|
ÖZET: Danıştay kararında, başvuranın devlet yurtlarında barınma talebinin, 35 yaş sınırı nedeniyle reddedilmesi üzerine yaptığı itiraz incelenmiştir. İdare, başvuranın talebinin mevzuat gereği değerlendirilmediğini belirtmiş, 35 yaş sınırının, daha genç öğrencilerin üniversite hayatında psikolojik baskı altında kalmalarını önlemek ve daha fazla öğrenciye yurt imkânı sağlamak amacıyla getirildiğini savunmuştur.
Yapılan değerlendirmede, ilgili idarenin 351 sayılı Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurt Hizmetleri Kanunu ve Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi çerçevesinde düzenleme yapma yetkisini kullandığı ve bu nedenle yurt başvurusu için 35 yaş sınırının hukuka uygun olduğu sonucuna varılmıştır. Dolayısıyla, başvurunun reddine karar verilmiştir. Bu durum, yurt barınma şartlarının belirlenmesinde idarenin yetkisini ve sosyal adalet ilkesini göz önünde bulundurduğunu göstermektedir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/3700-S.22.5565
BAŞVURU NO : 2021/17958
KARAR TARİHİ : 16/03/2022
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : KREDİ VE YURTLAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ
Yurtta barınma talebinin yaş sınırı gerekçesiyle reddedilmesine itiraz
BAŞVURUNUN KONUSU :
hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 21/10/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran, 06/09/2021 tarihli başvurusunda, Trakya Üniversitesini kazandığını, yurt başvurusu sırasında
35 yaş ve üstü öğrencilerin Bakanlık tarafından işletilen yurtlarda barındırılmadığını yönünde uyarı aldığını
belirterek yurt ve burs imkânının sağlanmasını talep etmişti.
2. Başvuran tarihli başvurusunda, yaş şartı düzenlemesinin Anayasa Mahkemesi ve Avrupa
İnsan Hakları Mahkemesinin kararları ve mevzuatlarda belirtilen eşitlik ilkesi gereğince lehine düzeltilmesini, yurt ve burs kredi başvurularında aranan yaş kriterinin öğrenci olması nedeniyle kaldırılmasını ve durumun eğitim sorununa neden olduğundan bahisle mağduriyeti önleyici yardımın yapılmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
3. İlk başvuru hakkında verilen Gönderme kararına yönelik Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğü tarafından başvurana muhatap gönderilen 15.10.2021 tarihli ve sayılı yazıda, mevzuatta otuz beş yaş şartının arandığı yönünde bilgi verilmiştir.
4. Gençlik ve Spor Bakanlığı Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğünün – – sayılı yazısında: “…İlgi yazınız ile Genel Müdürlüğümüze gelen ‘ın talebi incelenmiştir. Şahsa ait YÖKSİS kayıtlarında yapılan inceleme neticesinde; Trakya Üniversitesi İpsala
Meslek Yüksek Okulu Elektronik Teknolojisi Programına 09.09.2021 tarihinde başladığı ve eğitimine devam ettiği görülmektedir.
5. 9 Nisan 2021 tarihinde Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Gençlik ve Spor Bakanlığı Yurt
Hizmetleri Yönetmeliği’nin 6. Maddesi Yurtlarda barınma şartları (h) bendine göre; Öğrencinin, “Yurt başvurusu yaptığı tarihte otuz beş yaşını doldurmamış olması” gerekmektedir. Bu madde söz konusu yönetmeliğe yaşları ileri seviyeye ulaşmış öğrencilerin, üniversite hayatına başlamış küçük yaştaki öğrenciler üzerinde tahakküm oluşturarak psikolojik baskı altına almaları nedeniyle birçok şikayet konusu oluşturması ve Ölçme Seçme ve Yerleştirme Merkezinin (ÖSYM) düzenlediği sınav sonucu ilk defa ailesinin ikametgahı dışında bir şehirde üniversite kazanan daha fazla öğrenciye boş yatak imkanı sağlanması için eklenmiştir.
6. isimli şahıs 2021-2022 öğretim döneminde 35 yaşını doldurmuş olması sebebi ile yurt başvurusu yapamamıştır.
7. Şikâyet konusuna ilişkin yargı organlarınca görülmekte olan veya verilmiş bir karar bulunmamaktadır.
8. 2021-2022 eğitim-öğretim dönemine ait Başvuruların Değerlendirilmesine İlişkin Usul ve Esaslar ile şahsın şikâyet konusuna ilişkin 17.10.2021 tarihinde CİMER kanalı ile yaptığı şikâyet başvurusuna
01.11.2021 tarihinde Başkanlığımız tarafından cevap verildiği tespit edilmiş olup başvuru ve verilen cevap
metni yazımız ekinde sunulmuştur.” ifadelerine yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
9. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının ‘Kanun önünde eşitlik’ başlıklı 10 uncu maddesinin beşinci fıkrasında, Devletin organları ve idare makamlarının bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorunda oldukları, “Sosyal ve Ekonomik Haklar ve Ödevler” üst başlıklı Üçüncü Bölüm’de yer alan ‘Eğitim ve öğrenim hakkı ve ödevi’ başlıklı 42 nci maddesinde
Devletin, maddi imkânlardan yoksun başarılı öğrencilerin, öğrenimlerini sürdürebilmeleri amacı ile burslar ve başka yollarla gerekli yardımları yapacağı, ‘Devletin iktisadi ve sosyal ödevlerinin sınırları’ başlıklı 65 inci maddesinde “Devlet, sosyal ve ekonomik alanlarda Anayasa ile belirlenen görevlerini, bu görevlerin amaçlarına uygun öncelikleri gözeterek malî kaynaklarının yeterliliği ölçüsünde yerine getirir.”, ‘Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı’ başlıklı 74 üncü maddesinde, herkesin, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahip olduğu, Kamu Denetçiliği Kurumunun idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri incelediği hüküm altına alınmıştır.
10. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı
5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü
eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir”,
11. 351 sayılı Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurt Hizmetleri Kanununun ‘Amaç’ başlıklı 2 nci maddesinde
“…Yurt içinde ve dışında yükseköğrenim gören öğrenciler için yurtlar yapmak ve bunların işletmesini sağlamak, beslenme yardımı yapmak, eğitim, sosyal, kültürel ve sportif faaliyetlerle milli ve manevi gelişmelerine katkı sağlamak, yükseköğrenim öğrencilerine kredi veya burs vermek, öğrencilerin yükseköğrenimlerini kolaylaştırmaktır.”, ‘Yönetmelik’ başlıklı 46 ncı maddesinde “Bu kanunun uygulanmasına ait yönetmelik Gençlik ve Spor Bakanlığınca hazırlanır.”,
12. 1 numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin ‘Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğü’ başlıklı 188 inci maddesinde; – (1) Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğünün görev ve yetkileri şunlardır: a) Yurt ihtiyacını belirlemek, yurtların her türlü ihtiyacını temin etmek, yurtların sevk ve idaresini yapmak, öğrencilerin iaşe,
ibate ve sosyal ihtiyaçlarının karşılanması için yurt alanlarında ilgili düzenlemeleri yapmak, b) Yurtlarda barınacak öğrencilerin başvuru, değerlendirme, kayıt ve kabulüne ilişkin esasları belirlemek ve uygulamak, yurtlarda kalan öğrencilerin sosyal, sağlık, kültürel ve eğitim ihtiyaçlarını sağlamak ve ilgili kurumlarla işbirliği yapmak,… e) Yurt ve tesislerde konaklayacaklarla ilgili usul ve esasları belirlemek, ikili anlaşmalar gereği eğitim ve öğretim görmek üzere ülkemize gelen diğer ülke öğrencilerinin yurtlardan yararlandırılmasına ilişkin işlemleri yürütmek,”, “Ortak Hükümler” üst başlıklı “Önsekizinci Bölüm” de yer alan ‘Düzenleme görev ve yetkisi’ başlıklı 508 inci maddesinde, “Bakanlık görev, yetki ve sorumluluk alanına giren konularda idari düzenlemeler yapabilir.”,
13. 09.04.2021 tarih ve 31449 sayılı ve Resmi Gazetede yayımlanan Gençlik ve Spor Bakanlığı Yurt
Hizmetleri Yönetmeliğinin ‘Amaç’ başlıklı 1 inci maddesinde, “Bu Yönetmeliğin amacı, yükseköğrenim öğrencilerinin eğitim-öğretimlerini kolaylaştırmak amacıyla Bakanlık tarafından işletilen yurtların idaresi ile barındırma usul ve esaslarını düzenlemektir.’, ‘Kapsam’ başlıklı 2 nci maddesinde, “Bu Yönetmelik, Bakanlık tarafından işletilen yurtlarda barındırılacak öğrencilerde aranacak şartlar, yeni yurtların açılması, kapatılması, niteliğinin ve niceliğinin değiştirilmesi, yurtların idaresi, öğrenci disiplin işlemleri ile özel hizmet ve gece hizmetlerine ilişkin düzenlemeleri kapsar.”, ‘Barınma şartları’ başlıklı 6 ncı maddesinin birinci fıkrasında, “(1) Öğrencinin yurtlarda barınması için aşağıdaki şartlar aranır: a) Örgün eğitim veren bir yükseköğretim kurumuna kayıtlı olması. b) Öğrenim gördüğü yükseköğretim kurumu veya programının, ailesinin ikamet ettiği il veya ilçe sınırları dışında bulunması. c) Taksirli suçlar ile kısa süreli hapis cezasına seçenek yaptırımlara çevrilmiş veya aşağıda sayılan suçlar dışında tecil edilmiş hükümler hariç olmak üzere, kasten işlenen bir suçtan dolayı altı ay veya daha fazla süreyle hapis cezasına ya da affa uğramış olsa bile Devletin güvenliğine karşı suçlar, anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar, zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama, kaçakçılık, Cumhurbaşkanına hakaret, devletin egemenlik alametlerini aşağılama, Türk Milletini, Türkiye
Cumhuriyeti Devletini, Devletin kurum ve organlarını aşağılama, kamu barışına karşı suçlar veya cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar, hayasızca hareketler, uyuşturucu ve uyarıcı madde imal ve ticareti, kullanımı, kullanımını kolaylaştırma, kullanmak için satın alma, kabul etme veya bulundurma, haksız mal edinme, şike, teşvik primi, kanuna aykırı olarak spor müsabakalarına dayalı bahis ve şans oyunlarını oynatma, oynatılmasına yer ve imkan sağlama, reklamını yapma veya para nakline aracılık etme suçlarından mahkûm olmaması. ç) Yurt dışında bulunan yurtlarda barınan öğrencilerin öğrenim gördükleri ülke kanunlarına göre taksirli suçlar hariç herhangi bir suçtan dolayı hakkında altı ay veya daha fazla süreyle hapis cezası ile kesinleşmiş mahkûmiyeti bulunmaması. d) Bakanlık veya diğer kamu kurum ve kuruluşlarının yükseköğrenim öğrencilerine hizmet veren yurtlarından çıkarma cezası veya yükseköğretim kurumlarından altı aydan fazla uzaklaştırma cezası almamış olması. e) Uluslararası öğrencinin, öğrenci belgesi, ilgili kamu kurum ve kuruluşlarından almış olduğu ikamet izni belgesi ile pasaportunun onaylı suretini ibraz etmiş olması. f) Zorunlu staj hariç brüt asgari ücret tutarının bir buçuk katı üzerinde ücretli bir işte çalışmaması.
g) Kamu personeli olmaması. ğ) Toplu yerlerde yaşamaya engel olacak seviyede akıl ve ruh hastalığının olmadığına ve bulaşıcı hastalığının bulunmadığına dair beyanda bulunması. h) Yurt başvurusu yaptığı tarihte otuz beş yaşını doldurmamış olması.”, hükümleri yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
14. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisine sunulmuştur.
IV. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden
15. Başvuran yaş sınırı gerekçesi ile devlet yurtlarında barındırılmaması işlemine itiraz etmektedir.
16. İlgili idare, ilgili mevzuat kapsamında başvuranın barınma talebinin değerlendirmeye alınmadığını ifade etmektedir.
17. İdarenin cevabi yazısında, Yönetmeliğin söz konusu maddesinin, yaşları ileri seviyeye ulaşmış öğrencilerin, üniversite hayatına başlamış küçük yaştaki öğrenciler üzerinde tahakküm oluşturarak psikolojik baskı altına almaları nedeniyle birçok şikâyet konusu oluşturması ve Ölçme Seçme ve
Yerleştirme Merkezinin (ÖSYM) düzenlediği sınav sonucu ilk defa ailesinin ikametgâhı dışında bir şehirde üniversite kazanan daha fazla öğrenciye boş yatak imkânı sağlanması için eklendiği hususu belirtilmiştir.
18. Mülga Kredi Yurtlar Kurumu 351 sayılı Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar Hizmetleri Kanunu gereğince öğrenciler için yurtlar yapmakta ve bunların işletmesini sağlamakta iken 1 numaralı
Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğü adı altında Gençlik ve Spor
Bakanlığının hizmet birimleri içerisine alınmıştır. Mevcut düzenlemeler uyarınca yurt içinde ve dışında yükseköğrenim gören öğrenciler için yurtlarda barınacak öğrencilerin başvuru, değerlendirme, kayıt ve kabulüne ilişkin esasları belirlemek ve uygulamak Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğünün görev ve yetkileri arasındadır.
19. 1 numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin “ORTAK HÜKÜMLER” üst başlıklı “Onsekizinci
Bölüm” ünde düzenlenen, “Düzenleme görev ve yetkisi” başlıklı 508 inci maddede, Bakanlığın görev, yetki ve sorumluluk alanına giren konularda idari düzenlemeler yapabileceği, ayrıca 351 sayılı Kanunun
46 ncı maddesinde, bu kanunun uygulanmasına ait yönetmeliğin Gençlik ve Spor Bakanlığınca
hazırlanacağı belirtilmiştir.
20. 351 sayılı Kanunun 46 ncı maddesi gereğince hazırlanan “Gençlik Ve Spor Bakanlığı Yurt Hizmetleri
Yönetmeliği” 09.04.2021 tarih ve 31449 sayılı Resmî Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
Yönetmeliğin 4 üncü maddesinde “öğrenci”nin, bir yükseköğretim kurumuna kayıtlı olup yurtlarda sürekli barındırılan kayıtlı öğrencileri ifade ettiği şeklinde tanımlama yapıldığı, 6 ncı maddesinde ise öğrencinin yurtlarda barınması için “yurt başvurusu yaptığı tarihte otuz beş yaşını doldurmamış olması” şartı getirildiği görülmektedir.
21. Gerek 351 sayılı Kanun gerekse 1 numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi hükümleri incelendiğinde yükseköğrenim gören öğrencilerin yurtlarda barınmasına ilişkin herhangi bir şart getirilmediği, konunun ikincil düzenlemelere bırakıldığı, (kaldı ki 1 numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin “Ortak
Hükümler” üst başlıklı “Onsekizinci Bölüm” ünde düzenlenen, “Düzenleme görev ve yetkisi” başlıklı 508 inci maddede, Bakanlığın görev, yetki ve sorumluluk alanına giren konularda idari düzenlemeler yapabileceği, ayrıca 351 sayılı Kanunun 46 ncı maddesinde, bu kanunun uygulanmasına ait yönetmeliğin
Gençlik ve Spor Bakanlığınca hazırlanacağı hususunun belirtildiği), şikayet edilen İdarenin de Bakanlık tarafından işletilen yurtlarda barındırılacak öğrencilerde aranacak şartlar, yeni yurtların açılması, kapatılması, niteliğinin ve niceliğinin değiştirilmesi, yurtların idaresi, öğrenci disiplin işlemleri ile özel hizmet ve gece hizmetlerine ilişkin düzenlemeleri kapsayan “Gençlik Ve Spor Bakanlığı Yurt Hizmetleri
Yönetmeliği” ile konuya ilişkin ayrıntıları düzenlediği anlaşılmaktadır. (Kamu Denetçiliği Kurumunun 2021/15386 sayılı kararı)
22. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; somut olayda ilgili İdarenin 351 sayılı Kanun ve 1 numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi gereği düzenleme yapma yetkisini kullanarak öğrencilerin yurtlarda barınması için “yurt başvurusu yaptığı tarihte otuz beş yaşını doldurmamış olması” şartını
getirdiği, Yönetmeliğin söz konusu maddesinin, yaşları ileri seviyeye ulaşmış öğrencilerin, üniversite hayatına başlamış küçük yaştaki öğrenciler üzerinde tahakküm oluşturarak psikolojik baskı altına almaları nedeniyle birçok şikâyet konusu oluşturması ve ÖSYM’nin düzenlediği sınav sonucu ilk defa ailesinin ikametgâhı dışında bir şehirde üniversite kazanan daha fazla öğrenciye boş yatak imkânı sağlanması için eklendiği hususları dikkate alındığında, İdarenin işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilememiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden
23. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin, karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi ilkelerine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
24. Ayrıca 2021/15386 sayılı başvurunun incelemesi sürecinde İdareden temin edilen, “Misafir
Barındırma” konulu 18/10/2021 tarih ve 1158924 sayılı yazıda, Bakanlıkları tarafından işletilen yurtlarda 2021-2022 eğitim ve öğretim döneminde asıl ve yedek listeden barınmaya hak kazanan öğrencilerin kayıt işlemlerinin tamamlanmasını müteakip yedeği biten il ve ilçelerde yurtta boş yatak bulunması halinde; a)
Yurt bulunmayan ilçelerde öğrenim gören öğrencilerin, b) Yedek sırası devam eden il veya ilçelerde öğrenim gören öğrencilerin, c) Yeni açılan yükseköğretim kurumlarında öğrenim gören öğrencilerin, ç)
Öğrenim gördüğü öğretim programı ile aile ikametgâhı aynı il ve ilçede bulunan ancak ulaşımı zor olan mahalle, belde veya köylerdeki öğrenciler ayrıca normal öğrenim süresinde öğrenimlerini tamamlayamayanlar da dahil olmak üzere 35 yaşını geçmemiş öğrencilerin İl ve Yurt Müdürlüklerince uygun görülenlerin adli sicil sorgulaması yapılmak kaydı ile akademik takvimlerinin sonlanacağı tarihe kadar misafir olarak barındırılmalarının uygun görüldüğü, hususlarının belirtildiği anlaşılmaktadır. Bu doğrultuda sosyal devlet ilkesi gereği öğrenci yurdunda barınmaya hak kazanan öğrencilerin kayıt işlemlerinin tamamlanmasını müteakip yurtta boş yatak bulunması halinde 35 yaşını geçmiş öğrencilerin durumunun da gözetilebileceği değerlendirilmektedir.
V. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
25. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 17 nci maddesinin sekizinci fıkrasına göre, Kamu Denetçiliği Kurumu’na dava açma süresi içinde yapılan başvuru işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurmakta olup; aynı Kanunun 21 inci maddesinin birincisi fıkrası uyarınca, şikâyet başvurusunun Kurumumuz tarafından reddedilmesi halinde, durmuş olan dava açma süresi, gerekçeli Ret Kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlamaktadır. Bu çerçevede; bu Ret Kararının başvurana tebliğ edildiği tarihten itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (mevcut ise) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, söz konusu idari işleme karşı kalan sürede bireysel işleme yönelik Ankara İdare Mahkemelerinde ve düzenleyici işleme yönelik Danıştay nezdinde yargı yolu açıktır.
VI. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;
Kararın BAŞVURANA ve GENÇLİK ve SPOR BAKANLIĞINA tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi