|
ÖZET: Başvuru, Adalet Bölümü mezunlarının Dikey Geçiş Sınavı (DGS) kapsamında hukuk fakültesi kontenjanlarının artırılması talebine ilişkindir. Başvuran, yıllar içinde kontenjanların azaldığını, özellikle 2020 yılından itibaren 700 olan kontenjan sayısının bu yıl 244’e düştüğünü vurgulamaktadır. Ayrıca, Yabancı Uyruklu Öğrenci Sınavı (YÖS) için ayrılan kontenjanların DGS’ye göre daha fazla olduğunu belirterek, bu durumun adalet mezunlarının eğitim haklarını olumsuz etkilediğini ifade etmektedir.
Yükseköğretim Kurulu, başvuruya verdiği yanıtta, Dikey Geçiş Sınavı ile yerleştirmelerin belirli şartlar altında gerçekleştirildiğini, kontenjanların belirlenmesinde ise meslek yüksekokulları ve açıköğretim programlarının mezunlarının durumlarının dikkate alındığını açıklamıştır. Ayrıca, her yıl yapılan Yükseköğretim Kurumları Sınavı ile tüm adayların lisans programlarına yerleşme imkânı bulunduğu belirtilmiştir. Bu çerçevede, başvuranın talebi, idarenin takdir yetkisi çerçevesinde reddedilmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvurunun reddine ilişkin kararında, idarenin hukuka ve hakkaniyete uygun hareket ettiğini belirtmiştir. Ancak, idarenin başvuru süreçlerinde daha fazla şeffaflık ve öngörülebilirlik sağlaması gerektiği önerilmiştir. Başvuranın, kararın tebliğinden itibaren dava açma süresinin başladığına dair bilgilendirilmesi de önem arz etmektedir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/12497-S.24.18921
BAŞVURU NO : 2024/7610
KARAR TARİHİ : 15.11.2024
RET KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : YÜKSEKÖĞRETİM KURULU BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Dikey Geçiş Sınavında Adalet mezunları için Hukuk fakültesi kontenjanlarının artırılması talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 13.06.2024
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza yapılan başvuruda başvuran özetle; Adalet Bölümü mezunu olarak her yıl düzenli bir şekilde yapılan Dikey Geçiş Sınavında (DGS), hukuk fakültesine geçişin sağlanması hususunda kontenjan düşüşü yaşandığını, hukuk fakültesi kontenjanlarında azaltma yoluna gidildiğini, Yabancı Uyruklu Öğrenci
Sınavına (YÖS) giren adaylara bile sayısal açıdan çok fazla kontenjan verildiğini, DGS giren aday sayısının fazla olması ve ortaya çıkan talep fazlalığının öğrencilik hakkının kullanılmasını ve yerine getirilmesinde sorunlar yarattığını, bundan dolayı dikey geçiş yoluyla hukuk kontenjanlarının dengeli ve sağlıklı bir şekilde artırılması gerektiğini, ilgili idarenin ortaya koyduğu işlemlere bakıldığında tatmin edici olmayan, standardın bile olmadığı, düzensizliğe dayalı bir kontenjan saptamalarının olduğunu, hukuk kontenjanlarının arttırılmaması yönünde ne gibi bir yasal engel olduğunu, ayrıca kontenjan azalması durumunun sınava giren adalet mezunları bakımından gelecek açısından endişe verici olduğunu, her yıl yapılan bu sınav üzerinden açıklanan hukuk kontenjanlarının idarenin öngörülebilirliğine aykırı düştüğünü, diğer yandan geçmiş yıllarda bakıldığında özellikle 2020 yılından itibaren 700 üzerinde yer alan kontenjan sayısının, her geçen sene azalış içinde olması sonucunda bu yıl için 244 olduğunu, ilgili idarenin bu soruna ivedili bir şekilde planlamaya dayalı tarzda hakkaniyet çerçevesinde çözüm üretmesi gerektiğini belirtmekte olup Dikey Geçiş Sınavında Adalet mezunları için Hukuk fakültesi kontenjanlarının artırılmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuz tarafından istenilen 09.07.2024 tarihli ve S. sayılı bilgi ve belge yazısına istinaden Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Eğitim-Öğretim Dairesi Başkanlığı tarafından gönderilen 25.07.2024 tarihli ve E- – – sayılı cevabi yazıda;
/
2.1. Meslek Yüksekokulları ve Açıköğretim Ön Lisans Programları Mezunlarının Lisans Öğrenimine
Devamları Hakkında Yönetmelik’in 5’inci maddesinde “Meslek yüksekokulu ve açıköğretim ön lisans mezunlarından örgün öğretim ve açıköğretim lisans programlarına dikey geçiş yapmak üzere başvurma şartlarını taşıyanlar için hangi lisans programlarının açılacağı, açılacak lisans programlarına meslek yüksekokulları ve açıköğretimin hangi programını bitirenlerin başvurabileceği, bu programların kontenjanları ve programlara yapılacak yerleştirmede kullanılacak puan türleri, dikey geçiş yapılacak üniversitelerin görüş ve önerileri de dikkate alınarak Yükseköğretim Kurulunca belirlenir ve ilan edilir.” hükmünün bulunduğu,
2.2. Bilindiği üzere, Dikey Geçiş Sınavı ile yapılan yerleştirmelerin Yükseköğretim Kurumları Sınavı’nda başarı sıralaması şartı aranan Hukuk ve Mühendislik gibi bazı lisans programlarına geçmenin istisnai bir yolu olduğu, ancak fırsat eşitliği ve adalet ilkesinin korunması da esas olduğundan, istisnai imkanların bahse konu temel ilkeleri aşmanın bir yolu olarak düşünülmemesi gerektiği, ayrıca, en az lise mezunu olan her adayın her yıl Yükseköğretim Kurumları Sınavı ile şartları dahilinde istediği lisans programına yerleşme imkanına da sahip olduğu,
2.3. Dikey Geçiş Sınavı Kılavuzunun yukarıda açıklanan gerekçeler göz önünde bulundurularak hazırlandığı ve Yükseköğretim Genel Kurulu tarafından karara bağlandığı,
belirtilmektedir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığı’na bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”
4. 29.06.2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı
5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her
türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
5. 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun;
5.1. “Yükseköğretim Kurulunun görevleri” başlıklı 7 nci maddesinde; ““… b) Yükseköğretim kurumları arasında bu Kanunda belirlenen amaç, ilke ve hedefler doğrultusunda birleştirici, bütünleştirici, sürekli, ahenkli ve geliştirici işbirliği ve koordinasyonu sağlamak, … e) Yükseköğretim kurumlarında eğitim
– öğretim programlarının asgari ders saatlerini ve sürelerini, öğrencilerin yatay ve dikey geçişleriyle ve yüksekokul mezunlarının bir üst düzeyde öğrenim yapmalarına ilişkin esasları Üniversitelerarası Kurulun da görüşlerini alarak tespit etmek, … ı) Yükseköğretim kurumlarında ve bu kurumlara girişte imkân ve fırsat eşitliği sağlayacak önlemleri almak, …”,
5.2. “Yükseköğretime giriş ve yerleştirme” başlıklı 45 inci maddesinde; “(…) e. Önlisans mezunları için, ilişkili lisans programlarında belirlenmiş kontenjanın yüzde onunu geçmeyecek şekilde Yükseköğretim
Kurulu kararı ile her yıl dikey geçiş kontenjanı ayrılabilir.(…)”
/
6. 19.02.2002 tarihli ve 24676 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Meslek Yüksekokulları ve
Açıköğretim Ön Lisans Programları Mezunlarının Lisans Öğrenimine Devamları Hakkında
Yönetmeliğin;
6.1. “Kontenjan” başlıklı 5 inci maddesinde; “Meslek yüksekokulları ile açıköğretim ön lisans programlarından mezun olanların, bitirdikleri alanların (Değişik ibare:RG14/5/2024-32546) devamı niteliğinde veya ilişkili lisans programlarına dikey geçiş yapmaları amacı ile lisans programlarında kontenjan ayrılır. Bu kontenjanlar, sınavsız olarak meslek yüksekokulları programlarına devam ederek mezun olan öğrencilerin yüzde onundan az olmaz. (Değişik cümle:RG-28/8/2015-29459 3.mükerrer)Meslek yüksekokulu ve açıköğretim ön lisans mezunlarından örgün öğretim ve açıköğretim lisans programlarına dikey geçiş yapmak üzere başvurma şartlarını taşıyanlar için hangi lisans programlarının açılacağı, açılacak lisans programlarına meslek yüksekokulları ve açıköğretimin hangi programını bitirenlerin başvurabileceği, bu programların kontenjanları ve programlara yapılacak yerleştirmede kullanılacak puan türleri, dikey geçiş yapılacak üniversitelerin görüş ve önerileri de dikkate alınarak Yükseköğretim Kurulunca belirlenir ve ilan edilir.”
6.2. “Sınav Kılavuzu ve Başvuru İşlemleri” başlıklı 6 ncı maddesinde; “(Değişik:RG-20/5/2006-26173)
Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Merkezi (ÖSYM) her yıl, meslek yüksekokulu ve açıköğretim önlisans mezunları ile o yıl son sınıfta olup staj dışındaki mezuniyet şartlarını yerine getirenlerin hangi lisans programlarına dikey geçiş için başvurabileceklerini, bu programların koşullarını ve bu programlara alınacak öğrenci sayılarını gösteren bir kılavuz hazırlar. Bu kılavuzda, adayların nasıl başvurabilecekleri, lisans programı tercihlerini nasıl yapacakları, sınav, değerlendirme ve yerleştirme işlemleri, meslek yüksekokulu müdürlükleri ve açıköğretim önlisans programlarının bağlı olduğu birimlerce yürütülecek işlemlerle ilgili ilke ve kurallar yer alır. Bu kılavuz, Yükseköğretim Kurulunun onayı ile yürürlüğe girer.
(…)”
şeklinde düzenlemelerin olduğu görülmüştür.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
7. Başvuru sahibinin iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde başvuru konusuna ilişkin “Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
8. Ayrıntılarına 1 numaralı paragrafta yer verilen başvuruda Adalet Bölümü mezunu olan başvuran, Dikey Geçiş Sınavı Kılavuzunda yer alan Hukuk programları kontenjanlarının artırılmasını, Hukuk
Fakültesi kontenjanları düzenlenmesinde istikrarlı bir biçimde güven esasına dayalı iyileştirmelerin yapılmasını talep etmektedir.
9. Dosya kapsamında yapılan incelemede İdare tarafından Kurumumuza iletilen cevabi yazıda belirtildiği üzere, Meslek yüksekokulu ve açıköğretim ön lisans mezunlarından örgün öğretim ve açıköğretim lisans programlarına dikey geçiş yapmak üzere başvurma şartlarını taşıyanlar için hangi lisans programlarının açılacağı, açılacak lisans programlarına meslek yüksekokulları ve açıköğretimin hangi programını bitirenlerin başvurabileceği, bu programların kontenjanları ve programlara yapılacak yerleştirmede
/
kullanılacak puan türleri, dikey geçiş yapılacak üniversitelerin görüş ve önerileri de dikkate alınarak
Yükseköğretim Kurulunca belirlendiği ve ilan edildiği, Dikey Geçiş Sınavı ile yapılan yerleştirmelerin
Yükseköğretim Kurumları Sınavında başarı sıralaması şartı aranan Hukuk ve Mühendislik gibi bazı lisans programlarına geçmenin istisnai bir yolu olduğu, ayrıca, en az lise mezunu olan her adayın her yıl
Yükseköğretim Kurumları Sınavı ile şartları dahilinde istediği lisans programına yerleşme imkanına da sahip olduğu açıkça görülmektedir.
10. Dolayısıyla Dikey geçiş sınavı ile yapılan yerleştirmelerin lisans programlarına geçmenin istisnai bir yolu olduğu, diğer bir ifadeyle; dikey geçiş sınavı ile başarı sıralaması şartı aranan lisans programlarına başarı sıralaması şartı olmadan yerleştirme işlemi yapıldığından, bu şekilde yerleşen adayların bu istisnai yolu tüketmiş olduğu gerekçesiyle söz konusu kararın alındığı anlaşılmaktadır.
11. Mevzuata bakıldığında Yükseköğretim Kurulunun görevlerinden birinin Yükseköğretim kurumlarında eğitim – öğretim programlarının asgari ders saatlerini ve sürelerini, öğrencilerin yatay ve dikey geçişleriyle ve yüksekokul mezunlarının bir üst düzeyde öğrenim yapmalarına ilişkin esasları Üniversitelerarası
Kurulun da görüşlerini alarak tespit etmek olarak düzenlendiği, ayrıca Önlisans mezunları için, ilişkili lisans programlarında belirlenmiş kontenjanın yüzde onunu geçmeyecek şekilde Yükseköğretim Kurulu kararı ile her yıl dikey geçiş kontenjanı ayrılabildiği belirtilmiştir.
12. İdareye belli konularda takdir yetkisinin tanınması görevlerinin niteliği yönünden zorunludur. Ancak idareye yasalarla tanınan takdir yetkisi mutlak bir yetki değildir. İdare takdir yetkisini kullanırken yasanın koyduğu sınırlar içinde kalmalı ve eşitlik ilkesi çerçevesinde hareket etmeli; bu yetki çerçevesinde alınan kararlar objektif ve gerekçeli olmalıdır.
13. Somut olayda yasa koyucunun, dikey geçiş sınavına ilişkin esasların yürütülmesi ve kontenjan belirleme hususunda Yükseköğretim Kuruluna yetki verdiği, bu hususların mevzuatta açıkça yer aldığı, söz konusu yetkinin kullanımında YÖK’ün sübjektif verilere göre değil de genel geçer olmayan objektif verilere dayanarak karar verdiği ayrıca 2547 sayılı Kanun’un 7/ı maddesinde yer alan, yükseköğretim kurumlarına girişte fırsat eşitliği sağlayacak önlemleri almak görevi çerçevesinde kamu yararı amacıyla işlem yaptığı anlaşılmaktadır.
14. Bu çerçevede; yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri, idarenin cevabi yazısı ve tüm dosyanın
Kurumumuzca değerlendirilmesi neticesinde, başvuranın talebinin reddedilmesi yönündeki idari işlemin, idarenin takdir yetkisi çerçevesinde alınan karar uyarınca gerçekleştiği, bu yönüyle hukuka ve hakkaniyete uygun olduğu sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
15. İyi yönetim ilkelerine 28.03.2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde; İdarenin, başvurana verdiği gerekçeli cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğinin gösterilmediği, bu nedenle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup; idarenin bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.
16. Öte yandan, hukuki öngörülebilirliğin sağlanması bakımından, Yükseköğretim Kurulu Başkanlığına öğrencilerin çoğunu ilgilendiren düzenleyici işlemler hakkındaki kararların makul sürelerde alınması ve uygun kanallarda açık, net ve ulaşılabilir şekilde duyurulması konusunda özenli olması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
17. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca başvurunun Kurumumuz tarafından reddedilmesi hâlinde, durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. Buna göre; ilgili idarenin işlemine karşı dava açma süresinden varsa arta kalan sürede Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE,
Kararın Başvuran ile Yükseköğretim Kurulu Başkanlığına tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
/