|
ÖZET: Bu Danıştay kararında, Düzce Turgut Özal Anadolu Lisesi pansiyonunda kalan bir öğrencinin, 23.11.2022 tarihinde meydana gelen deprem nedeniyle pansiyonun kapatılması sonucu ödemiş olduğu pansiyon ücretinin iadesi talebi incelenmiştir. İdare, ilgili mevzuat gereği pansiyon ücretinin iadesinin mümkün olmadığını belirtmiş, ancak deprem nedeniyle öğrencinin pansiyon hizmetinden faydalanamadığı ve başka bir pansiyona yerleştirilmek istemediği göz önünde bulundurulmuştur.
Kararda, deprem gibi mücbir sebeplerin, idarenin sorumluluklarını etkileyen olağan dışı durumlar olduğu vurgulanmış ve sosyal adaletin sağlanması adına, öğrencinin ödediği pansiyon bedelinin iade edilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. Bu durum, eğitim hakkının korunması ve sosyal adalet ilkeleri çerçevesinde değerlendirilmektedir. Sonuç olarak, Milli Eğitim Bakanlığı’na, ödenen pansiyon ücretinin iadesi hususunda tavsiyede bulunulmuştur. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/6989-S.23.11429
BAŞVURU NO : 2022/18971
KARAR TARİHİ : 07/06/2023
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI
Okul pansiyon ücretinin iadesi hakkında.
BAŞVURUNUN KONUSU :
BAŞVURU TARİHİ : 19/12/2022
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Kurumumuza yapılan başvuruda başvuru sahibi, Düzce Turgut Özal Anadolu Lisesi öğrencilerinden
no’lu ‘nın velisi olduğunu, öğrencinin Turgut Özal Anadolu Lisesi pansiyonunda paralı yatılı öğrenci olarak kalmakta iken 23.11.2022 tarihinde Düzce’de meydana gelen deprem nedeniyle okul ile aynı bahçede bulunan pansiyonun hasarlı olduğu için eğitim ve öğretime kapatılarak öğrencilerin başka okullara ve pansiyonlara gönderildiğini, insanların deprem bölgesinde evlerine dahi girmeye çekinirken başka bir yurda öğrenciyi göndermeyi istemediğini, depremden dolayı söz konusu pansiyonda öğrencinin kalmadığını, pansiyon hizmetinden faydalanmadığını belirterek depremden bir gün önce ödemiş olduğu pansiyon bedeli 2’nci taksiti olan 2.052,50 TL tutarın iadesinin yapılmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Kurumumuzun 27/12/2022 tarih ve sayılı şikâyet konusuna ilişkin bilgi/belge isteme
yazılarına istinaden Milli Eğitim Bakanlığı’nın 03/01/2023 tarih ve sayılı yazılarında;
2.1) Söz konusu pansiyon ücretinin 2′ nci taksitinin, Millî Eğitim Bakanlığına Bağlı Resmi Okullarda
Yatılılık, Bursluluk, Sosyal Yardımlar ve Okul Pansiyonları Yönetmeliği 51′ inci maddesinin 3′ üncü fıkrası gereğince geri verilemeyeceği, ancak adı geçen öğrencinin isteği doğrultusunda başka bir okul pansiyonuna yerleştirilerek yatılılığının devam ettirilebileceği,
2.2) Başvuruya konu okul pansiyonunun depremde hasar görmesi nedeniyle faaliyetine ara verildiği,
barınan öğrencilerin il yatılılık ve bursluluk komisyonu marifetiyle talepleri doğrultusunda diğer okul
pansiyonlarına yerleştirileceğinin öğrenci velilerine bildirildiği ancak adı geçen öğrenci velisinin çocuğunun başka bir okul pansiyonunda barınmasını istemediği veli dilekçesinden anlaşıldığı, söz konusu pansiyonda depremden sonra konaklamayan öğrencilerin ödedikleri pansiyon ücretinin iadesi; 2698 sayılı
Millî Eğitim Bakanlığı Okul Pansiyonları Kanunun 11′ inci maddesinin 2′ nci fıkrası ve yönetmelik maddesi hükmü gereğince mümkün olamadığı, ancak bu öğrencilerin talep etmeleri durumunda herhangi bir ücret alınmadan diğer okul pansiyonlarından yatılı olarak yararlandırılmakta olduğu, Açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Cumhuriyetin nitelikleri”
başlıklı 2’nci maddesinde; “Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir.”
3.1) “Eğitim ve öğrenim hakkı ve ödevi” başlıklı 42 nci maddesinde; “Devlet, maddi imkanlardan
yoksun başarılı öğrencilerin, öğrenimlerini sürdürebilmeleri amacı ile burslar ve başka yollarla gerekli yardımları yapar.…”
3.2) “Devletin iktisadi ve sosyal ödevlerinin sınırları” başlıklı 65 inci maddesinde; “Devlet, sosyal ve
ekonomik alanlarda Anayasa ile belirlenen görevlerini, bu görevlerin amaçlarına uygun öncelikleri gözeterek malî kaynaklarının yeterliliği ölçüsünde yerine getirir.”
3.3) “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin
üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”
4) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5. maddesinin 1.
fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
5) 2698 sayılı Milli Eğitim Bakanlığı Okul Pansiyonları Kanununun ‘Öğrenci ücretlerinin ödenmesi’
başlıklı 11’inci maddesinde, “Paralı yatılı öğrencilerden ücretler ilk taksit öğrencinin pansiyona kayıt olduğu gün olmak üzere dört taksitte alınır. Taksidini yönetmelikte belirtilen zamanda ödemeyen öğrencilerin paralı yatılı öğrencilikle ilişiği kesilir. Öğretim yılı devamınca paralı yatılı öğrenci alınabilir.
Herhangi bir taksit devresinde pansiyona kabul olunan öğrenci,”taksidinin tamamını ödemek zorundadır.
Bir taksit devresi içinde pansiyonla ilişiğini kesen öğrenciye bu devreye ait taksit geri verilmez. Ancak, bir pansiyondan diğer bir pansiyona nakleden öğrencinin önceki okulunca alınan taksit miktarı naklolunduğu okul pansiyonu taksidine sayılır. Naklettiği okulun pansiyon ücreti evvelki pansiyon ücretinden fazla ise bu takside ait fark alınır, eksik ise fark geri verilmez.”
6) 25/11/2016 tarih ve 29899 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Millî Eğitim
Bakanlığına Bağlı Resmi Okullarda Yatılılık, Bursluluk, Sosyal Yardımlar Ve Okul Pansiyonları
Yönetmeliğinin 51’inci maddesinde, “(2) Paralı yatılı öğrencilerin pansiyon ücretleri ilk taksiti kayıt sırasında, diğer taksitleri ise kasım, şubat ve nisan aylarının son işgününe kadar olmak üzere dört taksitte ödenir. Taksitini zamanında ödemeyen öğrencinin pansiyonla ilişiği kesilir. (3) Ders yılı süresince paralı yatılı öğrenci alınabilir. Herhangi bir taksit devresinde pansiyona kabul olunan öğrenci taksitinin tamamını ödemek zorundadır. Bir taksit devresi içinde pansiyonla ilişiği kesilen öğrenciye bu devreye ait taksit geri verilmez.” Düzenlemesine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
7) Başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte
değerlendirilerek hazırlanan “Tavsiye Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden
8) Başvuran, özetle Düzce Turgut Özal Anadolu Lisesi öğrencilerinden ‘nın velisi olduğunu,
öğrencinin Turgut Özal Anadolu Lisesi pansiyonunda paralı yatılı öğrenci olarak kalmakta iken 23.11.2022 tarihinde Düzce’de meydana gelen deprem nedeniyle okul ile aynı bahçede bulunan pansiyonun hasarlı olduğu için eğitim ve öğretime kapatılarak öğrencilerin başka okullara ve pansiyonlara gönderildiğini, insanların deprem bölgesinde evlerine dahi girmeye çekinirken başka bir yurda öğrenciyi göndermeyi istemediğini, depremden dolayı söz konusu pansiyonda öğrencinin kalmadığını, pansiyon hizmetinden faydalanmadığını belirterek depremden bir gün önce ödemiş olduğu pansiyon bedeli 2’nci taksiti olan 2.052,50 TL tutarın iadesinin yapılmasını talep etmektedir.
9) Bilindiği üzere 23.11.2022 tarihinde Düzce ili Gölyaka ilçesinde deprem felaketi meydana gelmiş olup
başvuruya konu Turgut Özal Anadolu Lisesi pansiyonu depremde hasar gördüğü, bu nedenle söz konusu okul pansiyonun da eğitim ve öğretime kapatıldığı, dolayısıyla öğrencilerin başka okullara ve pansiyonlara gönderildiğini, başvuru sahibinin velisi olduğu öğrenciyi başka bir yurda göndermek istemediğini, pansiyon hizmetinden de faydalanmadığını belirterek depremden önce 21.11.2022 tarihinde ödediği pansiyon bedeli 2’nci taksiti olan 2.052,50 TL tutarın iadesinin yapılması talebinin İdare tarafından anılan pansiyonda depremden sonra konaklamayan öğrencilerin ödedikleri pansiyon ücretinin 2698 sayılı Kanunun 11′ inci maddesinin 2′ nci fıkrası ve ilgili yönetmelik maddesi hükmü gereğince mümkün olamadığı, ancak bu öğrencilerin talep etmeleri durumunda herhangi bir ücret alınmadan diğer okul pansiyonlarından yatılı olarak yararlandırılmakta olduğu gerekçesiyle uygun görülmediği anlaşılmaktadır.
10) Anayasamızın 2 inci ve 5 inci maddelerinde belirtilen sosyal hukuk devleti, kişilerin, insan onuruna
yaraşır biçimde refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak, kişinin temel hak ve özgürlüklerini, sosyal adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak biçimde sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmak, insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamakla yükümlüdür. Anayasanın 2 inci maddesinde belirtilen hukuk devleti, eylem ve işlemleri hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, hukuk güvenliğini sağlayan, Anayasa ve yasalarla kendini bağlı sayan devlettir. Nitekim hukuk güvenliği ilkesi de hukuk devletinin korumakla yükümlü olduğu evrensel
ilkelerden birisidir. Bu kapsamda hukuk güvenliği ilkesi, hukuk normlarının öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılan ortak bir değer olarak tanımlanmaktadır. (Anayasa Mahkemesinin 29/11/2011 tarihli ve E: 2010/73, K:2011/176 sayılı kararı)
11) Okul pansiyon ücretlerinin tahsiline ilişkin 2698 sayılı Kanunun 11’inci maddesi ile Millî Eğitim
Bakanlığına Bağlı Resmi Okullarda Yatılılık, Bursluluk, Sosyal Yardımlar Ve Okul Pansiyonları
Yönetmeliğinin 51’inci maddesinin 3’üncü fıkrası gereğince herhangi bir taksit devresinde pansiyona kabul olunan öğrencinin taksidin tamamını ödemek zorunda olduğu, bir taksit devresi içinde pansiyonla ilişiğini kesen öğrenciye bu devreye ait taksit geri verilmeyeceği, bir pansiyondan diğer bir pansiyona nakleden öğrencinin önceki okulunca alınan taksit miktarı naklolunduğu okul pansiyonu taksidine sayılayacağı hususlarına yer verilmiştir.
12) Her ne kadar mezkur kanun ve yönetmelik hükümleri gereğince pansiyonla ilişiği kesilen öğrencinin
pansiyon bedelinin iadesinin mümkün olmadığı, iadesinin yapılmayıp başka bir pansiyona nakline cevaz verildiği anlaşılsa bile yaşanan deprem felaketi en önemli tabii afetlerden olup can ve mal kaybına sebep olmasının yanında toplum ve dolayısıyla sosyal ve ekonomik hayat üzerinde önemli derecede olumsuz etkiler bırakmakta ve hayatı bütün yönleriyle kesintiye uğratabilmektedir. Yakın zamanda yaşanan 06 Şubat
2023 günü merkez üssü Kahramanmaraş ve Hatay illerinin bulunduğu bölgede “Asrın Felaketi” olarak
nitelendirilen 7,7 ve 7,6 büyüklüğünde iki farklı depremin gerçekleşmesi sebebiyle yaklaşık 13,5 milyon vatandaşın bulunduğu 10 ilde yaşanan büyük bir yıkımın ardından Cumhurbaşkanlığınca OHAL kararnameleriyle depremler sonrası genel hayatı olumsuz etkileyen şartların ortadan kaldırılması ve afetzedelerin ihtiyaçlarının karşılanması için ivedi tedbirler alınması yoluna gidilmiştir. Söz konusu deprem felaketinin etkilerinin hafifletilmesi için ülkemizin tüm kurum ve kuruluşlarının mümkün olduğunca seferber olması önem arz etmektedir.
13) 3/03/2023 tarih ve 32121 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 131 sayılı Olağanüstü Hal (OHAL)
Kapsamında Eğitim Alanında Alınan Tedbirlere İlişkin Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinde, Kararname uyarınca, OHAL ilan edilen illerde depremden etkilenenlere, Milli Eğitim Bakanlığına (MEB) bağlı resmi okul ve kurumlar ile bunlara bağlı döner sermayeli işletmeler tarafından sunulan yemek, konaklama, temizlik ve diğer hizmetler ücretsiz verileceği, bu giderler MEB bütçesinden karşılanacağı, İlköğretim ve
Ortaöğretimde Parasız Yatılı veya Burslu Öğrenci Okutma ve Bunlara Yapılacak Sosyal Yardımlara İlişkin
Kanun kapsamında burslu olarak okuyan öğrencilerin, aynı ilde veya başka ilde bulunan okul pansiyonlarında parasız yatılıya yerleştirilmeleri veya özel eğitim kuramlarına nakil olmaları halinde bu kapsamda ödenen bursları, 6 Şubat 2023 tarihinden itibaren 2022-2023 eğitim öğretim yılı sonuna kadar kesilmeyeceği tedbirlerine yer verildiği görülmektedir.
14) Yine bu kapsamda, Gençlik ve Spor Bakanlığınca şubat ayında ve bahar yarıyılında GSB Yurtlarından
ayrılan üniversite öğrencilerinin herhangi bir ücret ödemelerinin söz konusu olmadığı, yurt ücretlerine ilişkin şubat ayında ve bahar yarıyılında yurtta kalmayan öğrencilerinin herhangi bir ücret ödemelerinin söz
konusu olmadığı, deprem illerinden öğrenciler ise yurtta kalsalar dahi ödeme yapmayacaklar açıklaması
* yapılmıştır.
15) “Somut olay incelendiğinde Düzce’de meydana gelen depremde başvuranın okul kampüsü içinde
kalması sebebiyle tercih ettiği pansiyonun hasar aldığı ve faaliyete kapatıldığı anlaşılmaktadır. Her ne kadar mezkur mevzuata göre ücret iadesi mümkün olmasa da yasada düzenlenmediği halde kişilerin haklarını kullanmaya veya yükümlülüklerini yerine getirmeye engel bazı hallerin olabileceğinin kabul edilmesi gerekmektedir. Dolayısıyla başvuranın ücretini öncesinde ödediği halde iradesi dışında meydana gelen deprem sebebiyle hasar gören pansiyondan beklediği hizmeti alamadığı açıktır. Diğer yandan Düzce’de ikamet eden başvuranın çocuğunu başka bir pansiyona vermek zorunluluğu da bulunmamaktadır. Bu bağlamda idarenin amacı sosyal adaletin tesis edilmesi açısından deprem sonrası genel hayatı olumsuz etkileyen şartların ortadan kaldırılması ve afetzedelerin ihtiyaçlarının karşılanması olmalıdır.
16) Özel hukukta mücbir sebep, bir borcun veya genel bir davranış yükümlülüğünün yerine getirilmesini
engelleyen, borçlunun işletme faaliyetiyle ilgisi olmayan, öngörülemez ve kaçınılamaz bir olay olarak tanımlanmaktadır. Bir olayın mücbir sebep sayılması için gereken unsurlar; haricilik, kaçınılamazlık ve öngörülemezliktir. İdare hukukunda ise doktrinindeki ortak tanımıyla mücbir sebep, idarenin faaliyetinin dışında gelişen öngörülemeyen ve önlenemeyen hadiseler olarak kabul edilmektedir. Bu kapsamda bakıldığında meydana gelen depremlerin hem idare hem de kişiler açısından öngörülemez ve olağan dışı bir durum olduğu kabul edilmelidir
17) Sonuç olarak yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri, idarenin cevabi yazıları ve tüm dosyanın
Kurumumuzca değerlendirilmesi neticesinde, mücbir sebep olarak kabul edilen depremin etkilerinin azaltılması için idarelerin sorumluluklarının olduğundan bahisle deprem mağduru öğrencinin depremde hasar gören pansiyondan eğitim-öğretime kapatıldığı için hizmet almadığı göz önüne alındığında başvuru konusu ödenen pansiyon bedelinin sosyal adaletin tesis edilmesi açısından başvuru sahibine iadesinin yapılmasının yerinde olacağı kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
18) İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarih ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin idare tarafından tam ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, ayrıca idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde “kanunlara uygunluk”, “hesap verilebilirlik”, “kararların gerekçeli olması” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, ancak idarenin başvurana verdiği cevapta hangi sürede, hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği, bu nedenle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranılmadığı tespit edilmiş olup, idarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
* https://gsb.gov.tr/haberdetay.html/974#:~:text=Bakan%20Kasapo%C4%9Flu%2C%20sosyal%20medya%20hesab%C4%B1ndan,%C3%B6deme%20yap mayacaklard%C4%B1r.%E2%80%9D%20ifadelerini%20kulland%C4%B1.
19) 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin ikinci
fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre, kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Bolu İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre, BAŞVURUNUN KABULÜNE; Sosyal adaletin sağlanması adına deprem nedeniyle eğitim ve öğretime kapatılan pansiyon için ödenen tutarın iadesinin yapılması hususunda MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞINA TAVSİYEDE
BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, MİLLİ
EĞİTİM BAKANLIĞI tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna
Bu kararın başvurana ve Milli Eğitim Bakanlığına tebliğine; Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi