|
ÖZET: Bu karar, Dikey Geçiş Sınavı (DGS) ile Erciyes Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Lisans Tamamlama Programına yerleşen bir öğrencinin, daha önceki öğrenim gördüğü Anadolu Üniversitesi’nde aldığı derslerin intibak/muafiyet işlemlerinde dikkate alınmaması üzerine yapılan başvurunun reddine ilişkindir. Öğrenci, Yükseköğretim Kurulu tarafından belirlenen yönetmeliklerin, DGS ile yerleşen öğrencilerin intibak işlemlerinin farklı yürütüldüğünü ve bu durumun ayrımcılığa neden olduğunu iddia etmiştir. Ancak, Erciyes Üniversitesi, intibak işlemlerinin ilgili mevzuata uygun olarak yapıldığını ve YKS ile yerleşen öğrencilerin durumunun DGS ile yerleşenlerden farklı olduğunu belirtmiştir.
Danıştay, üniversitelerin bilimsel özerklikleri çerçevesinde, kendi yönetmeliklerini hazırlama ve intibak işlemlerini düzenleme yetkisine sahip olduğunu vurgulamıştır. Başvurunun reddi, başvuranın talebinin hukuka ve hakkaniyete aykırı olmadığı sonucuna varılmasıyla sonuçlanmıştır. Bu bağlamda, Yükseköğretim Kurulu’nun ve Erciyes Üniversitesi’nin uygulamalarının mevzuata uygun olduğu tespit edilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2020/7266-S.20.11508
BAŞVURU NO : 2019/20638
KARAR TARİHİ : 13/05/2020
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : ERCİYES ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜ
Dikey Geçiş Sınavı (DGS) ile Erciyes Üniversitesi’ndeki
BAŞVURUNUN KONUSU :
Lisans Tamamlama Programına yerleştirilmiş olan başvuranın; ilgili Üniversiteye Yükseköğretim Kurumları
Sınavı (YKS) ile yerleştirilenlere olduğu gibi kendisine de
“ikinci intibak hakkının tanınması” talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 26/11/2019
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) , Kurumumuza yaptığı sayılı şikâyet başvurusunda; Dikey
Geçiş Sınavı (DGS) sonucunda, 2018-2019 eğitim-öğretim yılında Erciyes Üniversitesi İlahiyat
Fakültesi Lisans Tamamlama Programına yerleştiğini; hazırlık sınıfını tamamladıktan sonra, 28/08/2019 tarihinde, Öğrenci İşleri Daire Başkanlığı’na daha önce öğrenim gördüğü Anadolu
Üniversitesi’nin iki ayrı programına ait transkriptleri sunarak, intibak/ders muafiyeti müracaatında bulunduğunu; fakat sadece Anadolu Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi İlahiyat
Önlisans Programına ait transkriptinin kabul edildiğini, Anadolu Üniversitesi İktisat Fakültesi
Kamu Yönetimi Lisans Programına ait transkriptinin ise intibak/muafiyet işlemlerinde dikkate alınmadığını; bunun üzerine, 29/08/2019 tarihinde Üniversite Rektörlüğüne dilekçe vererek, Anadolu Üniversitesi İktisat Fakültesi Kamu Yönetimi Lisans Programında zaten almış olduğu ve ders içeriği/müfredatı aynı olan ‘İngilizce I’ ve ‘İngilizce II’ dersleri için muafiyet talebinde bulunduğunu; diğer taraftan, Öğrenci İşleri Daire Başkanlığı’nın, 19/09/2019 tarihli yazısı ile
Meslek Yüksekokulları ve Açıköğretim Ön Lisans Programları Mezunlarının Lisans
Öğrenimine Devamları Hakkında Yönetmelik’in 9’uncu maddesindeki “Lisans öğrenimine başlama hakkı elde eden öğrencilere üniversitelerince ön lisans eğitimi sırasında almış oldukları derslerden eş değer kabul edilenlere muafiyet verilerek ve kredileri dikkate alınarak, programdan alması gereken dersler belirlenir…” düzenlemesini gerekçe göstererek, bu talebini reddettiğini; bunun üzerine, 25/09/2019 tarihli dilekçe ile Yükseköğretim Kurulu
Başkanlığı’na başvurarak, Nevşehir Hacı Bektaş Veli, Yozgat Bozok ve Malatya Turgut Özal
Üniversitelerinde böyle bir uygulamanın bulunmadığını, DGS ile anılan üniversitelere yerleştirilen öğrencilerin daha önceki önlisans ve lisans eğitimlerinin intibak-muafiyet işlemlerinde dikkate alındığını, diğer ifadeyle bu öğrencilere ikinci intibak hakkının verildiğini belirterek, Erciyes Üniversitesi’nin ilgili Yönetmeliğinin kapsamı hakkında bilgi talep ettiğini; Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı’nın ise 03/10/2019 tarihli cevabi yazısı ile, 2547 sayılı
Yükseköğrenim Kanunu’nun 18/b-5 maddesi uyarınca, öğrencilerin kabulü, ders intibakları ve çıkarılmaları ile eğitim öğretim ve sınavlara ait işlemler hakkında karar verme yetkisinin yükseköğretim kurumlarının ilgili yönetim kurullarına, ayrıca 15/b-4 maddesi uyarınca, fakülte, enstitü ve yüksekokul yönetim kurulu kararlarına yapılacak itirazları inceleyerek kesin karara bağlama yetkisinin üniversite yönetim kurullarına ait olduğunu belirttiğini; bu cevap üzerine, Erciyes Üniversitesi Yönetim Kurulu’na 25/10/2019 tarihinde itiraz dilekçesini verdiğini, fakat itirazının reddedildiğini; halbuki Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) ile Erciyes
Üniversitesi’ne yerleştirilenlerin lisans ve önlisans diplomalarının birlikte değerlendirmeye alındığını (talep ettikleri ikinci intibaklarının açılarak, ders muafiyetlerinin yapıldığını); DGS sonucunda kayıt yaptıran kendisine ve benzer durumdakilere ise ayrımcılık yapılmakta olduğunu; kendisi ile aynı durumda olan bir tarih öğretmeninin, zorunlu olan ‘Osmanlıca
Türkçesi’ ve ‘İslam Tarihi’ gibi dersleri daha önce okuduğu halde, ikinci intibak açılmadığı için yeniden okumak zorunda olduğunu; kendisinin ise İngilizce derslerini ikinci kez okumak zorunda kaldığını; gerekçe olarak gösterilen Yönetmelik hükmünde “sadece ön lisans eğitimi” gibi bir ibare mevcut olmadığı halde, “öyleymiş” gibi yorumlanmasının, öğrencinin aleyhine olduğunu; ayrıca ikinci intibak hakkının tanınmamış olmasının, Anayasamızla düzenlenen eğitim hakkını kısıtlamakta olduğunu; halbuki ön lisans diplomasına tanınan muafiyet/intibak hakkının lisans diplomasına evleviyetle tanınması gerektiğini; ayrıca Danıştay 8’inci
Dairesi’nin sayılı kararında da belirtildiği üzere, daha önce başarılı olunan bir dersten yeniden sorumlu tutulmanın hakkaniyetle bağdaşmadığını belirtmiş ve öğrenci aleyhine olan bahsi geçen durumun zikrettiği üniversitelerdeki gibi öğrenci lehine yorumlanmasını ve “YKS’liler ile aralarında ayrımcılığa sebep olan, eşitlik ilkesine ve hakkaniyete aykırı olan” uygulamanın düzeltilerek, kendisine de YKS ile yerleştirilenlere olduğu gibi ikinci intibak hakkının tanınmasını talep etmiştir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Başvurudaki iddialara ilişkin olarak, Kurumumuzca, şikâyet edilen idare konumundaki
Erciyes Üniversitesi Rektörlüğü’nden, 30/12/2019 tarihli ve sayılı yazı ile detaylı bilgi ve belge talebinde bulunulmuş; ayrıca 30/12/2019 tarihli ve sayılı yazımız ile, Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 131’inci maddesinde belirtildiği üzere “Yükseköğretim kurumlarının öğretimini planlamak, düzenlemek, yönetmek, denetlemek, yükseköğretim kurumlarındaki eğitim-öğretim ve bilimsel araştırma faaliyetlerini yönlendirmek, bu kurumların kanunda belirtilen amaç ve ilkeler doğrultusunda kurulmasını, geliştirilmesini…sağlamak…” maksadı ile kurulmuş olan ve 2547 sayılı Yükseköğretim
Kanunu’nun 6’ncı ve 7’nci maddelerinde belirtildiği şekliyle “tüm yükseköğretimi düzenleyen ve yükseköğretim kurumlarının faaliyetlerine yön veren” ve “Yükseköğretim kurumları arasında Kanunda belirlenen amaç, ilke ve hedefler doğrultusunda birleştirici, bütünleştirici, sürekli, ahenkli ve geliştirici işbirliği ve koordinasyonu sağlamak…Yükseköğretim kurumlarında ve bu kurumlara girişte imkân ve fırsat eşitliği sağlayacak önlemleri almak” konularında görevli olan Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı’ndan da şikayet konusu ve başvuranın iddiaları hakkındaki görüş ve değerlendirmeleri talep edilmiştir.
3) Erciyes Üniversitesi Rektörlüğü, Kurumumuza muhatap 02/01/2020 tarihli ve
sayılı cevabi yazısı ile:
3.1. , Erciyes Üniversitesi İlahiyat Fakültesi İkinci Öğretim Bölümü’ne
2018 yılında “İlahiyat Lisans Tamamlama” öğrencisi olarak yerleştiğini, kesin kaydını
17/09/2018 tarihinde yaptırdığını ve yapılan intibak sonrasında da doğrudan 2’nci sınıftan başlatıldığını;
3.2. Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) ile üniversiteye yerleştirilen öğrenciler ile İlahiyat
Tamamlama/Dikey Geçiş Sınavı sonucunda üniversiteye kaydını yaptıran öğrencilerin intibak işlemlerinin farklı şekilde yürütülmekte olduğunu; YKS ile yerleştirilen öğrencilerin daha önceki öğrenimlerinde görmüş oldukları derslerin tamamı için Erciyes Üniversitesi Ön Lisans ve Lisans Eğitim-Öğretim Yönetmeliği’nin 14’üncü maddesine göre işlem yapılmakta iken, İlahiyat Tamamlama/Dikey Geçiş Sınavı ile yerleştirilen öğrencilerin intibak işlemlerinin, Meslek Yüksekokulları ve Açık Öğretim Ön Lisans Programları Mezunlarının Lisans
Öğrenimine Devamları Hakkında Yönetmelik’in 9’uncu maddesi gereğince ön lisans öğrenimi sırasında aldıkları dersler üzerinden yapılmakta olduğunu;
3.3. Bu çerçevede; kayıt olduğu “Lisans Tamamlama Programı” daha önce mezun olduğu ön lisans programının devamı niteliğinde olduğu için, Meslek
Yüksekokulları ve Açık Öğretim Ön Lisans Programları Mezunlarının Lisans
Öğrenimine Devamları Hakkında Yönetmelik’in 9’uncu maddesi gereğince, sadece ön lisans öğrenimi sırasında aldığı dersler üzerinden intibak işleminin yapıldığını;
3.4. Nitekim anılan Yönetmeliğin 9’uncu maddesinin “Lisans öğrenimine başlama hakkı elde eden öğrencilere üniversitelerince ön lisans eğitimi sırasında almış oldukları derslerden eş değer kabul edilenlere muafiyet verilerek ve kredileri dikkate alınarak, programdan alması gereken dersler belirlenir…” hükmünü içerdiğini;
3.5. Konu hakkında, Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı’na 04/10/2019 tarihli ve sayılı yazı ile görüş sorduklarında, Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı’nın 10/10/2019 tarihli ve sayılı yazısı ile intibak işlemlerinin karar verme yetkisinin yükseköğretim kurumlarının ilgili fakülte yönetim kurullarına ait bulunduğunu bildirdiğini; bu çerçevede, şikayet konusunun
Üniversitenin İlahiyat Fakültesi Yönetim Kurulu’nun 22/10/2019 tarihli ve sayılı toplantısında da görüşüldüğünü ve uygun görülmediğini;
3.6. Adı geçen öğrencinin, DGS ile yerleşen öğrencilere ikinci intibak hakkı veren üniversiteler bulunduğu yönündeki ifadesine ilişkin olarak ise; ülkemizdeki diğer yükseköğretim kurumlarına örnek olarak Orta Doğu Teknik Üniversitesi’nin, bu durumdaki öğrencilerin intibak işlemlerinde daha önce öğrenim görülen derslerin hiçbirinin intibakını yapmayarak, tüm öğrencileri hazırlık sınıfından başlatmakta olduğunu;
3.7. Öğrencinin, ön lisans diplomalarına tanınan muafiyet/intibak hakkının lisans diplomalarına evleviyetle tanınması gerektiği, ayrıca Erciyes Üniversitesi’nin YKS ile yerleşen öğrencilere ikinci intibak hakkı verirken, DGS ile yerleşen öğrencilere bu hakkı vermemesinin ayrımcılık içerdiği yönündeki iddialarına ilişkin olarak ise; intibak işlemlerinde lisans mezunlarına öncelik sağlandığı iddiasının gerçeği yansıtmadığını, yukarıda da açıklandığı üzere iki durumun birbirinden farklı değerlendirilmesi gerektiğini, intibak işlemleri üniversiteye yerleştirilme durumuna göre ve ilgili mevzuata göre yapıldığından, lisans mezuniyetine öncelik verilmesi gibi bir durumun söz konusu olmadığını;
3.8. Netice olarak, Erciyes Üniversitesi’nin ilgili yönetmelikleri ve Yükseköğretim Kurulu
Başkanlığı tarafından bildirilen görüş doğrultusunda intibak işlemlerini yürüttüğünü;
4) Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı ise, Kurumumuza muhatap 23/01/2020 tarihli ve
sayılı cevabi yazısı ile:
4.1. Meslek Yüksekokulları ve Açıköğretim Ön Lisans Programları Mezunlarının Lisans
Öğrenimine Devamları Hakkında Yönetmelik’in 9 uncu maddesinde “Lisans öğrenimine başlama hakkı elde eden öğrencilere üniversitelerince ön lisans eğitimi sırasında almış oldukları derslerden eş değer kabul edilenlere muafiyet verilerek ve kredileri dikkate alınarak, programdan alması gereken dersler belirlenir. Öğrencinin alması gereken derslere göre programa kaydı yapılarak, eğitime devam hakkı verilir.” hükmünün yer aldığını;
4.2. 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun 18’inci maddesinin “b” fıkrasının 5’inci bendine göre, öğrencilerin kabulü, ders intibakları ve çıkarılmaları ile eğitim-öğretim ve sınavlara ait işlemleri hakkında karar verme yetkisinin İlgili Fakülte Yönetim Kurulu’na ait olduğunu;
Kurumumuza bildirmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
5) Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın:
5.1. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinde; “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…”
5.2. “Eğitim ve öğrenim hakkı ve ödevi” başlıklı 42’nci maddesinde; “Kimse, eğitim ve öğrenim hakkından yoksun bırakılamaz…”
5.3. “Yükseköğretim kurumları” başlıklı 130’uncu maddesinde; “Çağdaş eğitim-öğretim esaslarına dayanan bir düzen içinde milletin ve ülkenin ihtiyaçlarına uygun insan gücü yetiştirmek amacı ile; ortaöğretime dayalı çeşitli düzeylerde eğitim-öğretim, bilimsel araştırma, yayın ve danışmanlık yapmak, ülkeye ve insanlığa hizmet etmek üzere çeşitli birimlerden oluşan kamu tüzelkişiliğine ve bilimsel özerkliğe sahip üniversiteler Devlet tarafından kanunla kurulur… Üniversiteler ve bunlara bağlı birimler, Devletin gözetimi ve denetimi altında olup, güvenlik hizmetleri Devletçe sağlanır… Yükseköğretim kurumlarının kuruluş ve organları ile işleyişleri ve bunların seçimleri, görev, yetki ve sorumlulukları üniversiteler üzerinde Devletin gözetim ve denetim hakkını kullanma usulleri, öğretim elemanlarının görevleri, unvanları, atama, yükselme ve emeklilikleri, öğretim elemanı yetiştirme, üniversitelerin ve öğretim elemanlarının kamu kuruluşları ve diğer kurumlar ile ilişkileri, öğretim düzeyleri ve süreleri, yükseköğretime giriş, devam ve alınacak harçlar, Devletin yapacağı yardımlar ile ilgili ilkeler, disiplin ve ceza işleri, malî işler, özlük hakları, öğretim elemanlarının uyacakları koşullar, üniversitelerarası ihtiyaçlara göre öğretim elemanlarının görevlendirilmesi, öğrenimin ve öğretimin hürriyet ve teminat içinde ve çağdaş bilim ve teknoloji gereklerine göre yürütülmesi, Yükseköğretim Kuruluna ve üniversitelere
Devletin sağladığı malî kaynakların kullanılması kanunla düzenlenir.”
6) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci
maddesinde; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir…”
7) 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun:
7.1. “Amaç” başlıklı 1’inci maddesinde; “Bu kanunun amacı; yükseköğretimle ilgili amaç ve ilkeleri belirlemek ve bütün yükseköğretim kurumlarının ve üst kuruluşlarının teşkilatlanma, işleyiş, görev, yetki ve sorumlulukları ile eğitim-öğretim, araştırma, yayım, öğretim elemanları, öğrenciler ve diğer personel ile ilgili esasları bir bütünlük içinde düzenlemektir.”
7.2. “Kapsam” başlıklı 2’nci maddesinde; “Bu kanun; yükseköğretim üst kuruluşlarını, bütün yükseköğretim kurumlarını, bağlı birimlerini ve bunlarla ilgili faaliyet ve esasları kapsar…”
7.3. “Tanımlar” başlıklı 3’üncü maddesinde; “…c) Yükseköğretim Kurumları: Üniversite ile yüksek teknoloji enstitüleri ve bunların bünyesinde yer alan fakülteler, enstitüler, yüksekokullar, konservatuvarlar, araştırma ve uygulama merkezleri ile bir üniversite veya yüksek teknoloji enstitüsüne bağlı meslek yüksekokulları ile bir üniversite veya yüksek teknoloji enstitüsüne bağlı olmaksızın ve kazanç amacına yönelik olmamak şartı ile vakıflar tarafından kurulan meslek yüksekokullarıdır… d) Üniversite: Bilimsel özerkliğe ve kamu tüzelkişiliğine sahip yüksek düzeyde eğitim-öğretim, bilimsel araştırma, yayın ve danışmanlık yapan; fakülte, enstitü, yüksekokul ve benzeri kuruluş ve birimlerden oluşan bir yükseköğretim kurumudur…”
7.4. “Yükseköğretim Kurulunun görevleri” başlıklı 7’nci maddesinde; “Yükseköğretim
Kurulunun görevleri; a) Yükseköğretim kurumlarının bu Kanunda belirlenen amaç, hedef ve ilkeler doğrultusunda kurulması, geliştirilmesi, eğitim- öğretim faaliyetlerinin gerçekleştirilmesi ve yükseköğretim alanlarının ihtiyaç duyduğu öğretim elemanlarının yurt içinde ve yurt dışında yetiştirilmesi için kısa ve uzun vadeli planlar hazırlamak, üniversitelere tahsis edilen kaynakların, bu plan ve programlar çerçevesinde etkili bir biçimde kullanılmasını gözetim ve denetim altında bulundurmak, b) Yükseköğretim kurumları arasında bu Kanunda belirlenen amaç, ilke ve hedefler doğrultusunda birleştirici, bütünleştirici, sürekli, ahenkli ve geliştirici işbirliği ve koordinasyonu sağlamak,… e) Yükseköğretim kurumlarında eğitim – öğretim programlarının asgari ders saatlerini ve sürelerini, öğrencilerin yatay ve dikey geçişleriyle ve yüksekokul mezunlarının bir üst düzeyde öğrenim yapmalarına ilişkin esasları
Üniversitelerarası Kurulun da görüşlerini alarak tespit etmek,… ı) Yükseköğretim kurumlarında ve bu kurumlara girişte imkan ve fırsat eşitliği sağlayacak önlemleri almak,… r)
Bu Kanunla kendisine verilen diğer görevleri yapmaktır.”
7.5. “Senato” başlıklı 14’üncü maddesinde; “…b. Görevleri: Senato, üniversitenin akademik organı olup aşağıdaki görevleri yapar: (1) Üniversitenin eğitim-öğretim, bilimsel araştırma ve yayım faaliyetlerinin esasları hakkında karar almak, (2) Üniversitenin bütününü ilgilendiren kanun ve yönetmelik taslaklarını hazırlamak veya görüş bildirmek, (3) Rektörün onayından sonra Resmi Gazete’de yayınlanarak yürürlüğe girecek olan üniversite veya üniversitenin birimleri ile ilgili yönetmelikleri hazırlamak, (4) Üniversitenin yıllık eğitimöğretim programını ve takvimini inceleyerek karara bağlamak, … (8) Bu kanunla kendisine verilen diğer görevleri yapmaktır.”
7.6. “Üniversite Yönetim Kurulu” başlıklı 15’inci maddesinde; “a. Kuruluş ve işleyişi:
Üniversite yönetim kurulu; rektörün başkanlığında dekanlardan, üniversiteye bağlı değişik öğretim birim ve alanlarını temsil edecek şekilde senatoca dört yıl için seçilecek üç profesörden oluşur…b. Görevleri: Üniversite yönetim kurulu idari faaliyetlerde rektöre yardımcı bir organ olup aşağıdaki görevleri yapar…(3) Üniversite yönetimi ile ilgili rektörün getireceği konularda karar almak, (4) Fakülte, enstitü ve yüksekokul yönetim kurullarının kararlarına yapılacak itirazları inceleyerek kesin karara bağlamak, (5) Bu kanun ile verilen diğer görevleri yapmaktır.”
7.7. “Fakülte Yönetim Kurulu” başlıklı 18’inci maddesinde; “… b. Görevleri: Fakülte
yönetim kurulu, idari faaliyetlerde dekana yardımcı bir organ olup aşağıdaki görevleri yapar:
(1) Fakülte kurulunun kararları ile tespit ettiği esasların uygulanmasında dekana yardım etmek, (2) Fakültenin eğitim-öğretim, plan ve programları ile takvimin uygulanmasını sağlamak, (3) Fakültenin yatırım, program ve bütçe tasarısını hazırlamak, (4) Dekanın fakülte yönetimi ile ilgili getireceği bütün işlerde karar almak, (5) Öğrencilerin kabulü, ders intibakları ve çıkarılmaları ile eğitim-öğretim ve sınavlara ait işlemleri hakkında karar vermek, (6) Bu kanunla verilen diğer görevleri yapmaktır.”
7.8. “Lisans düzeyinde öğretim” başlıklı 43’üncü maddesinde; “Yükseköğretim, harca tabi olup bu kanunda belirlenen amaç ve ana ilkelere göre aşağıdaki şekilde düzenlenir. a.
Yükseköğretim kurumlarında, kuruluş özelliklerine ve ihtiyaçlarına göre yapılan eğitimöğretim ve buna dayalı olarak verilen diplomalarla ilgili esaslar her üniversitece hazırlanacak öğretim ve sınav yönetmeliğinde belirtilir…”
7.9. “Diploma alma, ders kredilerinin hesaplanması, öğrencilik haklarından yararlanma ve sınavlar” başlıklı 44’üncü maddesinde; “a. Yükseköğretim kurumlarının önlisans, lisans ve lisansüstü düzeyindeki diploma programlarına kayıtlı öğrenciler, bu madde hükümlerine göre belirlenen ders kredileri ve diğer yükümlülükleri başarı ile tamamlamaları halinde; önlisans, lisans, yüksek lisans veya doktora diploması alır. Ders kredileri, Yükseköğretim Kurulunca ilgili programın yer aldığı diploma düzeyi ve alan için yükseköğretim yeterlilikler çerçevesine göre belirlenen kredi aralığı ve öğrencilerin çalışma saati göz önünde tutularak yükseköğretim kurumlarının senatoları tarafından belirlenir. İlgili diploma programını bitiren öğrencinin kazanacağı bilgi, beceri ve yetkinliklere o dersin katkısını ifade eden öğrenim kazanımları ile açıkça belirlenmiş teorik veya uygulamalı ders saatleri ve öğrenciler için öngörülen diğer faaliyetler için gerekli çalışma saatleri de göz önünde bulundurularak yükseköğretim kurumlarının senatoları tarafından belirlenen ilkeler çerçevesinde ders kredileri hesaplanır. b.
Yükseköğretim kurumlarında, öğretim faaliyetlerinin üç dönemi aşmamak üzere yıl içinde kaç döneme ayrılarak sürdürüleceği; her bir dönemde alınması gereken asgari ve azami kredi miktarları; her bir diploma programının diplomayı almayı hak eden kişiye kazandıracağı bilgi, beceri ve yetkinliklerin neler olacağı ve bunların ölçme ve değerlendirmelerinin nasıl yapılacağı; hazırlık sınıfı veya başka yollarla yabancı dil yeterliliğinin nasıl kazandırılacağı ve yabancı dil bilgi düzeyinin nasıl ölçüleceği; kayıt, devam, uygulama, tez ve teorik ders içerikleri, ön şartlı dersler, sınav çeşitleri ve bunların ders başarı notuna katkısı;… diğer yurt içi ve yurt dışı yükseköğretim kurumlarından alınan derslerin kredilerinin intibakının sağlanması; ilgili programın tamamlanmasına yönelik önceden kazanılmış yeterliliklerin tanınması; farklı diploma programlarından bazı derslerin alınmasıyla yandal veya çift anadal yapılması; diploma alınabilmesi için, uygulama, teorik, uzaktan veya açıköğretim özellikleri ile eğitim-öğretimin devamına ilişkin diğer hususlar, Yükseköğretim Kurulunun bu konularda belirlediği temel ilkelere uygun olarak yükseköğretim kurumları senatoları tarafından belirlenir…”
8) 24/04/2010 tarihli ve 27561 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren
Yükseköğretim Kurumlarında Önlisans ve Lisans Düzeyindeki Programlar Arasında
Geçiş, Çift Anadal, Yan Dal ile Kurumlar Arası Kredi Transferi Yapılması Esaslarına
ilişkin Yönetmelik’in:
8.1. “Amaç” başlıklı 1’inci maddesinde; “Bu Yönetmeliğin amacı, önlisans ve lisans düzeyindeki öğrencilerin yükseköğretim kurumlarındaki fakülte, yüksekokul, konservatuvar veya meslek yüksekokulu bünyesinde yer alan diploma programları arasında veya diğer yükseköğretim kurumlarındaki eşdeğer diploma programlarına yatay geçiş ile çift anadal, yandal ve yükseköğretim kurumları arasında kredi aktarımında uyulması gereken usul ve esasları düzenlemektir.”
8.2.“Dayanak” başlıklı 3’üncü maddesinde; “Bu Yönetmelik, 2547 sayılı Yükseköğretim
Kanununun 7’nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendine ve 44 üncü maddesinin (c) fıkrasına dayanılarak hazırlanmıştır.”
8.3. “Sonuçların ilanı ve intibak programı” başlıklı 8’inci maddesinde; “… (3) İlgili komisyonlar öğrencinin daha önceki dönemlerde aldığı dersler ile yatay geçiş yaptığı programın derslerini dikkate alarak, senatonun belirlediği esaslara göre öğrencinin hangi yarıyıla veya sınıfa intibak ettirileceğini tespit eder, varsa öğrencinin alması gereken ilave derslerden oluşan bir intibak programı ile muaf tutulması gereken dersleri belirler…”
9) 19/02/2002 tarihli ve 24676 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren
Meslek Yüksekokulları ve Açıköğretim Ön Lisans Programları Mezunlarının Lisans
Öğrenimine Devamları Hakkında Yönetmelik’in:
9.1. “Amaç” başlıklı 1’inci maddesinde; “Bu yönetmeliğin amacı, meslek yüksekokulları ve açıköğretim ön lisans programlarından mezun olan başarılı öğrencilerin örgün öğretim ve açıköğretim lisans programlarına dikey geçiş yapmaları ve yerleştirilmeleriyle ilgili esas ve usulleri belirlemektir.”
9.2. “Lisans öğrenimi” başlıklı 9’uncu maddesinde; “Lisans öğrenimine başlama hakkı elde eden öğrencilere üniversitelerince ön lisans eğitimi sırasında almış oldukları derslerden eş değer kabul edilenlere muafiyet verilerek ve kredileri dikkate alınarak, programdan alması gereken dersler belirlenir. Öğrencinin alması gereken derslere göre programa kaydı yapılarak, eğitime devam hakkı verilir. Yabancı dille öğretim yapılan programlarda ve zorunlu yabancı dil hazırlık sınıfı bulunan programlarda öğrencilerin lisans programına başlayabilmeleri için üniversitenin yapacağı yabancı dil muafiyet sınavını geçmeleri veya yabancı dil hazırlık sınıfına devam ederek başarılı olmaları gerekir. Yabancı dil hazırlık sınıfında ve lisans eğitim-öğretimi sırasında öğrenciler üniversitenin eğitim-öğretim yönetmeliğine tabi olurlar… Dikey geçiş yapan öğrenciler 2547 sayılı Kanunun 44’üncü maddesindeki hükümlere göre öğrenimlerine devam ederler. Dikey geçiş ile lisans programlarına yerleşen ve halen kayıtlı olan öğrencilerin lisans not ortalamaları, önlisans programında alarak lisans programında intibakı yapılan dersler ile lisans eğitimi sırasında aldığı dersler üzerinden hesaplanır.”
10) 15/06/2012 tarihli ve 28324 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren
Erciyes Üniversitesi Ön Lisans ve Lisans Eğitim-Öğretim Yönetmeliği’nin:
10.1. “Amaç ve kapsam” başlıklı 1’inci maddesinde; “(1) Bu Yönetmeliğin amacı ve kapsamı; Erciyes Üniversitesinin fakülte, yüksekokul ve meslek yüksekokullarındaki ön lisans ve lisans eğitim-öğretimi ile kayıt, sınav ve değerlendirme esaslarını düzenlemektir.”
10.2. “Dayanak” başlıklı 2’nci maddesinde; “(1) Bu Yönetmelik, 4/11/1981 tarihli ve 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun 14 üncü ve 44 üncü maddesine dayanılarak hazırlanmıştır.”
10.3. “Ders alma” başlıklı 14’üncü maddesinde; “…(6) Herhangi bir yükseköğretim kurumunda okuduğu derslerden muaf tutulmak isteyen öğrenciler, kayıt yaptırdıkları yarıyılın ilk iki haftası içinde başvurmaları hâlinde, ilgili yönetim kurulu kararıyla bu derslerden muaf tutulabilir. Öğrencinin muaf olduğu dersler dikkate alınarak hangi yarıyıla intibaklarının yapılacağına ilgili yönetim kurulu karar verir. Birimler muafiyet ve intibak usul ve esaslarını belirleyebilirler. (7) Bir öğrencinin her dönemde alabileceği haftalık azami ders saati birimlerce tespit edilir ve Senatonun onayı ile yürürlüğe girer. Azami ders saatini belirtmeyen birimlerin haftalık azami ders saati kırk saat kabul edilir. Aynı şekilde değişim programları kapsamında diğer yükseköğretim kurumlarına giden öğrencilerin gittikleri üniversitelerde aldıkları derslerle kendi birimlerinde aldıkları derslerin toplamı da kırk saati geçemez. Azami ders saatlerine; zorunlu ve seçmeli dersler ile ders niteliğinde olan yıl içi projeleri, bitirme ödevi, bitirme tezi ve benzeri haftalık ders programında yer alan bütün dersler dâhildir…”
10.4. “Yatay geçişler” başlıklı 25’inci maddesinde; “(1) Erciyes Üniversitesindeki diploma programlarına yapılacak kurumlararası yatay geçişler; Yükseköğretim Kurumlarında
Önlisans ve Lisans Düzeyindeki Programlar Arasında Geçiş, Çift Anadal, Yan Dal ile
Kurumlar Arası Kredi Transferi Yapılması Esaslarına İlişkin Yönetmelik hükümleri ve
Senato tarafından belirlenen esaslara uygun olarak yapılır.”
10.5. “Dikey geçişler” başlıklı 27’nci maddesinde; “(1) ÖSYM tarafından merkezî olarak yapılan dikey geçiş sınavında başarılı olan meslek yüksekokulları mezunlarının lisans programına kabulleri ve intibakları, 19/2/2002 tarihli ve 24676 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Meslek Yüksekokulları ve Açıköğretim Ön Lisans Programları Mezunlarının
Lisans Öğrenimine Devamları Hakkında Yönetmelik hükümleri ile Yükseköğretim Kurulu kararlarına uygun olarak yapılır.”
10.6. “Yönetmelikte hüküm bulunmayan haller” başlıklı 34’üncü maddesinde; “(1) Bu
Yönetmelikte hüküm bulunmayan hallerde; ilgili diğer mevzuat hükümleri ile Senato ve ilgili yönetim kurulu kararları uygulanır.”
11) Erciyes Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Lisans Eğitim-Öğretim Yönergesi’nin:
11.1. “Yasal Dayanak” başlıklı 1’inci maddesinde; “Bu Yönerge, 2547 sayılı Yükseköğretim
Kanunu ile bu Kanunu değiştiren Kanunların ilgili maddeleri ve Erciyes Üniversitesi Ön lisans ve Lisans Eğitim-Öğretim Yönetmeliği esas alınarak hazırlanmıştır.”
11.2. “Ders Alma” başlıklı 21’inci maddesinde; “…e) herhangi bir yükseköğretim kurumunda okuduğu derslerden muaf tutulmak isteyen öğrenciler, kayıt yaptırdıkları dönemin ilk iki haftası içinde başvurmaları halinde, yönetim kurulu kararıyla bu derslerden muaf tutulabilirler. Öğrencinin muaf olduğu dersler dikkate alınarak hangi döneme intibak yapılacağına aşağıdaki usul ve esaslar çerçevesinde Fakülte Yönetim Kurulu karar verir…”
11.3. Aynı maddenin “Muafiyet ve İntibak Usul ve Esasları” başlıklı paragrafında; “Sınıf intibakları ve ders muafiyetleri, öğrencinin Arapça Hazırlık Programından başarılı olduğu veya Muaf tutulduğu yılı takip eden Fakültemiz Lisans sınıfına başlayacağı yarıyıl başlamadan veya yarıyılın (Güz Yarıyılı) başında ilk iki hafta içinde bir defaya mahsus olmak üzere öğrencinin Dekanlığımıza başvurusu üzerine, hangi derslerden muaf olmak istediğini açıkça yazarak, Yatay Geçiş yapan öğrencilerin intibak işlemleri ise doğrudan intibak komisyonunca yapılır. Dikey geçiş ile gelen öğrencilerin intibakları Arapça Hazırlık Programından başarılı olduktan sonra intibak komisyonlarınca yapılır. İlan edilen tarihten sonraki başvurular dikkate alınmaz.”
11.4. Aynı şekilde 21’inci maddenin “İntibak Yarıyıllarının Tespiti” başlıklı paragrafında; “Öğrencilerin üst yarıyıllara intibak ettirilebilmeleri için; Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi, Türk Dili ve Yabancı Dil gibi dersler de dâhil olmak üzere 3. yarıyıla intibak için ilk iki yarıyılın, 5. yarıyıla intibak için ilk dört yarıyılın ve 7. yarıyıla intibak için ise ilk altı yarıyılın toplam ders saatlerinin en az %75’inden muaf olmaları koşulu aranır. İntibaklar, çift yarıyıllara yapılmaz. Kurumlar Arası Yatay Geçişle kayıt yaptıran öğrencilerin intibakları, yatay geçiş yaptıkları sınıfın ilk yarıyılına yapılır.”
11.5. Aynı maddenin “DGS Öğrencilerinin ve Daha Önce herhangi bir Yüksek Öğretim
Kurumundan Ayrılan Öğrencilerin İntibak/Muafiyetleri” başlıklı paragrafında; “ 1- Lisans kademesinde alınan dersleri yalnızca lisans kademesi derslerine, ön lisans kademesinde alınan dersler yalnız ön lisans kademesi derslerine sayılır. Önlisans programına devam eden veya mezun olup Lisans Yerleştirme Sınavı (DGS, YGS vs.) ile Fakültemize gelen öğrenciler üçüncü ve dördüncü sınıf derslerinden muafiyet talep edemezler. 2- Daha önceki öğrenimi esnasında başka bir üniversitede alıp başarılı oldukları halde o dersi/dersleri Fakültemizde bir kez alan öğrencilerin sonradan muafiyet talepleri değerlendirilmez. 3- Muafiyet talebi Fakülte
Yönetim Kurulu tarafından karara bağlanıncaya kadar öğrenciler, muafiyet talebinde bulunduğu derslere devam ederler. 4- Fakültemizdeki derslerden sorumlu tutulan öğrenciler, daha önce ilgili dersi okusalar dahi derslere devam etmek zorundadırlar.”
11.6. “Dikey Geçişler” başlıklı 35’inci maddesinde; “ÖSYM tarafından merkezi olarak yapılan Dikey Geçiş Sınavında başarılı olan İlahiyat ön lisans mezunlarının lisans programına kabulleri ve intibakları, “Meslek Yüksekokulları ve Açık Öğretim Ön Lisans
Programları Mezunlarının Lisans Öğrenimine Devamları Hakkındaki Yönetmelik” hükümleri ile Yükseköğretim Kurulunun konu ile ilgili kararlarına uygun olarak yapılır.”
11.7. “Yönergede Yer Almayan Hükümler” başlıklı 41’inci maddesinde; “Bu yönergede yer almayan hususlarda “Erciyes Üniversitesi Önlisans ve Lisans Eğitim Öğretim Yönetmeliği”, “Yükseköğretim Kurumlarında Yabancı Dil Öğretimi ve Yabancı Dille Öğretim Yapılmasında
Uyulacak Esaslara İlişkin Yönetmelik” ve “Yükseköğretim Kurumları Öğrenci Disiplin
Yönetmeliği” hükümleri uygulanır. Uygulama sırasında doğabilecek problemleri çözmede
Fakülte Yönetim Kurulu yetkilidir.”
Düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
12) Kamu Denetçisi tarafından, başvuranın iddialarının, ilgili idarenin bu iddialar
karşısında Kurumumuza sunduğu bilgi, belge ve açıklamaların, ilgili mevzuat hükümlerinin ve üniversitelerin bilimsel özerkliğine vurgu yapan emsal yargı kararlarının birlikte değerlendirilmesi neticesinde; idarenin şikâyete konu işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilemediğinden, başvuranın talebinin reddi gerektiği yönünde hazırlanan “Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisine sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
13) Dikey Geçiş Sınavı (DGS) sonucunda, 2018-2019 eğitim-öğretim yılında
Erciyes Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Lisans Tamamlama Programına yerleştiğini; hazırlık sınıfını tamamladıktan sonra, Erciyes Üniversitesi Öğrenci İşleri Daire Başkanlığı’na daha önce öğrenim gördüğü Anadolu Üniversitesi’nin biri önlisans, diğeri lisans olmak üzere iki ayrı programına ait transkriptleri sunarak, intibak/ders muafiyeti müracaatında bulunduğunu; fakat anılan Üniversite tarafından sadece Anadolu Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi İlahiyat
Önlisans Programına ait transkriptinin kabul edildiğini, Anadolu Üniversitesi İktisat Fakültesi
Kamu Yönetimi Lisans Programına ait transkriptinin ise intibak/muafiyet işlemlerinde değerlendirmeye alınmadığını; konu hakkında yaptığı itirazların ise ilgili mevzuat gerekçe gösterilerek reddedildiğini; hâlbuki Erciyes Üniversitesi’ne DGS ile değil, Yükseköğretim
Kurumları Sınavı (YKS) ile yerleştirilenlerin lisans ve önlisans diplomalarının birlikte değerlendirmeye alındığını (bu kişilerin talep ettikleri ikinci intibaklarının açılarak, ders muafiyetlerinin yapıldığını); DGS sonucunda kayıt yaptıran kendisine ise ikinci intibak hakkı verilmeyerek ayrımcılık yapılmakta olduğunu; ayrıca, Nevşehir Hacı Bektaş Veli, Yozgat
Bozok ve Malatya Turgut Özal Üniversitelerinde böyle bir uygulamanın bulunmadığını (bu üniversitelerde öğrencilere ikinci intibak hakkının verildiğini) belirterek, “YKS’liler ile aralarında ayrımcılığa sebep olan, eşitlik ilkesine ve hakkaniyete aykırı olan” uygulamanın düzeltilmesi ve kendisine de YKS ile yerleştirilenlere olduğu gibi ikinci intibak hakkının tanıması yönünde talepte bulunmaktadır.
14) Bu şikâyet başvurusu karşısında, ilgili idare konumundaki Erciyes Üniversitesi ise;
Erciyes Üniversitesi İlahiyat Fakültesi İkinci Öğretim Bölümü’ne 2018 yılında “İlahiyat Lisans Tamamlama” öğrencisi olarak kaydını yaptırdığını; adı geçenin kayıt olduğu “Lisans Tamamlama Programı” daha önce mezun olduğu ön lisans programının devamı niteliğinde olduğundan, sadece ön lisans öğrenimi sırasında aldığı dersler üzerinden intibak işleminin yapıldığını; intibak işlemleri üniversiteye yerleştirilme durumuna göre ve ilgili mevzuata göre yapıldığından, lisans mezuniyetine öncelik verilmesi (başvuranın öncelikle lisans diplomasının dikkate alınması) gibi bir durumun söz konusu olmadığını; ilgili mevzuat gereğince, YKS ile üniversiteye yerleştirilen öğrenciler ile İlahiyat Tamamlama/DGS ile üniversiteye yerleştirilen öğrencilerin intibak işlemlerinin farklı şekilde yürütülmekte olduğunu; başvuran gibi İlahiyat Tamamlama/DGS ile Üniversiteye yerleştirilen öğrencilerin intibak işlemlerinin, Meslek Yüksekokulları ve Açık Öğretim Ön Lisans Programları
Mezunlarının Lisans Öğrenimine Devamları Hakkında Yönetmelik’in 9’uncu maddesi çerçevesinde yapılmakta olduğunu; anılan Yönetmelik maddesinin ise “Lisans öğrenimine başlama hakkı elde eden öğrencilere üniversitelerince ön lisans eğitimi sırasında almış oldukları derslerden eş değer kabul edilenlere muafiyet verilerek ve kredileri dikkate alınarak, programdan alması gereken dersler belirlenir…” hükmünü içerdiğini; netice olarak, Erciyes
Üniversitesi’nin adı geçen öğrencinin intibak işlemlerini gerek ilgili yönetmelikler gerekse
Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı tarafından bildirilen görüş doğrultusunda yürüttüğünü belirtmektedir.
15) Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 130’uncu maddesinde, üniversitelerin “kamu tüzel
kişiliğine ve bilimsel özerkliğe” sahip olduğu ifade edildikten sonra, yükseköğretim kurumlarının organları ile işleyişleri, bu kurumlardaki öğretim düzeyleri ile süreleri, yükseköğretime giriş, devam ve diğer konuların kanunla düzenleneceği hükme bağlanmış; söz konusu Anayasa maddesi doğrultusunda çıkartılan 2547 sayılı Yükseköğretim
Kanunu ile ise, yükseköğretim kurumlarının teşkilatlanması, işleyişi, görev, yetki ve sorumlulukları ile eğitim-öğretim, araştırma, yayım, öğrenciler ve öğretim elemanları ile ilgili temel esaslar düzenlenmiştir.
16) Yükseköğretimi düzenleyen bu temel Kanunun 14’üncü ve 18’inci maddeleri ile ise,
“üniversitelerin eğitim-öğretim, bilimsel araştırma ve yayım faaliyetlerinin esasları hakkında karar almak” yetkisi, üniversitelerin “akademik organı” olan senatolara; “öğrencilerin kabulü, ders intibakları ve çıkarılmaları ile eğitim-öğretim ve sınavlara ait işlemleri hakkında karar verme” yetkisi ve görevi ise fakülte yönetim kurullarına verilmiştir. Bu çerçevede, anılan Kanunun 43’üncü maddesinde, yükseköğretim kurumlarında, kuruluş özelliklerine ve ihtiyaçlarına göre yapılan eğitim-öğretim ve buna dayalı olarak verilen diplomalarla ilgili esasların her üniversite tarafından hazırlanacak öğretim ve sınav yönetmeliğinde belirtileceği kaydedilerek, üniversitelere, Anayasa hükmüne uygun olarak, akademik alanda hareket alanı tanınmıştır.
17) Diğer ifadeyle, söz konusu Kanun hükümleri ile; Anayasa ile güvence altına alınan
“bilimsel özerklik” ilkesi doğrultusunda, fakültelerin öğretim ve sınav programları, yetiştireceği öğrenci sayısı ile kalitesi, bu öğrencilere kazandırılması hedeflenen bilgi, beceri ve yetkinliklerin neler olacağı, bu hedefler doğrultusunda teorik ve uygulamalı ders ihtiyaçları, bu çerçevede oluşturulacak ders programları, kredi ve uygulamaları, yürütülecek bilimsel araştırmanın içeriği gibi hususların, genel bir ifadeyle eğitim-öğretim faaliyetlerinin, üniversitelerin bizzat kendileri tarafından serbestçe belirlenmesi amaçlanmıştır.
18) Kamu tüzelkişiliğine sahip olan ve en iyi öğrenciyi yetiştirme iddiasını taşıyan her bir
yükseköğretim kurumu, Anayasa ile güvence altına alınan “bilimsel özerklik” ilkesi doğrultusunda, kuruluş özelliklerine ve ihtiyaçlarına göre, sunacağı eğitim-öğretim hizmeti ile ilgili esasları kendisi belirleme yetkisine sahip olup; nitekim bu çerçevede
yapılan içtihat incelemesinden:
18.1. Bir üniversite yönetmeliğinin (Karadeniz Teknik Üniversitesi Önlisans ve Lisans EğitimÖğretim, Sınav, Değerlendirme ve Öğrenci İşleri Yönetmeliği) iptali istemi ile açılan dava sonucunda Trabzon İdare Mahkemesi’nin (E.2004/437, K.2004/751, T.15/07/2004) iptal kararı vermesi üzerine, ilgili Üniversite tarafından kararın temyiz edildiği; bunun üzerine, verilmiş olan bu iptal kararının, Danıştay 8’inci Dairesi tarafından (E.2004/4041, K.2005/1280, T.21/03/2005) bozulduğu; diğer yandan, Trabzon İdare Mahkemesi’nin (E.2005/614, K.2005/591, T.15/06/2005) Danıştay 8’inci Dairesi’nin bozma kararına uymayarak ilk kararında ısrar ettiği; bu ısrar kararını temyizen inceleyen Danıştay İdari Dava Daireleri
Kurulu’nun ise (E.2005/1988, K.2008/1826, T.23/10/2008) Trabzon İdare Mahkemesi’nin, Yönetmeliğin iptali yolundaki anılan ısrar kararının bozulmasına oyçokluğuyla karar verdiği; diğer ifadeyle, Danıştay 8’inci Dairesi ile Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu’nun, üniversitelerin, 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu ve ilgili yönetmeliklerin verdiği yetkiye dayanarak, eğitimin kalitesini ve verimini artırmak amacıyla eğitim, öğretim ve sınav sisteminde her zaman düzenleme yapabilecekleri, ilk sınıfta tabi olunan
Yönetmeliğin öğrenim tamamlanıncaya kadar değiştirilemeyeceğinden bahsetmenin bu nedenle hukuken mümkün olmadığı; söz konusu yönetmeliklerin/düzenlemelerin öğrenim tamamlanıncaya kadar değiştirilebileceği, bu durumda ise bu değişikliklere tüm öğrencilerin devam eden öğrencilik statüleri nedeniyle uymak zorunda oldukları yönünde görüş benimsediği;
18.2. Keza, Anadolu Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Felsefe Lisans Programında öğrenimine devam eden bir öğrenci tarafından, daha önceki lisans programında alıp başarılı olduğu derslerden muaf tutulma istemiyle yapılmış olan başvurunun anılan üniversite tarafından reddine ilişkin işlemin iptali için açılan davada; Eskişehir 1’inci İdare
Mahkemesi’nin (E.2018/187, K.2018/484, T.20/06/2018) üniversitelerin yıllık eğitimöğretim programı ile takviminin, üniversite senatoları tarafından belirleneceğinin ilgili mevzuat hükümlerinden açıkça anlaşıldığını ve ilgili idarenin işleminin mevzuata uygun olduğunu belirterek, davanın reddine karar verdiği;
18.3. Aynı şekilde, Danıştay 10’uncu Dairesi’nin (E.2011/6024, K. 2011/6024, T.
26/10/2011), doğrudan şikâyet konusuyla ilgili olmamakla birlikte, Sağlık Bakanlığı’na Bağlı
Sağlık Tesisleri ve Üniversitelere Ait İlgili Birimlerin Birlikte Kullanımı ve İşbirliği Usul ve
Esasları Hakkında Yönetmelik’in bazı maddelerinin iptali ve yürütmesinin durdurulması istemiyle, Sağlık Bakanlığı’na karşı açılan davada, öncelikle dava konusu Yönetmeliğin dayanağı olan 3359 sayılı Kanun’un Ek 9’uncu maddesinin Anayasa’ya uygun olup olmadığını incelediği ve gerekçesinde “… Tıp fakülteleri hastanelerinin Sağlık Bakanlığı’na devrine olanak tanınmış olması, yasa kuralının, üniversitelerin bilimsel özerkliği yönünden de değerlendirilmesini gerektirmektedir… Anayasa koyucu, Anayasa’nın 130’uncu maddesiyle üniversiteleri bir Anayasal kuruluş olarak kabul etmiş ve üniversitelerle ilgili başlıca kuralları koymuş; üniversitelerin “kamu tüzelkişiliğine ve bilimsel özerkliğe” sahip olmalarını öngörmüştür. Anayasa’nın 130’uncu maddesi, üniversitelerin bilimsel çalışmalarının, eğitim ve öğretimin, her türlü dış etkiden uzak, bilimin gerektirdiği yansız ve özgürlük ortamında yapılmasını sağlamayı amaçlamaktadır. Anayasa, “bilimsel özerklik” ilkesiyle üniversiteleri, 2’nci maddesinde yer alan temel niteliklere sahip bir hukuk devletinin üniversitesine yaraşır biçimde öğretim, araştırma ve yayın konularını belirlemek ve yürütmek serbestliğine sahip kılmış bulunmaktadır… Anayasa’nın 130’uncu maddesi üniversitelere ve öğretim üyelerine belirli haklar ve yetkiler tanımıştır. Bilimsel özgürlük, serbestçe araştırmada ve yayında bulunabilme, öğrenim ve öğretimi, her türlü baskıdan uzak, özgürlük ortamı ve güvence içinde sürdürebilme hak ve yetkileri bunlara örnek olarak gösterilebilir. Anayasa
Mahkemesi’nin 30/05/1990 tarihli ve sayılı kararında, Anayasa’nın 130’uncu maddesinde, üniversitelerin, bilimsel özerkliğe sahip kamu tüzelkişileri olarak tanımlanması ve bunların ancak Devlet tarafından yasayla kurulabileceklerinin saptanması ile güdülen amacın, siyasal çevrelerin, özellikle iktidarların ve ayrıca çeşitli baskı gruplarının, üniversite çalışmalarıyla öğretim ve eğitimini etki altında tutabilmeleri yolunu kapatmak ve bu faaliyetlerin bilimsel gerekler ve gereksinmelerden başka, herhangi bir dış etkiden uzak kalacak bir ortamda sürdürülmesini sağlamak olduğu belirtilmiştir. Anayasa’nın 130’uncu maddesi ve Anayasa Mahkemesi’nin söz edilen kararı dikkate alındığında, bilimsel özerkliğin, ancak eğitim ve öğretimin her türlü baskıdan uzak bir ortamda verilmesiyle sağlanabileceği açıktır. Anayasa Mahkemesi’nin 16/07/2010 tarihli ve sayılı kararında ise, Anayasa’da üniversitenin, bilimsel çalışmaların yapıldığı ve bilimin öğretildiği kurum olarak nitelendirilip, bilimsel ve idari özerkliğe sahip kılınarak diğer kamu kurumlarından farklı değerlendirildiği; …yasa koyucunun, yükseköğretimin
Anayasa’da belirtilen ilkeler doğrultusunda geliştirilmesi, bu bağlamda sağlık sorunlarının çözüme kavuşturulması için öğretim elemanlarının unvan ve statülerine uygun bazı sınırlamalar getirerek çalışma koşullarını belirleyebileceği; ancak getirilen bu sınırlamaların, üniversitelerdeki bilim özgürlüğü ve bilimsel özerkliğin gereği olan her türlü bilimsel faaliyeti engelleyici nitelikte olamayacağı ifade edilmiştir. Anayasa Mahkemesi’nin anılan kararında da belirtildiği üzere, yasa koyucunun Anayasa’da güvence altına alınan “bilimsel özerkliği” korumakla yükümlü olduğunda kuşku bulunmamaktadır… Bu itibarla, tıp fakülteleri hastanelerinin, üniversite bünyesindeki birer uygulama ve araştırma merkezleri olma niteliği ve işlevi dikkate alındığında; bu hastanelerin yönetiminin üniversiteler dışında, sağlık hizmetlerini yürütmekle görevli olduğundan bahisle Sağlık Bakanlığı’na bırakılmasına olanak tanıyan 3359 sayılı Yasa’nın Ek 9’uncu maddesi, üniversitelerin bilimsel özerkliğiyle bağdaşmamakta, Anayasa’nın 130’uncu maddesine aykırı bulunmaktadır. Anayasa’nın 130’uncu maddesine aykırılık oluşturan kural, kuşkusuz, aynı zamanda Anayasa’nın 2’nci maddesinde ifadesini bulan “Hukuk Devleti İlkesi”ne de aykırılık oluşturmaktadır…” ifadelerine yer vererek, tıp fakülteleri hastanelerinin, üniversite bünyesindeki birer uygulama ve araştırma merkezleri olma niteliği ve işlevi dikkate alındığında, bu hastanelerin yönetiminin üniversiteler dışında, sağlık hizmetlerini yürütmekle görevli olduğundan bahisle
Sağlık Bakanlığı’na bırakılmasını ve tıp fakültesi hastaneleri ile ilgili konularda Sağlık
Bakanlığı’nca Yönetmelik çıkartılmasını dahi Anayasa’daki “bilimsel özerklik” ilkesine aykırı bulduğu ve “itiraz yolu ile Anayasa Mahkemesi’ne başvurulması” kararı verdiği görülmektedir.
19) Şikâyete konu edilen Erciyes Üniversitesi de, diğer yükseköğretim kurumları gibi
Anayasa ile güvence altına alınan “bilimsel özerklik” ilkesi doğrultusunda, kendi yönetmeliklerini hazırlama ve düzenleyici işlemlerini tesis etme yetkisine sahip olup, bu yönetmeliklerin başında gelen “Erciyes Üniversitesi Ön Lisans ve Lisans Eğitim-Öğretim
Yönetmeliği” de 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun ilgili maddeleri ile Erciyes
Üniversitesi Senatosu’na verilen bu yetki doğrultusunda hazırlanarak ve Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
20) Usulüne uygun olarak hazırlanan bu temel Yönetmeliğin “Dikey geçişler” başlıklı 27’nci
maddesinde ise, Dikey Geçiş Sınavında başarılı olan meslek yüksekokulları mezunlarının lisans programına kabulleri ile intibaklarının, 19/02/2002 tarihli ve 24676 sayılı Resmi
Gazete’de yayımlanan Meslek Yüksekokulları ve Açıköğretim Ön Lisans Programları
Mezunlarının Lisans Öğrenimine Devamları Hakkında Yönetmelik hükümleri ile
Yükseköğretim Kurulu kararlarına uygun olarak yapılacağı açık olarak belirtilmiş; ayrıca aynı Yönetmeliğin 34’üncü maddesinde, Yönetmelikte hüküm bulunmayan hallerde, ilgili diğer mevzuat hükümleri ile Senato ve ilgili yönetim kurulu kararlarının uygulanacağı kaydedilmiştir.
21) Keza “Dikey Geçiş Sınavında başarılı olan İlahiyat ön lisans mezunlarının lisans
programına kabulleri ile intibaklarının, Meslek Yüksekokulları ve Açık Öğretim Ön Lisans
Programları Mezunlarının Lisans Öğrenimine Devamları Hakkındaki Yönetmelik hükümleri ile
Yükseköğretim Kurulunun konu ile ilgili kararlarına uygun olarak yapılacağı” hususu, Erciyes
Üniversitesi Ön Lisans ve Lisans Eğitim-Öğretim Yönetmeliği esas alınarak hazırlanmış olan
Erciyes Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Lisans Eğitim-Öğretim Yönergesi’nin “Dikey Geçişler” başlıklı 35’inci maddesinde de ayrıca düzenlenmiştir.
22) 2547 sayılı Kanun’un 7’nci maddesine göre, “Yükseköğretim kurumları arasında bu
Kanunda belirlenen amaç, ilke ve hedefler doğrultusunda birleştirici, bütünleştirici, sürekli, ahenkli ve geliştirici işbirliği ve koordinasyonu sağlamak” ve “öğrencilerin yatay ve dikey geçişleriyle ve yüksekokul mezunlarının bir üst düzeyde öğrenim yapmalarına ilişkin esasları
Üniversitelerarası Kurulun da görüşlerini alarak tespit etmek” görevleri de bulunan
Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı tarafından hazırlanmış ve Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiş olan Meslek Yüksekokulları ve Açık Öğretim Ön Lisans Programları
Mezunlarının Lisans Öğrenimine Devamları Hakkındaki Yönetmelik’in 9’uncu maddesinde ise, lisans öğrenimine başlama hakkı elde eden öğrencilere, üniversiteleri tarafından ön lisans eğitimi sırasında almış oldukları derslerden eş değer kabul edilenlere muafiyet verileceğinin ve buna göre programdan almaları gereken derslerin belirleneceğinin açık olarak düzenlendiği; ayrıca aynı maddede, dikey geçiş ile lisans programlarına yerleşen ve halen kayıtlı olan öğrencilerin lisans not ortalamalarının, önlisans programında alarak lisans programında intibakı yapılan dersler ile lisans eğitimi sırasında aldıkları dersler üzerinden hesaplanacağının belirtildiği görülmektedir.
23) Bu bilgiler ışığında, somut olay incelendiğinde;
23.1. Başvuranın daha önce Anadolu Üniversitesi İlahiyat Önlisans Programında gördüğü eğitimi “lisans” düzeyine taşımak istediği; bu kapsamda Lisans Tamamlama Programına kaydolabilmek için Dikey Geçiş Sınavına girdiği; bu sınav sonucunda da Erciyes Üniversitesi
İlahiyat Lisans Tamamlama Programına yerleştiği/kaydını yaptırdığı;
23.2. Her öğrenci gibi başvuranın da Erciyes Üniversitesi Senatosu’nca usulüne uygun olarak çıkartılan yönetmeliklere, keza Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı tarafından hazırlanan üst yönetmeliklere tâbi olduğu;
23.3. Erciyes Üniversitesi Ön Lisans ve Lisans Eğitim-Öğretim Yönetmeliği’nde, keza bu
Yönetmelik esas alınarak hazırlanan Erciyes Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Lisans EğitimÖğretim Yönergesi’nde ise, Dikey Geçiş Sınavında başarılı olan meslek yüksekokulları mezunlarının lisans programına kabulleri ile intibaklarının, Yükseköğretim Kurulu
Başkanlığı tarafından hazırlanan Meslek Yüksekokulları ve Açıköğretim Ön Lisans
Programları Mezunlarının Lisans Öğrenimine Devamları Hakkında Yönetmelik hükümleri ile Yükseköğretim Kurulu kararlarına uygun olarak yapılacağının açık bir şekilde düzenlendiği; Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı’nca çıkartılan Meslek
Yüksekokulları ve Açıköğretim Ön Lisans Programları Mezunlarının Lisans Öğrenimine
Devamları Hakkında Yönetmelik’te ise, lisans öğrenimine başlama hakkı elde eden öğrencilere, üniversiteleri tarafından ön lisans eğitimi sırasında almış oldukları derslerden eş değer kabul edilenlere muafiyet verileceğinin ve buna göre programdan alması gereken derslerin belirleneceğinin belirtildiği; kaldı ki, ilgili Üniversitenin şikâyet konusu hakkında Yükseköğretim Kurulu Başkanlığından ilave görüş de istediği; cevaben ise, intibak işlemlerinin karar verme yetkisinin yükseköğretim kurumlarının ilgili fakülte yönetim kurullarına ait bulunduğunun teyit edildiği; ilgili Fakülte Yönetim Kurulu’nun ise 2547 sayılı
Kanun’a, Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı tarafından hazırlanan Meslek Yüksekokulları ve
Açıköğretim Ön Lisans Programları Mezunlarının Lisans Öğrenimine Devamları Hakkında
Yönetmelik’e, Erciyes Üniversitesi Ön Lisans ve Lisans Eğitim-Öğretim Yönetmeliği’ne ve
Erciyes Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Lisans Eğitim-Öğretim Yönergesi’ne uygun olarak hareket ettiği;
23.4. Başvuranın YKS ile yerleştirilen öğrencilerin hem önlisans hem de lisans diplomaları değerlendirmeye alınırken ve bu kişilere “ikinci intibak hakkı” sağlanırken, DGS sonucunda anılan Üniversiteye kayıt yaptıran kendisine ikinci intibak hakkı verilmeyerek, ayrımcılık yapılmakta olduğu iddiası incelendiğinde ise; Erciyes Üniversitesi’ne YKS ile yerleştirilenler ile bir Lisans Tamamlama Programı kapsamında, DGS ile yerleştirilenlerin aynı hukuki durumda olmadıkları; nitekim Erciyes Üniversitesi Ön Lisans ve Lisans Eğitim-Öğretim
Yönetmeliği’nin 14’üncü maddesinin 6’ncı fıkrasında, herhangi bir yükseköğretim kurumunda okuduğu derslerden muaf tutulmak isteyen öğrencilerin, kayıt yaptırdıkları yarıyılın ilk iki haftası içinde başvurmaları hâlinde, ilgili yönetim kurulu kararıyla bu derslerden muaf tutulabilecekleri, ayrıca birimlerin muafiyet ve intibak usul ve esaslarını belirleyebilecekleri belirtilmişken, diğer ifadeyle YKS ile Üniversiteye yerleştirilen öğrencilerin herhangi bir yükseköğretim kurumunda okudukları derslerden muafiyet talep edebilecekleri düzenlenmişken, aynı Yönetmeliğin DGS ile Üniversiteye yerleştirilenler ile ilgili, diğer ifadeyle bir önlisans programının devamı niteliğinde lisans eğitimi alacak olan öğrenciler ile ilgili hükmü incelendiğinde ise, bu öğrencilerin ancak önlisans programında aldıkları ortak derslerden muafiyet talep edebilecekleri; diğer ifadeyle YKS ile yerleştirilenler ile DGS ile yerleştirilenlerin aynı hukuki durumlarının bulunmadığı görülmektedir. Anayasa Mahkemesi’nin, 27/09/1988 tarihli ve
K.1988/27 sayılı Kararında da belirttiği üzere, “Anayasa’da öngörülen eşitlik ilkesi, ‘yasa önünde eşitlik’ olup herkesin aynı hak ve yükümlülüklere sahip olması anlamında değildir.
Eşitlik her yönüyle aynı hukuki durumda olanlar arasında söz konusudur. Hukuk felsefesine girmiş bir deyimle, ‘eşitlerin eşitliği’ anlamındadır. Farklı durumlarda olanlara, yani eşit olmayanlara, farklı kurallar uygulanması, yani ‘eşit olmayanların eşitsizliği’ eşitlik ilkesine aykırılık oluşturmaz”. Dolayısıyla farklı hukuki durumda bulunan
YKS’lilerin yararlandığı haklardan yararlanmayı istemesi makul bir beklenti olarak değerlendirilmemiştir.
24) Sonuç itibariyle, başvuranın iddialarının, ilgili Üniversitenin bu iddialar karşısında
sunduğu bilgi, belge ve açıklamaların, ilgili mevzuat hükümlerinin ve emsal yargı kararlarının birlikte değerlendirilmesi neticesinde; her üniversitenin ayrı birer kamu tüzel kişiliğinin bulunduğu; Anayasa ile güvence altına alınan “bilimsel özerklik” ilkesi doğrultusunda, 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun 14’üncü, 43’üncü ve 44’üncü maddeleri ile üniversite senatolarına kendilerine ilişkin yönetmelikleri hazırlama ve gerekli düzenlemeleri yapma yetkisi verildiği; bu yetkiye dayanarak, üniversitelerin eğitim, öğretim ve sınav sistemlerine yönelik, eğitimin kalitesini ve verimini artırmak amacıyla her zaman düzenleyici işlem tesis edebilecekleri; Erciyes Üniversitesi’nin de Türkiye Cumhuriyeti
Anayasası ve 2547 sayılı Kanun ile kendisine verilen yetki dâhilinde kendi yönetmeliklerini hazırlamakta olduğu; bu Yönetmeliklerin başında gelen Erciyes Üniversitesi Ön Lisans ve
Lisans Eğitim-Öğretim Yönetmeliği’nde, keza bu Yönetmelik esas alınarak hazırlanan Erciyes
Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Lisans Eğitim-Öğretim Yönergesi’nde ise, Dikey Geçiş
Sınavında başarılı olan meslek yüksekokulları mezunlarının lisans programına kabulleri ile intibaklarının, Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı tarafından hazırlanan Meslek Yüksekokulları ve Açıköğretim Ön Lisans Programları Mezunlarının Lisans Öğrenimine Devamları Hakkında
Yönetmelik hükümleri ile Yükseköğretim Kurulu kararlarına uygun olarak yapılacağının açık bir şekilde hükme bağlandığı; Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı tarafından hazırlanan bu ana
Yönetmelikte ise, Dikey Geçiş Sınavı sonucunda lisans öğrenimine başlama hakkı elde eden öğrencilere, üniversiteleri tarafından “ön lisans eğitimi sırasında almış oldukları derslerden eş değer kabul edilenlere muafiyet verileceğinin” belirtildiği; ilgili idarenin ise açıklanan tüm bu mevzuata uygun olarak hareket ettiği görüldüğünden, başvuranın başka bir üniversitenin sadece önlisans programında değil, lisans programında aldığı derslerden de muaf tutulması yönündeki talebinin reddi noktasındaki işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilememiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
25) İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmelik’in “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup; bu çerçevede yapılan değerlendirme neticesinde, şikâyet edilen idare konumundaki Erciyes Üniversitesi’nin, başvuranın dilekçelerine ve Kurumumuzun bilgi-belge talep yazılarına zamanında ve detaylı olarak cevap verdiği; böylelikle de “şeffaflık”, “hesap verilebilirlik” ve “kararların gerekçeli olması ile geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı memnuniyetle gözlenmiştir.
26) Diğer yandan, ilgili idare tarafından, başvuranın dilekçesine cevaben gönderilen E.18616
sayılı yazıda, “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranılmadığı da görülmüş olup, ilgili idarenin bundan böyle anılan iyi yönetim ilkesine de uygun davranacağına duyulan güven tamdır.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
27) 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 17’nci
maddesinin sekizinci fıkrasına göre, Kamu Denetçiliği Kurumu’na dava açma süresi içinde yapılan başvuru işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurmakta olup; aynı Kanunun 21’inci maddesinin birincisi fıkrası uyarınca, şikâyet başvurusunun Kurumumuz tarafından reddedilmesi halinde, durmuş olan dava açma süresi, gerekçeli Ret Kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlamaktadır.
28) Bu çerçevede; bu Ret Kararının başvurana tebliğ edildiği tarihten itibaren, ilgili idarenin
işlemine karşı (mevcut ise) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, söz konusu idari işleme karşı Kayseri İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;
Kararın, BAŞVURAN ile birlikte şikâyet edilen idare konumundaki ERCİYES
ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜ’NE, ayrıca bilgi edinilmesi için YÜKSEKÖĞRETİM
KURULU BAŞKANLIĞI’NA tebliğine;
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi