|
ÖZET: Bu Danıştay kararı, başvuranın disiplin cezasının iptali talebini incelemektedir. Başvuran, uyarma cezasının verilmesinde zamanaşımı süresine uyulmadığını ve dolayısıyla cezanın yetkisiz olduğunu savunmuştur. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 125. maddesi uyarınca, disiplin cezası verilmesi için fiilin öğrenildiği tarihten itibaren bir ay içinde soruşturma başlatılması gerekmektedir. Başvuranın dilekçesi 12/05/2022 tarihinde verilmiş, ancak soruşturma 14/06/2022’de başlatılmıştır. Bu durum, mevzuatta belirtilen zamanaşımı süresinin ihlal edildiğini göstermektedir.
İdare hukukunda zaman yönünden yetkisiz işlem, belirli bir zaman dilimi içinde yapılmayan işlemler için geçerlidir. Bu bağlamda, disiplin cezasının verilmesi için gerekli olan süre aşılmıştır. Dolayısıyla, yapılan disiplin işleminin iptal edilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. Karar, başvuranın haklarının korunması ve hukukun üstünlüğü ilkesinin sağlanması açısından önem taşımaktadır. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/5360-S.23.8812
BAŞVURU NO : 2022/19180
KARAR TARİHİ : 26/04/2023
TAVSİYE KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : ENERJİ VE TABİİ KAYNAKLAR BAKANLIĞI
Uyarma cezasının iptali hakkındadır.
BAŞVURUNUN KONUSU :
BAŞVURU TARİHİ : 22/12/2022
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran, ilgili uyarma cezasının disiplin amiri dışında bir kişi tarafından verildiğini ve disiplin cezası verilirken ihbar görevinin, şikayet hakkının, iddia ve savunma dokunulmazlığının dikkate alınmadığını, soruşturma yapan kişi tarafından ceza verildiğini ve bunun tarafsızlık ilkesine aykırı olduğunu, soruşturmanın 6 ay içinde bitirilmediğini ve 15 gün içinde de karar verilmediğini, kararın gerekçeli olmadığını, idare tarafından savunma hakkını güçleştirecek derecede fazla eleştirel davranıldığını, disiplin cezasının iptalini, mesela görev yeri değişikliğindeki hizmet gereğini gösterir belge/bilgi gibi dilekçelerindeki bilgi edinme isteklerinin karşılanması talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı tarafından gönderilen 17/01/2023 tarih ve sayılı yazı ve eklerinde; Başvuranın 12/05/2022 tarihinde İşletmesi
Genel Müdürlüğüne dilekçe verdiği, bunun üzerine dilekçede yer verilen ifadeler nedeni ile Teftiş Kurulu
Başkanlığı tarafından 14/06/2022 tarihinde makam oluru ile soruşturma yapıldığı, yapılan soruşturma neticesinde Uyarma cezası verildiği ve ilgili cezanın da disiplin amiri tarafından verildiği, ilgilinin kuruma verdiği dilekçede laubali bir üslup kullandığı kaba ve nezaket dışı kelimeler ile Kurumu ve Kurum dışı çalışanı itibarsızlaştırmaya yönelik ifadeler kullandığı bu tür bir davranışın personelden beklenen bir davranış olmadığı bu nedenle de kabul edilebilir olmadığı, başvurandan savunma istendiğini ancak başvuran tarafından savunmanın da gönderilmediği belirtilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının;
“Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.” ,
4. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı
5 inci maddesinin birinci fıkrası; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü
eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” ,
6. Devlet Memurları Kanunun “Disiplin cezalarının çeşitleri ile ceza uygulanacak fiil ve haller” başlıklı 125 inci maddesinde “A – Uyarma : Memura, görevinde ve davranışlarında daha dikkatli olması gerektiğinin yazı ile bildirilmesidir. Uyarma cezasını gerektiren fiil ve haller şunlardır: a) Verilen emir ve görevlerin tam ve zamanında yapılmasında, görev mahallinde kurumlarca belirlenen usul ve esasların yerine getirilmesinde, görevle ilgili resmi belge, araç ve gereçlerin korunması, kullanılması ve bakımında kayıtsızlık göstermek veya düzensiz davranmak, b) Özürsüz veya izinsiz olarak göreve geç gelmek, erken ayrılmak, görev mahallini terketmek, c) Kurumca belirlenen tasarruf tedbirlerine riayet etmemek, d)
Usulsüz müracaat veya şikayette bulunmak, e) Devlet memuru vakarına yakışmayan tutum ve davranışta bulunmak, f) Görevine veya iş sahiplerine karşı kayıtsızlık göstermek veya ilgisiz kalmak, g) Belirlenen kılık ve kıyafet hükümlerine aykırı davranmak, h) Görevin işbirliği içinde yapılması ilkesine aykırı davranışlarda bulunmak.”
“Zamanaşımı” başlıklı 125 inci maddesinde “Bu Kanunun 125 inci maddesinde sayılan fiil ve halleri işleyenler hakkında, bu fiil ve hallerin işlendiğinin öğrenildiği tarihten itibaren; a) Uyarma, kınama, aylıktan kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulması cezalarında bir ay içinde disiplin soruşturmasına, b)
Memurluktan çıkarma cezasında altı ay içinde disiplin kovuşturmasına, Başlanmadığı takdirde disiplin cezası verme yetkisi zamanaşımına uğrar. Disiplin cezasını gerektiren fiil ve hallerin işlendiği tarihten itibaren nihayet iki yıl içinde disiplin cezası verilmediği takdirde ceza verme yetkisi zamanaşımına uğrar.”
“Disiplin cezası vermeye yetkili amir ve kurullar” başlıklı 126 ncı maddesinde “Uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezaları disiplin amirleri tarafından; kademe ilerlemesinin durdurulması cezası, memurun bağlı olduğu kurumdaki disiplin kurulunun kararı alındıktan sonra, atamaya yetkili amirler il disiplin kurullarının kararlarına dayanan hallerde Valiler tarafından verilir.”
“Karar süresi” başlıklı 128 inci maddesinde “Disiplin amirleri uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezalarını soruşturmanın tamamlandığı günden itibaren 15 gün içinde vermek zorundadırlar”
“Disiplin kurulları ve disiplin amirleri” başlıklı 134 üncü maddesinde “ Disiplin ve soruşturma işlerinde kanunlarla verilen görevleri yapmak üzere Kurum merkezinde bir Yüksek Disiplin Kurulu ile her ilde, bölge esasına göre çalışan kuruluşlarda bölge merkezinde ve kurum merkezinde ayrıca Milli Eğitim müdürlüklerinde birer Disiplin Kurulu bulunur.(2) (Değişik: 12/2/1982 – 2670/38 md.) Bu kurulların kuruluş, üyelerinin görev süresi, görüşme ve karar usulü, hangi memurlar hakkında karar verebilecekleri ve disiplin amirlerinin tayin ve tespitinde uygulanacak esaslar ile bunların yetki ve sorumlulukları gibi hususlar Cumhurbaşkanınca çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.(3)”
Hükümleri mevcuttur.
IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
7. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde hazırlanan “Tavsiye Karar Önerisi”
Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
8. Başvuran, hakkında verilen disiplin cezasının iptalini talep etmektedir.
9. İdarenin göndermiş olduğu belgelerden ve soruşturma dosyasından başvuran ile idare arasında imzalanan sözleşmede eksiklik bulunduğundan bahisle idareye dilekçe verdiği ilgili dilekçede eleştiri sınırlarını aşarak kaba ve saygısız bir üslup kullanması nedeniyle de Devlet Memurları Kanunun 125/A – e maddesi gereğince “Devlet memuru vakarına yakışmayan tutum ve davranışta bulunmak” sebebiyle uyarma cezası verildiği anlaşılmıştır.
10. Söz konusu fiilin işlendiğinin öğrenildiği tarihin 12/05/2022 olduğu, 14/06/2022 tarihinde Başmüfettiş ile müfettiş yardımcısı ’ ye soruşturma izni verildiği, 18/10/2022 tarihinde ise soruşturmanın tamamlandığı, 01/07/2022 tarihinde başvurandan savunmasının istendiği, 10/11/2022 tarihinde de disiplin amiri tarafından disiplin cezasının verildiği görülmüştür. Bu bilgilerle birlikte ilgili disiplin cezasının yetki, şekil, sebep, maksat ve konu yönlerinden uygun olup olmadığının değerlendirilmesi gerekmektedir.
11. Başvuran hakkında Uyarma cezasının Daire Başkanı tarafından verildiği disiplin amiri olması nedeni ile kişi bakımından yetkisizlik tespit edilmediği, ayrıca başvuranın iddia ettiği gibi soruşturma yapan kişi ile ceza veren kişinin aynı olmadığı, başvuranın savunmasının alındığı görülmüştür. Ancak 657 sayılı
Devlet Memurları Kanunun “zamanaşımı” başlıklı 125 inci maddesinde uyarma cezasında fiil ve hallerin işlendiğinin öğrenildiği tarihten itibaren bir ay içinde disiplin soruşturmasına başlanılmadığı takdirde ceza verme yetkisinin zamanaşımına uğrayacağının düzenlendiği görülmektedir. Başvuranın disiplin soruşturmasına konu dilekçeyi 12/05/2022 tarihinde verdiği ve dolayısıyla ilgili fiilin işlendiğinin öğrenildiği tarihin de 12/05/2022 olduğu ancak soruşturmaya 14/06/2022 tarihinde başlanıldığı bu nedenle mevzuatta yer düzenlenen bir aylık soruşturma zamanaşımı süresine uyulmadığı görülmüştür.
12. İdare hukukunda yetkisiz işlem kişi, yer ve zaman olmak üzere üç şekilde vukuu bulabilmektedir.
Zaman bakımından yetkisiz işlem, bir işlemin belli bir zaman dilimi içinde yapılmadığı takdirde zamanaşımına uğrayacağının mevzuatta açıkça belirtildiği durumlarda da oluşabilmektedir. Devlet
Memurları Kanunun ilgili maddesinde de uyarma cezasında ilgili fiilin öğrenildiği tarihten itibaren 1 ay içinde soruşturmaya başlanmadığı takdirde ceza verme yetkisinin zamanaşımına uğrayacağının açıkça düzenlendiği, dolaysıyla soruşturma yapılmış olsa bile ceza verme işleminin zaman yönünden yetkisiz olacağı düzenlenmiştir.
13. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde idare tarafından yapılan işlemde zaman yönünden yetkisiz işlem tesis edildiği anlaşıldığından ilgili disiplin işleminin iptal edilmesi gerektiği anlaşılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
14. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi
Yönetim İlkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde de yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; söz konusu ilkelere aykırı davranıldığına ilişkin herhangi bir hususa rastlanmamıştır.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
15. 6328 sayılı Kanunun 21. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca tavsiye kararı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye başlayacak olup, ilgili idarenin eylem ve işlemlerine karşı (varsa) dava açma süresinden arta kalan sürede Manisa İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜNE,
İlgili disiplin işleminin zaman yönünden yetkisiz olması ve 657 sayılı kanunun 125 inci maddesine aykırı olması nedeniyle disiplin cezasının iptali yönünde ENERJİ VE TABİİ KAYNAKLAR BAKANLIĞINA
TAVSİYEDE BULUNULMASINA;
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, Enerji ve
Tabii Kaynaklar Bakanlığı tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemlerin otuz gün içinde
Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Kararın BAŞVURANA ve ENERJİ VE TABİİ KAYNAKLAR BAKANLIĞINA tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
/