|
ÖZET: Başvurunun içeriği, Millî Savunma Bakanlığı’na bağlı Kara Kuvvetleri Komutanlığı’nda görevli bir üsteğmenin aldığı kınama disiplin cezasının iptaline yönelik talebini kapsamaktadır. Başvuran, disiplin cezasının tarafsız bir soruşturma olmaksızın verildiğini, savunmasının dikkate alınmadığını ve eşit muamele ilkesinin ihlal edildiğini iddia etmektedir. İdare, başvuranın disiplinsizlik eylemlerinin belgelerle kanıtlandığını ve disiplin cezasının 6413 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunu’na uygun olarak verildiğini belirtmiştir.
İdarenin sunduğu belgelerde, başvuranın daha önceki disiplin ihlalleri ve verilen uyarılar da yer almaktadır. Disiplin cezasının gerekçesi, başvuranın kendisine verilen görevleri yerine getirmekteki yetersizliğidir. Bu bağlamda, disiplin amirinin takdir yetkisini kullanarak verilen cezanın hukuka uygun olduğu sonucuna varılmıştır. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvurunun reddine karar vermiştir. Sonuç olarak, başvuranın disiplin cezasının iptali talebi, yapılan incelemeler ve sunulan belgeler ışığında reddedilmiştir. İlgili taraflara kararın tebliği yapılmış ve başvuranın yargı yoluna başvurma hakkı saklı tutulmuştur. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/9579-S.24.14792
BAŞVURU NO : 2024/3876
KARAR TARİHİ : 10.09.2024
RET KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : MİLLİ SAVUNMA BAKANLIĞI
KARA KUVVETLERİ KOMUTANLIĞI
Başvurana verilen kınama disiplin cezasının iptali hakkındadır
BAŞVURUNUN KONUSU :
BAŞVURU TARİHİ : 15.03.2024
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Başvuran başvuru dilekçesinde özetle; Millî Savunma Bakanlığına bağlı Kara Kuvvetleri Komutanlığı
5. Zırhlı Tugay Komutan Yardımcılığı Üs Bölgesi Komutanlığında üsteğmen rütbesiyle görev yaptığını, tarafına bağımsız, tarafsız bir disiplin soruşturması yapılmadan ceza verildiğini, eşit davranılmayıp içeriği boş şeylerden savunmalarının alındığını, olayın aslının araştırılmadığını, tarafsız bir disiplin soruşturması yapılmadığını, hakkaniyetten uzak kin ve nefret ile cezai işlem uygulandığını ifade ve iddia etmektedir. Başvuran, tarihinde verilen kınama cezasının iptal edilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Kurumumuzun 24/04/2024 tarih ve sayılı bilgi ve belge talebi konulu yazısına istinaden Kara
Kuvvetleri Komutanlığı 5’inci Zırhlı Tugay Komutanlığı Personel Şube Müdürlüğü tarafından
Kurumumuza gönderilen 14/05/2024 tarih ve sayılı yazı ve eklerinde özetle;
2.1) Başvuranın disiplinsizliğine ilişkin olarak Ek’te gönderilen “Disiplinsizlik Olayı Tespit Tutanağı”,
“Disiplinsizliğin Öğrenilmesine İlişkin Tutanak” gereği Üs Bölgesinin 01/03/2024 tarih ve sayılı yazısı ve “Savunma İstem Yazısı” ile savunmasının istendiği, 03/03/2024 tarihinde personele “Savunma İstem Tebliğ/Tebellüğ” belgesi ile tebliğ edildiği, başvuranın Ek’te örneği bulunan yazılı savunmasını 10/03/2024 tarihinde teslim ettiği, disiplin amiri tarafından yazılı savunması incelenerek
Üs Bölgesinin 10/03/2024 tarih ve sayılı yazıya istinaden Ek’de “Disiplin Ceza Kararı” 14/03/2024 tarihinde Ek’te “Ceza Kararı Tebliğ/Tebellüğ Belgesi” ile tebliğ edildiği,
2.2) Başvuranın 14/03/2024 tarihinde Üs Bölgesinin 14/03/2024 tarih ve sayılı yazısı
ile Ek’te “Disiplin Ceza Kararına İtiraz” konulu dilekçesi ile disiplin ceza vermeye yetkili olan Tank
Alb.F.Y. tarafından değerlendirilerek verilen kararın 25/03/2024 tarihli ve tarihli yazı ve Ek’de
“Üst Disiplin Amiri Disiplin Ceza Kararı” tarihinde “Üst Disiplin Amiri Ceza Kararı
Tebliğ/Tebellüğ Belgesi” ile personele tebliğ edildiği, başvuranın kesinleşen disiplin cezasının 15/04/2024 tarihinde Personel Yönetim Bilgi Sistemine (PYBS) sistemine kaydedildiği ve Ek’te sunulduğu,
2.3) Başvuranın gerçekleştirdiği disiplinsizliklere ilişkin olarak 6413 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin
Kanunu uyarınca işlem tesis edildiği, başvuranın söz konusu disiplin cezasına 14/03/2024 tarihinde itiraz ettiği, itirazın ilişkin evrakların Ek’te sunulduğu, itiraz dilekçesine tarihinde cevap verildiği, yazının bir örneğinin Üs Bölgesinin tarih ve sayılı yazı ve Ek’te sunulduğu,
6413 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunu’nun 41’inci maddesi gereği, “ (1) Disiplin amirleri
tarafından verilen disiplin cezalarına karşı, cezanın tebliğ edilmesinden itibaren iki iş günü içinde itiraz edilebilir. İtiraz, bir üst disiplin amirine yazılı olarak yapılır. Süresi içinde itiraz edilmez ise ceza kesinleşir.
(2) Cezanın tebellüğünden kasıtlı olarak imtina edilmesi hâlinde bu durum en az iki imzalı bir tutanakla tespit edilir. Tutanağın tutulduğu tarih tebliğ tarihi sayılır. (3) İtiraz, yetkili üst disiplin amiri tarafından üç iş günü içinde karara bağlanır. İlave inceleme yapılmasının gerekli olduğu durumlarda bu süre bir katına kadar uzatılabilir.(4) İtiraz haklı görülürse, itirazı inceleyen üst disiplin amiri verilen cezayı hafifletebilir veya tamamen kaldırabilir. İtiraz haklı görülmez ise ret olunur. Karar itiraz edene tebliğ edilerek kesinleşir.” hükümlerinin amir olduğu,
2.4) 6413 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanununda hangi disiplin cezalarının hangi disiplin
amirleri tarafından verileceğine dair bilgi ve bunlara ilişkin mevzuat hükümleri ile belirlendiği, söz konusu disiplin cezasına ilişkin olarak personele hangi mercilere başvuru yapacağının bilgisinin savunma süreleri, itiraz sürelerinin ve hangi amirine başvurulabileceğinin savunma istem yazısı ile disiplin ceza kararında idare tarafından başvurana bildirildiği ve tebliğ tebellüğ belgesi ile tebliğ edildiği,
2.5) Başvuranın disiplin cezasına konu fiili hakkında daha defaten sözlü olarak, 25/03/2024 ve 01/03/2024
tarihli yazılı olarak amirleri tarafından ikaz edildiği, daha önce yapılan disiplin soruşturmalarının mevcut olduğu, uygulanan disiplin cezalarının Ek’te sunulduğu, 6413 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin
Kanunu madde 7 gereği “(1) Maiyetinden birinin disiplinsizlik teşkil edebilecek bir fiilini veya mesleğe aykırı tutum ve davranışını herhangi bir şekilde öğrenen disiplin amirleri, olayın araştırılması gerektiğine kanaat getirirse, yazılı olarak görevlendireceği soruşturmacılar vasıtasıyla ya da şahsen disiplin soruşturması yapar. (2) Disiplin soruşturmacısı olarak tek bir kişi görevlendirilebileceği gibi en az üç kişiden oluşan bir heyet de görevlendirilebilir…” olduğu,
2.6) Dostane çözüm kapsamında, başvuranın talebinin karşılanabilir olmasının mümkün olmadığı, yapılan
disiplin işlemlerinin 6413 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunu esaslarınca usule uygun olarak tesis edildiği, söz konusu personel hakkında İdarece halen devam eden işlemler mevcut olup resen konu ile ilgili olmadığının anlaşıldığı, Açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) Anayasamızın;
3.1) “Dilekçe, Bilgi Edinme ve Kamu Denetçisine Başvurma Hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin
üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”,
4) 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi” başlıklı
5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her
türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
5) 211 sayılı İç Hizmet Kanunu’nun,
5.1) “Disiplin” başlıklı 13’üncü maddesinde; “Disiplin: Kanunlara, nizamlara ve amirlere mutlak bir
itaat ve astının ve üstünün hukukuna riayet demektir. Askerliğin temeli disiplindir. Disiplinin muhafazası ve idamesi için hususi kanunlarla cezai ve hususi kanun ve nizamlarla idari tedbirler alınır”,
5.2) “Astın vazifeleri” başlıklı 14’üncü maddesinde; “Ast; amir ve üstüne umumi adap ve askeri usullere
uygun tam bir hürmet göstermeye, amirlerine mutlak surette itaate ve kanun ve nizamlarda gösterilen hallerde de üstlerine mutlak itaate mecburdur. Ast muayyen olan vazifeleri, aldığı emri vaktinde yapar ve değiştiremez, haddini aşamaz. İcradan doğacak mesuliyetler emri verene aittir. İtaat hissini tehdit eden her türlü tezahürler, sözler, yazılar ve fiil ve hareketler cezai müeyyidelerle men olunur.”,
5.3) “IV-Amirin vazifeleri” üst başlıklı 15’inci maddesinde; “Amir; emirlerini maiyetindeki her şahsa
verebilir. Vazifelerin zamanında ve tam olarak yapılıp yapılmadığı takip ve yapılmasını temin eder.”,
5.4) 16’ncı maddesinde; “Amir; maiyetine hizmetle münasebeti olmayan emir veremez. Astından hususi
bir menfaat temin edecek bir talepte bulunamaz. Hediyesini kabul edemez ve borç alamaz.”,
5.5) 17’nci maddesinde; “Amir; maiyetine hürmet ve itimat hisleri verir. Maiyetin ahlaki, ruhi ve bedeni
hallerini daima nezaret ve himayesi altında bulundurur. Amirin maiyetine karşı daima bitaraflık ve hakkaniyeti muhafazası esastır.”,
5.6) 18’inci maddesinde; “Amir; maiyetine disiplini bozan fiil ve hareketlerinden dolayı disiplin cezaları
verir. Disiplin cezalarının mahiyeti ve verilmesi usulü hususi kanundaki hallere göre tayin ve tesbit olunur.”,
5.7) “V-Emir” üst başlıklı 19’uncu maddesinde; “Astlar, üniformalı veya üniformasız asker amirleri ile
sivil amirlerinin verdiği emirleri yerine getirmek zorundadır.”,
5.8) 20’nci maddesinde; “Emirler ast tarafından değiştirilemez. Ancak, ahval ve şerait emri yapılamıyacak
bir hale koymuşsa veyahut emir verilirken meçhul kalmış sebepler meydana çıkmışsa veya emrin yapılması büyük bir tehlikeyi ve ağır bir zararı da mücip olacaksa ve bütün bu haller karşısında amirden yeni bir emir alınmasına hal ve zaman da müsait değilse; ast mesuliyeti üzerine alarak emri yeni vaziyete uygun bir tarzda değiştirerek yapabilir ve ilk fırsatta emri yapılmıyan veya kısmen yapılan amirlere de malümat verilir.”,
5.9) 21’nci maddesinde; “Emirler, kaideten birbirine bağlı makamlar ve kumandanlar tarafından bir
silsile takip edilerek verilir. Müstacel ve zaruri hallerde bu sıraya riayet edilmeden de emir verilebilir. Bu takdirde amir atlanmış olan kademelere en kısa zamanda bilgi verir. Ve böyle bir emri alan astda kendi amirini haberdar eder.”,
5.10) 22’nci maddesinde; “Bir amirin verdiği emir yapılırken daha büyük bir amirden evvelki emre
muhalif ikinci bir emir daha alınacak olursa, ikinci emri veren amire evvelki emir bildirilir. Eğer ikinci amir kendi emrinin yapılmasında israr ederse bu amirin emri yapılır. Ve birinci amire malumat verilir.
Eğer daha büyük amire birinci amirin emrini bildirmeye hal ve zaman müsait değilse vaziyete uygun olan emir kendi mesuliyeti dahilinde yapılır ve amirlere bildirilir.”,
5.11) 24’üncü maddesinde; “Disipline aykırı gördüğü her hale müdahaleye ve emir vermeye her üst
görevlidir.”,
5.12) “Umumi Vazifeler” üst başlıklı 36’ıncı maddesinde; “Silahlı Kuvvetler, harb sanatını öğrenmek ve
öğretmekle vazifelidir. Bu vazifenin ifası için lazımgelen tesisler ve teşkiller kurulur ve tedbirler alınır.”
6) 6413 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunu’nun,
6.1) “Disiplinsizliğin oluşması ve disiplin cezalarının niteliği” başlıklı 4’üncü maddesinde; “(1)
Disiplinsizlik; bu Kanunda ayrıca hüküm bulunmayan hâllerde, kasten veya taksirle işlenebilir.
(2) Aynı fiil nedeniyle bu Kanunda yazılı disiplin cezalarından birden fazlası verilemez.
(3) Bir fiilin birden fazla disiplinsizlik teşkil etmesi hâlinde ağır olan disiplin cezası verilir.
(4) Bir fiilin diğer kanunlar kapsamında idari yaptırıma bağlanmış olması, aynı fiile bu Kanun kapsamında disiplin cezası verilmesine engel teşkil etmez.
(5) İlave hizmet ve görev yükümlülüğü sonucunu doğuran disiplin cezaları kapsamında, kamu veya hizmet yararına olmayan keyfî görevler verilemez.”
6.2) “Takdir hakkının kullanımı” başlıklı 6’ncı maddesinde; “(1) Bu Kanunla disiplin cezası vermeye
yetkilendirilmiş kişi ve kurullar, disiplin cezası uygulanması ile ilgili takdir haklarını ölçülü, adaletli ve hakkaniyetli bir şekilde kullanırlar.
(2) Takdir hakkı mutlaka gerekçeli olarak kullanılır.
(3) Takdir hakkı kullanılırken; a) Disiplinsizliğin işleniş biçimi, b) Disiplinsizliğin işlendiği zaman ve yer, c) Disiplinsizliğin askeri hizmete olumsuz etkisinin ağırlığı, ç) Meydana gelen zarar veya tehlikenin ağırlığı, d) Disiplinsizlik yapan personelin kast veya taksire dayalı kusurunun ağırlığı, e) Disiplinsizlik yapan personelin daha önceki disiplin durumu, f) Disiplinsizlik yapan personelin samimi ikrarı ve gösterdiği pişmanlık, gibi hususlar göz önüne alınır.”
6.4) “Disiplin soruşturması ve yetkiler” başlıklı 7’nci maddesinde; “(1) Maiyetinden birinin disiplinsizlik
teşkil edebilecek bir fiilini veya mesleğe aykırı tutum ve davranışını herhangi bir şekilde öğrenen disiplin amirleri, olayın araştırılması gerektiğine kanaat getirirse, yazılı olarak görevlendireceği soruşturmacılar vasıtasıyla ya da şahsen disiplin soruşturması yapar.
(2) Disiplin soruşturmacısı olarak tek bir kişi görevlendirilebileceği gibi en az üç kişiden oluşan bir heyet de görevlendirilebilir…”
6.5) “Disiplin amirinin disiplin cezası verme yetkisi” başlıklı 8’inci maddesinde; “(1) Disiplinsizliği
tespit edilen personele disiplin amiri tarafından bu Kanundaki esaslara uygun olarak disiplin cezası verilir.
(2) Bu Kanunda belirlenmiş olan disiplinsizliklere nitelik ve ağırlıkları itibarıyla benzer eylemlerde bulunanlara, eylemleri adli veya askeri suç teşkil etse dahi aynı neviden disiplin cezaları verilebilir.
(3) Disiplin amiri olabilmek için; a) Amir konumunda olunması, b) Disiplin cezası verilecek personelden rütbe veya kıdemce büyük olunması, c) Disiplin cezası verilecek kişinin subay, astsubay (…)ve uzman erbaş statüsünde olması hâlinde, ilgili mevzuata göre bu personele sicil verme yetkisinin bulunması gerekir.”
6.6) “Üst Disiplin amirlerinin disiplin cezası verebileceği haller” başlıklı 9’uncu maddesinde; “1) Bu
Kanunda belirlenmiş istisnalar hariç, aşağıdaki hâllerde disiplin soruşturması yapma ve disiplin cezası
verme görev ve yetkisi üst disiplin amirleri tarafından da kullanılabilir:
a) Disiplinsizlik, daha ağır bir disiplin cezası verilmesi amacıyla kendisine iletilmiş veya kendisi tarafından buna gerek görülmüşse b) Disiplinsizliğe bizzat şahit olmuşsa c) Disiplinsizlik, resmî saygınlığına ve makamına karşı işlenmişse ç) Disiplinsizlik, emri altında bulunan çeşitli kıta, karargâh ve kurumlara bağlı birden fazla kişi tarafından işlenmişse”
6.7) “Disiplin Cezaları” başlıklı 11’inci maddesinde; “ (1) Subay, astsubay (…) (1) ve uzman erbaşlar
ile sözleşmeli erbaş ve erler hakkında verilebilecek disiplin cezaları ağırlık derecesine göre aşağıda
belirtilmiştir:
a) Uyarma b) Kınama c) Hizmete kısmi süreli devam ç) Aylıktan kesme d) Hizmet yerini terk etmeme e) Oda hapsi f) Silahlı Kuvvetlerden ayırma (2) Uyarma, kınama, hizmete kısmi süreli devam ve aylıktan kesme cezaları disiplin amirleri tarafından; hizmet yerini terk etmeme ve oda hapsi cezaları disiplin kurulları ve disiplin amirleri tarafından; Silahlı
Kuvvetlerden ayırma cezası yüksek disiplin kurulları tarafından verilir.”
6.8) “Disiplin cezalarının yerine getirilme şekilleri” başlıklı 12’inci maddesinde; “ …
(2) Kınama cezası; personele, görevinin icrasında veya hâl ve hareketlerinde kusurlu olduğunun yazı ile bildirilmesidir…”
6.9) “Cezanın ağırlaştırılması ve disiplin amirlerinin takdir hakkı” başlıklı 14’üncü maddesinde; “ (1)
Disiplinsizliğin işlendiği tarihten geriye doğru; iki yıl içinde aynı disiplinsizlikten dolayı disiplin cezası alınmış olması veya bir yıl içinde aynı derece cezayı gerektiren başka disiplinsizliklerden dolayı iki defa ceza alınmış olması hâllerinde, Silahlı Kuvvetlerden ayırma cezası hariç, bir derece ağır ceza verilir.
(2) Disiplin amirleri, personelin; olumlu hizmet, sicil ve disiplin safahatı ile eylemin niteliğini göz önüne alarak bir derece hafif ceza uygulayabilir.
(3) Disiplin amirleri, uyarma, kınama ve hizmete kısmi süreli devam cezalarını gerektiren disiplinsizliklerinden dolayı personeline disiplin cezası vermeyebilir.
(4) Maiyetinden birinin hizmet yerini terk etmeme cezasını gerektiren disiplinsizliğini tespit eden disiplin amiri; yetkisi dâhilinde disiplin cezası verebileceği gibi, hizmet, sicil ve disiplin safahatı ile eylemin niteliğini göz önüne alarak bu personeli disiplin kuruluna da sevk edebilir…”
6.10) “Kınama cezasını gerektiren disiplinsizler” başlıklı 16’ncı maddesinde; “(1) Kınama cezasını
gerektiren disiplinsizlikler şunlardır:
…
e) Sorumluluktan kaçmak: Kanun ve nizamlar ile kendisine tevdi edilmiş görevlerin gerektirdiği sorumluluğu üstlenmekten imtina ettiğini gösterecek tavır ve davranışlarda bulunmaktır….”
6.11) “Disiplin kurullarının oluşumu” başlıklı 33’üncü maddesinde; “(1) Disiplin kurulları; asgari
binbaşı rütbesinde bir başkan ile meslekte beş yılını tamamlamış, başkandan kıdemsiz bir subay ve bir astsubay üye olmak üzere, disiplinsizlik yapan personelin astı olmayan toplam üç kişiden oluşur. Kurulun başkan ve üyeleri teşkilatında kurulduğu komutan veya askeri kurum amiri tarafından her yılın aralık ayında bir yıllığına görevlendirilir. Kurul üyeleri, zorunlu nedenler hariç görev süresi içinde değiştirilmezler. Görev süresi bitenler yeniden görevlendirilebilir.
(2) Başkan veya üyelerin olmadığı zamanlarda görev yapmak üzere asıl üye sayısı kadar yedek üye bulunur.
Başkanın olmadığı zamanlarda en kıdemli üye başkan olur. Başkan ve üyeler tahkikat süresi içinde disiplinsizlik yapan personelin ve birbirlerinin en yakın amiri olamazlar.
(3) Subayların tahkikatında astsubay üye yerine görev yapmak üzere ayrıca bir subay üye belirlenir ve görevlendirilir. Disiplinsizlik yapanın astı konumunda olan üyelerin yerine yedek üyelerden, yedek üyeler arasında da uygun nitelikte personel bulunmuyor ise birlik veya kurum içerisinden geçici görevlendirme yapılır.
(4) Disiplin kurullarının yetkisine giren birliklerde bu Kanunda yazılı nitelikte başkan ve üye yoksa veya mevcut olanların görevlerini yapmalarına kanuni engeller bulunursa, uygun nitelikte başkan ve üyelerin seçimi ve görevlendirmesi için en yakın kıta komutanı veya askeri kurum amirine başvurulur.”,
6.12) “Disiplin kurullarının rütbe yönünden yetkisi” başlıklı 34’üncü maddesinde; “(1) Teşkilatında
disiplin kurulu kurulan komutan veya askeri kurum amiri hakkındaki disiplin tahkikatı bir üst komutanlık veya askeri kurum amiri teşkilatında kurulan disiplin kurulunda yapılır. Ancak general ve amiraller hakkındaki tahkikat Genelkurmay Başkanlığı Disiplin Kurulunda yapılır.”,
6.13) “Disiplin kurulunun görev ve yetkileri” başlıklı 36’ncı maddesinde; 1) Disiplin kurulu, bu
Kanunda belirtilmiş diğer görevlerinin yanı sıra; a) Disiplin amirlerince sevk edilmesi hâlinde; subay, astsubay, uzman jandarma, uzman erbaşlar ile sözleşmeli erbaş ve erlerin hizmet yerini terk etmeme cezası gerektiren disiplinsizliklerine ilişkin tahkikatı yapmak veya yaptırmak ve hizmet yerini terk etmeme cezası ile cezalandırmakla, b) Disiplin amirlerince sevk edilmesi hâlinde; erbaş ve erlerin hizmetten men cezası gerektiren disiplinsizliklerine ilişkin tahkikatı yapmak veya yaptırmak ve hizmetten men cezası ile cezalandırmakla, görevli ve yetkilidir.
…
(3) Disiplin kurulu, yapacağı tahkikatın her safhasında istem üzerine veya gerek görmesi durumunda; ilgililerin özlük dosyasını ve her nevi evrakı incelemeye, ilgili kıta, karargâh, kurum veya amirlerden bilgi almaya, belge istemeye, tanık ve bilirkişi dinlemeye, keşif yapmaya, hâkim veya savcı kararı gerektirmeyen durumlarda kriminal inceleme yaptırma da dâhil olmak üzere, tahkikatı aydınlatacak her türlü idari işlemi yapmaya veya yaptırmaya yetkilidir.”,.
6.14) “Yapılacak tahkikat usulü” başlıklı 37’nci maddesinde; “(1) Disiplin kuruluna sevk edilmesi
gereken disiplinsizliklere ilişkin disiplin soruşturma evrakı, disiplin amiri kanaat raporu da eklenerek yetkili disiplin kurulunun bulunduğu yerdeki disiplin subaylığına, disiplinsizliğin öğrenilmesinden itibaren en geç otuz gün içinde gönderilir.
(2) Disiplin subayı tarafından yapılan inceleme sonunda;
a) Adli veya askeri mahkemelerin görevine giren bir suçun işlendiğinin tespit edilmesi hâlinde dosyanın bir suretinin görevli mercie gönderilmesine, b) Disiplin kurulunun görev alanına girmeyen bir disiplinsizlik tespit edilmesi hâlinde, gerekçesi ile birlikte evrakın ilgili disiplin amirine iade edilmesine, teşkilatında disiplin kurulu kurulan komutan veya askeri kurum amirinin onayıyla karar verilir.
(3) Dosyanın disiplin kurulunda görüşülmesine teşkilatında disiplin kurulu kurulan komutan veya askeri kurum amirinin onayıyla karar verilmesi hâlinde; disiplinsizlik yapan personele, hakkında iddia olunan hususlar, dosyanın disiplin kurulunda görüşülmesinden önce disiplin subayı tarafından hazırlanacak bir yazı ile bildirilir.
(4) Disiplin kurulu, gerekli tebligatların ve hazırlığın yapılmasının ardından teşkilatında kurulduğu komutan veya amirin emri ile toplanır.
(5) Disiplin kuruluna sevk edilen personel; tahkikatın gizliliğini, üçüncü şahıs ve makamların özel bilgileri ile şeref, haysiyet ve güvenliğini, gizli ve özel nitelikteki bilgileri korumaya yönelik olanların dışındaki soruşturma evrakının tamamını inceleme, tanık dinletme ve disiplin kurulunda sözlü veya yazılı olarak savunma yapma hakkına sahiptir.
(6) Tahkikat ile ilgili disiplin kurulu toplantılarında disiplin subayı ile tutanak kâtibinin bulunması şarttır.
(7) Tahkikat ile ilgili oturumların yönetimi ve disiplininin sağlanması disiplin kurulu başkanına aittir.”,
6.14) “Zamanaşımı” başlıklı 39’uncu maddesinde; “1) Disiplin amirleri tarafından, disiplinsizliğin
kendileri tarafından öğrenilmesinden itibaren bir ay ve her hâlde disiplin cezasını gerektiren fiil ve hâllerin işlendiği tarihten itibaren iki yıl geçtikten sonra disiplin cezası verilemez. Fiil, inceleme ve araştırma yapmayı gerektirmiş ise, bir ay içerisinde inceleme ve araştırmaya başlanmış olmak ve altı ayı geçmemek kaydıyla, inceleme ve araştırma için geçen süre bir aylık süreye dâhil edilmez.
(2) Disiplin kurullarında yapılan tahkikatlarda, fiilin disiplin amiri tarafından öğrenilmesinden itibaren altı ay ve her hâlde disiplin cezasını gerektiren fiil ve hâllerin işlendiği tarihten itibaren iki yıl geçtikten sonra disiplin cezası verilemez….”
6.15) “Savunma hakkı” başlıklı 40’ıncı maddesinde; “(1) Bu Kanunun 13 üncü maddesinin altıncı
fıkrasında düzenlenen istisna haricinde disiplin amirleri veya disiplin kurulları tarafından savunma alınmadan disiplin cezası verilemez.
(2) (Değişik: 22/1/2015-6586/105 md.) İsnat olunan hususlar ile savunma için verilen süre açıkça ve yazılı olarak ilgiliye bildirilir. Yüksek disiplin kurulunun görevine giren disiplinsizliklerde verilecek savunma süresi üç iş gününden, diğer disiplinsizliklerde ise iki iş gününden az ve her hâlde beş iş gününden fazla olamaz. Savunması istenen kişinin talebi hâlinde ilave savunma süresi verilebilir. Ancak, ilk verilen savunma süresi ile ilave verilen savunma süresinin toplamı beş iş gününü geçemez. Verilen süre içinde savunmasını yapmayan personel savunma hakkından vazgeçmiş sayılır.”,
6.16) “Disiplin amirleri tarafından verilen cezalara itiraz ve cezanın kesinleşmesi” başlıklı 41’inci
maddesinde; “1) Disiplin amirleri tarafından verilen disiplin cezalarına karşı, cezanın tebliğ edilmesinden itibaren iki iş günü içinde itiraz edilebilir. İtiraz, bir üst disiplin amirine yazılı olarak yapılır. Süresi içinde itiraz edilmez ise ceza kesinleşir.
…
(3) İtiraz, yetkili üst disiplin amiri tarafından üç iş günü içinde karara bağlanır. İlave inceleme yapılmasının gerekli olduğu durumlarda bu süre bir katına kadar uzatılabilir.
(4) İtiraz haklı görülürse, itirazı inceleyen üst disiplin amiri verilen cezayı hafifletebilir veya tamamen kaldırabilir. İtiraz haklı görülmez ise ret olunur. Karar itiraz edene tebliğ edilerek kesinleşir.” düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
7) Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; Başvuranın iddiaları, İdarenin
konu ile açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya birlikte değerlendirilerek başvurunun reddi yönünde hazırlanan Ret Karar Önerisi Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
8) Başvuran, bir numaralı paragrafta ayrıntılarına yer verildiği üzere başvurusunda; Kara Kuvvetleri
Komutanlığı bünyesinde Üs Bölgesi Komutanlığında üsteğmen rütbesiyle görev yapmakta iken bağımsız, tarafsız bir disiplin soruşturması yapılmadan ceza verildiğini belirterek tarihinde verilen kınama cezasının iptal edilmesini talep etmektedir.
9) Disiplin cezaları, kamu hizmetinin gereği gibi yürütülebilmesi bakımından kamu görevlilerinin mevzuat
uyarınca yerine getirmek zorunda oldukları ödev ve sorumlulukları ifa etmemeleri veya mevzuatta yasaklanan fiillerde bulunmaları durumunda uygulanan yaptırımlar olup, kamu görevlilerinin özlük hakları üzerinde doğrudan ve önemli sonuçlar doğurmaları sebebiyle disiplin cezalarının sübjektif ve bireysel etkileri bulunduğu gibi kamu görevinin gereği gibi sürdürülmesi ve kamu düzeninin sağlanması bakımından objektif ve kamusal öneme sahip olduğu; bu bakımdan disiplin soruşturmalarının yapılmasında izlenecek yöntem, ceza verilecek fiiller ve ceza vermeye yetkili makam ve kurulların mevzuatla belirlendiği, doktrin ve yargısal içtihatlarla da konu ile ilgili disiplin hukuku ilkelerinin oluşturulduğu bilinmektedir.
10) Disiplin cezası vermeye yetkili mercilerce disiplin suçu sayılacak eylemlerin işlenildiğinin öğrenilmesi
hâlinde, bu kişiler hakkında soruşturma emri verilerek, soruşturmacı görevlendirilmesiyle başlatılacak soruşturmada olayın şüpheye yer vermeyecek şekilde somut delillerle ortaya konulması gerekmektedir.
11) İdari işlemlerin bir sebebe ve gerekçeye dayalı olması hukukun genel ilkelerinden olduğundan, bu ilke
genel anlamda düzenleme veya işlem yapan idareyi uyguladığı ve düzenleme yaptığı alanda doğru ve anlamlı olgular ortaya koymaya ve denetim yapmaya zorlar. İşlemlerde gösterilen sebep ve gerekçe, işlemin yasaya uygunluğu ve dayanağını değerlendirme, itiraz edip etmeme konusunda ilgililere yardımcı olmakla birlikte, idarenin saydamlığı, savunma hakları ve idareye güven ilkeleri ve hukuk devleti anlayışının oluşumu noktalarında da büyük öneme sahiptir.
12) Disiplin cezası niteliği gereği öteki idari işlemlerden farklı olduğundan; disiplin cezaları, disiplin
cezasını vermeye yetkili organlar, bu organların oluşumu, çalışma usulü, karar oluşturması, bu kararlara itiraz ve bütün bu sürecin her aşaması için öngörülen süre koşulları ile disiplin cezası işlemi sıkı şekil şartına bağlı olarak uygulanabilmektedir.
13) Kara Kuvvetleri Komutanlığından istenilen bilgi ve belgeler doğrultusunda anılan idare tarafından
Kurumumuza gönderilen belgeler incelenmiş, aşağıdaki bulgulara ulaşılmıştır.
13.1) Disiplinsizlik Olayı Tespit Tutanağında; 14/02/2024 tarihinde başvurana daha önceden P.Bnb.
tarafından kendisine daha önceden sözlü olarak vermiş olduğu . personeline “yanaşık düzen” eğitimi icra ettirmesini emrettiği, eğitimin icrasının kontrolü esnasında başvuranın “Teker Muharebe
Eğitimi” eğitim yayını ile eğitim alanına geldiğini, eğitime hazırlıksız çıktığını, eğitim konusunun başvuranın yaptığı eğitim hazırlığının ve verilecek eğitim ile ilgilisinin olmadığı, disiplin soruşturmasına esas olmak üzere tutanak tutulduğu anlaşılmıştır. 14/03/2024 tarihli ve P.Bnb. . tarafından verilen
Disiplin Cezası Kararının gerekçe bölümünde; personel hakkında tanzim edilmiş Disiplinsizlik Olayı Tespit
Tutanağı, ekleri ve mevcut tüm bilgi ve belgelerin tetkiki neticesinde, savunmasında farklı tarihi olaylara dayanarak hakkınızda tutulan Disiplin olayı tespit tutanağı ve tebliğ edilen savunma istem yazısı içeriğinde isnat edilen suç haricinde konularda bahsettiği ve savunmanın yetersiz olduğu, Kanun ve nizamlar ile tevdi edilmiş görevlerin gerektirdiği sorumluluğu üstlenmekten imtina ettiğini gösterecek tavır ve davranışlarda bulunduğu, yapılan eylem ile sorumluluktan kaçtığının sabit olduğu, yukarıda açıklanan gerekçeler doğrultusunda sabit görülen fiil ve davranışlarının 6413 sayılı TSK Disiplin Kanunu’nun 16/1/e
“Sorumluluktan Kaçmak” disiplinsizliğine vücut verdiği, söz konusu disiplinsizlik nedeniyle “Kınama” disiplin cezasıyla cezalandırmasına karar verildiği görülmektedir.
13.2) Başvuranın söz konusu “Kınama” disiplin cezasına üst disiplin amiri konumunda olan 5’inci Tugay
Komutanlığına 14/03/2024 tarihinde itiraz ettiği, tarihinde disiplin cezasının Onanmasına karar verildiği, kararın gerekçesinde ise; askerliğin temelinin disiplin olduğu, disiplinin ilacının ise yanaşık düzen eğitimi olduğu, verilen emrin maksadının üs bölgelerinde bulunan Bl./Tk.K.larının kendisini ve birliğini geliştirmesi, askeri atmosferin tesis edilmesi olduğu, söz konusu fiilin 6413 TSK Disiplin
Kanunu’nun 16/1/e’de yer alan “Sorumluluktan Kaçmak” disiplinsizliğini işlediği kanaatine varıldığından verilen cezanın usul ve esas yönünden uygun olduğu değerlendirmesiyle cezanın iptal edilmediği, 14/03/2024 tarihinde kararın tebliğ edildiği ve disiplin cezasının kesinleştiği görülmektedir.
14) 6413 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunu’nun 6’ncı maddesinde, idarenin disiplin cezası
uygulamasında takdir hakkı ile ilgili temel ilkelere yer verilmiştir. Buna göre; disiplin cezası vermeye yetkilendirilmiş kişi ve kurulların disiplin cezası uygulanması ile takdir haklarını ölçülü, adaletli ve hakkaniyetli bir şekilde kullanacakları, takdir hakkının mutlaka gerekçeli olacağı, yine bu hakkı kullanırken disiplinsizliğin işleniş biçimi, işlendiği zaman ve yer, askeri hizmete olumsuz etkisinin ağırlığı, meydana gelen zarar veya tehlikenin ağırlığı, personelin kast veya taksire dayalı kusurunun ağırlığı ve personelin daha önceki disiplin durumu gibi hususların göz önüne alınacağı gerekmektedir.
15) İdareye belli konularda takdir yetkisinin tanınması, idarenin keyfi olarak hareket edebileceği anlamına
da gelmez. Bu doğrultuda idare takdir yetkisini kullanırken yasanın koyduğu sınırlar içinde kalmalı, eşitlik ilkesine önem vermeli, bu yetkiyi kamu yararı için kullanmalı, yasanın öngördüğü amaçtan başka ya da kamu yararı dışında bir amaç için kullanamamalı ve bu yetkiyi gerekçeli olarak kullanmalıdır (Prof. Dr.
Şeref Gözübüyük, “Yönetim Hukuku”, Eylül/1991 s.204).
16) 6413 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunu’ nun, 14’üncü maddesinde; personelin olumlu
hizmet, sicil ve disiplin safahatı ile eylemin niteliği göz önüne alınarak verilecek cezalarda bir derece hafif olanın uygulanabileceği hüküm altına alınmış, Danıştay İdari Dava Daireleri Genel Kurulu’nun 22/02/2007 tarihli ve E. 2005/374, K. 2007/103 sayılı kararında da “… maddesinde; geçmiş hizmetleri sırasında çalışmaları olumlu olan ve iyi veya çok iyi derecede sicil alan memurlara bir derece hafif olan cezanın uygulanabileceği konusunda takdir yetkisi tanınmış, ancak bu yetkinin fiilin niteliği ve ağırlık derecesine göre kullanılacağına dair bir hükme yer verilmemiştir. Bu duruma göre, disiplin cezası vermeye yetkili amir ve kurulların öncelikle; ilgililerin geçmiş hizmetleri ile sicil durumlarına göre bir alt ceza ile cezalandırılıp cezalandırılmayacağı konusunda bir değerlendirme yapmaları ve bu değerlendirmenin sonucuna göre ceza vermeleri gerektiğinden, bu durum göz ardı edilerek tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uygunluk bulunmadığından, İdare Mahkemesinin davanın reddi yolundaki ısrar kararında hukuki isabet görülmemiştir.” şeklinde karar verilerek, ilgilinin geçmiş hizmetlerine göre bir alt ceza ile cezalandırılıp cezalandırılmayacağı konusunda bir değerlendirme yapılmamış olmasını, verilen cezanın iptaline gerekçe saydığı görülmüştür. Bu kapsamda somut olayda, İdarenin göndermiş olduğu bilgi ve belgelerin incelenmesinden verilen disiplin cezasına ilişkin bilgilerin bulunduğu, uygulanan disiplin cezasıyla ilgili olarak düzenlenen kararda bu hususun dikkate alındığı görülmüştür.
17) Yukarıda açıklanan gerekçelerle her ne kadar başvurana isnat edilen fiil için ayrı bir disiplin
soruşturması yapılarak sonucuna göre işlem tesis edilmesi gerekmekte ise de, başvurana verilen disiplin
cezası işleminde takdir hakkının kullanılmasında eylemin ağırlığı, işleniş biçimi ve öneminin de etkili olduğu, anılan yetkinin münhasıran disiplin amiri tarafından kullanılması gerektiği hususu da değerlendirildiğinde, 6413 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunun 16/1/e maddesinde
“Sorumluluktan kaçmak: Kanun ve nizamlar ile kendisine tevdi edilmiş görevlerin gerektirdiği sorumluluğu üstlenmekten imtina ettiğini gösterecek tavır ve davranışlarda bulunmaktır” hukuki nitelendirmesi uyarınca başvuranın “Kınama” ile cezalandırılmasına ilişkin işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırılık görülmemiştir.
18) Yukarıda yapılan açıklamalar, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili
mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; yukarıda açıklanan gerekçelerle hakkında verilen “Kınama” disiplin cezası ile tecziyesine ilişkin işlemin kaldırılması talebinin reddi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
19) İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmede, şikâyet başvurusu kapsamında, idarenin, başvurana ilişkin işlemlerle ilgili bilgi ve belgeleri süresi içerisinde ve gerekçeli olarak kurumumuza gönderdiği, bu anlamda “Kararların gerekçeli olması” ve “Kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun hareket ettiği görülmüştür.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
20) 6328 sayılı Kanunun 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ
tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup ilgili Gaziantep İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle, BAŞVURUNUN REDDİNE; Kararın BAŞVURANA, MİLLÎ SAVUNMA BAKANLIĞINA ve KARA KUVVETLERİ
KOMUTANLIĞINA tebliğine; Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi