Devlet memurluğundan çıkarılanların yeşil pasaport alma hakkı Danıştay içtihadı ve Pasaport Kanunu kapsamında değerlendirilebilir mi (KDK)

T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU

(OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2023/10123-S.23.16270

BAŞVURU NO : 2023/5774

KARAR TARİHİ : 11/08/2023

RET KARARI ,TCKN:

Adres:

BAŞVURUYA KONU İDARE : İSTANBUL İL NÜFUS VE VATANDAŞLIK MÜDÜRLÜĞÜ

BAŞVURUNUN KONUSU : Hususi damgalı pasaportun yenilenmesi talebi hakkındadır.

BAŞVURU TARİHİ : 22/04/2023

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Şikayetçi tarafından 21/11/2022 tarihinde Kurumumuza yapılan başvuruda özetle, yeşil pasaportunun süresi dolduğundan yenilemek için nüfus müdürlüğüne müracaat ettiğini, çalıştığı kurumdan aldığı çalışma belgesinin kabul edilmediğini, devlet memurluğundan disiplin cezası nedeniyle çıkarıldığından dolayı mevcut yeşil pasaportunun süresinin uzatılamayacağının söylendiğini ve işlem yapılmadığını, 1991 yılında göreve başladığını ve 2010 yılında emekli olduğunu, yıllardır kullandığı pasaportunun kazanılmış hakkı olduğu halde idarenin işleminden dolayı mağdur edildiğini ifade ve iddia edilerek, pasaportunun yenilenmesi talebinde bulunmuş olup, Kurumumuzca 23/12/2022 tarih ve sayılı Gönderme Kararı verilmiştir.

1.1. Şikayetçi tarihli dilekçesinde özetle, Kurumumuzun Gönderme Kararına istinaden; daha önce yapmış olduğu başvurunun sonuçlanmadığını ifade ve iddia ederek önceki başvurusunun esastan incelenerek yeşil pasaportunun yenilenmesi talebiyle Kurumumuza başvuruda bulunmuştur.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Şikayetçinin 21/11/2022 tarihli başvurusuna istinaden Kurumumuzca verilen 23/12/2022 tarih ve sayılı Gönderme Kararına istinaden, İstanbul Valiliği İl Nüfus ve Vatandaşlık

Müdürlüğü’nden alınan 06/03/2023 tarih ve sayılı yazıda özetle, “İlgi (a)

sayılı yazı ile T.C. Kimlik Numaralı ‘in Kamu Denetçiliği Kurumuna yapmış olduğu 23.12.2022 tarihli Şikayet Başvurusunda “Yeşil pasaportunun süresi dolduğundan yenilemek için nüfus müdürlüğünün müracaat ettiğini, çalıştığı kurumdan aldığı çalışma belgesinin kabul edilmediğini devlet memurluğundan disiplin cezası nedeniyle çıkarıldığından dolayı mevcut yeşil pasaportunun

süresinin uzatılamayacağının söylendiğini ve işlem yapılmadığını,1991 yılında göreve başladığını ve 2010 yılında emekli olduğunun, yıllardır kullandığı pasaportunun kazanılmış hakkı olduğu halde idarenin işleminden dolayı mağdur edildiğini ifade ve iddia edilerek pasaportunun yenilenmesini talep ettiği bildirilmiştir.

Müdürlüğümüzce yapılan dosya incelemesinde İSKİ Genel Müdürlüğünce ‘in 657 sayılı

Devlet Memurları Kanunu’na tabi olarak Memur statüsünde görev yapmakta iken 08.10.2010 tarihinde

Devlet Memurluğundan çıkarıldığının bildirildiği anlaşılmıştır.

5682 sayılı Pasaport Kanunu 14/A bendinde Hususi Damgalı Pasaportlar “birinci, ikinci ve üçüncü derece

kadrolarda bulunan veya bu kadrolar karşılık gösterilmek veya T.C. Emekli Sandığı ile ilgilendirilip emekli kesenekleri bu derecelerden kesilmek suretiyle sözleşmeli olarak çalıştırılan Devlet Memurları ve diğer

Kamu görevlileri, vakıf yüksek öğretim kurumlarında görev yapanlardan en az 15 yıl mesleki kıdemi olan öğretim üyeleri ile birinci derece kadro ile emekliliğe hak kazanmış olan belediye başkanlarına; diplomatik pasaport verilmesini gerektiren vazifelerden başka herhangi bir resmi vazife ile veya kendi hesaplarına yabancı ülkelere gittikleri zaman verilir (Ek CÜMLE :19/10/2005-5411/168md.) Bankacılık Düzenleme ve

Denetleme Kurulu ve Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu Kurulu üyeleri ile vakıf yüksek öğretim kurumlarında görev yapan öğretim üyeleri için T.C. Emekli Sandığı ile ilgilendirilme ve emekli keseneklerinin bu dereceden kesilmesi şartı aranmaz. Bunlardan emeklilik veya çekilme sebepleri ile vazifelerinden ayrılmış olanlara da bu nevi pasaport verilir” hükmü yer almaktadır. 657 sayılı DMK’ nın ilgili maddelerine göre Devlet memurluğundan veya meslekten çıkarma cezası ile tecziye edilenlere Hususi

Damgalı Pasaport düzenlenememekte olup konuya ilişkin Danıştay 10.Dairesinin 08.12.2010 tarih ve 2007/5564E ve 2010/10514K sayılı kararı bulunmaktadır. Kişi yazılı olarak bilgilendirilmiştir.” açıklamalarına yer verilmiştir.

2.1. Kamu Denetçiliği Kurumumuzca şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla 08/06/2023 tarihli ve sayılı yazımız ile bilgi-belge talebinde bulunulmuş olup, İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü İnsan Kaynakları ve Eğitim

Dairesi Başkanlığı’ndan alınan 21/06/2023 tarih ve sayılı yazıda özetle, “… Kurumunuza şikayette bulunan , İdaremiz İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi

Genel Müdürlüğü (İSKİ) Atıksu İnşaat Dairesi Başkanlığı emrinde sicil numarası ile memur statüsünde görev yapmakta iken, İdaremiz Teftiş Kurulu Başkanlığınca yürütülen soruşturma neticesinde

Teftiş Kurulu Başkanlığının 23/07/2010 tarihli ve sayılı Raporuyla

“2010 yılı içerisinde özürsüz ve mazeretsiz olarak toplam (20) yirmi gün göreve gelmemek” fiili sebebiyle

657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 125/E-d maddesine göre “Devlet Memurluğundan Çıkarma”

cezası ile tecziyesi mütalaa edilmiş, 22/09/2010 tarihli ve sayılı Yüksek Disiplin Kurulu

Kararıyla Devlet Memurluğundan Çıkarma cezası ile tecziye edilmiştir. Anılan Yüksek Disiplin Kararına karşı adı geçen tarafından İdaremiz aleyhine ikame edilen herhangi bir dava bulunmamakta olup, …” açıklamalarına yer verilmiştir

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan

Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler .”,

4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Kurumun görevi başlıklı 5’inci maddesinin

birinci fıkrasında; “ Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” ,

5. Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına ilişkin Usul ve Esaslar Hakkında

Yönetmeliğinin “Karar verme süresi” başlıklı 36’ncı maddesinde “Kurum, inceleme ve araştırmasını şikâyet tarihinden itibaren en geç altı ay içinde sonuçlandırır.”,

6. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun “Disiplin cezalarının çeşitleri ile ceza uygulanacak fiil ve haller” başlıklı 125. maddesinin birinci fıkrasının Devlet memurluğundan çıkarmanın tanımlandığı

E bendinin (d) alt bendinde “Özürsüz olarak bir yılda toplam 20 gün göreve gelmemek”

7. 5682 Sayılı Pasaport Kanunun; “Hususi pasaportlar” başlıklı 14’üncü maddesinde, “ A) Hususî damgalı pasaportlar; birinci, ikinci ve üçüncü derece kadrolarda bulunan veya bu kadrolar karşılık gösterilmek veya T.C. Emekli Sandığı ile ilgilendirilip emekli kesenekleri bu derecelerden kesilmek suretiyle Sözleşmeli olarak çalıştırılan Devlet memurları ve diğer kamu görevlileri, vakıf yükseköğretim kurumlarında görev yapanlardan en az 15 yıl mesleki kıdemi olan öğretim üyeleri ile birinci derece kadro ile emekliliğe hak kazanmış olan belediye başkanlarına; diplomatik pasaport verilmesini gerektiren vazifelerden başka herhangi bir resmi vazife ile veya kendi hesaplarına yabancı ülkelere gittikleri zaman verilir. Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulu ve Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu Kurulu üyeleri ile vakıf yükseköğretim kurumlarında görev yapan öğretim üyeleri için, T.C. Emekli Sandığı ile ilgilendirilme ve emekli keseneklerinin bu derecelerden kesilmesi şartı aranmaz. Bunlardan emeklilik veya çekilme sebepleri ile vazifelerinden ayrılmış olanlara da bu nevi pasaport verilir. …

8. Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü’nün 09.03.2018 tarihli ve 21711 sayılı İkinci Nesil

Pasaport Uygulama Talimatı’nın “Pasaport verilmesi yasak olan haller” başlıklı 15’inci maddesinin üçüncü fıkrasında; “ Emeklilik veya çekilme sebepleri dışında devlet memuriyetinden veya meslekten çıkarılma cezası ile cezalandırılanlara ve bu kişinin hakkından dolayı eş ve çocuklarına hususi damgalı pasaport düzenlenmeyecek, başkaca engel bir durumları bulunmadığı takdirde umuma mahsus pasaport tanzim edilebilecektir.”

hüküm ve açıklamalarına yer verilmiştir.

IV. KAMU DENETÇİSİ Av. FATMA BENLİ YALÇIN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ

9. Kamu Denetçisi tarafından dosya kapsamında yapılan değerlendirme neticesinde, başvuru konusuna ilişkin “Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme

10. Uyuşmazlık konusu özetle; şikayetçi, yeşil pasaportunun süresi dolduğundan yenilemek için nüfus müdürlüğüne müracaat ettiğini, çalıştığı kurumdan aldığı çalışma belgesinin kabul edilmediğini, devlet memurluğundan disiplin cezası nedeniyle çıkarıldığından dolayı mevcut yeşil pasaportunun süresinin uzatılamayacağının söylendiğini ve işlem yapılmadığını, 1991 yılında göreve başladığını ve 2010 yılında emekli olduğunu, yıllardır kullandığı pasaportunun kazanılmış hakkı olduğu halde idarenin işleminden dolayı mağdur edildiğini ifade ve iddia edilerek, pasaportunun yenilenmesi talebinde bulunmaktadır.

11. Şikayetçinin incelenmekte olunan başvurusu hakkında İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi

Genel Müdürlüğü İnsan Kaynakları ve Eğitim Dairesi Başkanlığı’ndan alınan cevabi yazıda özetle; şikayetçinin, memur statüsünde görev yapmakta iken, yürütülen soruşturma neticesinde Teftiş Kurulu

Başkanlığının 23/07/2010 tarihli Raporuyla “2010 yılı içerisinde özürsüz ve mazeretsiz olarak toplam (20)

yirmi gün göreve gelmemek” fiili sebebiyle 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 125/E-d maddesine göre “Devlet Memurluğundan Çıkarma” cezası ile tecziyesinin mütalaa edildiği, 22/09/2010 tarihli ve sayılı Yüksek Disiplin Kurulu Kararıyla Devlet Memurluğundan Çıkarma cezası ile tecziye edildiği, anılan Yüksek Disiplin Kararına karşı İdare aleyhine ikame edilen herhangi bir dava bulunmadığı anlaşılmıştır.

12. 22/09/2010 tarihli Yüksek Disiplin Kurulu Kararıyla görevine son verildiği anlaşılan ve 2010 yılında emekli olduğunu ifade eden başvuranın, “yıllardır kullandığı pasaportunun kazanılmış hakkı olduğu halde idarenin işleminden dolayı mağdur edildiği” iddiası ve buna bağlı hususi pasaportunun yenilenmesi talebi hakkında ilgili mevzuat incelendiğinde; 5682 sayılı Pasaport Kanunu’nun “Hususi pasaportlar” başlıklı 14’üncü maddesinin (A) fıkrasında, hususi damgalı pasaportların; birinci, ikinci ve üçüncü derece kadrolarda bulunan veya bu kadrolar karşılık gösterilmek veya T.C. Emekli Sandığı ile ilgilendirilip emekli kesenekleri bu derecelerden kesilmek suretiyle sözleşmeli olarak çalıştırılan Devlet memurları ve diğer kamu görevlilerine; diplomatik pasaport verilmesini gerektiren vazifelerden başka herhangi bir resmi vazife ile veya kendi hesaplarına yabancı ülkelere gittikleri zaman verileceği, bunlardan emeklilik veya çekilme sebepleri ile vazifelerinden ayrılmış olanlara da bu nevi pasaport verileceği, hüküm altına alındığı tespit edilmiştir.

13. Danıştay 10.Dairesinin 08.12.2010 tarih ve E:2007/5564 ve K.2010/10514 sayılı kararında, “…

Dosyanın incelenmesinden, … Üniversitesi … Fakülte Sekreteri olarak görev yapmakta iken 1. derecenin 4.

kademesi üzerinden 15.11.2002 tarihi itibariyle isteğiyle emekliye ayrılan davacının, 7-8.9.2002 tarihinde işlemiş olduğu suç nedeniyle 24.3.2004 gün ve sayılı Yüksek Disiplin Kurulu kararıyla kamu görevinden çıkarma cezası ile cezalandırıldığı, ancak emekli olması nedeniyle hakkında verilen cezanın fiilen uygulanamadığı, davacının, kendisinin ve eşinin hususi damgalı pasaportlarının süresinin uzatılması talebi ile yaptığı başvurunun reddi üzerine bakılan bu davayı açtığı anlaşılmaktadır.

5682 sayılı Pasaport Yasasının 14. maddesinde sayılan görevlilerden yalnızca emeklilik ve çekilme

haklarını kullanarak vazifelerinden ayrılmış olanlara hususi damgalı pasaport verileceği hükme bağlandığından, kamu görevinden çıkarma cezası verilenlerin, 5682 sayılı Yasanın 14/A maddesinde yer alan, emeklilik sebebi ile görevlerinden ayrılmış olanlar kapsamında olduğu kabul edilemez. Dolayısıyla, kamu görevinden çıkarma cezası verilerek kendi iradesi dışında memuriyet görevi sona erdirilen davacının hususi damgalı pasaportunun geçerlilik süresinin uzatılması istemiyle yaptığı başvurusunun reddine ilişkin işlemde hukuka aykırılık bulunmamaktadır.” şeklinde hüküm kurulmuştur.

14. 5682 sayılı Pasaport Kanununun 14’üncü maddesinde sayılan görevlilerden yalnızca emeklilik ve çekilme haklarını kullanarak vazifelerinden ayrılmış olanlara hususi damgalı pasaport verileceği hükme bağlanmıştır. İSKİ Atıksu İnşaat Dairesi Başkanlığı emrinde memur statüsünde görev yapmakta iken, İdarenin Teftiş Kurulu Başkanlığınca yürütülen soruşturma neticesinde Teftiş

Kurulu Başkanlığının Raporuyla tespit edilen fiil sebebiyle 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 125/E-d maddesine göre “Devlet Memurluğundan Çıkarma” cezası ile tecziyesi mütalaa edilen ve 22/09/2010 tarihli Yüksek Disiplin Kurulu Kararıyla Devlet Memurluğundan Çıkarma cezası ile tecziye edilen, anılan Yüksek Disiplin Kurulu Kararına karşı idare aleyhine herhangi bir davanın bulunmadığı belirtilen ve 2010 yılında emekli olduğunu ifade eden şikayetçinin, 5682 sayılı Kanunun

14/A maddesinde yer alan emeklilik sebebi ile görevlerinden ayrılmış olanlar kapsamında kabul etme imkanı mevcut değildir.

15. Tüm bu açıklamalar ve mevzuat hükümleri birlikte değerlendirildiğinde, 5682 sayılı Pasaport

Kanunu’nun 14’üncü maddesine göre hususi damgalı pasaportlardan faydalanma hakkına sahip olanlardan emeklilik veya çekilme sebepleri ile vazifelerinden ayrılmış olanlara da bu nevi pasaport verilme imkanı söz konusu olmakla birlikte, Devlet memurluğundan çıkarma cezası ile tecziye edilenlere hususi damgalı pasaport düzenlenebilmesi mümkün değildir. Nitekim İkinci Nesil Pasaport Uygulama

Talimatı’nın “Pasaport verilmesi yasak olan haller” başlıklı 15’inci maddesinin üçüncü fıkrasında da emeklilik veya çekilme sebepleri dışında devlet memuriyetinden veya meslekten çıkarılma cezası ile cezalandırılanlara ve bu kişinin hakkından dolayı eş ve çocuklarına hususi damgalı pasaport düzenlenmeyeceği, bununla birlikte başkaca engel bir durumları bulunmadığı takdirde umuma mahsus pasaport tanzim edilebileceği ifade edilmiştir. Diğer bir ifadeyle, hususi damgalı pasaport hakkının, 5682 sayılı Kanun’un 14/A maddesinde sayılan görevlerden, emekli olan veya çekilenler bakımından sınırlı olmak suretiyle verilmiş bir hak olduğu, başvuranın 2010 yılında emekli olduğunu ifade etmekte ise de soruşturma sonrası Devlet memurluğundan çıkarma cezası ile tecziye edilen başvuranın 5682 sayılı

Kanun’un 14/A maddesinde yer alan emeklilik sebebiyle görevlerinden ayrılmış olanlar kapsamında olmadığı, şikayetçinin İSKİ Atıksu İnşaat Dairesi Başkanlığı emrinde memur statüsünde görev yapmakta iken, İdarenin Teftiş Kurulu Başkanlığınca yürütülen soruşturma neticesinde 22/09/2010 tarihli Yüksek Disiplin Kurulu Kararıyla Devlet Memurluğundan Çıkarma cezası ile tecziye edildiği, söz konusu işlemle ilgili idare aleyhine davasının bulunmadığı, Danıştay 10. Dairesinin 08.12.2010 tarih ve E:2007/5564 ve K.2010/10514 sayılı kararında da ifade edildiği üzere, “kamu görevinden çıkarma cezası verilerek kendi iradesi dışında memuriyet görevi sona erdirilen davacının hususi damgalı pasaportunun geçerlilik süresinin uzatılması istemiyle yaptığı başvurusunun reddine ilişkin işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı”, daha önce hususi pasaport sahibi olmasının kazanılmış hak teşkil edebilmesi için yasada yer alan şartlarının bulunması gerektiği, hususları birlikte dikkate alındığında; şikayetçi hakkında, hususi damgalı pasaportunun yenilenmesi talebi karşısında ilgili idarece tesis edilen işlemde hukuka aykırılık tespit edilmemiştir.

16. Bu noktada başvuranın iddiaları, idarelerin açıklamaları, konuya ilişkin mevzuat hükümleri ile dosya kapsamındaki bilgi ve belgeler birlikte değerlendirildiğinde; ilgili idarece, şikayet konusu hakkında tesis edilen işleme hukuka aykırılık tespit edilememiştir.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme

17. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu

Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde; ilgili idarelerden istenilen bilgi ve belgelerin makul sürede karar verme ve kararların gerekçeli olması ilkelerine uygun şekilde Kurumumuza gönderildiği tespit edilmiştir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

18. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu kararın şikayetçiye tebliğ tarihinden itibaren, ilgili İdarenin işlem ve eylemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup, İstanbul İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Yukarıda açıklanan gerekçeler ve dosya kapsamına göre; BAŞVURUNUN REDDİNE,

Kararın BAŞVURANA, İSTANBUL VALİLİĞİ İL NÜFUS VE VATANDAŞLIK

MÜDÜRLÜĞÜ’NE tebliğine,

Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi