Disiplin cezası bulunan hükümlünün isteğe bağlı nakil talebi 5275 sayılı Kanun’un 54. maddesi kapsamında değerlendirilebilir mi (KDK)

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2021/10889-S.21.17513

BAŞVURU NO : 2021/9053

KARAR TARİHİ : 26/07/2021

RET KARARI ,TCKN:

BAŞVURUYA KONU İDARE : ADALET BAKANLIĞI

Başvuranın, ailesinin ikametine yakın bir ceza infaz kurumuna nakil

BAŞVURUNUN KONUSU :

talebi hakkındadır

BAŞVURU TARİHİ : 03/05/2021

I.BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Başvuran özetle; 5 yıla yakın süredir Balıkesir 1 No.lu T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda hükümlü olarak bulunmakta olduğunu, ailesinin Hakkari-Merkez’de ikamet ettiğini, iller arası mesafenin uzak ve ailesinin ekonomik durumunun yetersiz olması sebebiyle, bu süre içinde iki-üç defa görüşme gerçekleştirebildiklerini, iddia ve şikayetle; ailesine yakın Van F Tipi, Van Yüksek Güvenlikli, Ağrı Patnos

L Tipi, Bitlis-Ahlat T Tipi, Diyarbakır 1 ve 2 No.lu Yüksek Güvenlikli Ceza İnfaz Kurumlarından birine veya Adalet Bakanlığınca uygun görülecek ailesine yakın ceza infaz kurumlarından birine naklinin yapılması hususunda gereğini talep etmektedir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Adalet Bakanlığı Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğünün 28.06.2021 tarihli ve

sayılı cevabi yazısında özetle:

2.1. 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un “Kendi İstekleri ile Nakil” başlıklı 53 üncü maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinde, “İyi hâl göstermeleri, disiplin cezası almamış veya kaldırılmış olması” hükmünün yer aldığı; 2.2. 05.06.2015 tarihli ve 167 No’lu Genelgenin 5nci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinde, “İyi hâl göstermeleri, disiplin cezası almamış veya kaldırılmış olması” ayrıca; ikinci fıkrasında ise, “1 inci fıkranın

(e), (h), (ı) bentlerinde belirtilenler dışında kalan koşullara uymayan nakil istemlerine ait dilekçeler, gereksiz yazışmaları önlemek amacıyla, Cumhuriyet Başsavcılıklarınca değerlendirilerek uygun görülmediği takdirde reddedilecek ve ret kararı gerekçesi ile birlikte kendilerine tebliğ edilecektir.”, ifadelerine yer verildiği; 2.3. Bu kapsamda, adı geçen hükümlünün bilgi formu incelendiğinde, kaldırılmamış disiplin cezasının bulunduğu ve 21.06.2021 tarihi itibarıyla disiplin cezasını infaz etmeye başladığı, bu haliyle adı geçen hükümlünün, anılan mevzuat hükümleri doğrultusunda isteğe bağlı nakil talebinde bulunamayacağının anlaşıldığı, adı geçenin, söz konusu disiplin cezasını infaz ettikten sonra iyi halliliğini kazanması durumunda tekrardan isteğe bağlı nakil talebinde bulunması halinde talebinin değerlendirileceği; Açıklamalarına yer verilmiştir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın, 3.1. “Temel hak ve hürriyetlerin sınırlanması” başlıklı 13. maddesinde; “Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.”, 3.2. “Özel hayatın gizliliği” başlıklı 20. maddesinde; “Herkes, özel hayatına ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına sahiptir. Özel hayatın ve aile hayatının gizliliğine dokunulamaz.”, 3.3. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74. maddesinin ilgili fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet

Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler”, 4. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin, 4.1. “Özel ve aile hayatına saygı hakkı” başlıklı 8. maddesinde; “1. Herkes özel ve aile hayatına, konutuna ve yazışmasına saygı gösterilmesi hakkına sahiptir. 2. Bu hakkın kullanılmasına bir kamu makamının müdahalesi, ancak müdahalenin yasayla öngörülmüş ve demokratik bir toplumda ulusal güvenlik, kamu güvenliği, ülkenin ekonomik refahı, düzenin korunması, suç işlenmesinin önlenmesi, sağlığın veya ahlakın veya başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması için gerekli bir tedbir olması durumunda söz konusu olabilir.”, 5. 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un, 5.1. “İnfazda temel amaç” başlıklı 3. maddesinde;“Ceza ve güvenlik tedbirlerinin infazı ile ulaşılmak istenilen temel amaç, öncelikle genel ve özel önlemeyi sağlamak, bu maksatla hükümlünün yeniden suç işlemesini engelleyici etkenleri güçlendirmek, toplumu suça karşı korumak, hükümlünün; yeniden

sosyalleşmesini teşvik etmek, üretken ve kanunlara, nizamlara ve toplumsal kurallara saygılı, sorumluluk taşıyan bir yaşam biçimine uyumunu kolaylaştırmaktır.”, 5.2. “Hapis cezalarının infazında gözetilecek ilkeler” başlıklı 6. maddesinin ilgili fıkralarında; “(1)

Hapis cezalarının infaz rejimi, aşağıda gösterilen temel ilkelere dayalı olarak düzenlenir: a) Hükümlüler ceza infaz kurumlarında güvenli bir biçimde ve kaçmalarını önleyecek tedbirler alınarak düzen, güvenlik ve disiplin çerçevesinde tutulurlar. g) Hükümlünün infazın amacına uygun olarak kanun (…) ve yönetmeliklerin belirttiği hükümlere uyması zorunludur. h) Kanunlarda gösterilen tutum, davranış ve eylemler ile kurum düzenini ihlâl edenler hakkında Kanunda belirtilen disiplin cezaları uygulanır.

Cezalara, Kanunda belirtilen merciler, sürelerine uygun olarak hükmederler. Cezalara karşı savunma ve itirazlar da Kanunun gösterdiği mercilere yapılır.”, 5.3. “Disiplin cezalarının niteliği ve uygulama koşulları” başlıklı 37. maddesinde; (1) Hükümlü hakkında kurumda, düzenli bir yaşamın sürdürülmesi, güvenliğin ve disiplinin sağlanması bakımından kanun, (…) yönetmelikler ile idarenin uyulmasını emrettiği veya gerekli kıldığı davranış ve tutumları, kusurlu olarak ihlâl ettiğinde, eyleminin niteliği ile ağırlık derecesine göre Kanunda belirtilen disiplin cezaları uygulanır. …”, 5.4. “Disiplin cezaları ve tedbirleri” başlıklı 38. maddesinde; “(1) Çocuklar haricindeki hükümlüler hakkında uygulanabilecek disiplin cezaları ağırlık derecesine göre şunlardır: a) Kınama. b) Bazı etkinliklere katılmaktan alıkoyma. c) Ücret karşılığı çalışılan işten yoksun bırakma. d) Haberleşme veya iletişim araçlarından yoksun bırakma veya kısıtlama. e) Ziyaretçi kabulünden yoksun bırakma. f) Hücreye koyma. …”, 5.5. “Bazı etkinliklere katılmaktan alıkoyma” başlıklı 40. maddesinde, “(1) Bazı etkinliklere katılmaktan alıkoyma cezası, hükümlünün bir aydan üç aya kadar süreyle kurumun kültürel ve spor etkinliklerine katılmaktan yoksun bırakılmasıdır. …”, 5.6. “Disiplin cezasını gerektiren eylemlerin tekrarı, disiplin cezalarının infazı ve kaldırılması” başlıklı 48. maddesinin ilgili fıkralarında; “(1) (İptal: Anayasa Mahkemesinin 3/10/2013 tarihli ve E.:2013/28, K.:2013/106 sayılı Kararı ile.) (3) Disiplin cezalarının infazı; a) … Hücreye koyma ve odaya kapatma cezasına ilişkin diğer hükümler saklı kalmak üzere, kesinleşen disiplin cezalarının infazına derhâl başlanır.

…(4) İnfaz edildiği tarihten itibaren disiplin cezasının kaldırılmasında ve iyi hâlin kazanılmasında aşağıda belirtilen süreler esas alınır; … b) Bazı etkinliklere katılmaktan alıkoyma cezası bir ay, …Sonunda disiplin cezası almamak ve iyi hâlli olmak koşuluyla (a) ve (b) bentlerinde belirtilen cezalar kurum en üst amiri tarafından, diğer bentlerde belirtilen cezalar, kurumun en üst amirinin önerisi ve disiplin kurulu kararıyla kaldırılır. …”, 5.7. “Nakiller” başlıklı 53. maddesinde; “Hükümlüler, kendi istekleri veya toplu sevk, disiplin, asayiş ve güvenlik, hastalık, eğitim, öğretim, suç ve yargılama yeri nedenleriyle başka bir kuruma nakledilebilirler.”, 5.8. “Kendi istekleri ile nakil” başlıklı 54. maddesinde; “(1) Hükümlülerin kendi istekleri ile bulundukları kurumdan başka kurumlara nakledilebilmeleri için; a) Gitmek istedikleri kurumlardan durumlarına uygun

en az üç yeri belirten bir dilekçe vermeleri, b) Nakil giderlerini peşin olarak ödemeyi kabul etmeleri, c) (Değişik:14/4/2020-7242/30 md.) Ceza infaz kurumlarında bulunulması gereken sürenin üç aydan fazla olması, d) İyi hâl göstermeleri, disiplin cezası almamış veya kaldırılmış olması, e) İstekte bulunulan kurumda yer, kapsama gücü ve sınıfının uygun bulunması ve tutukevi olmaması, f) Mahkûmiyet sürelerine uygun hükümlülerin barındırıldığı bir kurum olması, g) Daha önce disiplin nedeniyle ayrılmak zorunda kaldıkları kurum olmaması, Gerekir. …”, 6. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5. maddesinde; “ (1) Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir. …”, 7. 29/3/2020 tarih ve 31083 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Ceza İnfaz Kurumlarının Yönetimi

İle Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Yönetmeliğin “Hükümlülerin nakillerinde dikkat edilecek hususlar” başlıklı 127. maddesinde; “(1) Hükümlülerin nakilleri 5275 sayılı Kanunun 53 ilâ 58 inci maddeleri hükümlerine göre gerçekleştirilir. …”, 8. Adalet Bakanlığının 05/06/2015 tarihinde kabul edilerek yürürlüğe konulan 167 sayılı Ceza İnfaz

Kurumlarının Tahsisi, Nakil İşlemleri ve Diğer Hükümler konulu Genelgenin “Hükümlülerin Kendi

İstekleri İle Nakilleri” başlıklı 15. maddesinde; “(l) Hükümlülerin kendi istekleri ile bulundukları kurumdan başka kurumlara nakledilebilmeleri için; …d) İyi hâl göstermeleri, disiplin cezası almamış veya kaldırılmış olması, …Gerekir. …”, Düzenlemelerine yer verilmiştir.

IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ

9. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde, başvurunun reddi yönünde hazırlanan öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden 10. Balıkesir 1 No.lu T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda hükümlü olarak bulunmakta olan başvuran özetle, ailesinin Hakkari-Merkez’de ikamet ettiğinden bahisle, Van, Ağrı Patnos, Bitlis-Ahlat veya

Diyarbakır’da bulunan veya ailesinin ikametine yakın ceza infaz kurumlarından birine naklinin yapılması hususunda gereğini talep etmektedir.

11. Ceza ve güvenlik tedbirlerinin infazına ilişkin usûl ve esaslar, 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik

Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun ile düzenlenmektedir. Ceza ve güvenlik tedbirlerinin infazıyla ulaşılmak istenen temel amaç, Kanunun 3. maddesinde, “…öncelikle genel ve özel önlemeyi sağlamak, bu maksatla hükümlünün yeniden suç işlemesini engelleyici etkenleri güçlendirmek, toplumu suça karşı korumak, hükümlünün; yeniden sosyalleşmesini teşvik etmek, üretken ve kanunlara, nizamlara ve toplumsal

kurallara saygılı, sorumluluk taşıyan bir yaşam biçimine uyumunu kolaylaştırmak…”, olarak ifade edilmiştir. Bu düzenleme doğrultusunda Kanun koyucu, bir taraftan suçun karşılığı olan cezanın uygulanmasıyla benzer fiilleri engellemeyi hedeflemiş; diğer taraftan hükümlüyü topluma kazandırarak sosyal barışı tesis etmeyi amaçlamıştır.

12. İnfaz hukukuna ilişkin disiplin suç ve cezalarına ise 5275 sayılı Kanunun sekizinci bölümünde yer verilmekte olup, bu çerçevede uygulanacak disiplin suç ve cezalarının amacı, mahiyeti, kapsamı, sınırları ve uygulanma koşulları Kanunun 37. maddesinde açıklığa kavuşturulmuştur. 5275 sayılı Kanun’un 37.

maddesine göre ceza infaz kurumunda düzenli bir yaşamın sürdürülmesi, güvenliğin ve disiplinin sağlanması bakımından kanun ve yönetmelikler ile idarenin uyulmasını emrettiği veya gerekli kıldığı davranış ve tutumları kusurlu olarak ihlal ettiğinde, eyleminin niteliği ile ağırlık derecesine göre, hükümlü hakkında Kanunda belirtilen disiplin cezaları uygulanacaktır (AYM, E.2013/6, K.2013/111, 10/10/2013).

13. Çocuklar haricindeki hükümlüler hakkında uygulanabilecek disiplin cezalarına 5275 sayılı Kanun’un 38. maddesinde tek tek sayılmak suretiyle yer verilmiş olup, “bazı etkinliklere katılmaktan alıkoyma” cezası Kanunun 40. maddesinde düzenlenmiştir. Söz konusu disiplin cezası ile hükümlüye, bir aydan üç aya kadar süreyle kurumun kültürel ve spor etkinliklerine katılmaktan yoksun bırakma cezası uygulanması öngörülmektedir. Disiplin cezalarının infazına ne zaman başlanacağı ve kaldırılmasına ilişkin düzenlemelere ise, Kanunun 48. maddesinde yer verilmiştir. Buna göre, hükümlüye “bazı etkinliklere katılmaktan alıkoyma” cezası verilmesi durumunda cezanın infazına, kesinleştiği tarihten itibaren başlanacak, infaz edildiği tarihten itibaren disiplin cezasının kaldırılmasında ve iyi hâlin kazanılmasında 1 aylık sürenin dolması beklenecektir.

14. “Hükümlülerin nakilleri” ile ilgili düzenlemelere ise 5275 sayılı Kanun’un dokuzuncu bölümünde yer verilmektedir. Buna göre hükümlülerin, kendi istekleri veya toplu sevk, disiplin, asayiş ve güvenlik, hastalık, eğitim, öğretim, suç ve yargılama yeri nedenleriyle başka bir kuruma nakledilebilmeleri mümkündür. Anılan Kanunun “Kendi istekleri ile nakil” başlıklı 54. maddesinde, hükümlülerin kendi istekleri ile bulundukları kurumdan başka kurumlara nakledilebilmeleri için öngörülen şartlar sıralanmıştır.

Anılan maddenin d) bendine göre, hükümlülerin kendi istekleri ile nakillerinde “İyi hâl göstermeleri, disiplin cezası almamış veya kaldırılmış olması” gerekmektedir. 167 sayılı Ceza İnfaz Kurumlarının

Tahsisi, Nakil İşlemleri ve Diğer Hükümler konulu Genelgenin “Hükümlülerin kendi istekleri ile nakilleri” başlıklı 15. maddesinde benzer bir düzenlemeye yer verilmiştir.

15. Başvuruya konu talebe ilişkin idarenin açıklamalarının, yukarıda yer verilen ilgili mevzuat hükümleri çerçevesinde incelenmesinden özetle, başvuranın 1 ay süre ile “bazı etkinliklere katılmaktan alıkoyma” cezası aldığı ve cezanın kesinleşerek 21.06.2021 tarihi itibarıyla infaz edilmeye başlandığı, cezanın süresinin 21.07.2021 tarihinde sona ereceği, bununla birlikte başvuranın iyi halli olma koşulunu ise

21.08.2021 tarihinde kazanabileceği anlaşılmakla, hâlihazırda kaldırılmamış disiplin cezası bulunan

başvuranın nakil talebinin bu aşamada reddi gerektiği kanaati ve sonucuna varılmıştır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme

16. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 sayılı mükerrer Resmi Gazetede yayımlanan Kamu

Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6. maddesinde yer verilmiş olup; idareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği anlaşılmıştır.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT

17. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre, kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Yukarıda açıklanan gerekçelerle, BAŞVURUNUN REDDİNE;

Kararın, başvurana ve Adalet Bakanlığı’na tebliğine; Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi