdiği, ayrıca idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde “kararların gerekçeli olması”, “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, ancak İdarenin başvurana verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenle “karar karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup, idareden bundan böyle bu ilkeye de uyması beklenmektedir .
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
19. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, Samsun İdare
Mahkemelerinde yargı yolu açıktır .
VII. KARAR
Tüm dosya ve veriler birlikte değerlendirildiğinde; idarenin, 25/ 11/ 1999 tarihli SASKİ Yönetim
Kurulu kararını esas alarak vatandaşın yatırdığı 4.000.000 TL depozito bedelinin 4 YTL olarak geri ödenmesinin hakkaniyete aykırı olduğu tespit edilmiştir . Yukarıda Yargıtay kararlarında yer alan ve
Anayasa Mahkemesi içtihadı olan ‘Denkleştirici Adalet’ kavramı gereği, şikâyetçiye, ödediği depozitonun; aboneliklerin kapatılması veya iptal edilmesi nedeniyle teminatların iade edilirken teminat miktarı olarak belirlenmiş olan su miktarının (m 3) hali hazardaki tarifeden (Atık su ve
KDV Dahil) güncel rakamla hesaplanarak geriye ödenmesi beklenmektedir .
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre, ŞİKAYETİN KABULÜNE; ‘Denkleştirici
Adalet’ kavramı gereği, şikayetçiye, ödediği depozitonun; aboneliklerin kapatılması veya iptal edilmesi nedeniyle teminatların iade edilirken teminat miktarı olarak belirlenmiş olan su miktarının (m 3) hali hazardaki tarifeden (Atık su ve KDV Dahil) hesaplanarak geriye ödenmesi hususunda;
SAMSUN BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ SU ve KANALİZASYON İDARESİ (SASKİ)
GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca,
Samsun Büyükşehir Belediyesi Su ve Kanalizasyon İdaresi (Saski) Genel Müdürlüğünce bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın BAŞVURANA ve SAMSUN BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ SU ve
KANALİZASYON İDARESİ (SASKİ) GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi .
.
5 / 6Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
.