Disiplin cezası vermede yetkili amirin disiplin kurulu kararı olmadan doğrudan ceza vermesinin hukuka aykırılığı ve usul yönünden değerlendirilmesi (KDK)

  • Kamu Kurumları ve Şirketleri | Mevzuat ve Hukuk

ÖZET: Başvuran, Diyanet İşleri Başkanlığı tarafından verilen ¼ oranında aylıktan kesme cezasının usul yönünden yasalara aykırı olduğunu belirterek iptalini talep etmiştir. İnceleme sonucunda, başvuran hakkında kademe ilerlemesinin durdurulması cezası verilmesi gerektiği, ancak bu cezanın verilmesi için yetkili disiplin kurulunun kararının alınması gerektiği sonucuna varılmıştır. Disiplin kurulu, soruşturma raporunda önerilen cezayı kabul ya da reddetmek dışında, dosyayı iade etme yetkisine sahip değildir.

Danıştay içtihatlarına göre, disiplin cezası vermeye yetkili amirlerin, disiplin kurulunun kararını beklemeden doğrudan ceza vermesi hukuka aykırıdır. Bu bağlamda, başvuranın durumunun öncelikle disiplin kurulunca değerlendirilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. Sonuç olarak, aylıktan kesme cezasının uygulanmasında yetki yönünden hukuka uyarlık bulunmadığı belirlenmiş ve Diyanet İşleri Başkanlığı’na, kademe ilerlemesinin durdurulması cezasını tesis etmeye yetkili makamlarca işlem yapılması yönünde tavsiyede bulunulmuştur.

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2021/6930-S.21.11083

BAŞVURU NO : 2020/99774

KARAR TARİHİ : 29/04/2021

TAVSİYE KARARI

BAŞVURUYA KONU İDARE : DİYANET İŞLERİ BAŞKANLIĞI

Aylıktan kesme disiplin cezasının disiplin amirince verilmesinin usul

BAŞVURUNUN KONUSU :

hükümlerine aykırı olduğu gerekçesiyle iptal edilmesi talebi hakkındadır.

BAŞVURU TARİHİ : 07/11/2020

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Başvuran, hakkında Devlet Memurları Kanunu’nun 125. maddesinin D bendinin I fıkrasında yer alan “

Amirine, maiyetindekilere, iş arkadaşları veya iş sahiplerine hakarette bulunmak veya bunları tehdit etmek” hükmü doğrultusunda ¼ oranında aylıktan kesme cezası verildiğini, söz konusu disiplin cezasının usul yönüyle yasalarda belirtilen kurallara aykırı olduğunu belirterek cezanın iptal edilmesini ve yapılan kesintinin tarafına iadesini talep etmektedir.

II. İDARELERİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Kurumumuz tarafından Afyonkarahisar Valiliğine gönderilen 28/12/2020 tarihli ve sayılı bilgi ve belge isteme yazısına cevaben, Afyonkarahisar Valiliği İl Müftülüğü tarafından gönderilen 15/01/2021 tarihli ve E- sayılı cevabi yazıda; 2.1. Bolvadin İlçesi İmam-Hatibi hakkında, ortak konuları iş disiplini ve insani ilişkilerde ortaya koyduğu olumsuz davranışlar olan birden fazla iddiaya ilişkin Bolvadin Kaymakamlığının

13.12.2019 tarihli ve sayılı onay ile soruşturma başlatıldığı,

2.2. Konuya ilişkin tanzim edilen 03.06.2020 tarihli ve sayılı Soruşturma Raporunda; kınama ve brüt aylıktan 1/4 oranında aylıktan kesme cezalarının teklif edildiği,

Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr

2.3. 12.05.2020 tarihinde alınan savunması değerlendirilmekle; teklif olan “KINAMA” cezasının Bolvadin

Kaymakamlığınca 09.06.2020 tarihinde uygulandığı, 2.4. İkinci teklif olan brüt aylıktan 1/4 oranında aylıktan kesme cezası ile ilgili ise ‘ün

28.07.2020 tarihli savunması alındıktan sonra, 12.08.2020 tarihli ve sayılı İl Disiplin Kurulu

toplantısında görüşüldüğü ve kurul tarafından, söz konusu ceza teklifinin İlgili Disiplin Amirince değerIendirilmesi gerektiğine dair karar verildiği, 2.5. Başvuranın savunması değerlendirilerek İl Müftülüğünce, 21.08.2020 tarihinde, ilgilinin 1/4 oranında aylıktan kesme cezası ile tecziye edildiği, söz konusu maaş kesme cezasının 2020 yılı Eylül ayı maaşında uygulandığı, 2.6. Tecziye kararının İl İdare Kurulunun tasarrufunda olduğuna dair 01.09.2020 tarihli dilekçesinin,

16.09.2020 tarihli ve sayılı yazımız ile “12.08.2020 tarihli ve sayılı İl Disiplin Kurulu

Kararıyla, İlgili Disiplin Amirince değerIendirilmesi gerektiğine dair karar verildiği” bilgisi verilerek cevaplandığı, 2.7. Başvuranın söz konusu disiplin cezalarının yanında; 07/06/2006 tarihinde KINAMA, 21/08/2009 tarihinde KINAMA, 01/12/2011 tarihinde UYARMA, 30/01/2018 tarihinde UYARMA cezaları ile tecziye edildiği; açıklamalarına yer verilmiştir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın, “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi

Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”, 4. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,

5. 14/07/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun; 5.1. Disiplin amiri ve disiplin cezaları başlıklı 124 üncü maddesinde; “Disiplin amirleri; kurumların kuruluş ve görev özellikleri dikkate alınarak Devlet Personel Başkanlığı’nın görüşüne dayanılarak özel yönetmeliklerinde tayin ve tespit edilecek amirlerdir. Kamu hizmetlerinin gereği gibi yürütülmesini sağlamak amacı ile kanunların, Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin ve yönetmeliklerin Devlet memuru olarak emrettiği ödevleri yurt içinde veya dışında yerine getirmeyenlere, uyulmasını zorunlu kıldığı hususları yapmayanlara, yasakladığı işleri yapanlara durumun niteliğine ve ağırlık derecesine göre 125 inci maddede sıralanan disiplin cezalarından birisi verilir.”,

5.2 “Disiplin cezalarının çeşitleri ile ceza uygulanacak fiil ve haller” başlıklı 125 inci maddesinde,

“Devlet memurlarına verilecek disiplin cezaları ile her bir disiplin cezasını gerektiren fiil ve haller

şunlardır:

Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr

C – Aylıktan kesme: Memurun, brüt aylığından 1/30 – 1/8 arasında kesinti yapılmasıdır.

Aylıktan kesme cezasını gerektiren fiil ve haller şunlardır:

a) Kasıtlı olarak; verilen emir ve görevleri tam ve zamanında yapmamak, görev mahallinde kurumlarca belirlenen usul ve esasları yerine getirmemek, görevle ilgili resmi belge, araç ve gereçleri korumamak, bakımını yapmamak, hor kullanmak, … ı) Hizmet içinde Devlet memurunun itibar ve güven duygusunu sarsacak nitelikte davranışlarda bulunmak, D – Kademe ilerlemesinin durdurulması: Fiilin ağırlık derecesine göre memurun, bulunduğu kademede ilerlemesinin 1 – 3 yıl durdurulmasıdır.

Kademe ilerlemesinin durdurulması cezasını gerektiren fiil ve haller şunlardır:

l) Amirine, maiyetindekilere, iş arkadaşları veya iş sahiplerine hakarette bulunmak veya bunları tehdit etmek, … Öğrenim durumları nedeniyle yükselebilecekleri kadroların son kademelerinde bulunan Devlet memurlarının, kademe ilerlemesinin durdurulması cezasının verilmesini gerektiren hallerde, brüt aylıklarının ¼’ü – ½’si kesilir ve tekerrüründe görevlerine son verilir.” 5.3. “Disiplin cezası vermeye yetkili amir ve kurullar” başlıklı 126 ncı maddesinde; “Uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezaları disiplin amirleri tarafından; kademe ilerlemesinin durdurulması cezası, memurun bağlı olduğu kurumdaki disiplin kurulunun kararı alındıktan sonra, atamaya yetkili amirler, il disiplin kurullarının kararlarına dayanan hallerde Valiler tarafından verilir…

Hükümleri yer almaktadır.

IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ

6. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvurunun reddi yönündeki öneri, Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 7. Başvuran, hakkında Devlet Memurları Kanunu’nun 125. maddesinin D bendinin I fıkrasında yer alan

“ Amirine, maiyetindekilere, iş arkadaşları veya iş sahiplerine hakarette bulunmak veya bunları tehdit etmek” hükmü doğrultusunda ¼ oranında aylıktan kesme cezası verildiğini, söz konusu disiplin cezasının usul yönüyle yasalarda belirtilen kurallara aykırı olduğunu belirterek cezanın iptal edilmesini ve yapılan kesintinin tarafına iadesini talep etmektedir.

Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr

8. İdare tarafından gönderilen bilgi ve belgelerde; Afyonkarahisar İli Bolvadin İlçesi İmamHatibi olarak görev yapan başvuran hakkında-28/07/2019, 05/11/2019, 07/11/2019, 12/1 1/,2019, 12/12/2019 tarihlerinde görevini aksattığı -18/11/2019 tarihli 309 sayılı personel toplantısına katılmadığı, Kılık kıyafet hükümlerine aykırı davrandığı ve görev yerinde Devlet Memuru’nun İtibar ve güven duygusunu sarsacak davranışlar sergilediği, Verilen emre itiraz ettiği, İş arkadaşlarına söz ve hareketle sataştığı ve kurumun çalışma düzenini, huzurunu bozduğu –İş arkadaşlarına hakarette bulunduğu ve tehdit ettiği iddialarıyla ilgili Bolvadin Kaymakamlığının 13.12.2019 tarihli ve sayılı onayı ile soruşturma başlatıldığı, konuya ilişkin tanzim edilen 03.06.2020 tarihli ve sayılı Soruşturma Raporunda; kınama ve brüt aylıktan 1/4 oranında aylıktan kesme cezalarının teklif edildiği, teklif edilen “KINAMA” cezasının Bolvadin Kaymakamlığınca 09.06.2020 tarihinde uygulandığı, ikinci teklif olan brüt aylıktan 1/4 oranında aylıktan kesme cezası ile ilgili ise başvuranın 28.07.2020 tarihli savunması alındıktan sonra,

12.08.2020 tarihli ve 2020-04 sayılı İl Disiplin Kurulu toplantısında görüşüldüğü ve kurul tarafından, söz

konusu ceza teklifinin İlgili Disiplin Amirince değerIendirilmesi gerektiğine dair karar verildiği, bunun üzerine İl Müftülüğünce, 21.08.2020 tarihinde, ilgilinin 1/4 oranında aylıktan kesme cezası ile tecziye edildiği belirtilmiştir.

9. Başvuruya konu İl Disiplin Kurulu kararının incelenmesi neticesinde; başvuran hakkında Soruşturmacı tarafından 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 125/D-I maddesi gereğince Kademe İlerlemesi

Durdurulması Cezası verilmesi, ancak 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 125/E/k den sonra gelen 4. Paragrafta yer alan “Öğrenim durumları nedeniyle yükselebilecek kadroların son kademelerinde bulunan Devlet Memurlarının kademe ilerlemesi durdurulması cezasının verilmesini gerektirecek hallerde brüt aylıklarının 1/4′ ü-1/2 si kesilir ve tekerrürde görevlerine son verilir” hükmü uyarınca 1/4 oranında

Aylıktan Kesme Cezası önerildiği, İl Disiplin Kurulunca; 657 Devlet Memurları Kanunun Disiplin cezası vermeye yetkili amir ve kurullar başlıklı 126.maddesi hükmü gereğince “soruşturmacı tarafından ” Brüt aylığın 1/4 oranında Aylıktan Kesme Cezası ” teklif edildiğinden, İl Disiplin Kurulunca cezanın tecziyesi ile ilgili Disiplin Amirince değerlendirme yapılması gerekliği anlaşıldığından Disiplin Soruşturma dosyasının kurumuna İade edilmesi gerektiğine” karar verildiği anlaşılmıştır.

10. 657 sayılı Kanunun 125. maddesinin 5. fıkrasında da, “öğrenim durumları nedeniyle yükselebilecekleri kadroların son kademelerinde bulunan devlet memurlarının, kademe ilerlemesinin durdurulması cezasının verilmesini gerektiren hallerde, brüt aylıklarının 1/4’ü-1/2’si kesilir ve tekerrüründe görevlerine son verilir.” hükmüne yer verilmiştir.

11. Anılan Kanun’un 126. maddesinin 1. fıkrasında, kademe ilerlemesinin durdurulması cezasının, memurun bağlı olduğu kurumdaki disiplin kurulunun kararı alındıktan sonra, atamaya yetkili amirler, il disiplin kurullarının kararlarına dayanan hallerde Valiler tarafından verileceği; aynı maddenin 3.

fıkrasında ise, “Disiplin kurulu ve yüksek disiplin kurulunun ayrı bir ceza tayinine yetkisi yoktur, cezayı kabul veya reddeder. Ret halinde atamaya yetkili amirler 15 gün içinde başka bir disiplin cezası vermekte serbesttirler.” kuralına yer verilmiştir. Bahsi geçen mevzuat uyarınca disiplin kurullarının, soruşturma raporunda önerilen cezayı kabul ya da reddetmek dışında, soruşturma dosyasını iade etmek gibi bir yetkisi bulunmamaktadır.

12. Nitekim Danıştay 5. Dairesinin E:2016/10059, K:2016/5931 sayılı kararında da “…davacının 657 sayılı Kanunun 125/D-f maddesi uyarınca kademe ilerlemesinin durdurulması cezası ile cezalandırılması

Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr

gerekmekte ise de, davacının yükselebileceği derecenin son kademesinde olması geçmiş sicillerinin iyi ve pekiyi olması nedeniyle brüt aylığının 1/30 oranında aylıktan kesme cezası ile cezalandırıldığı anlaşılmıştır.

Olayda; hakkında yapılan soruşturma ile, eylemi, kademe ilerlemesinin durdurulması cezası olarak değerlendirilen davacının durumunun, öncelikle bu cezayı vermeye yetkili disiplin kurulunda görüşülmesi ve bir alt cezanın bu kurulca değerlendirilmesi gerekirken, disiplin kurulu kararı alınmaksızın doğrudan atamaya yetkili amir tarafından bir alt ceza olan aylıktan kesme cezasıyla cezalandırılmasına ilişkin işlemde yetki yönünden hukuka uyarlık bulunmadığından İdare Mahkemesince uyuşmazlığın esası incelenerek davanın reddi yolunda karar verilmesinde hukuki isabet görülmemiştir…” denilerek ilk derece mahkemesi kararı bozulmuştur.

13. Kurumumuz tarafından değerlendirme neticesinde; başvuran hakkında Soruşturmacı tarafından

657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 125/D-I maddesi gereğince Kademe İlerlemesi Durdurulması

Cezası verilmesi, ancak yükselebileceği kadronun son kademesinde bulunması nedeniyle 1/4 oranında

Aylıktan Kesme Cezası önerildiği, İl Disiplin Kurulunca cezanın tecziyesi ile ilgili Disiplin Amirince değerlendirme yapılması gerektiği yönünde değerlendirme yapılarak dosyanın iade edildiği anlaşılmış olup, öğrenim durumları nedeniyle yükselebilecekleri kadroların son kademelerinde bulunan devlet memurlarının, kademe ilerlemesinin durdurulması cezasının verilmesini gerektiren hallerde aylıktan kesme cezası uygulanması ayrı bir disiplin cezası niteliği taşımadığından, başka bir ifade ile asıl ceza yetkili disiplin kurulu veya disiplin amiri tarafından uygun görülen ceza olduğundan disiplin cezasının öncelikle yetkili disiplin kurulunca görüşülerek değerlendirilmesi, akabinde atamaya yetkili disiplin amiri tarafından karar verilmesi gerekirken, İl Disiplin Kurulunca soruşturma dosyasının iade edilmesi ve İl

Müftülüğünce aylıktan kesme cezası uygulanmasında yetki yönünden hukuka uyarlık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 14. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu

Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarelerin Kurumumuz tarafından istenen bilgi ve belgeleri süresinde gönderdiği ve “makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, yine idare tarafından şikâyetçiye makul sürede cevapların verildiği ancak şikâyetçiye verilen cevaplarda işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceğinin gösterilmemiş olması sebebiyle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı görülmüş olup, idarenin bahse konu ilkelere de uygun davranması önerilmektedir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

15. 6328 sayılı Kanun’un 21. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa)

dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, Afyonkarahisar İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.

Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr

VII. KARAR

Açıklanan nedenlerle BAŞVURUNUN KABULÜNE, Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre, başvuran hakkında İl Müftülüğünce tesis edilen aylıktan kesme cezası işleminin geri alınarak kademe ilerlemesinin durdurulması cezasını tesis etmeye yetkili makamlarca işlem tesis edilmesi yönünde DİYANET İŞLERİ BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE

BULUNULMASINA

6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, DİYANET

İŞLERİ BAŞKANLIĞINCA bu karar üzerine tesis edilecek işlemlerin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın başvurana ve DİYANET İŞLERİ BAŞKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi

Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr