Sayıştay, KİK, Yargıtay ve Danıştay Kararları, Bakanlık Görüşleri

ÖZET: Başvuru, 25 Ocak 2020 tarihinde Elazığ ili Sivrice ilçesinde meydana gelen deprem sonrası, şikâyetçinin motorlu taşıtlar vergisinin (MTV) faizsiz olarak ertelenmesi talebine ilişkindir. Şikâyetçi, deprem nedeniyle ilan edilen mücbir sebep hali kapsamında, Malatya Vergi Dairesi’ne bağlı olmaması sebebiyle talebinin reddedildiğini belirtmiş ve ikametgâh kaydının dikkate alınmasını istemiştir. Gelir İdaresi Başkanlığı, mücbir sebep halinin yalnızca Malatya ilinde ikamet eden mükellefler için geçerli olduğunu ifade ederek, şikâyetçinin talebini reddetmiştir.

İlgili mevzuat uyarınca, mücbir sebep hali, vergi ödevlerinin yerine getirilmesini engelleyen durumları kapsamaktadır. Ancak, şikâyetçinin bağlı olduğu Erzurum Vergi Dairesi, mücbir sebep kapsamına alınmadığı için talebi olumsuz sonuçlanmıştır. Kamu Denetçiliği Kurumu, şikâyetçinin yaşadığı mağduriyetin giderilmesi ve gelecekte benzer durumların önlenmesi için mücbir sebep ilanında ikametgâh kaydının dikkate alınması gerektiği yönünde tavsiyede bulunmuştur.

Sonuç olarak, şikâyetçinin talebinin reddedilmesi hukuka uygun bulunmamış ve bu durum, mücbir sebep halinin amacına aykırı bir sonuç doğurmuştur. Kamu Denetçiliği Kurumu, Gelir İdaresi Başkanlığı’na, bu tür durumların önlenmesi için gerekli tedbirlerin alınmasını önermiştir.

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2020/79390-S.20.86364

BAŞVURU NO : 2020/58490

KARAR TARİHİ : 02/10/2020

TAVSİYE KARARI

BAŞVURUYA KONU İDARE : GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞI

Şikâyetçinin 25/01/2020 tarihinde Elazığ ilinde meydana

BAŞVURUNUN KONUSU :

gelen deprem sonrasında ilan edilen mücbir sebep hali kapsamında 2020/1 MTV’sinin faizsiz olarak ertelenmesi ve mücbir sebep hali ilanında ikametgâh kaydının dikkate alınması talebi hakkındadır.

BAŞVURU TARİHİ : 28/05/2020

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Şikâyetçi dilekçesinde özetle; 25/01/2020 tarihinde Elazığ ili Sivrice ilçesinde meydana gelen deprem sonrasında 03/12/2019 tescil tarihli, üzerine kayıtlı plakalı aracının 2020/1 motorlu taşıtlar vergisinin ertelenmediğini tespit ettiğini, 14/02/2020 tarihindeki ertelenme talebinin Malatya Vergi Dairesi Başkanlığına bağlı olmaması sebebiyle uygun görülmediğini, bölgede yaşayan farklı il plakası olan araç sahipleri için bu vergi dairelerine bağlı mükellef olmalarının olumsuz bir durum oluşturduğunu iddia ederek, plakalı aracının 2020/1 MTV’sinin faizsiz olarak ertelenmesi, vergi dairesine bağlı il plakası düzenlemesinden vazgeçilerek, ikamet eden vatandaşları temel alan uygulaya geçilmesi talebinde bulunmaktadır.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Gelir İdaresi Başkanlığından alınan 21/07/2020 tarihli ve sayılı cevabi yazıda özetle; “…Erzurum Vergi Dairesi Başkanlığı Kazım Karabekir Vergi Dairesi Başkanlığı mükelleflerinden tarafından Elazığ İli Sivrice İlçesinde meydana gelen deprem nedeniyle ilan edilen mücbir sebep hali kapsamında adına kayıtlı plakalı araca ait 2020/Ocak MTV borcunun faizsiz ertelenmesi talep edilmiş, söz konusu talep bir

Telefon 0 (312) 465 22 00 Faks 0 (312) 465 22 65 e-Posta iletisim@ombudsman.gov.tr İnternet Adresi www.ombudsman.gov.tr örneği ekte yer alan 24.02.2020 tarihli ve sayılı yazımızla reddedilmiştir. Konuyla ilgili olarak yapılması planlanan başka bir işlem bulunmamaktadır.

213 sayılı Kanunun 13 üncü maddesinde “Mücbir sebepler:

Aynı Kanunun 15 inci maddesinde ise 13 üncü maddede yazılı mücbir sebeplerden herhangi birinin bulunması halinde bu sebep ortadan kalkıncaya kadar sürelerin işlemeyeceği, bu takdirde tarh zamanaşımının işlemeyen süreler kadar uzayacağı belirtilmiştir. Bu hükmün uygulanması için ise mücbir sebebin malum olması veya ilgililer tarafından ispat veya tevsik edilmesi gerekmektedir. Mezkûr maddenin üç numaralı fıkrasında Hazine ve Maliye

Bakanlığının, mücbir sebep sayılan haller nedeniyle bölge, il, ilçe, mahal veya afete maruz kalanlar itibarıyla mücbir sebep hali ilan etmeye ve bu sürede vergi ödevlerinden yerine getirilemeyecek olanları tespit etmeye yetkili olduğu hükme bağlanmıştır.

Buna göre, Bakanlık Makamından alınan 25.01.2020 tarihli Olur yazısı ile Elazığ İli Sivrice

İlçesinde meydana gelen deprem felaketinden etkilenen Malatya İlinde deprem tarihi itibarıyla mükellefiyet kaydı bulunan mükelleflerin bu mükellefiyetleri nedeniyle vergi kanunları uygulaması bakımından 24.01.2020 ila 30.04.2020 (bu tarih dahil) tarihleri arasında mücbir sebep hali ilan edilmesi uygun bulunmuş olup bu husus 31.01.2020 tarihli ve sayılı yazımızla Malatya Vergi Dairesi Başkanlığına bildirilmiş; mücbir sebep halinin başladığı

24.01.2020 tarihinden mücbir sebep halinin sona ereceği 30.04.2020 (bu tarih dahil) tarihine

kadar verilmesi gereken beyanname ve bildirimlerin verilme süresi 15.05.2020 günü sonuna kadar, bu beyannamelere ve bildirimlere istinaden tahakkuk eden vergilerin ödeme süreleri ile

2020 yılı motorlu taşıtlar vergisinin birinci taksit ödeme süresi 01.06.2020 günü sonuna kadar

uzatılmıştır.

…213 sayılı Kanunun 15 inci maddesinin yürürlükte olduğu ve söz konusu madde ile

Bakanlığımıza tanınan açık yetkinin kullanılmasının hukuka aykırı olmadığı, vergi uygulaması bakımından mücbir sebep hali ilanının yukarıda belirtilen Malatya İline kayıtlı bulunan mükelleflerin bu mükellefiyetleri için geçerli olduğu ve başvuru sahibinin deprem felaketinden etkilenen Malatya İlinde deprem tarihi itibarıyla motorlu taşıtlar vergisi mükellefiyetinin bulunmamasının taşıtlar itibarıyla vergi ödevlerinin yerine getirilmesine engel bir durumun bulunmadığını ortaya koymakta olduğu hususları birlikte değerlendirildiğinde, adı geçenin 213 sayılı Kanunun 13 üncü maddesi uyarınca mücbir sebep halinde bulunmadığı açıktır. Bu nedenle Erzurum Vergi Dairesi Başkanlığı Kazım Karabekir Vergi Dairesine kayıtlı plakalı araca ait motorlu taşıtlar vergisinin mücbir sebep hali kapsamında değerlendirilmemesi gerekmektedir.

Vergi Usul Kanununun 4 üncü maddesinde, “Vergi dairesi mükellefi tesbit eden, vergi tarh eden, tahakkuk ettiren ve tahsil eden dairedir.

Telefon 0 (312) 465 22 00 Faks 0 (312) 465 22 65 e-Posta iletisim@ombudsman.gov.tr İnternet Adresi www.ombudsman.gov.tr

Mükelleflerin, vergi uygulaması bakımından hangi vergi dairesine bağlı oldukları vergi kanunları ile belirlenir. Ancak, Maliye ve Gümrük Bakanlığı, gerekli gördüğü hallerde, mükelleflerin işyeri ve ikametgâh adresleri ile il ve ilçelerin idarî sınırlarına bağlı kalmaksızın vergi daireleri ve bölge bilgi işlem merkezleri kurmaya, vergi dairelerine bağlı şubeler açmaya ve vergi dairelerinin yetki alanı ile vergi türleri, meslek ve iş grupları itibariyle mükelleflerin bağlı olacakları vergi dairesini belirlemeye yetkilidir.” hükmü yer almaktadır.

Bu hüküm uyarınca vergi kanunlarının uygulanması ile İdare-mükellef ilişkisinin tesisi ve devamlılığı bakımından her zaman vergi dairesi kayıtları dikkate alınmakta olup, şikâyet konusu olayda verginin mevzuu taşıt olduğu için yapılan işlemlerde taşıtın bağlı olduğu vergi dairesinin dikkate alınması gerekmektedir.

Diğer taraftan, eşitlik ilkesi herkesin her durumda eşit olması anlamına gelmemekte olup, belirli kişiler veya durumlar için bu ilkeden uzaklaşılması ve kişiler arasında fark gözetilmesi mümkündür. Ancak eşit kabul edilen kişiler arasında her farklı muamelenin makul kabul edilmesi de mümkün değildir. Anayasa Mahkemesine göre de eşitlik kavramı “herhangi bir nesnel ve makul dayanağı olmaksızın aynı durumdaki bireylere farklı muamelede bulunulmamasına ilişkin gerekliliği” ifade etmektedir. Ayrımcılık yasağı tam da bu noktada, kişiler arasında fark gözetme halinin kabul edilebilir, açık ve önceden belirlenmiş ölçütlere dayanması için gündeme gelmektedir. Ayrımcılık yasağı hangi konuda ve hangi ölçütlerle eşitliğin sağlanması noktasında eşitlik ilkesi ile ortaya çıkan muğlaklığı gidermekte ve bu ilkeyi bir ölçüde somutlaştırmaktadır. Ayrımcılık yasağı, eşitlik ilkesini güvence altına alan ve bu ilkenin belirli ayrımcılık temellerinde sunulmasını veya sunulmamasını yasaklayan temel bir ilke olarak kabul edilmelidir.

Ayrımcılık, isteyerek veya istemeyerek, icrai ya da ihmali biçimde, bir hukuk sisteminde eşit durumda olduğu kabul edilen kişilere, bir hak veya yükümlülükle ilgili olarak, aralarında geçerli bir neden olmaksızın eşit davranılmaması olarak tanımlanabilir.

Anayasa Mahkemesi bugüne kadar içtihatlarında hem ayrımcılık yasağına, hem de eşitlik ilkesine dair tanımlamalarda bulunmuştur. Anayasa Mahkemesinin bu tanıma bireysel başvuru kararlarında da yer verdiğini söylemek gerekir. Anayasa Mahkemesi eşitlik ilkesini, “Anayasanın 10 uncu maddesinde yer verilen eşitlik ilkesi hukuksal durumları aynı olanlar için söz konusudur. Bu ilke ile eylemli değil, hukuksal eşitlik öngörülmüştür. Eşitlik ilkesinin amacı, aynı durumda bulunan kişilerin yasalar karşısında aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak, ayrım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle, aynı durumda bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı kurallar uygulanarak yasa karşısında eşitliğin ihlali yasaklanmıştır. Yasa önünde eşitlik, herkesin her yönden aynı kurallara bağlı tutulacağı anlamına gelmez. Durumlarındaki özellikler, kimi kişiler ya da topluluklar için değişik kuralları ve uygulamaları gerektirebilir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal durumlar farklı kurallara bağlı tutulursa Anayasa’da öngörülen eşitlik ilkesi zedelenmez.” şeklinde tanımlamıştır.

Anayasa Mahkemesine göre bir ayrımcılık iddiası “başvurucunun kendisiyle benzer durumdaki başka kişilere yapılan muamele ile kendisine yapılan muamele arasında bir farklılığın bulunduğunu ve bu farklılığın meşru bir temeli olmaksızın sırf ırk, renk, cinsiyet, din, dil, cinsel

Telefon 0 (312) 465 22 00 Faks 0 (312) 465 22 65 e-Posta iletisim@ombudsman.gov.tr İnternet Adresi www.ombudsman.gov.tr yönelim vb. ayırımcı bir nedene dayandığını makul delillerle” ortaya koyduğu takdirde dikkate alınabilecektir.

Buna göre, sadece adına kayıtlı plakalı taşıtın değil Malatya

İlinde deprem tarihi itibarıyla mükellefiyet kaydı bulunmayan diğer tüm taşıtların söz konusu mücbir sebep kapsamına alınmadığı dikkate alındığında; başvuru sahibiyle aynı durumda bulunanların da aynı işleme tabi tutulması nedeniyle olayda Anayasanın 10 uncu maddesi uyarınca eşitlik ilkesine aykırı bir husus bulunmamaktadır. Yukarıdaki hüküm ve açıklamalar çerçevesinde, hakkında yapılan işlemlerde mevzuata aykırı bir husus bulunmadığı değerlendirilmektedir.” açıklamasına yer verilmiştir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. Anayasamızın “Kanun önünde eşitlik” başlıklı 10 uncu maddesinde; “Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. …Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar.” hükmüne, 3.1. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye

Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler. … ” hükmüne, 4. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun

Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” hükmüne, 5. 213 sayılı Vergi Usul Kanununun “Vergi dairesi” başlıklı 4 üncü maddesinde; “Vergi dairesi mükellefi tesbit eden, vergi tarh eden, tahakkuk ettiren ve tahsil eden dairedir. Mükelleflerin, vergi uygulaması bakımından hangi vergi dairesine bağlı oldukları vergi kanunları ile belirlenir. Ancak, Maliye ve Gümrük Bakanlığı, gerekli gördüğü hallerde, mükelleflerin işyeri ve ikametgâh adresleri ile il ve ilçelerin idari sınırlarına bağlı kalmaksızın vergi daireleri ve bölge bilgi işlem merkezleri kurmaya, vergi dairelerine bağlı şubeler açmaya ve vergi dairelerinin yetki alanı ile vergi türleri, meslek ve iş grupları itibariyle mükelleflerin bağlı olacakları vergi dairesini belirlemeye yetkilidir.” hükmüne,

5.1 “Mücbir sebepler” başlıklı 13 üncü maddesinde; “Mücbir sebepler:

1-Vergi ödevlerinden her hangi birinin yerine getirilmesine engel olacak derecede ağır kaza, ağır hastalık ve tutukluluk; 2-Vergi ödevlerinin yerine getirilmesine engel olacak yangın, yer sarsıntısı ve su basması gibi afetler; 3-Kişinin iradesi dışında vukua gelen mecburi gaybubetler; 4-Sahibinin iradesi dışındaki sebepler dolayısıyla defter ve vesikalarının elinden çıkmış bulunması, gibi hallerdir.” hükmüne, Telefon 0 (312) 465 22 00 Faks 0 (312) 465 22 65 e-Posta iletisim@ombudsman.gov.tr İnternet Adresi www.ombudsman.gov.tr 5.2. “Mücbir sebeplerle gecikme” başlıklı 15 inci maddesinde; “13 üncü maddede yazılı mücbir sebeplerden her hangi birinin bulunması halinde bu sebep ortadan kalkıncaya kadar süreler işlemez. Bu takdirde tarh zamanaşımı işlemeyen süreler kadar uzar.

Bu hükmün uygulanması için mücbir sebebin malum olması veya ilgililer tarafından ispat veya tevsik edilmesi lazımdır.

Maliye Bakanlığı, mücbir sebep sayılan haller nedeniyle; bölge, il, ilçe, mahal veya afete maruz kalanlar itibarıyla mücbir sebep hali ilân etmeye ve bu sürede vergi ödevlerinden yerine getirilemeyecek olanları tespit etmeye yetkilidir. Bu yetki vergi türleri ve işyerleri itibarıyla; beyannamelerin toplulaştırılması, yeni beyanname verme süreleri belirlenmesi ve beyanname verme zorunluluğunun kaldırılması şeklinde de kullanılabilir.” hükmüne, 5.3. “Ödeme zamanı” başlıklı 111 inci maddesinde; “Maliye Bakanlığı; mücbir sebep hali ilân edilen yerlerdeki mükelleflerin, bu Kanun kapsamında olup, ödeme süresi afet tarihinden sonraya rastlayan her türlü vergi, ceza ve gecikme faizleri ile bu Kanunun 15 inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca verecekleri beyannamelere istinaden tahakkuk ettirilen vergilerin ödeme sürelerini, vadelerinin bitim tarihinden itibaren azamî bir yıl süreyle uzatmaya yetkilidir. Bu yetki; bölge, il, ilçe, mahal ve afetten zarar görenler ile afetten zarar görme derecesi veya vergi türleri itibarıyla farklı süreler tespit etmek suretiyle de kullanılabilir.” hükmüne yer verilmiştir.

IV. KAMU DENETÇİSİ HÜSEYİN YÜRÜK’ÜN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE

ÖNERİSİ

6. Kamu Denetçisi tarafından, şikâyetçinin motorlu taşıtlar vergisi taksit ödeme süresinin uzatılması talebinin reddedilmesi nedeniyle oluşan mağduriyetin giderilmesi ile bundan sonra mücbir sebep hali ilanına ilişkin durumlarda benzer mağduriyetlerin oluşmaması için tedbir alınması ve mücbir sebep hali ilanında ikametgâh kaydının dikkate alınması hususunda tavsiyede bulunulması yönünde hazırlanan öneri Kamu Başdenetçisine sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme 7. Uyuşmazlık konusu özetle; 25/01/2020 tarihinde Elazığ ili Sivrice ilçesinde meydana gelen deprem sonrasında şikâyetçinin üzerine kayıtlı plakalı aracın 2020/1 motorlu taşıtlar vergisinin ertelenmesi talebinin reddedilmesi hakkındadır.

8. İlgili İdare tarafından söz konusu talebin ret gerekçesi olarak özetle; Bakanlık

Makamından alınan 25/01/2020 tarihli Olur yazısı ile Malatya ilinde deprem tarihi itibarıyla mükellefiyet kaydı bulunan mükelleflerin bu mükellefiyetleri nedeniyle vergi kanunları uygulaması bakımından mücbir sebep hali ilan edilmesinin uygun bulunduğu, 213 sayılı

Kanunun 15 inci maddesi uyarınca Bakanlıklarına tanınan açık yetkinin kullanılmasının hukuka aykırı olmadığı, şikâyetçinin Erzurum Vergi Dairesi Başkanlığı Kazım Karabekir Vergi

Dairesine kayıtlı plakalı araca ait motorlu taşıtlar vergisinin mücbir sebep hali kapsamında değerlendirilmemesi gerektiği, Vergi Usul Kanununun 4 üncü maddesi uyarınca vergi kanunlarının uygulanması ile İdare-mükellef ilişkisinin tesisi ve devamlılığı bakımından vergi dairesi kayıtlarının dikkate alındığı, şikâyet konusu olayda verginin mevzuu taşıt olduğu için yapılan işlemlerde taşıtın bağlı olduğu vergi dairesinin dikkate alınması gerektiği, sadece

Telefon 0 (312) 465 22 00 Faks 0 (312) 465 22 65 e-Posta iletisim@ombudsman.gov.tr İnternet Adresi www.ombudsman.gov.tr adına kayıtlı plakalı taşıtın değil Malatya ilinde deprem tarihi itibarıyla mükellefiyet kaydı bulunmayan diğer tüm taşıtların söz konusu mücbir sebep kapsamına alınmadığı dikkate alındığında; başvuru sahibiyle aynı durumda bulunanların da aynı işleme tabi tutulması nedeniyle Anayasanın 10 uncu maddesi uyarınca eşitlik ilkesine aykırı bir husus bulunmadığı hususları belirtilmiştir.

9. Somut olayda; 25/01/2020 tarihinde Elazığ ili Sivrice ilçesinde deprem meydana geldiği, Bakanlık Makamından alınan 25/01/2020 tarihli Olur yazısında “…Malatya ilinde deprem tarihi itibarıyla mükellefiyet kaydı bulunan mükelleflerin bu mükellefiyetleri nedeniyle vergi kanunları uygulaması bakımından mücbir sebep hali ilan edilmesinin uygun bulunduğu,…” şeklinde belirtildiği, Erzurum Vergi Dairesi Başkanlığı Kazım Karabekir Vergi Dairesine kayıtlı plakalı aracın sahibi olan şikâyetçinin 11/02/2020 tarihli dilekçesine Malatya ili Yeşilyurt ilçesinde ikamet ettiğini gösteren Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel

Müdürlüğünden alınmış Yerleşim Yeri Belgesini ekleyerek “…aracına ait 2020/Ocak MTV borcunun 3 (üç) ay faizsiz ertelenmesi…” talebinde bulunduğu, söz konusu dilekçe üzerine

Kazım Karabekir Vergi Dairesi Müdürlüğü tarafından Erzurum Vergi Dairesi Başkanlığına hitaben yazılan 18/02/2020 tarihli yazı ile “Bahse konu talebe ilişkin dairemizde tereddüt hasıl olmuş olup, mükellefe yapılacak işleme esas olmak üzere bahse konu MTV borcunun faizsiz ertelenip ertelenemeyeceği konusunda başkanlığımız görüşünün bildirilmesi…” şeklinde görüş yazısı yazıldığı, bunun üzerine Erzurum Vergi Dairesi Başkanlığı tarafından Gelir İdaresi

Başkanlığına hitaben yazılan 20/02/2020 tarihli yazı ile “…bahse konu mücbir sebep halinin, Elazığ ve Malatya illerinde vergi kanunlarının uygulaması bakımından ilan edildiği dikkate alındığında, Malatya ilinde ikamet eden adına kayıtlı plakalı aracın MTV 2020/Ocak taksitinin ödeme süresinin mücbir sebep hali kapsamında ertelenip ertelenmeyeceği hususunda tereddüt hasıl olmuş olup, konunun bir kez de Makamlarınızca tetkik edilerek Kazım Karabekir Vergi Dairesi Müdürlüğüne verilecek cevaba esas teşkil edecek görüşünüzün Başkanlığımıza bildirilmesi,…” şeklinde görüş yazısı yazıldığı, Gelir İdaresi

Başkanlığı tarafından Erzurum Vergi Dairesi Başkanlığına hitaben yazılan 24/02/2020 tarihli cevabi yazıda ise “…vergi uygulaması bakımından mücbir sebep hali ilanı yukarıda belirtilen

Malatya İline kayıtlı bulunan mükellefler için geçerli olup, Başkanlığınıza kayıtlı plakalı araca ait motorlu taşıtlar vergisinin mücbir sebep hali kapsamında değerlendirilmesi mümkün bulunmamaktadır.” şeklinde belirtildiği anlaşılmıştır.

10. Şikâyet konusuna ilişkin mevzuat incelendiğinde; Vergi Usul Kanununun 4 üncü maddesinde, mükelleflerin, vergi uygulaması bakımından hangi vergi dairesine bağlı olduklarının vergi kanunları ile belirleneceği, ancak, Maliye Bakanlığının mükelleflerin bağlı olacakları vergi dairesini belirlemeye yetkili olduğu; 13 üncü maddesinde, vergi ödevlerinin yerine getirilmesine engel olacak yer sarsıntısının mücbir sebep olarak kabul edildiği; 15 inci maddesinde, mücbir sebep halinde bu sebep ortadan kalkıncaya kadar sürelerin işlemeyeceği, Maliye Bakanlığının mücbir sebep sayılan haller nedeniyle; bölge, il, ilçe, mahal veya afete maruz kalanlar itibarıyla mücbir sebep hali ilân etmeye ve bu sürede vergi ödevlerinden yerine getirilemeyecek olanları tespit etmeye yetkili olduğu belirtilmiştir.

11. Bakanlık Makamından alınan 25/01/2020 tarihli Olur yazısında; “…24.1.2020 tarihinde merkez üssü Elazığ ili Sivrice ilçesinde meydana gelen deprem felaketi 213 sayılı

Kanun uyarınca mücbir sebep hali kapsamına girmektedir. …Depremden etkilenen Elazığ ve

Malatya illerinde deprem tarihi itibarıyla mükellefiyet kaydı bulunan mükelleflerin bu mükellefiyetleri nedeniyle vergi kanunları uygulaması bakımından 24.1.2020 ila 30.4.2020 (bu tarih dahil) tarihleri arasında mücbir sebep halinde olduğunun ilan edilmesinin, … 2020 yılı

Telefon 0 (312) 465 22 00 Faks 0 (312) 465 22 65 e-Posta iletisim@ombudsman.gov.tr İnternet Adresi www.ombudsman.gov.tr motorlu taşıtlar vergisinin birinci taksit ödeme süresinin 1.6.2020 günü sonuna kadar uzatılmasının, …uygun olacağı değerlendirilmektedir. … Mücbir sebep hali ilan edilen Elazığ ve Malatya illerinde; a) Faal mükellefiyet kaydı bulunan mükelleflerden, Merkezleri yönünden mücbir sebep halinin ilan edildiği tarihte mükellefiyeti bulunanların ülke genelindeki tüm vergi dairelerine, şubeleri yönünden veya yalnızca süreksiz mükellefiyetleri nedeniyle mücbir sebep halinin ilan edildiği yerlerdeki vergi dairelerine mükellef bulunanların yalnızca bu vergi dairelerine, olan borçlarının yukarıda yapılan açıklamalar kapsamında tecil ve taksitlendirilebilmesinin uygun olacağı değerlendirilmektedir.” şeklinde belirtilmiştir.

12. Maliye Bakanlığının 25/01/2020 tarihli basın açıklamasında; “…Bu illerde bulunan vergi mükelleflerinin, 24/01/2020 tarihinden itibaren 3 ay süreyle Vergi Usul Kanunu uyarınca mücbir sebep halinde olduğu kabul edilecektir. Mücbir sebep süresince; … motorlu taşıtlar vergisi taksit ödeme süreleri uzatılmıştır. …” şeklinde belirtilmiştir.

13. Bilindiği üzere, mücbir sebep; yerine getirilmesi gereken ödev, yükümlülük ve borcun yerine getirilmesini engelleyen irade dışında meydana gelen olaylar neticesinde meydana gelmekte, ifa ödevini kısıtladığından veya imkânsız hale getirdiğinden dolayı ödev, yükümlülük ve borcun yerine getirilmesinin geçici olarak durdurulması sağlanmakta, bu şekilde kusuru dışında meydana gelen bu olaydan dolayı mükellefin, borçlunun, yükümlünün borcu ertelenmektedir. Vergi Usul Kanununun 13 üncü maddesi uyarınca vergi ödevlerinin yerine getirilmesine engel olacak yer sarsıntısı mücbir sebep olarak kabul edilmiştir.

14. Bu kapsamda somut olayda; Maliye Bakanlığının 25/01/2020 tarihli Oluruyla 24/01/2020 tarihinde merkez üssü Elazığ ili Sivrice ilçesinde meydana gelen deprem felaketinin

213 sayılı Kanun uyarınca mücbir sebep hali kapsamına girdiği ve depremden etkilenen Elazığ

ve Malatya illerinde deprem tarihi itibarıyla mükellefiyet kaydı bulunan mükelleflerin 2020 yılı motorlu taşıtlar vergisinin birinci taksit ödeme süresinin 01/06/2020 günü sonuna kadar uzatıldığı belirtilmiştir.

15. Dosya kapsamında; şikâyetçinin mezkûr talebini aracın kayıtlı bulunduğu Kazım

Karabekir Vergi Dairesi Müdürlüğüne iletmesinden sonra anılan Vergi Dairesi

Müdürlüğünün ve bağlı olduğu Erzurum Vergi Dairesi Başkanlığının şikâyetçinin

Malatya ilinde ikamet etmesi nedeniyle tereddütte kaldığı ve Gelir İdaresi Başkanlığından

“bahse konu mücbir sebep halinin, Elazığ ve Malatya illerinde vergi kanunlarının uygulaması bakımından ilan edildiği dikkate alındığında, Malatya ilinde ikamet eden adına kayıtlı plakalı aracın MTV 2020/Ocak taksitinin ödeme süresinin mücbir sebep hali kapsamında ertelenip ertelenmeyeceği hususunda tereddüt hasıl olmuş olup” şeklinde belirtilerek görüş sorduğu, ancak Gelir İdaresi Başkanlığının “mücbir sebep hali ilanının Malatya iline kayıtlı bulunan mükellefler için geçerli olması” gerekçesiyle talebin reddedilmesi şeklinde görüş verdiği, bu nedenle söz konusu karardan Malatya ili

Yeşilyurt ilçesinde ikamet eden şikâyetçinin plakalı aracın Erzurum Vergi Dairesi

Başkanlığı Kazım Karabekir Vergi Dairesine kayıtlı olması nedeniyle yararlanamadığı anlaşılmaktadır.

16. Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından Kurumumuza gönderilmiş olan cevabi yazıda ikametgâh kaydının değil mükellefiyet kaydının esas alınma gerekçesi; “İdare-mükellef ilişkisinin tesisi ve devamlılığı bakımından her zaman vergi dairesi kayıtları dikkate alınmakta olup, şikâyet konusu olayda verginin mevzuu taşıt olduğu için yapılan işlemlerde taşıtın bağlı olduğu vergi dairesinin dikkate alınması gerekmektedir.”, şeklinde açıklanmış olup, ayrıca İdare tarafından

Telefon 0 (312) 465 22 00 Faks 0 (312) 465 22 65 e-Posta iletisim@ombudsman.gov.tr İnternet Adresi www.ombudsman.gov.tr

“…Malatya ilinde deprem tarihi itibarıyla motorlu taşıtlar vergisi mükellefiyetinin bulunmamasının taşıtlar itibarıyla vergi ödevlerinin yerine getirilmesine engel bir durumun bulunmadığını ortaya koymakta olduğu hususları birlikte değerlendirildiğinde, adı geçenin 213 sayılı Kanunun 13 üncü maddesi uyarınca mücbir sebep halinde bulunmadığı açıktır.” şeklinde belirtildiği anlaşılmaktadır.

17. Bilindiği üzere, 24/01/2020 tarihinde merkez üssü Elazığ ili Sivrice ilçesinde meydana gelen deprem felaketi Elazığ ve Malatya illerinde yaşayan vatandaşlar üzerinde etkili olmuş ve bu olumsuz etkilerin ivedilikle giderilmesi amacıyla depremden etkilenen vergi mükelleflerine vergisel kolaylıklar sağlanması zarureti hasıl olmuştur. Depremin bu illerde yaşayanlar üzerinde oluşturduğu olumsuz etkileri bir ölçüde hafifletmek ve depremden etkilenen vergi mükelleflerine bir takım kolaylıklar sağlamak ve aynı zamanda deprem bölgesindeki mükelleflerin depremde uğradıkları zararlar dolayısıyla vergi borcunun yerine getirilmesinde kolaylık getirilmesi beklentisinin karşılanması amacıyla Maliye

Bakanlığı tarafından yaşanan depremin mücbir sebep hali kapsamına girdiği belirtilerek vergisel kolaylıklar tanınmıştır.

18. Aynı zamanda İdare-mükellef ilişkisinin tesisi ve devamlılığı bakımından vergi dairesi kayıtlarının dikkate alınması vergi toplama işlevinin yerine getirilmesi için bir zorunluluk olup, mükelleflerin hangi vergi dairesine bağlı olduklarının vergi kanunları ile belirleneceği ve

Maliye Bakanlığının mükelleflerin bağlı olacakları vergi dairesini belirlemeye yetkili olduğu

Vergi Usul Kanununda da belirtilmiştir.

19. Şikâyetçinin iddiaları, İdarenin açıklamaları, ilgili mevzuat hükümleri ile tüm dosya kapsamındaki bilgi ve belgeler birlikte değerlendirildiğinde; DEPREM FELAKETİNİN

ETKİSİ ALTINDA KALMIŞ OLAN İLLERDE YAŞAYAN VATANDAŞLARIN

MARUZ KALDIĞI FELAKETİN ETKİSİNİ BİR NEBZE OLSUN

HAFİFLETEBİLMEK VE VERGİ BORCUNU ERTELEMEK AMACIYLA MÜCBİR

SEBEP HALİ İLAN EDİLDİĞİ DİKKATE ALINDIĞINDA, DEPREM FELAKETİNE

MARUZ KALMIŞ OLAN MALATYA İLİNDE İKAMET EDEN ŞİKÂYETÇİNİN

TAŞITININ BAĞLI OLDUĞU VERGİ DAİRESİNİN MALATYA İLİNDE

OLMAMASI NEDENİYLE TALEBİNİN REDDEDİLMESİNİN MÜCBİR SEBEP

HALİ İLANININ AMACI İLE BAĞDAŞMADIĞI,

19.1. İdare-mükellef ilişkisinin tesisi ve devamlılığı bakımından vergi dairesi kayıtlarının dikkate alınmasının vergi işlevinin yerine getirilmesi için bir zorunluluk olduğu, aynı şekilde motorlu taşıtlar vergisine ilişkin işlemlerde taşıtın bağlı olduğu vergi dairesinin dikkate alınması gerektiği, ancak SOMUT OLAYDA MÜCBİR SEBEP HALİ İLANININ VERGİ

DAİRESİ KAYDININ BULUNDUĞU YERE GÖRE BELİRLENMESİNİN SÖZ

KONUSU ZORUNLULUKLA BİR İLGİSİNİN OLMADIĞI, HUKUKEN BU YÖNDE

BİR ZORUNLULUK BULUNMADIĞI VE İDARENİN KENDİ İÇ İŞLEYİŞİ

AÇISINDAN BİR KOLAYLIK SAĞLAYAN SÖZ KONUSU DURUMUN MÜCBİR

SEBEP HALİ İLANI İLE VATANDAŞLARA GETİRİLEN KOLAYLIKLARIN AKSİ

BİR SONUCUN ORTAYA ÇIKMASINA SEBEP OLDUĞU,

19.2. Aynı zamanda günümüzde FARKLI İLLERDEN TAŞIT ALIŞ VERİŞİNİN

SIKLIKLA YAPILDIĞI, PLAKA DEĞİŞTİRME ZORUNLULUĞUNUN

BULUNMADIĞI, TAŞITIN HANGİ VERGİ DAİRESİNE KAYITLI OLDUĞUNUN

VERGİ KAYDI VE İÇ İŞLEYİŞ AÇISINDAN İDARE İÇİN ÖNEMLİ OLDUĞU,

Telefon 0 (312) 465 22 00 Faks 0 (312) 465 22 65 e-Posta iletisim@ombudsman.gov.tr İnternet Adresi www.ombudsman.gov.tr

ANCAK VATANDAŞLAR İÇİN HERHANGİ BİR ANLAM İFADE ETMEDİĞİ, SÖZ

KONUSU DURUMUN EN BARİZ ŞEKİLDE SOMUT OLAYDA KARŞIMIZA

ÇIKTIĞI,

19.3. Nitekim Kazım Karabekir Vergi Dairesi Müdürlüğü ve Erzurum Vergi Dairesi

Başkanlığı tarafından da Gelir İdaresi Başkanlığına konuya ilişkin tereddütlerini “mücbir sebep halinin, Elazığ ve Malatya illerinde vergi kanunlarının uygulaması bakımından ilan edildiği dikkate alındığında, Malatya ilinde ikamet eden şikâyetçinin MTV 2020/Ocak taksitinin ödeme süresinin mücbir sebep hali kapsamında ertelenip ertelenmeyeceği hususunda” şeklinde belirttiklerinin anlaşıldığı, 19.4. Aynı şekilde İdare tarafından “…Malatya ilinde deprem tarihi itibarıyla motorlu taşıtlar vergisi mükellefiyetinin bulunmamasının taşıtlar itibarıyla vergi ödevlerinin yerine getirilmesine engel bir durumun bulunmadığını ortaya koymakta olduğu hususları birlikte değerlendirildiğinde, adı geçenin 213 sayılı Kanunun 13 üncü maddesi uyarınca mücbir sebep halinde bulunmadığı açıktır.” şeklinde yapılan açıklamanın da deprem felaketi nedeniyle oluşan mağduriyeti mükellefiyet kaydına bağlaması nedeniyle makul karşılanmadığı değerlendirilmiştir.

19.5. Açıklanan gerekçelerle şikâyetçinin talebinin ilgili idare tarafından reddedilmesi işleminin hukuka ve hakkaniyete uygun olmadığı tespit edilmiştir.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 20. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar

Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından Kurumumuzun bilgi ve belge taleplerine süresi içinde cevap verildiği, şikâyetçinin dilekçesi hakkında süresi içerisinde, gerekçeli bir şekilde işlem tesis edildiği, böylece

“kararların gerekçeli olması, makul sürede karar verme ve kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine riayet edildiği tespit edilmiştir. Ancak Malatya ilinde ikamet eden şikâyetçinin basın açıklaması neticesinde motorlu taşıtlar vergisi taksit ödeme süreleri uzatılmasından faydalanabileceği şeklinde bir beklenti içerisine girdiği, bu şekilde idarenin “haklı beklentiye uygunluk” ilkesine uygun davranmadığı da değerlendirilmiş olup, bundan böyle söz konusu ilkeye uygun davranılması önerilmektedir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

21. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Malatya

Vergi Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre, BAŞVURUNUN KABULÜNE; Şikâyetçinin motorlu taşıtlar vergisi taksit ödeme süresinin uzatılması talebinin reddedilmesi nedeniyle oluşan mağduriyetin giderilmesi ile bundan sonra mücbir sebep

Telefon 0 (312) 465 22 00 Faks 0 (312) 465 22 65 e-Posta iletisim@ombudsman.gov.tr İnternet Adresi www.ombudsman.gov.tr hali ilanına ilişkin durumlarda benzer mağduriyetlerin oluşmaması için tedbir alınması ve mücbir sebep hali ilanında ikametgâh kaydının dikkate alınması hususunda GELİR

İDARESİ BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,

Kararın, BAŞVURANA ve GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞINA tebliğine,

6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca,

idare tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.

e-imzalıdır

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi

Telefon 0 (312) 465 22 00 Faks 0 (312) 465 22 65 e-Posta iletisim@ombudsman.gov.tr İnternet Adresi www.ombudsman.gov.tr