|
ÖZET: Bu Danıştay kararında, başvuranın ceza infaz kurumundan nakil talebi, disiplin cezaları nedeniyle reddedilmiştir. Başvuran, ailesinin Diyarbakır’da yaşadığını ve ziyaretlerin zorluğunu dile getirerek, nakil talebinin keyfi disiplin cezalarından etkilendiğini iddia etmiştir. Ancak, 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un 54. maddesi gereğince, hükümlülerin kendi istekleriyle nakil talep edebilmeleri için “iyi hâl göstermeleri” ve “disiplin cezası almamış veya kaldırılmış olması” şartları aranmaktadır.
İdare tarafından yapılan incelemede, başvuranın çok sayıda kesinleşmiş ve infaz edilmemiş disiplin cezasının bulunduğu tespit edilmiştir. Bu durum, başvuranın nakil talebinin reddedilmesinde hukuka aykırılık bulunmadığını göstermektedir. Sonuç olarak, başvurunun reddi yönünde karar verilmiştir. Bu karar, ceza infaz kurumlarındaki disiplin uygulamalarının ve hükümlülerin haklarının korunmasına yönelik mevzuatın önemini vurgulamaktadır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2020/2800-S.20.4558
BAŞVURU NO : 2019/18238
KARAR TARİHİ : 24/02/2020
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : ADALET BAKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın nakil talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 17/10/2019
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran, İzmir 2 No’lu F Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu’nda barındırıldığını, ailesinin
Diyarbakır’da ikamet ettiğini, mesafenin fazla olması ve maddi olarak külfeti nedeniyle kendisini güçlükle ziyaret edebildiklerini, bu durumun kendisini ve ailesini olumsuz etkilediğini, yapmış olduğu nakil taleplerinin disiplin cezaları bulunması sebebiyle reddedildiğini, mevcut disiplin cezalarının tamamlanmasının 3-4 yılı bulduğunu, verilen cezaların bir kısmının keyfi olarak verildiğini iddia ederek, Diyarbakır’da durumuna uygun bir ceza infaz kurumuna naklinin gerçekleştirilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzca Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğü’nden bilgi ve belge talebinde bulunulmuş olup, anılan Müdürlükten gönderilen 21/12/2019 tarih ve … sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle; 2.1. 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un “Kendi İstekleri ile
Nakil” kenar başlıklı 54 üncü maddesinin (d) bendi ile 05/06/2015 tarihli ve 167 No’lu
Genelge’nin 15 inci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinde yer alan; “iyi hâl göstermeleri, disiplin cezası almamış veya kaldırılmış olması” hükmünün düzenlendiği, 2.2. Adı geçenin dosyasının tetkikinde; kaldırılmamış, infaz edilmemiş ve kesinleşmemiş disiplin cezalarının olduğu tespit edilmiş olup iyi hallilik kazanana kadar nakil talebinde bulunamayacağı, iyi halli olduktan sonra nakil talebinde bulunması halinde talebinin değerlendirileceği, 2.3. Adı geçenin barındırıldığı … Tipi Yüksek Güvenlikli Kapalı Ceza İnfaz Kurumunun kapasitesinin 368, mevcudunun 336 ve doluluk oranının %91 olduğu, 2.4. Nakil talebinde bulunduğu … Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunun kapasitesinin 1000, mevcudunun 1284, doluluk oranının %128, … Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunun kapasitesinin 1000, mevcudunun 1285, doluluk oranının %128, … Tipi Yüksek Güvenlikli
Kapalı Ceza İnfaz Kurumunun kapasitesinin 688, mevcudunun 819, doluluk oranının %119, 2.5. Hükümlülerin bulundukları kurumdan başka kurumlara nakledilebilmeleri, 5275 sayılı
Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un 54’üncü maddesi ile 05/06/2015
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
tarihli ve 167 No’lu Genelgenin 15 inci maddesinin ilgili fıkraları gereğince gitmek istedikleri kurumlardan durumlarına uygun en az üç yeri belirten dilekçe vermeleri gerektiğinin hüküm altına alındığı, 16/05/2019 tarihli ve … sayılı yazıda belirlenen dönemlerde gitmek istediği ceza infaz kurumlarını açıkça belirtir dilekçe vermeleri gerektiği, 2.6. Ülke genelinde, ceza infaz kurumlarında bulunan hükümlü ve tutukluların; hastalık, disiplin, güvenlik, özellikle toplu nakiller ve tutukluların mahkeme nedeniyle yapılan sevkleri sonucu, ceza infaz kurumlarının mevcudunun günaşırı değiştiği, 2.7. Hükümlülerin nakil taleplerinin Genel Müdürlüğe ulaştığı anda, talep edilen kurumların kapasitelerinin o günkü veriler göz önüne alınarak değerlendirildiği, hususları bildirilmiştir.
3. Şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla İzmir 2 Nolu F Tipi Yüksek
Güvenlikli Kapalı Ceza İnfaz Kurumu Müdürlüğü’nden de bilgi ve belge talep edilmiş olup, adı geçen Müdürlüğün 29/11/2019 tarihli ve … sayılı cevabi yazısında özetle; 3.1. Başvuranın, disiplin dosyasının incelenmesinden çok sayıda kesinleşmiş ve sırada bekleyen disiplin cezalarının olduğunun görüldüğü, bu bağlamda hükümlülerin kendi istekleriyle nakillerine ilişkin mevzuatta yer alan “iyi hâl göstermeleri, disiplin cezası almamış veya kaldırılmış olması” hükmüne uymadığının tespit edildiği, belirtilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Temel hak ve hürriyetlerin sınırlanması” başlıklı 13. maddesinde; “Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.” , 4.1. Anayasanın “Özel hayatın gizliliği” başlıklı 20. maddesinde “Herkes, özel hayatına ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına sahiptir. Özel hayatın ve aile hayatının gizliliğine dokunulamaz.” , 4.2. Anayasanın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74.
maddesinin 3. ve 4. fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu
Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler”, 5. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin “Özel ve aile hayatına saygı hakkı’’ başlıklı 8.
maddesinde; “1. Herkes özel ve aile hayatına, konutuna ve yazışmasına saygı gösterilmesi hakkına sahiptir.
2. Bu hakkın kullanılmasına bir kamu makamının müdahalesi, ancak müdahalenin yasayla öngörülmüş ve demokratik bir toplumda ulusal güvenlik, kamu güvenliği, ülkenin ekonomik refahı, düzenin korunması, suç işlenmesinin önlenmesi, sağlığın veya ahlakın veya başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması için gerekli bir tedbir olması durumunda söz konusu olabilir.’’ , 6. 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanunu’nun; 6.1. “İnfazda temel amaç” başlıklı 3. maddesinin 1. fıkrasında “Ceza ve güvenlik tedbirlerinin infazı ile ulaşılmak istenilen temel amaç, öncelikle genel ve özel önlemeyi sağlamak, bu maksatla hükümlünün yeniden suç işlemesini engelleyici etkenleri güçlendirmek, toplumu suça karşı korumak, hükümlünün; yeniden sosyalleşmesini teşvik etmek, üretken ve
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
kanunlara, nizamlara ve toplumsal kurallara saygılı, sorumluluk taşıyan bir yaşam biçimine uyumunu kolaylaştırmaktır.”, 6.2. “Hapis cezalarının infazında gözetilecek ilkeler” başlıklı 6. maddesinin 1. fıkrasının (c)
bendinde “Cezanın infazında hükümlünün iyileştirilmesi hususunda mümkün olan araç ve olanaklar kullanılır. Hükümlünün kanun, tüzük ve yönetmeliklerle tanınmış haklarının dokunulmazlığını sağlamak üzere cezanın infazında ve iyileştirme çabalarında kanunîlik ve hukuka uygunluk ilkeleri esas alınır…”; 6.3. “Disiplin cezasını gerektiren eylemlerin tekrarı, disiplin cezalarının infazı ve kaldırılması” başlıklı 48. maddesinde;
“…
(2) Bir eylemden dolayı verilen disiplin cezası kesinleştikten sonra bu cezanın kaldırılması için gerekli süre içinde yeniden disiplin cezasını gerektiren bir eylemde bulunan hükümlü hakkında, her defasında bir üst ceza uygulanır.
(3) Disiplin cezalarının infazı; a) Hücreye koyma cezasının infazına, infaz hâkiminin onayı ile başlanır. Hücreye koyma cezasına ilişkin diğer hükümler saklı kalmak üzere, kesinleşen disiplin cezalarının infazına derhâl başlanır. Birden fazla disiplin cezası verilmiş olması hâlinde, bu cezalar kesinleşme tarihleri sırasına göre ayrı ayrı infaz edilir. Bir cezanın infazı tamamlanmadan diğerinin infazına başlanmaz.
…
4) İnfaz edildiği tarihten itibaren disiplin cezasının kaldırılmasında ve iyi hâlin kazanılmasında
aşağıda belirtilen süreler esas alınır; a) Kınama cezası onbeş gün, b) Bazı etkinliklere katılmaktan alıkoyma cezası bir ay, c) Ücret karşılığı çalışılan işten yoksun bırakma cezası üç ay, d) Haberleşme veya iletişim araçlarından yoksun bırakma veya kısıtlama cezası üç ay, e) Ziyaretçi kabulünden yoksun bırakma cezası üç ay, f) Hücreye koyma cezası 44 üncü maddenin ikinci fıkrasındaki hâllerde altı ay, üçüncü fıkrasındaki hâllerde bir yıl, g) Hücre cezasına karşılık ziyaretçi kabulünden yoksun bırakma cezası, (f) bendinde belirtilen süre, Sonunda disiplin cezası almamak ve iyi hâlli olmak koşuluyla (a) ve (b) bentlerinde belirtilen cezalar kurum en üst amiri tarafından, diğer bentlerde belirtilen cezalar, kurumun en üst amirinin önerisi ve disiplin kurulu kararıyla kaldırılır.” 6.4. “Hükümlülerin nakilleri” başlıklı 53. maddesinde “Hükümlüler, kendi istekleri veya toplu sevk, disiplin, asayiş ve güvenlik, hastalık, eğitim, öğretim, suç ve yargılama yeri nedenleriyle başka bir kuruma nakledilebilirler.”; 6.5. “Kendi istekleri ile nakil’’ başlıklı 54. maddesine göre, “(1) Hükümlülerin kendi istekleri ile bulundukları kurumdan başka kurumlara nakledilebilmeleri için;
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
a) Gitmek istedikleri kurumlardan durumlarına uygun en az üç yeri belirten bir dilekçe vermeleri, b) Nakil giderlerini peşin olarak ödemeyi kabul etmeleri, c) Koşullu salıverilmelerine beş aydan az süre kalmamış olması, d) İyi hâl göstermeleri, disiplin cezası almamış veya kaldırılmış olması, e) İstekte bulunulan kurumda yer, kapsama gücü ve sınıfının uygun bulunması ve tutukevi olmaması, f) Mahkûmiyet sürelerine uygun hükümlülerin barındırıldığı bir kurum olması, g) Daha önce disiplin nedeniyle ayrılmak zorunda kaldıkları kurum olmaması, Gerekir…’’, düzenlemelerine yer verilmiştir.
7. Ceza İnfaz Kurumlarının Yönetimi İle Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı
Hakkında Tüzük’ün “Kendi istekleri ile nakil” başlıklı 165. maddesinde, 5275 sayılı
Kanununun 54. maddesinde hükümlülerin kendi istekleri ile nakilleri için aranan şartlar söz konusu Tüzük ile tekrar vurgulanmıştır.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
8. Başvuranın iddiaları, idarelerin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; tesis edilen işlemde hukuka aykırılık tespit edilemediğinden başvurunun reddi yönünde hazırlanan “Ret Kararı Önerisi” Kamu
Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden 9. Cezanın infazına ilişkin hususlar 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı
Hakkında Kanun ile düzenlenmiştir. Ceza ve güvenlik tedbirlerinin infazıyla ulaşılmak istenen temel amaç, Kanunun 3. maddesinde, “…öncelikle genel ve özel önlemeyi sağlamak, bu maksatla hükümlünün yeniden suç işlemesini engelleyici etkenleri güçlendirmek, toplumu suça karşı korumak, hükümlünün; yeniden sosyalleşmesini teşvik etmek, üretken ve kanunlara, nizamlara ve toplumsal kurallara saygılı, sorumluluk taşıyan bir yaşam biçimine uyumunu kolaylaştırmak…” olarak ifade edilmiştir. Bu düzenleme doğrultusunda Kanun koyucu, bir taraftan suçun karşılığı olan cezanın uygulanmasıyla benzer fiilleri engellemeyi hedeflemiş; diğer taraftan hükümlüyü topluma kazandırarak sosyal barışı tesis etmeyi amaçlamıştır.
10. Anılan Kanunun 53-58. maddelerinde ‘Hükümlülerin nakilleri’ başlığı altında, nakle ilişkin hükümler düzenlenmiş, 54. maddede yer alan “Kendi istekleri ile nakil” hükmü ile hükümlülerin nakil talep edebilmeleri için birtakım şartlar öngörülmüştür. Buna göre, hükümlülerin kendi istekleri ile nakillerinde “İyi hâl göstermeleri, disiplin cezası almamış veya kaldırılmış olması” gerekmektedir.
11. İdare tarafından gönderilen belgelerin ilgili mevzuat kapsamında incelenmesinden, ilgili mevzuatta hükümlülerin kendi istekleriyle nakillerinin sağlanması için “iyi hâl göstermeleri, disiplin cezası almamış veya kaldırılmış olması” hükmünün düzenlendiği, ancak başvuranın çok sayıda kesinleşmiş ve sırada bekleyen disiplin cezalarının olduğu, diğer bir ifadeyle kaldırılmamış ve infaz edilmemiş disiplin cezalarının bulunduğu tespit edildiğinden idarece nakil talebinin reddedilmesi işleminde hukuka aykırılık tespit edilmemiştir.
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 12. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 sayılı mükerrer Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6. maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; şikâyet başvurusunun inceleme ve araştırması kapsamında Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgeler bakımından idare tarafından süresi içerisinde işlem tesis edildiği; böylece “makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davranıldığı anlaşılmıştır.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
13. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21. Maddesinin 1. fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre, kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup
Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;
Kararın Başvurana ve Adalet Bakanlığı’na tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.