Disiplin cezası bulunan hükümlünün nakil talebi 5275 sayılı Kanun kapsamında değerlendirilebilir mi (KDK)

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2020/6264-S.20.9906

BAŞVURU NO : 2019/21735

KARAR TARİHİ : 17/04/2020

RET KARARI

BAŞVURUYA KONU İDARE : ADALET BAKANLIĞI

BAŞVURUNUN KONUSU : Başvurucunun, ailesinin ikametinde bulunan bir ceza infaz kurumuna nakil istemidir.

BAŞVURU TARİHİ : 09/12/2019

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Başvuran özetle, Kocaeli 1 No’lu T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu’nda barındırıldığını, %98 oranında engelli olan annesinin kendisinin ziyaret edemediğini, Adalet Bakanlığı Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğü nezdinde yapmış olduğu nakil taleplerinin kapasite doluluğu gerekçesi ile reddedildiğini beyan ederek; annesinin ikameti olan İzmir ilinde bulunan durumuna uygun bir ceza infaz kurumuna naklinin gerçekleştirilmesini Kurumumuzdan talep etmiştir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Adalet Bakanlığı Ceza ve

Tevkifevleri Genel Müdürlüğü’nden, 14/01/2020 tarih, sayılı yazımız ile bilgi ve belge talep edilmiş olup, Genel Müdürlüğün 10/04/2020 tarihli cevabi yazısında; 2.1. 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirleri Hakkında Kanun’un “Kendi istekleri ile nakil başlıklı” 54 üncü maddesinde; “(1) Hükümlülerin kendi istekleri ile bulundukları kurumdan başka kurumlara nakledilebilmeleri için; d) İyi hâl göstermeleri, disiplin cezası almamış veya kaldırılmış olması, gerekir.” hükümlerinin yer aldığı, 2.2. Bu kapsamda; hükümlü ‘ın infaz edilmemiş ve kaldırılmamış disiplin cezalarının bulunması nedeniyle bahsi geçen mevzuat hükümleri uyarınca, isteği üzerine başka kuruma naklinin uygun olmadığının anlaşıldığı, Bilgilerinin verildiği görülmüştür.

3. Şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Kocaeli 1 No’lu T Tipi Kapalı

Ceza İnfaz Kurumu Müdürlüğü’nden, 14/01/2020 tarih, sayılı yazımız ile bilgi ve belge talep edilmiş olup, adı geçen Müdürlüğün 28/01/2020 tarihli cevabi yazısında; 3.1. Başvurucunun, Bolu T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda önce Akhisar T Tipi Kapalı

Ceza İnfaz Kurumu’nda barındırıldığı, burada işlemiş olduğu dişi birden çok disiplin cezası verildiği, bu nedenle Akhisar T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu’ndan Bolu T Tipi Kapalı Ceza

İnfaz Kurumu’na nakil olduğu, 3.2. Başvuranın disiplin dosyasının tetkikinde, 24/04/2012 tarihinde İzmir 1 No’lu T Tipi

Kapalı Ceza İnfaz Kurumu’nda iken 09/07/2012 tarihinde disiplin nedeniyle Alanya L Tipi

Kapalı Ceza İnfaz Kurumu’na nakil olduğu, Kurumları Disiplin Kurulu Başkanlığı tarafından bir, Akhisar Disiplin Kurulu Başkanlığı tarafından yedi tane disiplin cezası verildiğinin görüldüğü, 3.3. Dolayısı ile başvuranın iyi halli olmadığından 167 nolu Genelgenin 15. Maddesine göre kendi isteği ile nakil talebinde bulunamayacağı ve aynı maddenin g bendi “daha önce disiplin nedeniyle ayrılmak zorunda kaldığı kurum olmaması” denildiğinden de tekrar İzmir 1 No’lu

T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu’na kendi isteği ile nakil olamayacağının anlaşıldığı, Bilgilerinin verildiği ve başvuran adına düzenlenmiş infazı devam eden disiplin cezası çizelgesinin cevabi yazıya eklendiği görülmüştür.

III. İLGİLİ MEVZUAT

4. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Temel hak ve hürriyetlerin sınırlanması” başlıklı 13. maddesinde; “Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.” 4.1.Anayasanın ‘‘Özel hayatın gizliliği’’ başlıklı 20. maddesinde ‘‘ Herkes, özel hayatına ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına sahiptir. Özel hayatın ve aile hayatının gizliliğine dokunulamaz.’’ , 4.2. Anayasanın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74. maddesinin 3. ve 4. fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu

Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler”, 5. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin ‘‘Özel ve aile hayatına saygı hakkı’’ başlıklı 8.

maddesinde; ‘‘1. Herkes özel ve aile hayatına, konutuna ve yazışmasına saygı gösterilmesi hakkına sahiptir. 2. Bu hakkın kullanılmasına bir kamu makamının müdahalesi, ancak müdahalenin yasayla öngörülmüş ve demokratik bir toplumda ulusal güvenlik, kamu güvenliği, ülkenin ekonomik refahı, düzenin korunması, suç işlenmesinin önlenmesi, sağlığın veya ahlakın veya başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması için gerekli bir tedbir olması durumunda söz konusu olabilir.’’ , 6. 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanunu’nun ‘‘İnfazda temel amaç’’ başlıklı 3. maddesinin 1. fıkrasında ‘‘Ceza ve güvenlik tedbirlerinin infazı ile ulaşılmak istenilen temel amaç, öncelikle genel ve özel önlemeyi sağlamak, bu maksatla hükümlünün yeniden suç işlemesini engelleyici etkenleri güçlendirmek, toplumu suça karşı korumak, hükümlünün; yeniden sosyalleşmesini teşvik etmek, üretken ve kanunlara, nizamlara ve toplumsal kurallara saygılı, sorumluluk taşıyan bir yaşam biçimine uyumunu kolaylaştırmaktır.’’, 6.1.‘‘Hapis cezalarının infazında gözetilecek ilkeler’’ başlıklı 6. maddesinin 1. fıkrasının ilgili bentlerinde ‘‘Hapis cezalarının infaz rejimi, aşağıda gösterilen temel ilkelere dayalı olarak düzenlenir: c) Cezanın infazında hükümlünün iyileştirilmesi hususunda mümkün olan araç ve olanaklar kullanılır. Hükümlünün kanun, tüzük ve yönetmeliklerle tanınmış haklarının dokunulmazlığını sağlamak üzere cezanın infazında ve iyileştirme çabalarında kanunîlik ve hukuka uygunluk ilkeleri esas alınır.

d) İyileştirmeye gereksinimleri olmadığı saptanan hükümlülere ilişkin infaz rejiminde, bu hükümlülerin kişilikleriyle orantılı bireyselleştirilmiş programlara yer verilmesine özen gösterilir ve bu hususlar yönetmeliklerde düzenlenir.

e) Cezanın infazında adalet esaslarına uygun hareket edilir. Bu maksatla ceza infaz kurumları kanun, tüzük ve yönetmeliklerin verdiği yetkilere dayanarak nitelikli elemanlarca denetlenir.

f) Ceza infaz kurumlarında hükümlülerin yaşam hakları ile beden ve ruh bütünlüklerini korumak üzere her türlü koruyucu tedbirin alınması zorunludur. ’’; 6.2. ‘‘Hükümlülerin nakilleri” başlıklı 53. maddesinde; “Hükümlüler, kendi istekleri veya toplu sevk, disiplin, asayiş ve güvenlik, hastalık, eğitim, öğretim, suç ve yargılama yeri nedenleriyle başka bir kuruma nakledilebilirler.”; 6.3. ‘‘Kendi istekleri ile nakil’’ başlıklı 54. maddesine göre, “ (1) Hükümlülerin kendi istekleri ile bulundukları kurumdan başka kurumlara nakledilebilmeleri için; a) Gitmek istedikleri kurumlardan durumlarına uygun en az üç yeri belirten bir dilekçe vermeleri, b) Nakil giderlerini peşin olarak ödemeyi kabul etmeleri, c) Koşullu salıverilmelerine beş aydan az süre kalmamış olması, d) İyi hâl göstermeleri, disiplin cezası almamış veya kaldırılmış olması, e) İstekte bulunulan kurumda yer, kapsama gücü ve sınıfının uygun bulunması ve tutukevi olmaması, f) Mahkûmiyet sürelerine uygun hükümlülerin barındırıldığı bir kurum olması, g) Daha önce disiplin nedeniyle ayrılmak zorunda kaldıkları kurum olmaması, Gerekir. Çocuk hükümlüler bakımından bu fıkranın (b) bendi uygulanmaz.’’, 7. Ceza İnfaz Kurumlarının Yönetimi İle Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı

Hakkında Tüzük’ün ‘‘Kendi istekleri ile nakil ’’ başlıklı 165. maddesinde, 5275 sayılı

Kanununun 54. maddesinde hükümlülerin kendi istekleri ile nakilleri için aranan şartlar söz konusu Tüzük ile tekrar vurgulanmıştır.

8. Adalet Bakanlığının 05/06/2015 tarihinde kabul edilerek yürürlüğe konulan 167 sayılı

‘‘Ceza İnfaz Kurumlarının Tahsisi, Nakil İşlemleri ve Diğer Hükümler’’ konulu

Genelgenin ‘‘Hükümlülerin Kendi İstekleri İle Nakilleri’’ başlıklı 15. maddesinde, Kanunun ve Tüzük’ün ‘‘Kendi istekleri ile nakil ’’ maddelerinde aranan şartlara ek olarak; d) iyi hal göstermeleri, disiplin cezası almamış veya kaldırılmış olması, g) Daha önce disiplin nedeniyle ayrılmak zorunda kaldıkları kurum olmaması, h) Talep ettikleri ceza infaz kurumunda kendileri, diğer hükümlüler ve kurum açısından güvenlik riski oluşturmaması, ı)Disiplin nedeniyle ayrıldıkları kurumlar hariç, talep ettikleri kurumlarda daha önce kalmış iseler, Bakanlıkça değerlendirilmek üzere; kendileri, diğer hükümlüler veya kurum açısından somut gerekçelerle güvenlik riski oluşturup oluşturmayacakları hususunda bu yer idare ve gözlem kurulunun taleple ilgili görüşünün alınmış olması, j) Bakanlık tarafından dönem itibariyle isteğe bağlı nakle kapatılmış olmaması, gerekir’’ ; Düzenlemelerine yer vermektedir.

IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ

9. İlgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvuru konusuna ilişkin başvurunun reddi yönünde hazırlanan “Ret Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 10.Başvurucu 1 numaralı paragrafta ayrıntılarına yer verilen başvurusunda; ailesinin ikameti yakınında bulunan bir kapalı ceza infaz kurumuna naklinin gerçekleştirilmesini talep etmektedir.

11. 5275 sayılı Kanunun 53-58. maddelerinde ‘Hükümlülerin nakilleri’ başlığı altında, nakile ilişkin hükümler düzenlenmiş, 54. maddede ‘Kendi istekleri ile nakil’, 55. maddede ‘Disiplin nedeniyle nakil’, 56. maddede ‘Zorunlu nedenlerle nakil’, 57. maddede ‘Hastalık nedeniyle nakil’ şartları düzenlenmiştir.

12. Hükümlülerin, 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun

‘‘Kendi istekleri ile nakil’’ başlığını taşıyan 54 üncü maddesi kapsamında talepte bulunabilmeleri için; maddede aranılan tüm koşullar ile birlikte “İyi hâl göstermeleri, disiplin cezası almamış veya kaldırılmış olması” koşulu aranmaktadır.

13. Adalet Bakanlığının 05/06/2015 tarihinde kabul edilerek yürürlüğe konulan 167 sayılı

Genelgenin ‘‘Hükümlülerin Kendi İstekleri İle Nakilleri’’ başlıklı 15. Maddesinde ise hükümlülerin kendi istekleri ile nakil talebinde bulunabilmeleri için ‘‘iyi hal göstermeleri, disiplin cezası almamış veya kaldırılmış olması ile Daha önce disiplin nedeniyle ayrılmak zorunda kaldıkları kurum olmaması” şartları düzenlenmiştir.

14. Somut olayda dosya kapsamı, ilgili idarelerin cevabı yazı ve ekleri içeriği ve yukarıda yer verilen yasal mevzuat kapsamında yapılan değerlendirme neticesinde; nakil isteminde bulunan başvuranın infaz edilmemiş ve kaldırılmamış disiplin cezalarının bulunduğu, başvuranın mevzuat kapsamında nakil isteminde bulunabilmesi için aranılan “ İyi hâl gösterme, disiplin cezası almamış veya kaldırılmış olması” koşulunu taşımadığı görülmekle; idarenin başvuranın nakil isteminin reddi yönündeki işlem tesisinde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilmemiştir.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 15. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar

Hakkında Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup, idareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği anlaşılmıştır.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT

16. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21. Maddesinin 1. fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre, kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre,

BAŞVURUNUN REDDİNE;

Kararın Başvurana ve Adalet Bakanlığı’na tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.

e-imzalıdır

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi