|
ÖZET: Başvuran, Kadirli Devlet Hastanesinde Veri Hazırlama ve Kontrol İşletmeni olarak görev yaparken, eşinin deprem tazminatından yararlanamadığını belirterek eksik yatırılan %25’lik tutarın ödenmesini talep etmiştir. Eşinin izinli ve raporlu olduğu dönemde, 7267 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı gereğince tazminatın %75 oranında ödendiği belirtilmiş, ancak başvuranın tam alması gereken tutarın eksik yatırıldığı ifade edilmiştir.
Osmaniye Valiliği, başvuranın talebini değerlendirerek, eşinin izinli olması nedeniyle tazminatın %75 oranında ödenmesinin uygun olduğunu bildirmiştir. Ancak Kamu Denetçiliği Kurumu, yapılan inceleme sonucunda, başvuranın eşinin fiilen çalışmadığı için tazminatın %100 oranında ödenmesi gerektiğini önermiştir. Bu bağlamda, başvuranın talebinin hukuka aykırı olduğu ve gerekli işlemlerin yapılması için idareye tavsiyede bulunulması gerektiği sonucuna varılmıştır. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın eksik ödemesinin yapılması için Sağlık Bakanlığı ve Osmaniye Valiliği’ne gerekli işlemlerin tesis edilmesi yönünde tavsiyede bulunmuştur. Ayrıca, bu kararın tebliğinden itibaren 30 gün içinde idarenin işlem yapmaması durumunda yargı yolunun açık olduğu belirtilmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/2799-S.24.4456
BAŞVURU NO : 2023/19290
KARAR TARİHİ : 12.03.2024
TAVSİYE KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : SAĞLIK BAKANLIĞI
OSMANİYE VALİLİĞİ
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın deprem tazminatından eksik yatırılan %25’lik tutarın tarafına ödenmesi talebine ilişkindir.
BAŞVURU TARİHİ : 23.11.2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza yapılan başvuruda başvuran özetle; Kadirli Devlet Hastanesinde Veri Hazırlama ve
Kontrol İşletmeni olarak çalıştığını, 12/05/2023 tarihli ve 7267 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı gereğince 06/02/2023 tarihinden itibaren deprem bölgesinde fiilen çalışmakta olan personellere 6 ay süre ile 2.059,99
TL tazminat ödenir denilmekte olup tazminattan eşlerden her birinin ayrı ayrı yararlanması durumunda, her eşe bu tutarın %75’i ödenir denildiğini fakat Kadirli Mal Müdürlüğünde Defterdarlık Uzmanı olarak çalışan eşi ın o dönemde izinli ve raporlu olduğu için deprem tazminatından faydalanamadığını belirterek bahse konu Cumhurbaşkanı Kararı gereğince tam alması gereken deprem tazminatından eksik yatırılan % 25’lik tutarın tarafına ödenmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kamu Denetçiliği Kurumunun 18/01/2024 tarihli ve sayılı yazısına istinaden Osmaniye Valiliği İl Yazı İşleri Müdürlüğü tarafından 08/02/2024 tarihli ve sayılı yazısında özetle; 2.1. Başvuranın Kadirli Devlet Hastanesine vermiş olduğu dilekçeye istinaden Osmaniye İl Sağlık
Müdürlüğü’ne sorulmuş olan görüş yazısı ve gelen cevabın başvurana iletildiği, 2.2.Başvuranın eşinin Kadirli Mal Müdürlüğünde çalıştığının tespiti/bilinmesine istinaden Kararnamenin birinci maddesinin ikinci fıkrasına göre tazminatın %75 oranında ödendiği, başvuranın daha sonra eşinin maaşlarını almakla birlikte raporlu olmasından kaynaklı olarak (fiilen çalışmama) tazminattan
yararlanmadığını belirttiği, buna istinaden Osmaniye İl Sağlık Müdürlüğünden görüş talep edildiğini ve ödemenin %75 oranında yapılmasının doğru olduğunun belirtildiği, 2.3. Osmaniye İl Sağlık Müdürlüğünden alınan görüş yazısına istinaden başvuranın talebinin olumlu sonuçlandırılamayacağı, 2.4. Başvuranın başvuru içeriğinden anlaşıldığı üzere eşinin kamu görevlisi olmakla birlikte deprem tazminata haiz olunan dönemde ( 06.02.2023 tarihinden itibaren 6 ay) izinli/raporlu olduğu, bu durumda eşin, deprem tazminatını almaya haiz fakat kişisel olarak izin ve rapor kullandığı, başvuru sahibinin iddiasının eşinin izinli ve raporlu olmasından kaynaklı olarak Kadirli Mal Müdürlüğünden alamadığı (Kararnamenin birinci maddesinin üçüncü fıkrasına göre fiilen çalışmamasından kaynaklı) deprem tazminatının kendisine %100 oranında ödenmesini istediği, başvuru sahibinin eşinin aslında deprem tazminatını alabilecek konumda fakat fiilen çalışma kıstasını yerine getirmediği için deprem tazminatını
%75 oranında alması gerektiğinin İl Sağlık Müdürlüğü tarafından belirtildiği Kadirli Kaymakamlığın yazısı ile bildirildiği, ifadelerine yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Genel İlkeler” başlıklı 128 inci maddesinde; “Memurların ve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diğer özlük işleri kanunla düzenlenir. Ancak, malî ve sosyal haklara ilişkin toplu sözleşme hükümleri saklıdır.” 3.1. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde, “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…” 3.2. “Zorla çalıştırma yasağı” başlıklı 18’inci maddesinde, “Hiç kimse zorla çalıştırılamaz. Angarya yasaktır. Şekil ve şartları kanunla düzenlenmek üzere hükümlülük veya tutukluluk süreleri içindeki çalıştırmalar; olağanüstü hallerde vatandaşlardan istenecek hizmetler; ülke ihtiyaçlarının zorunlu kıldığı alanlarda öngörülen vatandaşlık ödevi niteliğindeki beden ve fikir çalışmaları, zorla çalıştırma sayılmaz.” 3.3. “Çalışma hakkı ve ödevi” başlıklı 49’uncu maddesinde; “Çalışma, herkesin hakkı ve ödevidir.
(Değişik fıkra: 3/10/2001-4709/19 md.) Devlet, çalışanların hayat seviyesini yükseltmek, çalışma hayatını geliştirmek için çalışanları ve işsizleri korumak, çalışmayı desteklemek, işsizliği önlemeye elverişli ekonomik bir ortam yaratmak ve çalışma barışını sağlamak için gerekli tedbirleri alır” 4. 12/05/2023 tarihli ve 32188 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 7267 sayılı Cumhurbaşkanı
Kararının; 4.1. “ Tazminat” başlıklı 1’nci maddesinde; “(1) 6/2/2023 tarihinde meydana gelen depremler nedeniyle, Kahramanmaraş, Hatay, Adıyaman, Malatya, Kilis, Osmaniye, Gaziantep ve Şanlıurfa İlleri ile Adana İlinin
Çukurova, Ceyhan, Seyhan, Kozan ve Yüreğir İlçeleri ve Elazığ İlinin Merkez, Baskil, Karakoçan, Kovancılar, Maden ve Palu ilçelerinde sürekli görevle fiilen çalışmakta olan; a) 14/7/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu, 27/7/1967 tarihli ve 926 sayılı Türk Silahlı
Kuvvetleri Personel Kanunu,28/5/1988 tarihli ve 3466 sayılı Uzman Jandarma Kanunu,18/3/1986 tarihli ve 3269 sayılı Uzman Erbaş Kanunu, 24/2/1983 tarihli ve 2802 sayılı Hakimler ve Savcılar Kanunu ile 11/10/1983 tarihli ve 2914 sayılı Yükseköğretim Personel Kanununa tabi personele,
b) Kamu kurum ve kuruluşlarında sürekli ve geçici işçi olarak çalıştırılan personele, c) 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ve diğer mevzuat uyarınca sözleşmeli olarak çalıştırılan personele, 6/2/2023 tarihinden itibaren 6 ay süreyle 2.059.99 TL tazminat ödenir. Söz konusu tazminat; (a), (b), (c) ve (ç) bentleri kapsamındaki personelden, depremle ilgili bir görevin ifası amacıyla bu Karar kapsamındaki yerlerde geçici olarak görevlendirilenlere de ödenir.
(2) Tazminattan, eşlerden her birinin ayrı ayrı yararlanması durumunda, her bir eşe bu tutarın %75’i ödenir.
(3) Tazminat, fiilen görev yapılan süreyle orantılı olarak ay sonunda ödenir ve damga vergisi hariç herhangi bir vergi ve kesintiye tabi tutulmaz.” 4.2. “Özel hesaptan yapılacak ödemeler” başlıklı 3’üncü maddesinde; “ Fazla çalışma ücreti ile geçici olarak görev yapan personele ödenecek tazminat, 29/5/2009 tarihli ve 5902 sayılı Afet ve Acil Durum
Yönetimi Başkanlığı ile İlgili Bazı Düzenlemeler Hakkında Kanunun 23’üncü maddesi çerçevesinde ilgili valiliklerce açılan özel hesaptan ödenir.” düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ SAADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
5. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın Cumhurbaşkanı Kararı gereğince tam alması gereken deprem tazminatından eksik yatırılan % 25’lik tutarın tarafına ödenmesini teminen gerekli işlemlerin tesis edilmesi yönünde idareye tavsiyede bulunulması gerektiğine yönelik hazırlanan öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 6. Kadirli Devlet Hastanesinde Veri Hazırlama ve Kontrol İşletmeni olarak çalışan başvuran, özet olarak, Kadirli Mal Müdürlüğünde Defterdarlık Uzmanı olarak çalışan eşinin deprem tazminatından yararlanılan dönemde izinli ve raporlu olduğu için deprem tazminatından faydalanamadığını belirterek 7267 sayılı
Cumhurbaşkanı Kararı gereğince tam alması gereken deprem tazminatından eksik yatırılan % 25’lik tutarın tarafına ödenmesini talep etmektedir.
7. Bilindiği üzere; Cumhurbaşkanlığı kararnameleri, kanunlarla düzenlenmemiş ve Anayasada kanunla düzenlenmesi öngörülmemiş olmak kaydıyla yürütme yetkisine ilişkin konularda ve ayrıca Anayasada belirtilen münhasır alanlarda, Cumhurbaşkanının doğrudan doğruya Anayasadan aldığı yetkiye dayanarak çıkardığı düzenleyici işlemlerdir.
7.1. Anayasaya göre (m.104/17) “Cumhurbaşkanı, yürütme yetkisine ilişkin konularda Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarabilir. Anayasanın ikinci kısmının birinci ve ikinci bölümlerinde yer alan temel haklar, kişi hakları ve ödevleriyle dördüncü bölümde yer alan siyasi haklar ve ödevler Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ile düzenlenemez. Anayasada münhasıran kanunla düzenlenmesi öngörülen konularda
Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarılamaz. Kanunda açıkça düzenlenen konularda Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarılamaz. Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ile kanunlarda farklı hükümler bulunması halinde kanun hükümleri uygulanır. Türkiye Büyük Millet Meclisinin aynı konuda kanun çıkarması durumunda
Cumhurbaşkanlığı kararnamesi hükümsüz hale gelir.”
7.2. Cumhurbaşkanlığı kararnameleri, kural olarak kanunlara eşdeğer normlar olup, yürütme ve yargı bakımından uyulması zorunlu düzenlemelerdir. İdare işlem yaparken, mahkemeler de karar verirken ilgili kanunlara ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerine dayanmak zorundadır.
(Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinin Hukuki Rejimi Ve Anayasallık Denetimi Prof. Dr. Yavuz ATAR s.241,242,243 )
8. Osmaniye Valiliğinin 16.08.2023 tarihli yazısında; başvuranın eşinin 12.10.2022-9.8.2023 tarih aralığında sıhhi izinli olması nedeniyle tazminattan yararlanamadığından tarafına ödeme yapılamadığı belirtilmektedir. Deprem tarihi 6.2.2023 olup başvuranın eşinin depremden önce sıhhi izinli olduğu ve sıhhi izinli olduğu için bahsi geçen tazminattan yararlanamadığı görülmektedir.
9. Söz konusu 7267 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararının tazminata ilişkin hükümlerinde; tazminata hak kazanmayı fiilen çalışmaya bağlamış olup, fiilen çalışan eşlere ise bahsi geçen Cumhurbaşkanlığı Kararının tazminat başlıklı maddesinin ikinci fıkrasında; “ tazminattan, eşlerden her birinin ayrı ayrı yararlanması durumunda, her bir eşe bu tutarın %75’i ödenir.” ibaresine yer verilmektedir.
10. Bu çerçevede; tazminata hak kazanmak için iki unsur aranmakta olup; biri fiilen çalışma diğeri ise tazminattan eşlerden her birinin ayrı ayrı yararlanmasıdır. Söz konusu madde hükmü tereddüte mahal vermeyecek nitelikte olup; işbu kararın “İdarenin Başvuruya İlişkin Açıklamaları” başlığının 2.5.
numaralı paragrafında yer verildiği üzere; “başvuru sahibinin eşinin aslında deprem tazminatını alabilecek konumda fakat fiilen çalışma kıstasını yerine getirmediği için deprem tazminatını %75 oranında alması gerektiğinin” yorumlanması mümkün değildir. Tazminata hak kazanabilecek durumda iken izin ya da rapor kullanıp kişi hakkından feragat ediyor ise hak sahibi yararlanmamış olup diğer eşin fiilen çalışma şartını karşılaması durumunda her halükarda tazminattan %100 oranında faydalanması gerekmektedir. Faydalandırılmaması durumunda başvuran ve benzer durumdaki kişiler fiilen çalışma şartını karşılayıp tazminata hak kazandıkları halde %100 tazminat oranından faydalandırılmak yerine
Cumhurbaşkanı Kararının tazminat ile ilgili maddesi yanlış yorumlanarak kişilere %75 oranında eksik ödeme yapılarak sıhhi izindeki eşten dolayı diğer eşe %75 ödeme yapılması eşin bir nevi cezalandırılması sonucu oluşacaktır Mevzuatta böyle bir ceza olmadığı gibi bu şekilde uygulama hukuksuz bir işlem meydana getirmektedir. İlaveten tazminat, maaş gibi fiilen çalışmanın karşılığı olarak verildiğinden tazminatın eksik ödenmesi bedelsiz çalışmayla aynı sonuçları doğurarak Anayasanın çalışma ile ilgili hak ve özgürlüklerine aykırılık oluşturmaktadır.
11. Kurumumuzca yapılan inceleme neticesinde; Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri, Türk pozitif hukukunda normlar hiyerarşisinde uygulama bakımından kanunlarla aynı etki ve değerde olduğundan ve söz konusu 7267 sayılı Cumhurbaşkanı Kararının tazminata ilişkin düzenlemeleri de idarelerin işlem yaparken uyması gereken hukuki düzenlemeler olup başvuranın eşi sıhhi izin kullandığı için deprem tazminatından faydalanamadığından başvurana yönelik %75 oranında deprem tazminatı yatırma işleminin hukuka aykırı olduğu değerlendirildiğinden, başvurana yapılan % 25 oranındaki eksik ödemenin yatırılmasını ve Cumhurbaşkanı Kararının “ Tazminattan, eşlerden her birinin ayrı ayrı yararlanması durumunda, her bir eşe bu tutarın %75’i ödenir.” hükmü gereğince iş bu kararın idarenize ulaştığı tarihten önceki ve sonraki tesis edilen işlemlerde eşlerden biri izinli ya da raporlu ise diğer yararlanan eşe %100 ödeme yapılmasını teminen gerekli işlemlerin tesis edilmesi konusunda idareye tavsiyede bulunulması gerektiği sonuç ve kanaatine ulaşılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
12. 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu
Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde iyi yönetim ilkelerine yer verilmiş olup; başvuranın talebini reddederken bu işlem karşısında hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğinin gösterilmemiş olması sebebiyle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uyulmadığı tespit edilmiş olup, idareden bundan böyle bu ilkeye de uyması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
13. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa)
dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Osmaniye İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN KABULÜNE, Başvurana yapılan % 25 oranındaki deprem tazminatına ilişkin eksik ödemenin yatırılmasını teminen gerekli işlemlerin tesisi konusunda SAĞLIK BAKANLIĞI’NA ve OSMANİYE VALİLİĞİ’NE
TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, Sağlık
Bakanlığı ve Osmaniye Valiliği tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemlerin otuz gün içinde
Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın Başvurana, SAĞLIK BAKANLIĞI’NA ve OSMANİYE VALİLİĞİ’NE tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi