|
ÖZET: Başvuru, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi öğrencisi tarafından Kamu Maliyesi ve Vergi Hukuku derslerine ilişkin muafiyet talebinin reddine yönelik itirazları kapsamaktadır. Başvuran, 7417 sayılı kanun ile öğrenci affından yararlanarak kayıt yaptığını ve daha önceki eğitimlerine ait transkriptlerle muafiyet başvurusunda bulunduğunu belirtmiştir. Ancak, Hukuk Fakültesi Sekreterliği, muafiyet talebinin Yönetmelik’in 21’inci maddesinin beşinci fıkrası uyarınca değerlendirileceğini ve yalnızca Hukuk Fakültesi’nden alınan derslerden muafiyet sağlanabileceğini ifade etmiştir. Başvuran, bu kararın hatalı olduğunu ve diğer yükseköğretim kurumlarından alınan derslerin de dikkate alınması gerektiğini savunarak yeniden başvuruda bulunmuştur.
Ankara Üniversitesi Rektörlüğü, başvuranın daha önce başarılı olduğu derslerin bazılarını muafiyet kapsamında kabul etmiş, ancak başvuranın talebinin Fakülte Yönetim Kurulu tarafından işleme alınmadan reddedildiğini bildirmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın muafiyet talebinin yeniden değerlendirilmesi gerektiğine ve ders muafiyeti başvurularında esas alınacak ilkelerin belirlenmesi gerektiğine dair tavsiyelerde bulunmuştur. Bu bağlamda, başvuranın muafiyet başvurusunun hukuka uygun bir şekilde gerekçelendirilerek yeniden ele alınması gerektiği vurgulanmıştır. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/4738-S.24.7486
BAŞVURU NO : 2023/19348
KARAR TARİHİ : 03.05.2024
TAVSİYE KARARI
ANKARA ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜ
BAŞVURUYA KONU İDARE :
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın muafiyet talebi hakkında Yönetmelik’in 21’inci maddesinin beşinci fıkrası uyarınca karar verilmesine ve Kamu
Maliyesi ve Vergi Hukuku derslerine ilişkin muafiyet talebinin reddedilmesine itirazları hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 24.11.2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran özetle; Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi öğrencisi olduğunu, 7417 sayılı kanun ile tanınan öğrenci affından faydalanarak kayıt yaptırdığını, önceki önlisans, lisans, yüksek lisans ve doktora eğitimlerine ait transkriptlerle birlikte ders muafiyeti başvurusunda bulunduğunu, Ankara Üniversitesi
Hukuk Fakültesi Sekreterliğinin 19/04/2023 tarihli yazısında; Yönetmelik’in 21’inci maddesinin beşinci fıkrası uyarınca son tarihli transkriptin dikkate alınması gerektiği, buna göre muafiyet sağlanabilecek derslerden muafiyet sağlandığı, Hukuk Fakültesi ana dersleri için sadece Hukuk Fakültesinden alınıp başarılı olunan derslerden muafiyet sağlanabileceği şeklinde yanıt verildiğini, ancak anılan hükmün diğer yükseköğretim kurumlarından geçiş yapan öğrencileri kapsadığını, Yönetmelik’in 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca hakkında işlem yapılması gerekirken beşinci fıkrası kapsamında işlem yapılmasının hatalı olduğunu, Ankara Üniversitesi Kriminalistik Doktora Programı, Anadolu Üniversitesi Web Tasarımı ve Kodlama ve Coğrafi Bilgi Sistemleri Önlisans Programları, Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyoloji Yüksek
Lisans Programı, Hacettepe Üniversitesi Maliye ve Kamu Yönetimi bölümlerine ait transkriptlerinde alan seçmeli, alan dışı seçmeli ve genel sosyal seçmeli derslerle uyumlu birçok dersin yer aldığını, her ne kadar
Hukuk Fakültesi ana dersleri bakımından sadece Hukuk Fakültesinden alınıp da başarılı olunan derslerden muafiyet sağlanabileceği belirtilse de, Kamu Maliyesi ve Vergi Hukuku derslerinin Maliye bölümünde daha kapsamlı verildiği hususunun göz ardı edilmemesi gerektiğini ileri sürerek Ankara Cumhuriyet
Başsavcılığı Bakanlık Muhabere Bürosunun 18/07/2023 tarihli ve sayılı yazısı ile idareye yeniden başvuruda bulunduğunu, talebinin Fakülte Yönetim Kurulu tarafından herhangi bir işlem yapılmaksızın
Hukuk Fakültesi Sekreterliği tarafından yetkisiz olarak reddedildiğini, söz konusu yazının tarafına
08/08/2023 tarihinde tebliğ edildiğini ileri sürerek ders muafiyeti işlemlerinin Yönetmelik’in 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca yapılmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun bilgi ve belge talebi üzerine, Ankara Üniversitesi Rektörlüğünün 23/01/2024 tarihli ve sayılı yazısı ve eklerinde özetle; 2.1. Başvuranın daha önce başarılı olduğu derslerden İktisat dersinin, Mikro İktisat-Makro İktisat dersleri yerine sayıldığı, Avrupa Birliği Maddi Hukuku dersinin Denetimli Serbestlik dersine sayıldığı, İnsan
Hakları Hukuk Klinikleri dersinin Adli Tıp Uygulamaları dersine sayıldığı, 2.2. Genel Kamu Hukuku Genel Devlet Teorisi dersinin eklendiği, 2.3. İntibak ilkeleri çerçevesince, AKTS değerleri düşen dersler nedeniyle ortaya çıkan AKTS açığının kapatılması için diğer seçimlik derslerin alınabileceği, 2.4. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yönetim Kurulunun 12/04/2023 tarihli ve numaralı toplantısında “Ankara Üniversitesi Ön Lisans ve Lisans Eğitim-Öğretim Yönetmeliği’nin 21’inci maddesinin beşinci fıkrası uyarınca son tarihli transkriptin esas alınması gerektiği, son tarihli transkript bakımından muafiyet kapsamında olabilecek derslerin muafiyetlerinin hâlihazırda sağlandığı, kaldı ki
Hukuk Fakültesi ana dersleri için sadece Hukuk Fakültesinden alınıp da başarılı olunan derslerden muafiyet sağlanabileceği gerekçeleriyle muafiyet talebinin reddine” karar verildiği, bildirilerek ilgili belgeler sunulmuştur.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. T.C. Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü
maddesinin dördüncü ve beşinci fıkraları:
“Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler. […]”
3.1. “Yükseköğretim kurumları” kenar başlıklı 130’uncu maddesinin birinci fıkrası:
“Çağdaş eğitim-öğretim esaslarına dayanan bir düzen içinde milletin ve ülkenin ihtiyaçlarına uygun insan gücü yetiştirmek amacı ile; ortaöğretime dayalı çeşitli düzeylerde eğitim-öğretim, bilimsel araştırma, yayın ve danışmanlık yapmak, ülkeye ve insanlığa hizmet etmek üzere çeşitli birimlerden oluşan kamu tüzelkişiliğine ve bilimsel özerkliğe sahip üniversiteler Devlet tarafından kanunla kurulur.” 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci
fıkrası:
“Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”
5. 04/11/1981 tarih ve 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun “Senato” başlıklı 14’üncü maddesi:
“a. Kuruluş ve işleyişi: Senato, rektörün başkanlığında, rektör yardımcıları, dekanlar ve her fakülteden fakülte kurullarınca üç yıl için seçilecek birer öğretim üyesi ile rektörlüğe bağlı enstitü ve yüksekokul müdürlerinden teşekkül eder.
Senato, her eğitim – öğretim yılı başında ve sonunda olmak üzere yılda en az iki defa toplanır.
Rektör gerekli gördüğü hallerde senatoyu toplantıya çağırır.
b. Görevleri: Senato, üniversitenin akademik organı olup aşağıdaki görevleri yapar:
(1) Üniversitenin eğitim – öğretim, bilimsel araştırma ve yayım faaliyetlerinin esasları hakkında karar almak, (2) Üniversitenin bütününü ilgilendiren kanun ve yönetmelik taslaklarını hazırlamak veya görüş bildirmek, (3) Rektörün onayından sonra Resmi Gazete’de yayınlanarak yürürlüğe girecek olan üniversite veya üniversitenin birimleri ile ilgili yönetmelikleri hazırlamak, (4) Üniversitenin yıllık eğitim – öğretim programını ve takvimini inceleyerek karara bağlamak, (5) Bir sınava bağlı olmayan fahri akademik ünvanlar vermek ve fakülte kurullarının bu konudaki önerilerini karara bağlamak, (6) Fakülte kurulları ile rektörlüğe bağlı enstitü ve yüksekokul kurullarının kararlarına yapılacak itirazları inceleyerek karara bağlamak, (7) Üniversite yönetim kuruluna üye seçmek, (8) Bu kanunla kendisine verilen diğer görevleri yapmaktır.”
5.1. “Fakülte Yönetim Kurulu” başlıklı 18’inci maddesi:
“a. Kuruluş ve işleyişi: Fakülte yönetim kurulu, dekanın başkanlığında fakülte kurulunun üç yıl için seçeceği üç profesör, iki doçent ve bir doktor öğretim üyesinden oluşur.
Fakülte yönetim kurulu dekanın çağırısı üzerine toplanır.
Yönetim kurulu gerekli gördüğü hallerde geçici çalışma grupları, eğitim – öğretim koordinatörlükleri kurabilir ve bunların görevlerini düzenler.
b. Görevleri: Fakülte yönetim kurulu, idari faaliyetlerde dekana yardımcı bir organ olup aşağıdaki
görevleri yapar:
(1) Fakülte kurulunun kararları ile tespit ettiği esasların uygulanmasında dekana yardım etmek, (2) Fakültenin eğitim – öğretim, plan ve programları ile takvimin uygulanmasını sağlamak, (3) Fakültenin yatırım, program ve bütçe tasarısını hazırlamak,
(4) Dekanın fakülte yönetimi ile ilgili getireceği bütün işlerde karar almak, (5) Öğrencilerin kabulü, ders intibakları ve çıkarılmaları ile eğitim – öğretim ve sınavlara ait işlemleri hakkında karar vermek, (6) Bu kanunla verilen diğer görevleri yapmaktır.”
5.2. “Lisans düzeyinde öğretim” başlıklı 43’üncü maddesinin ilk fıkrasının (a) bendi:
“… Yükseköğretim kurumlarında, kuruluş özelliklerine ve ihtiyaçlarına göre yapılan eğitim – öğretim ve buna dayalı olarak verilen diplomalarla ilgili esaslar her üniversitece hazırlanacak öğretim ve sınav yönetmeliğinde belirtilir.” 5.3. “Diploma alma, ders kredilerinin hesaplanması, öğrencilik haklarından yararlanma ve sınavlar”
başlıklı 44’üncü maddesinin ilk iki fıkrası:
“Yükseköğretim kurumlarının önlisans, lisans ve lisansüstü düzeyindeki diploma programlarına kayıtlı öğrenciler, bu madde hükümlerine göre belirlenen ders kredileri ve diğer yükümlülükleri başarı ile tamamlamaları halinde; önlisans, lisans, yüksek lisans veya doktora diploması alır. … İlgili diploma programını bitiren öğrencinin kazanacağı bilgi, beceri ve yetkinliklere o dersin katkısını ifade eden öğrenim kazanımları ile açıkça belirlenmiş teorik veya uygulamalı ders saatleri ve öğrenciler için öngörülen diğer faaliyetler için gerekli çalışma saatleri de göz önünde bulundurularak yükseköğretim kurumlarının senatoları tarafından belirlenen ilkeler çerçevesinde ders kredileri hesaplanır.
Yükseköğretim kurumlarında, … kayıt, devam, uygulama, tez ve teorik ders içerikleri, ön şartlı dersler, sınav çeşitleri ve bunların ders başarı notuna katkısı; öğrencilerin mezuniyet sonrası istihdamına ilişkin olarak bilgi, görüş ve tecrübelerine ihtiyaç duyulan kişileri ifade eden dış paydaşların diploma programlarına ilişkin değerlendirmelerinin alınması; diğer yurt içi ve yurt dışı yükseköğretim kurumlarından alınan derslerin kredilerinin intibakının sağlanması; ilgili programın tamamlanmasına yönelik önceden kazanılmış yeterliliklerin tanınması; … ; diploma alınabilmesi için, uygulama, teorik, uzaktan veya açıköğretim özellikleri ile eğitim öğretimin devamına ilişkin diğer hususlar, Yükseköğretim
Kurulunun bu konularda belirlediği temel ilkelere uygun olarak yükseköğretim kurumları senatoları tarafından belirlenir.”
5.4. Geçici Madde 83:
“(Ek: 1/7/2022-7417/35 md.) Yükseköğretim kurumlarında hazırlık dâhil bütün sınıflarda intibak, önlisans, lisans tamamlama, lisans, lisansüstü öğrenimi gören öğrencilerden bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihe kadar, kendi isteğiyle ilişikleri kesilenler dâhil, terör suçu ile kasten öldürme suçlarından (madde 81, 82 ve 83), işkence suçundan (madde 94 ve 95), eziyet suçundan (madde 96), cinsel saldırı (madde 102), çocukların cinsel istismarı (madde 103), uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçundan (madde
188) mahkum olanlar ile sahte belge sebebiyle kaydı iptal edilenler ile kayıt sırasında sahte belge verenler
ile 5/12/1951 tarihli ve 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanununun 71 inci maddesinde yazılı suçlar ile terör örgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisakı yahut bunlarla irtibatı nedeniyle ilişiği kesilenler hariç, her ne sebeple olursa olsun ilişiği kesilenler ile bir programı kazanarak kayıt yapma hakkı elde ettikleri halde kayıt yaptırmayanlar bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren dört ay içinde ilişiklerinin kesildiği veya kayıt hakkı kazandıkları yükseköğretim kurumuna başvuruda bulunmaları şartıyla bu Kanunun 44 üncü maddesinde belirtilen esaslara göre 2022-2023 eğitim-öğretim yılında öğrenimlerine başlayabilirler.
[…] Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esasları belirlemeye Yükseköğretim Kurulu yetkilidir.” 6. 08/08/2017 tarihli ve 30148 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Ankara Üniversitesi Ön Lisans ve Lisans
Eğitim-Öğretim Yönetmeliği’nin “Ders muafiyetleri” başlıklı 21’inci maddesi:
“(1) (Değişik:RG-4/11/2022-32003) Birimlere kayıt yaptıran öğrenciler, daha önce mezun oldukları veya ilişiklerinin kesildiği yükseköğretim kurumundan başarılı oldukları derslerden muaf olmak için talepte bulunabilirler. Bunun için öğrenciler kayıt yaptırdıkları eğitim-öğretim yılının akademik takviminde belirtilen süre içinde muafiyet isteğini içeren bir dilekçe ve durumlarını gösterir belgelerin onaylı suretleri ile kayıtlı oldukları birime başvururlar. Muafiyet talebi ilgili yönetim kurulunca, öğrencilerin başvuru yaptıkları tarihten sonra alacakları dersleri kapsayacak şekilde bir defaya mahsus olmak üzere on iş günü içinde değerlendirilir ve karara bağlanır.
(2) (Değişik:RG-9/4/2018-30386) Öğrencilerin muaf sayıldığı derslerden aldıkları notlar, 35 inci maddede belirtilen M1, M2 statüsü ile birlikte uygun harf notu verilerek gösterilir. Ancak öğrencinin diğer yükseköğretim kurumundan getirdiği öğrenci durum belgesinde muafiyet yapılan dersin başarı notu bulunmuyor ise notsuz muafiyet de yapılabilir. Muaf olunan ders, not yükseltmek için tekrar alınabilir. Bu durumda alınan en son not geçerlidir.
(3) (Değişik:RG-30/9/2023-32325) Üniversitede öğrenci iken veya Üniversiteden ayrıldıktan/mezun olduktan sonra merkezi yerleştirme sınavına göre yeniden Üniversiteye kayıt hakkı elde eden öğrencilerin, sağlık alanında lisans tamamlamayla yerleşen öğrencilerin ve yatay veya dikey geçiş yapan öğrencilerin başarılı oldukları derslerin notları, ilgili yönetim kurulu kararı ile 35 inci maddede belirtilen notlara uygun olarak öğrenci durum belgelerinde gösterilir ve GABNO’ya dâhil edilir.
(4) Eğitim-öğretim başlamadan önce kayıt dondurma talebi kabul edilen öğrencilerin muafiyet işlemleri, kayıt dondurma süresi sonunda takip eden ilk yarıyıl derslere başlandığı dönemde yapılır.
(5) (Değişik:RG-9/4/2018-30386) Diğer yükseköğretim kurumlarından geçiş yapan öğrencilerin muafiyetlerinde son öğrenim görülen yükseköğretim kurumundan alınan öğrenci durum belgesine ve son öğrenim görülen yükseköğrenim kurumundaki muaf tutulan tarihe göre muafiyet işlemleri yapılır. Ayrıca lisans tamamlama ve dikey geçişle Üniversiteye kayıt yaptıran öğrencilerin muafiyet işlemlerinde programa kayıt hakkı kazandığı ön lisans programına göre muafiyet işlemleri yapılır.
(6) Bir ön lisans/lisans programından mezun olup, eşdeğer programa kayıt hakkı kazanan öğrencilerin mezun olduğu programa ait derslere ilişkin muafiyet işlemi yapılmaz.
(7) (Değişik:RG-4/11/2022-32003) Uzaktan öğretim ve açıköğretim programlarında öğrenciler, daha önce bir başka yükseköğretim programında alıp başarılı oldukları 2547 sayılı Kanunun 5 inci maddesinin birinci fıkrasının (ı) bendi kapsamında verilen sadece Türk dili, yabancı dil, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi, genel sosyal seçmeli dersleri ile bilgi ve iletişim teknolojileri derslerinden muaf olma talebinde bulunabilirler.
(8) (Değişik:RG-4/11/2022-32003) Önceki yıllarda Üniversiteye kayıt yaptırmış olup da herhangi bir nedenle ilişiği kesilmiş olanlardan Üniversiteye yeniden yerleşen öğrenciler ile yatay ya da dikey geçişle
Üniversiteye yerleşen öğrenciler ve uzaktan öğretim ile açıköğretim programlarına kayıtlı öğrenciler, üniversite yaşamına uyum dersinden muaftır.
(9) (Mülga:RG-29/5/2023-32205)
(10) (Ek:RG-4/11/2022-32003) Açıköğretim ve sınavsız ikinci üniversite programlarına yerleşen ve daha önce 2547 sayılı Kanunun 5 inci maddesinin birinci fıkrasının (ı) bendi kapsamında verilen Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi, Türk dili ve yabancı dil dersleri ile bilgi ve iletişim teknolojileri derslerinden muaf olan öğrenciler adı geçen derslerden M2 statüsü ile muaf tutulurlar. Notlar, ortalamaya katılmayarak öğrenci durum belgelerinde (transkript) ulusal kredi ve AKTS kredisi şeklinde gösterilir.
(11) (Ek:RG-4/11/2022-32003) Muafiyet yapılan ders/dersler not yükseltmek için aynı dönemde alınamaz.
(12) (Ek:RG-4/11/2022-32003) Daha önce kayıtlı oldukları yükseköğretim kurumundan alınmış ve başarılmış olunan derslerin muafiyet işlemleri 35 inci maddede yer alan katsayı karşılığına gelen harf notları verilerek yapılır.
(13) (Ek:RG-4/11/2022-32003) Öğretim dili Türkçe olan programlardan öğretim dili tamamen veya kısmen yabancı dil olan programlara merkezi yerleştirme sınavına göre yeniden Üniversiteye kayıt hakkı elde eden öğrenciler ile sağlık alanında lisans tamamlamayla yerleşen öğrenciler ve yatay veya dikey geçiş yapan öğrencilerin daha önce alıp başardıkları derslerinin (2547 sayılı Kanunun 5 inci maddesinin birinci fıkrasının (ı) bendi kapsamında verilen Türk dili, yabancı dil, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi, genel sosyal seçmeli dersleri ile bilgi ve iletişim teknolojileri dersleri hariç) muafiyet işlemleri yapılmaz.” hükümlerini haizdir.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
7. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvuru konusuna ilişkin “Tavsiye Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisine sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 8. Başvuru, başvuranın muafiyet talebi hakkında Yönetmelik’in 21’inci maddesinin beşinci fıkrası uyarınca karar verilmesine ve Kamu Maliyesi ve Vergi Hukuku derslerine ilişkin muafiyet talebinin reddedilmesine itirazları hakkındadır.
9. Dosya kapsamında yer alan bilgi ve belgelerin incelenmesi neticesinde; 9.1. 03/01/2023 tarihli Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yönetim Kurulu kararıyla başvuranın 7417 sayılı Kanun ile 2547 sayılı Kanun’a eklenen geçici 83’üncü madde kapsamında öğrenci affı başvurusunun kabul edildiği ve daha önce başarılı olduğu toplam 40 ders hakkında muafiyet işlemi yapılarak 2. sınıfa intibakının yapıldığı, 9.2. Başvuranın 23/01/2023 tarihli dilekçesi ile mezun olduğu diğer programlara ait transkriptleri sunarak uygun görülecek dersler için muafiyet talebinde bulunduğu, başvuranın talebinin Ankara Üniversitesi
Hukuk Fakültesi Yönetim Kurulunun 12/04/2023 tarihli ve numaralı toplantısında Ankara Üniversitesi
Ön Lisans ve Lisans Eğitim-Öğretim Yönetmeliği’nin 21’inci maddesinin beşinci fıkrası uyarınca son tarihli transkriptin esas alınması gerektiği, son tarihli transkript bakımından muafiyet kapsamında olabilecek derslerin muafiyetlerinin hâlihazırda sağlandığı, kaldı ki Hukuk Fakültesi ana dersleri için sadece Hukuk Fakültesinden alınıp da başarılı olunan derslerden muafiyet sağlanabileceği gerekçeleriyle muafiyet talebinin reddine karar verildiği,
9.3. Başvuranın ilgili Yönetmelik’in beşinci fıkrasının değil birinci fıkrasının uygulanması gerektiği ve
Kamu Maliyesi ve Vergi Hukuku derslerinin Maliye bölümünde daha kapsamlı verildiği iddialarını ileri sürerek Kurumumuza başvuruda bulunduğu, başvuru kapsamındaki bilgi ve belgeler değerlendirildiğinde idari başvuru yollarının tüketilmediği anlaşıldığından Ankara Üniversitesi Rektörlüğüne 20/09/2023 tarihli
Gönderme Kararı verildiği, Ankara Üniversitesi Rektörlüğü tarafından yasal süre içinde herhangi bir yanıt verilmemesi üzerine başvuranın yeniden Kurumumuza başvurduğu görülmüştür.
10. Bu bağlamda uyuşmazlığın, başvuranın Kamu Maliyesi ile Vergi Hukuku dersleri açısından muafiyet talebinin Yönetmelik’in 21’inci maddesinin beşinci fıkrası kapsamında değerlendirilmesinin ve talebinin reddedilmesinin hukuka uygun olup olmadığı noktasında oluştuğu anlaşılmıştır.
11. Bilindiği üzere, Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 130’uncu maddesinde, üniversitelerin “kamu tüzel kişiliğine ve bilimsel özerkliğe” sahip olduğu ifade edildikten sonra, yükseköğretim kurumlarının organları ile işleyişleri ve bunların seçimleri, görev, yetki ve sorumlulukları, üniversiteler üzerinde Devletin gözetim ve denetim hakkını kullanma usulleri, öğrenimin ve öğretimin hürriyet ve teminat içinde ve çağdaş bilim ve teknoloji gereklerine göre yürütülmesi gibi konuların kanunla düzenleneceği kuralına yer verilmiştir.
12. Bu kapsamda yürürlüğe konulan 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nda, yükseköğretim kurumlarının teşkilatlanma, işleyiş, görev, yetki ve sorumlulukları ile eğitim-öğretim, araştırma, yayım, öğrenciler, öğretim elemanları ve diğer personel ile ilgili temel esaslar düzenlenmiştir.
13. 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun 43’üncü maddesinde, yükseköğretim kurumlarında, kuruluş özelliklerine ve ihtiyaçlarına göre yapılan eğitim-öğretim ve buna dayalı olarak verilen diplomalarla ilgili esasların her üniversite tarafından hazırlanacak öğretim ve sınav yönetmeliğinde belirtileceği, 44’üncü maddesinin (b) bendinde, diğer yurt içi ve yurt dışı yükseköğretim kurumlarından alınan derslerin kredilerinin intibakının sağlanması ve ilgili programın tamamlanmasına yönelik önceden kazanılmış yeterliliklerin tanınmasına ilişkin hususların, Yükseköğretim Kurulunun bu konularda belirlediği temel ilkelere uygun olarak yükseköğretim kurumları senatoları tarafından belirleneceği hükme bağlanmıştır.
14. 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu ile yükseköğretim kurumları senatolarına verilen yetki, Anayasal olarak tanınan bilimsel özerkliğin bir yansımasıdır. Verdiği eğitim ve öğretim hizmetinin kalitesini daha da yükseğe çekerek en iyi öğrenciyi yetiştirme iddiasında olan bilimsel özerkliğe sahip yükseköğretim kurumlarının, akademik organları olan senatoları aracılığıyla ve 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun verdiği yetkiye dayanarak çıkardıkları yönetmelik ve diğer düzenlemelerinde, ders muafiyeti hakkı verip vermeme ve muafiyetin hangi usul ve esaslara göre verileceği hususunda takdir yetkisine sahip olduğu açıktır.
15. Somut olayda başvuranın 7417 sayılı Kanun ile 2547 sayılı Kanun’a eklenen geçici 83’üncü madde kapsamında kayıt yaptırdığı görüldüğünden bu hususta ayrı bir parantez açılması gerekmekte olup
Kanun’un geçici 83’üncü maddesinin son cümlesinde, anılan maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esasları belirleme konusunda Yükseköğretim Kuruluna yetki verildiği, bu kapsamda 18/07/2022 tarihli
Yükseköğretim Genel Kurul ile 21/09/2022 tarihli Yükseköğretim Yürütme Kurulu toplantılarında belirlenen Usul ve Esaslar’ın 16’ncı maddesinde, 7417 sayılı Kanun uyarınca kayıt hakkı kazananların derse devam, daha önce başarılı olduğu derslerin intibakı vb. eğitimle ilgili devam koşullarının yükseköğretim kurumunun ilgili kurulları tarafından karara bağlanması gerektiğine yer verildiği, dolayısıyla YÖK tarafından özel bir usul veya esas belirlenmediğinden, öğrencinin ders muafiyet başvurusu ve intibakı hakkında, yukarıda yer verilen 2547 sayılı Kanun’un 44’üncü maddesinin (b) bendi uyarınca,
Senato tarafından belirlenen hususlar çerçevesinde, yine Kanun’un 18’inci maddesi uyarınca Fakülte
Yönetim Kurulu tarafından karar verilmesi gerekmektedir.
16. İdareye belli konularda takdir yetkisinin tanınması, idarenin keyfi olarak hareket edebileceği anlamına gelmemektedir. Öğretide ve yargı kararlarında, idarenin takdir yetkisini kullanırken yasaların koyduğu sınırlar içinde kalması, eşitliğe uygun hareket etmesi, bu yetkiyi kamu yararı ve hizmet gereklerine uygun kullanması, kararlarının gerekçeli olması gibi ilkelere uygun şekilde işlem tesisinin hukuk devleti açısından zorunlu olduğu kabul görmektedir.
17. Uyuşmazlığa ilişkin takdir yetkisinin hukuka uygun kullanıldığından söz edilmesi için, öncelikle 2547 sayılı Kanun uyarınca ders muafiyet başvurularının değerlendirilmesine ilişkin usul ve esasların, hukuki belirlilik ve öngörülebilirlik ilkeleri çerçevesinde, Senato tarafından düzenlenmiş olması gerekmektedir.
Muafiyet başvurularını değerlendirmede esas alınacak temel ilkelerin düzenleyici işlem ile açıklığa kavuşturulması, takdir yetkisinin hukuki belirlilik, öngörülebilirlik ve eşitlik ilkelerine uygun olarak kullanılmasını sağlama işlevi görmektedir.
18. Takdir yetkisinin hukuka uygun kullanıldığından söz edilmesi için diğer bir gereklilik ise, Fakülte
Yönetim Kurulunca incelenen başvurunun, hukuken denetlenebilir şekilde gerekçeleri ortaya konularak karara bağlanmasıdır. İdarenin takdir yetkisine dayanan işleminin gerekçelerinin ortaya konması; işlemin muhatabı tarafından, uygulanan işlemin adil olduğunun anlaşılmasını ya da gerekçede belirtilen hususlara karşı savunma hakkının kullanılmasını sağlayacağından, hak arama özgürlüğü bakımından da önemli bir yer tutmaktadır.
19. Bu çerçevede uyuşmazlık incelendiğinde; 19.1. Başvuruya konu Hukuk Fakültesi Yönetim Kurulu kararında, Yönetmelik’in 21’inci maddesinin beşinci fıkrası uyarınca son tarihli transkriptin esas alındığı ve Hukuk Fakültesi ana dersleri için sadece
Hukuk Fakültesinden alınıp da başarılı olan derslerden muafiyet sağlanabileceğinin belirtildiği, 19.2. Karara esas alınan Yönetmelik’in 21’inci maddesinin beşinci fıkrasında; diğer yükseköğretim kurumlarından geçiş yapan öğrencilerin muafiyetlerinde son öğrenim görülen yükseköğretim kurumundan alınan öğrenci durum belgesine ve son öğrenim görülen yükseköğrenim kurumundaki muaf tutulan tarihe göre muafiyet işlemleri yapılacağı ve lisans tamamlama ve dikey geçişle Üniversiteye kayıt yaptıran öğrencilerin muafiyet işlemlerinde programa kayıt hakkı kazandığı ön lisans programına göre muafiyet işlemlerinin yapılacağının kurala bağlandığı, 19.3. Ancak başvuranın diğer yükseköğretim kurumlarından geçiş, lisans tamamlama ya da dikey geçişle değil, 7417 sayılı Kanun ile 2547 sayılı Kanun’a eklenen geçici 83’üncü madde kapsamında öğrenci affından faydalanarak kayıt yaptırdığı, bu anlamda Yönetmelik’in 21’inci maddesinin sekizinci fıkrasında ifadesi yer alan “Önceki yıllarda Üniversiteye kayıt yaptırmış olup da herhangi bir nedenle ilişiği kesilmiş olanlardan Üniversiteye yeniden yerleşen öğrenciler” statüsünde kabul edilebileceği, ancak beşinci fıkrada bu statünün sayılmadığı, dolayısıyla başvuranın talebinin bu hükme göre değerlendirilmesinin yerinde olmadığı kanaatine varılmıştır.
20. Diğer yandan, Hukuk Fakültesi ana dersleri için sadece Hukuk Fakültesinden alınıp da başarılı olan derslerden muafiyet sağlanabileceği yönünde kullanılan takdir yetkisinin temelini oluşturacak nitelikte
Senato tarafından belirlenen bir düzenleyici işlem olup olmadığı incelenmiş; ders muafiyetlerine ilişkin kuralların genel olarak Ankara Üniversitesi Ön Lisans ve Lisans Eğitim-Öğretim Yönetmeliği’nin 21’inci maddesinde düzenlendiği görülmekle birlikte anılan maddede muafiyet başvurusunun şekli, talebin karara
bağlanma süresi, muaf sayılan dersin notlandırılması, uzaktan ve açık öğretim öğrencilerinin hangi derslere ilişkin muafiyet talebinde bulunabileceği, öğretim dili Türkçe olan programlardan alınıp başarılı olunan derslere ilişkin kısmen ya da tamamen yabancı dilde olan programlarda muafiyet verilmeyeceği gibi hususların düzenlendiği, ancak bunların haricinde ders muafiyeti başvurularının değerlendirilmesinde esas alınacak temel ilkeler ve koşullara ilişkin bir düzenleme yer almadığı görülmüş, idare tarafından gönderilen bilgi ve belgelerden de bu hususu kurala bağlayan Yönerge veya başka bir alt düzenleyici işlem tespit edilememiştir.
21. Ders muafiyet taleplerinin değerlendirilmesi ile ilgili yargı kararlarına bakıldığında, Danıştay 8.
Dairesinin 13/10/2022 tarihli ve Esas 2020/2944, Karar 2022/5632 sayılı kararında, “İdarelerin, işlem tesis ederken Anayasa ve yasalarla çizilen çerçeve içinde takdir hakkına sahip oldukları açık ise de, bu takdir hakkı, serbestçe ve keyfi şekilde kullanılabilecek bir durumu ifade etmeyip, kamu yararı ve hizmet gerekleri açısından hukuka uygun olarak temellendirilmiş olgularla desteklenmelidir. Davalı idarece, bir lisans veya önlisans programından mezun olup bir üniversiteye bağlı lisans programına yerleşen öğrencinin aldığı ve başarılı olduğu derslerden lisans programındaki derslere eş değer kabul edilenlere muafiyet tanınacağı ve bu işlem için her dersin içerikleri, kredileri ile müfredatlarının davalı idarece her zaman gözden geçirilebileceği açıktır… Dava konusu bireysel işleme dayanak olarak belirtilen, Ankara Üniversitesi Ön
Lisans ve Lisans Eğitim-Öğretim Yönetmeliği’nin 21. maddesinin 3. fıkrasındaki “en çok beş yıl önce” düzenlemesinin; makul ve hakkaniyetli olmadığı, daha önce mezun olunan programda alınan her dersin herhangi bir süre sınırlaması olmaksızın içeriği, kredisi, kazanımı ve müfredatı incelenerek muafiyet talebi hakkında karar verilmesi gerektiği anlaşıldığından, anılan düzenlemenin hukuka aykırı olduğu kanaatine varılmıştır.” yönünde hüküm kurulduğu, 22. Benzer konu ile ilgili Kurumumuzun 2018/4744 başvuru numaralı ve 05/10/2018 tarihli Tavsiye
Kararında, “Öğrencilerin daha önceki lisansüstü programlarda aldıkları derslerden muaf tutulma taleplerini değerlendirerek nihai kararı verme yetkisinin Yönetmeliğin 39. maddesinin 2. fıkrası hükmüne göre; “danışmanın görüşü ve ilgili anabilim/anasanat dalı akademik kurulunun önerisi üzerine enstitü yönetim kurulu…” na ait olduğu, Enstitü Yönetim Kurulunun muaf tutulup tutulmayacağı noktasında takdir hakkı olduğu, ancak bu takdir hakkının eğitim-öğretimin niteliği çerçevesi içerisinde; derslerin yeterliliği, içeriği, programla uyumluluğu, gerekliliği gibi teknik açılardan değerlendirme noktasında olması gerektiği, bu konularda herhangi bir tereddütün bulunmadığı durumlarda takdirin öğrenci lehine kullanılması gerektiği değerlendirilmektedir. Zira başvuranın başarılı olduğu derslerden muaf tutulma hakkından yararlandırılmamasının, başvuran için oluşturacağı maddi ve manevi külfetin yanı sıra, hem öğretim elemanları bakımından ekstra külfet, hem de zaman kaybına yol açacağı aşikârdır.” yönünde hüküm kurulduğu görülmüştür.
23. Bu itibarla, genel olarak başvuruların muafiyet talep edilen dersin kazanımları/öğrenme çıktıları, kredi/saat değeri, içeriği, dersin statüsü (ön lisans, lisans, lisansüstü) gibi kriterlere göre eşdeğerliğinin incelenmesi, bu kriterler ışığında ilgili derslerin eşdeğer olduğuna Fakülte Yönetim Kurulunca kanaat getirildiği takdirde muafiyet ve intibak işleminin tesis edilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. Bununla birlikte, her yükseköğretim kurumu senatosunun, Anayasal olarak tanınan bilimsel özerklik ve 2547 sayılı
Kanun’un 44/b hükmü uyarınca, farklı koşullar ve ilkeler belirleme konusunda takdir yetkisine sahip olduğu açık olup Yönetmelik kapsamında düzenlenmese bile, Senato tarafından Yönerge gibi alt düzenleyici işlemler tesis edilerek, muafiyet başvurularının değerlendirilmesinde belirli kural ve ölçütler öngörülmesinin mümkün olduğu ifade edilmelidir.
24. Ancak başvuruya konu uyuşmazlıkta, “Hukuk Fakültesi ana dersleri için sadece Hukuk Fakültesinden alınıp da başarılı olan derslerden muafiyet sağlanabileceği” yönünde kullanılan takdir yetkisinin temelini
oluşturacak nitelikte herhangi bir düzenleyici işlem bulunmaksızın Fakülte Yönetim Kurulu kararında böyle bir irade ortaya konulduğu görülmüştür. 2547 sayılı Kanun’un 44/b hükmü uyarınca muafiyet ve intibak başvurularının değerlendirilmesine ilişkin temel ilkelerin Senato tarafından belirlenmesi ve başvuruların Senato tarafından belirlenen temel ilkeler ışığında, Fakülte Yönetim Kurulu tarafından kullanılan takdir yetkisinin derslerin kazanımları/öğrenme çıktıları, kredi/saat değeri, içeriği, dersin statüsü gibi teknik konularda eşdeğerliğinin değerlendirilmesi noktasında olduğu, gerekçenin bu değerlendirmeye göre oluşturulması gerektiği, Senato tarafından belirlenen ilkeler haricinde Fakülte Yönetim Kurulu tarafından yeni bir ilke getirecek şekilde karar verilemeyeceği, anılan Yönetmelik’in 21’inci maddesinde
Hukuk Fakültesi ana dersleri için sadece Hukuk Fakültesinden alınıp da başarılı olan derslerden muafiyet sağlanabileceği şeklinde anlaşılabilecek bir ilkenin bulunmadığı, Yönetmelik hükmü dışında Senato tarafından yürürlüğe konulan herhangi bir alt düzenleyici işleme de rastlanmadığından, kararın bu yönüyle
2547 sayılı Kanun’a aykırılık teşkil ettiği ve hukuki belirlilik, öngörülebilirlik ve eşitlik ilkelerine de uygun
olmadığı değerlendirilmiştir.
25. Tüm bu açıklamalar ve dosya kapsamına göre Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvuranın ders muafiyet talebine ilişkin Fakülte Yönetim Kurulu tarafından verilen kararda
Yönetmelik’in 21’inci maddesinin beşinci fıkrası uyarınca karar verilmesinde ve Senato tarafından belirlenen ilke ve koşullar arasında yer almamasına rağmen “Hukuk Fakültesi ana dersleri için sadece
Hukuk Fakültesinden alınıp da başarılı olan derslerden muafiyet sağlanabileceği” gerekçesi ile karar verilmesinde hukuka uyarlık bulunmadığı değerlendirilmiş olup başvuranın Kamu Maliyesi ve Vergi
Hukuku derslerinden muafiyet başvurusunun yukarıda detaylı olarak açıklanan esaslara uygun şekilde gerekçeleri ortaya konarak yeniden değerlendirilmesi ve başvurana gerekçeli kararın bildirilmesi, ayrıca ders muafiyeti başvurularının değerlendirilmesinde esas alınacak temel ilkelerin Yönerge gibi bir alt düzenleyici işlem ile açıklığa kavuşturularak bundan sonraki ders muafiyeti başvurularının bu kapsamda değerlendirilmesi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 26. İyi yönetim ilkelerine, Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmelik’in “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiştir. Anılan madde hükmü uyarınca, inceleme ve araştırma kapsamında ilgili idarenin iyi yönetim ilkelerine uygun işlem ve eylem ile tutum veya davranışta bulunup bulunmadığı hususları da Kurum tarafından gözetilmektedir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; başvurana verilen yanıtta işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğinin gösterilmediği, bu itibarla “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uyulmadığı anlaşılmış olup bahse konu ilkeye uygun davranılması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
27. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 17’nci maddesinin sekizinci fıkrasına göre, Kamu
Denetçiliği Kurumuna dava açma süresi içinde yapılan başvuru işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurmakta olup anılan Kanun’un 21’inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, tavsiye kararı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. Bu hükme göre, ilgili idarenin eylem ve işlemlerine karşı (varsa)
dava açma süresinden arta kalan sürede Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçeler ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN KABULÜNE,
– Başvuranın Kamu Maliyesi ve Vergi Hukuku derslerinden muafiyet başvurusunun yukarıda detaylı olarak açıklanan esaslara uygun şekilde gerekçeleri ortaya konarak yeniden değerlendirilmesi ve başvurana gerekçeli kararın bildirilmesi, – Ders muafiyeti başvurularının değerlendirilmesinde esas alınacak temel ilkelerin Senato tarafından belirlenmesi gerektiğinden bu ilkelerin Yönerge gibi bir alt düzenleyici işlem ile açıklığa kavuşturularak bundan sonraki ders muafiyeti başvurularının bu kapsamda değerlendirilmesi, hususlarında ANKARA ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜNE TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kanun’un 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, Ankara Üniversitesi Rektörlüğünce bu
karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın BAŞVURANA ve ANKARA ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜNE tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi