|
ÖZET: Bu Danıştay kararında, başvuranın disiplin cezasının iptali talebi incelenmiştir. Başvuran, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 125. maddesi kapsamında, amirine veya maiyetindekilere karşı küçük düşürücü fiil işlediği gerekçesiyle verilen kademe ilerlemesinin durdurulması cezasının hukuka aykırı olduğunu iddia etmiştir. İdare, disiplin cezasının verilmesinde usul ve esaslara uygun hareket edildiğini, geçmiş sicilin olumlu olmasının ceza indirimine yetmediğini belirtmiştir.
Kararda, disiplin cezalarının kamu hizmetlerinin düzenli yürütülmesi amacıyla verildiği, bu cezaların niteliği gereği diğer idari işlemlerden farklı olduğu vurgulanmıştır. Disiplin cezası vermeye yetkili organların karar süreçlerinin sıkı şekil şartlarına tabi olduğu ifade edilmiştir. Sonuç olarak, başvuranın disiplin cezasının hukuken yerinde olduğu ve aylıktan kesme cezasının kaldırılması talebinin reddedilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/10621-S.23.16973
BAŞVURU NO : 2023/3518
KARAR TARİHİ : 24/08/2023
RET KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : Elektrik Üretim Anonim Şirketi Genel Müdürlüğü (E.Ü.A.Ş)
BAŞVURUNUN KONUSU : Disiplin cezasının iptal edilmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 14/03/2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza yapılan başvuruda başvuran dilekçesinde özetle; “Türkiye Elektrik Üretim Anonim
Şirketinde sözleşmeli sağlık memuru olarak çalışmakta olduğunu, İnsan Kaynakları Daire Başkanlığı
Disiplin Kurulu tarafından 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 125/d maddesi gereği, kademe ilerlemesinin durdurulması cezası ile tecziye edildiğini, ancak 399 sayılı kanunun 44’ncü maddesine istinaden aylıktan kesme cezası verildiğini, daha önce disiplin cezası almadığı göz önünde bulundurularak bir alt ceza verilmesi gerekirken ilgili kanun hükmünün uygulanmadığını iddia ederek hakkında verilen disiplin cezasının iptal edilmesini” talep etmiştir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Başvuruya konu iddialar hakkında bilgi-belge talebimize istinaden Elektrik Üretim Anonim
Şirketi Genel Müdürlüğünün 17/05/2023 tarihli ve E- – – sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle;
2.1. Başvuran hakkında tesis edilen işlemler incelendiğine; 657 Sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun
“Disiplin amiri ve disiplin cezaları” başlığı altında düzenlenen 124. maddesinin 2. fıkrası; “Kamu hizmetlerinin gereği gibi yürütülmesini sağlamak amacı ile kanunların, tüzüklerin ve yönetmeliklerin
Devlet memuru olarak emrettiği ödevleri yurt içinde veya dışında yerine getirmeyenlere, uyulmasını zorunlu kıldığı hususları yapmayanlara, yasakladığı işleri yapanlara durumun niteliğine ve ağırlık derecesine göre 125 inci maddede sıralanan disiplin cezalarından birisi verilir.” hükmünün düzenlendiğini,
2.2. Kanun’un “Disiplin cezalarının çeşitleri ile ceza uygulanacak fiil ve haller” başlığı altında düzenlenen 125. maddesinde “Devlet memurlarına verilecek disiplin cezaları ile her bir disiplin cezasını gerektiren fiil ve haller şunlardır:” denilerek, alt fıkralarda cezaların tanımlandığı ve cezayı gerektiren hallerin sayıldığı, Kademe ilerlemesinin durdurulması cezasının Kanun’un 125. maddenin D bendinde “Fiilin ağırlık derecesine göre memurun, bulunduğu kademede ilerlemesinin 1 – 3 yıl durdurulmasıdır.” şeklinde tanımlanmıştır. Maddenin devamında; “Kademe ilerlemesinin durdurulması cezasını gerektiren fiil ve haller şunlardır; … l) Amirine, maiyetindekilere, iş arkadaşları veya iş sahiplerine hakarette bulunmak veya bunları tehdit etmek,” şeklindeki hükmü ile “Yukarıda sayılan ve disiplin cezası verilmesini gerektiren fiil ve hallere nitelik ve ağırlıkları itibariyle benzer eylemlerde bulunanlara da aynı neviden disiplin cezaları verilir.” hükmünü içermektedir. Konuya ilişkin Muhakkik raporunda Kanun’un 125. maddesinin D bendinin (l) fıkrasında belirtilen eylemi işlediği tespit edildiğinden, Disiplin Kurulu kararı da alınarak . bu hüküm kapsamında disiplin cezası verildiği,
2.3. Şikayet başvurusuna konu olayda şikayetçinin daha önce disiplin cezası almadığı göz önünde bulundurularak bir alt ceza verilmesi gerekirken ilgili kanun maddesinin uygulanmadığı iddia edilmiştir. Kanunun 125. maddesinin alt benlerinde düzenlenen “Geçmiş hizmetleri sırasındaki çalışmaları olumlu olan ve ödül veya başarı belgesi alan memurlar için verilecek cezalarda bir derece hafif olanı uygulanabilir.” hükmünden de anlaşılacağı üzere; madde de bahsedilen indirim için iki şartın birlikte gerçekleşmiş olması aranmakta, dolayısıyla hem geçmiş sicillerinin olumlu olması hem de ödül ve başarı belgesi olması gerektiği, Bununla birlikte anılan hükmün emredici hüküm olmadığı, düzenlemede
“uygulanabilir” denilerek uygulanıp uygulanmayacağının İdarenin takdirine bırakıldığının açık olduğu, 2.4. Diğer taraftan Kanun’un “Cezai kovuşturma ile disiplin kovuşturmasının bir arada yürütülmesi” başlığı altında düzenlenen 131. maddesinde; “Aynı olaydan dolayı memur hakkında ceza mahkemesinde kovuşturmaya başlanmış olması, disiplin kovuşturmasını geciktiremez. Memurun ceza kanununa göre mahkum olması veya olmaması halleri, ayrıca disiplin cezasının uygulanmasına engel olamaz.” hükmünü düzenlemekte olup, tarafından iş arkadaşına “aşağılık sürtük” ibaresi kullanıldığı muhakkik raporunda tespit edildiği, Yargıtay kararlarına göre hem “aşağılık” kelimesi hakaret sayılmış (Yargıtay 4. Ceza Dairesinin ve Yargıtay 18. Ceza Dairesinin kararları), hem de “sürtük “kelimesinin kullanılması hakaret sayılmıştır (Yargıtay 4. Ceza Dairesinin Kararı).
2.5. Dolayısıyla tarafından işlenen ve disiplin cezasına konu fiil, Ceza Kanunu kapsamında da suç sayılan bir fiil olmakla, fiilin ağırlığı karşısında verilen cezanın da bu oranda olduğu ve en önemlisi yapılan eyleme 657 Sayılı Devlet Memurları Kanunu’nda düzenlenen disiplin cezanın uygulandığı, cezanın kanuna ve idare hukukunun temel ilkelerine uygun olduğu, kamu görevinin gereği gibi sürdürülmesi ve kamu düzeninin sağlanması ile çalışma barışı ve huzuru için gerekli olduğu düşünüldüğünde, uygulanan yaptırımda hukuka aykırı bir hususun bulunmadığı, 2.6. Müşavirlik kayıtlarında bu konuya ilişkin açmış olduğu bir davanın bulunmadığı” açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde, “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği
Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri inceler…”
4. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında, “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”
5. 14/7/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun;
5.1. “Devlet memurlarının görev ve sorumlulukları” başlıklı 11 inci maddesinde, “Devlet memurları kanun ve diğer mevzuatta belirtilen esaslara uymakla ve amirler tarafından verilen görevleri yerine getirmekle yükümlü ve görevlerinin iyi ve doğru yürütülmesinden amirlerine karşı sorumludurlar.”,
5.2. Disiplin amiri ve disiplin cezaları başlıklı 124 üncü maddesinde; “Disiplin amirleri; kurumların kuruluş ve görev özellikleri dikkate alınarak Devlet Personel Başkanlığı’nın görüşüne dayanılarak özel yönetmeliklerinde tayin ve tesbit edilecek amirlerdir. (Değişik: 12/5/1982 – 2670/30 md.) Kamu hizmetlerinin gereği gibi yürütülmesini sağlamak amacı ile kanunların, Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin ve yönetmeliklerin Devlet memuru olarak emrettiği ödevleri yurt içinde veya dışında yerine getirmeyenlere, uyulmasını zorunlu kıldığı hususları yapmayanlara, yasakladığı işleri yapanlara durumun niteliğine ve ağırlık derecesine göre 125 inci maddede sıralanan disiplin cezalarından birisi verilir.
5.3. “Disiplin cezalarının çeşitleri ile ceza uygulanacak fiil ve haller” başlıklı 125 inci maddesinde, “Devlet memurlarına verilecek disiplin cezaları ile her bir disiplin cezasını gerektiren fiil ve haller şunlardır:…
C – Aylıktan kesme : Memurun, brüt aylığından 1/30 – 1/8 arasında kesinti yapılmasıdır. Aylıktan kesme
cezasını gerektiren fiil ve haller şunlardır:
a) Kasıtlı olarak; verilen emir ve görevleri tam ve zamanında yapmamak, görev mahallinde kurumlarca belirlenen usul ve esasları yerine getirmemek, görevle ilgili resmi belge, araç ve gereçleri korumamak, bakımını yapmamak, hor kullanmak, b) Özürsüz olarak bir veya iki gün göreve gelmemek, c) Devlete ait resmi belge, araç, gereç ve benzerlerini özel menfaat sağlamak için kullanmak, d) Görevle ilgili konularda yükümlü olduğu kişilere yalan ve yanlış beyanda bulunmak, e) Görev sırasında amirine sözle saygısızlık etmek, f) Görev yeri sınırları içerisinde her hangi bir yerin toplantı, tören ve benzeri amaçlarla izinsiz olarak kullanılmasına yardımcı olmak, g) (Mülga: 13/2/2011 – 6111/111 md.)
h) (Mülga: 13/2/2011 – 6111/111 md.)
ı) Hizmet içinde Devlet memurunun itibar ve güven duygusunu sarsacak nitelikte davranışlarda bulunmak
D – Kademe ilerlemesinin durdurulması: Fiilin ağırlık derecesine göre memurun, bulunduğu kademede ilerlemesinin 1 – 3 yıl durdurulmasıdır. Kademe ilerlemesinin durdurulması cezasını gerektiren fiil ve
haller şunlardır:
a) Göreve sarhoş gelmek, görev yerinde alkollü içki içmek, b) Özürsüz ve kesintisiz 3 – 9 gün göreve gelmemek, c) Görevi ile ilgili olarak her ne şekilde olursa olsun çıkar sağlamak, d) Amirine veya maiyetindekilere karşı küçük düşürücü veya aşağılayıcı fiil ve hareketler yapmak,
5.4. “Disiplin cezası vermeye yetkili amir ve kurullar” başlıklı 126 ıncı maddesinin birinci fıkrasında, “ Uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezaları disiplin amirleri tarafından; kademe ilerlemesinin durdurulması cezası, memurun bağlı olduğu kurumdaki disiplin kurulunun kararı alındıktan sonra, atamaya yetkili amirler il disiplin kurullarının kararlarına dayanan hallerde Valiler tarafından verilir.”,
5.5. “Zamanaşımı” başlıklı 127 inci maddesinde, “Bu Kanunun 125 inci maddesinde sayılan fiil ve halleri işleyenler hakkında, bu fiil ve hallerin işlendiğinin öğrenildiği tarihten itibaren; a) Uyarma, kınama, aylıktan kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulması cezalarında bir ay içinde disiplin soruşturmasına, b) Memurluktan çıkarma cezasında altı ay içinde disiplin kovuşturmasına, Başlanmadığı takdirde disiplin cezası verme yetkisi zamanaşımına uğrar.
Disiplin cezasını gerektiren fiil ve hallerin işlendiği tarihten itibaren nihayet iki yıl içinde disiplin cezası verilmediği takdirde ceza verme yetkisi zamanaşımına uğrar.”,
5.6. “Savunma hakkı” başlıklı 130 uncu maddesinde, “Devlet memuru hakkında savunması alınmadan disiplin cezası verilemez. Soruşturmayı yapanın veya yetkili disiplin kurulunun 7 günden az olmamak üzere verdiği süre içinde veya belirtilen bir tarihte savunmasını yapmayan memur, savunma hakkından vazgeçmiş sayılır.”,
5.7. “İtiraz” başlıklı 135 inci maddesinde, “Disiplin amirleri tarafından verilen uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezalarına karşı disiplin kuruluna, kademe ilerlemesinin durdurulması cezasına karşı yüksek disiplin kuruluna itiraz edilebilir. İtirazda süre, kararın ilgiliye tebliği tarihinden itibaren yedi gündür. Süresi içinde itiraz edilmeyen disiplin cezaları kesinleşir. İtiraz mercileri, itiraz dilekçesi ile karar ve eklerinin kendilerine intikalinden itibaren otuz gün içinde kararlarını vermek zorundadır. İtirazın kabulü hâlinde, disiplin amirleri kararı gözden geçirerek verilen cezayı hafifletebilir veya tamamen kaldırabilirler.”,
6. 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin,
6.1. Disiplin başlıklı 44 üncü maddesinde; “(İptal: Ana.Mah.’nin 4/4/1991 tarih ve E. 1990/12, K.1991/7 sayılı Kararıyla; yeniden düzenleme: 5/2/1992 – 3771/7 md.) Teşebbüs veya bağlı ortaklıklardaki hizmetlerin gereği gibi yürütülmesini sağlamak amacıyla sözleşmeli personelin görevleri ile ilgili kusurlu hareketleri, iş yerinde veya dışında teşebbüs ve bağlı ortaklıkla ilgili mevzuata aykırı davranışları nedeniyle kademe ilerlemesinin durdurulması hariç verilmesi gereken disiplin cezaları ile disiplin cezası vermeye yetkili merciler ve disiplin kurulları hakkında bu Kanun Hükmünde Kararnamede hüküm bulunmayan hallerde teşebbüs veya bağlı ortaklık memurlarının tabi olduğu hükümler uygulanır. Ancak, kademe ilerlemesinin durdurulması cezasını gerektiren fiiller için sözleşme ücretinden kesme cezası, aylıktan kesme cezası esaslarına göre uygulanır.” hükümlerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
/
7. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın talebinin reddi yönünde öneri, Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
8. 1 numaralı paragrafta da ayrıntılı belirtildiği üzere başvuran, tarafına verilen disiplin cezasının kaldırılmasını talep etmektedir.
9. Bilindiği üzere, disiplin cezaları, gerek yargı kararlarında gerekse doktrinde belirtildiği gibi kamu hizmetlerinin gereği gibi yürütülmesini sağlamak amacıyla; kanunların, Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin ve yönetmeliklerin emrettiği ödevleri yerine getirmeyen, uyulmasını zorunlu kıldığı hususlara uymayan ve yasakladığı işleri yapan devlet memurlarına durumun niteliğine ve ağırlık derecesine göre verilen cezalardır. Kamu hizmetinin belli bir düzen içerisinde yürütülmesi için gerekli önlemlerden olan disiplin cezaları, niteliği gereği öteki idari işlemlerden farklıdır. Disiplin cezası vermeye yetkili organlar, bu organların oluşumu, çalışma usulü, karar oluşturması, bu kararlara itiraz ve bütün bu sürecin her aşaması için öngörülen süre koşulları ile disiplin cezası işlemi sıkı şekil şartına bağlı olarak uygulanmalıdır.
10. Bu açıdan, başvuruya konu disiplin cezalarına ilişkin sunulan bilgi ve belgelerde, söz konusu disiplin soruşturma süreçlerinde yürütülen iş ve işlemlerin, zamanaşımı süreleri, usulüne uygun savunma alınması, itiraz süreci, ceza vermeye yetkili makam gibi usulü işlemler açısından ilgili mevzuat hükümlerine uygun olduğu değerlendirilmiştir.
11. Başvuranın, Antalya ve Yöresi HES İşletme Müdürlüğünde 399 sayılı KHK’ya tabi olarak sözleşmeli sağlık memuru olarak çalıştığı, 27/12/2022 tarihinde mesai arkadaşı tarafından verilen şikayet dilekçesi ile sübuta eren ve 657 sayılı Devlet Memurları kanunu 125/D maddesinde yer verilen “Amirine veya maiyetindekilere karşı küçük düşürücü veya aşağılayıcı fiil ve hareketler yapmak,” disiplin suçunu işlediği, ilgili disiplin amiri tarafından da Disiplin Kuruluna kademe ilerlemesinin durdurulması cezasının önerildiği, Kurum Disiplin Kurulunca 20/02/2023 tarihli ve 1-1 sayılı toplantısında söz konusu disiplin cezası önerisinin görüşüldüğü ve ilgilinin eylemine uyan kademe ilerlemesinin durdurulması cezası ile tecziye edildiği, ancak 399 sayılı KHK’nın 44 üncü maddesinde zikredilen ;“Teşebbüs veya bağlı ortaklıklardaki hizmetlerin gereği gibi yürütülmesini sağlamak amacıyla sözleşmeli personelin görevleri ile ilgili kusurlu hareketleri, iş yerinde veya dışında teşebbüs ve bağlı ortaklıkla ilgili mevzuata aykırı davranışları nedeniyle kademe ilerlemesinin durdurulması hariç verilmesi gereken disiplin cezaları ile disiplin cezası vermeye yetkili merciler ve disiplin kurulları hakkında bu Kanun Hükmünde Kararnamede hüküm bulunmayan hallerde teşebbüs veya bağlı ortaklık memurlarının tabi olduğu hükümler uygulanır.
Ancak, kademe ilerlemesinin durdurulması cezasını gerektiren fiiller için sözleşme ücretinden kesme cezası, aylıktan kesme cezası esaslarına göre uygulanır.” hükmüne istinaden 30/1 oranında aylıktan kesme cezasının uygulandığı, şeklindeki hükmün somut olayda sübuta erdiği tespit edilmiş olup, söz konusu disiplin cezasında hukuka aykırılığın bulunmadığı kanaatine varılmıştır.
12. Yukarı anlatılan hususlar, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvuran hakkında yürütülen soruşturma sonucunda verilen disiplin cezasının usul ve esas açısından hukuken yerinde olduğu anlaşıldığından verilen aylıktan kesme cezasının kaldırılması yönündeki talebin reddi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
13. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; idarenin, şikâyetçiye verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup, idareden bundan böyle bu ilkeye de uyması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
14. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Kararın başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Antalya İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre; BAŞVURUNUN REDDİNE,
Bu kararın BAŞVURANA ve ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş. GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi