TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
: 18745356-101.07.04-E.
SAYI
:
BAŞVURU NO
KARAR TARİHİ
TAVSİYE KARARI
BAŞVURAN
BAŞVURAN VEKİLİ/ TEMSİLCİSİ
BAŞVURUYA KONU İDARE 1 – Eskişehir Valiliği
2 – Mihalıççık Kaymakamlığı
BAŞVURUNUN KONUSU Disiplin cezasının iptali talebi hakkında
BAŞVURU TARİHİ 6.12.2017
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Mihalıççık İlçe Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğünün 03.10.2017 tarih ve- karar sayılı işlemiyle kınama disiplin cezasıyla tecziye edildiğini, disiplin soıuştuımasının disiplin amirlerinin bilgisi onayı dışında disiplin amiri olmayan makamca yüıütüldüğünü, bir ay içinde disiplin soıuştunnasına başlanmadığı ıçın zaman aşımına uğradığını, disiplin soıuştunnasının tamamlanmasını müteakip 15 gün içinde disiplin cezası uygulanmamasının ve disiplin soıuştunnasının tamamlanması üzerine tekrar son savunma istenmesinin mevzuata aykırı olduğu, başvuıuya konu disiplin cezasının hukuka aykırı verildiğini belirtmektedir.
2. Başvuı·an, hakkında verilen kınama cezasının kaldırılmasını talep etmektedir.
il. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
– – 3. Eskişehir Valiliği’nin 22/01/2018 tarihli sayılı ve 06.02.2018 tarihli sayılı yazılarında 3.1. Başvuı·anın, Valilik aleyhine Eskişehir İdare Mahkemesi’nin – sayılı esasına kayden açtığı davada dava dilekçesi ekinde dava ile ilgisi olmayan çok sayıda resmi belge ve bilgilerin var olduğunun göıüldüğünü, ilgili personelin bu evrakları nasıl ve hangi yolla elde ettiği, evraklar 1/6 üzerinde herhangi bir oynama değişiklik yapıp yapmadığı ve idarenin izni olmadan kendi iş ve işlemlerinde kullanmanın 657 sayılı Kanunun 16.maddesi uyarınca yasal olmadığından inceleme ve soruşturma başlatıldığını, 3.2. Yapılan inceleme ve araştırma sonucunda düzenlenen inceleme raporunda ilgilinin söz konusu evrakları sıralı amirlerinden izin almadan kurum dışına çıkarttığı gerekçesiyle 14.6.2017 tarihli
Valilik oluru ile soruşturmacı görevlendirildiğini, 3.3. Disiplin soruşturma raporunda başvuranın anılan eyleminden dolayı 657 sayılı Devlet
Memurları Kanunu’nun 125/B-a maddesi uyarınca kınama disiplin cezası ile tecziye edilmesi teklifi getirildiği, 3.4. Soruşturma raporunun işlem tesis edilmek üzere İlçe Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğüne gönderildiği, İlçe Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğünce verilen disipin cezasına yapılan itirazın reddedildiği, soruşturmanın mevzuata uygun yapıldığı açıklamalarına yer verilmektedir .
4. Mihalıççık Kaymakamlığı’nın 6.2.2018 tarih ve sayılı yazısı ekinde soruşturma dosyası gönderilmiştir .
III. İLGİLİ MEVZUAT
5. “18/ 10/ 1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Bakanlıkların kurulması ve bakanlar” başlıklı 113 üncü maddesinin birinci fıkrasında ; “Bakanlıkların kurulması, kaldırılması, görevleri, yetkileri ve teşkilatı kanunla düzenlenir .” “İdarenin bütünlüğü ve kamu tüzel kişiliği” başlıklı 123 üncü maddesinin son fıkrasında; “ Kamu tüzelkişiliği, ancak kanunla veya kanunun açıkça verdiği yetkiye dayanılarak kurulur .”, “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir . Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…” , 6. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir .”, 7. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 7.1. ‘Disiplin amiri ve disiplin cezaları‘ başlıklı 124.maddesinde; “Disiplin amirleri; kurumların kuruluş ve görev özellikleri dikkate alınarak Devlet Personel Başkanlığı’nın görüşüne dayanılarak özel yönetmeliklerinde tayin ve tesbit edilecek amirlerdir .
Kamu hizmetlerinin gereği gibi yürütülmesini sağlamak amacı ile kanunların, tüzüklerin ve yönetmeliklerin Devlet memuru olarak emrettiği ödevleri yurt içinde veya dışında yerine getirmeyenlere, uyulmasını zorunlu kıldığı hususları yapmayanlara, yasakladığı işleri yapanlara durumun niteliğine ve ağırlık derecesine göre 125 inci maddede sıralanan disiplin cezalarından birisi verilir .”, 7.2. ‘Disiplin cezalarının çeşitleri ile ceza uygulanacak fiil ve haller ’ başlıklı 125.maddesinde;
“Devlet memurlarına verilecek disiplin cezaları ile her bir disiplin cezasını gerektiren fiil ve haller
2 / 6şunlardır :
…
B – Kınama : Memura, görevinde ve davranışlarında kusurlu olduğunun yazı ile bildirilmesidir .
Kınama cezasını gerektiren fiil ve haller şunlardır :
…
a) Verilen emir ve görevlerin tam ve zamanında yapılmasında, görev mahallinde kurumlarca belirlenen usul ve esasların yerine getirilmesinde, görevle ilgili resmi belge, araç ve gereçlerin korunması, kullanılması ve bakımında kusurlu davranmak,…”, 7.3. ‘Zamanaşımı başlıklı 127.maddesinde; “Bu Kanunun 125 inci maddesinde sayılan fiil ve halleri işleyenler hakkında, bu fiil ve hallerin işlendiğinin öğrenildiği tarihten itibaren; a) Uyarma, kınama, aylıktan kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulması cezalarında bir ay içinde disiplin soruşturmasına, b) Memurluktan çıkarma cezasında altı ay içinde disiplin kovuşturmasına, Başlanmadığı takdirde disiplin cezası verme yetkisi zamanaşımına uğrar.
Disiplin cezasını gerektiren fiil ve hallerin işlendiği tarihten itibaren nihayet iki yıl içinde disiplin cezası verilmediği takdirde ceza verme yetkisi zamanaşımına uğrar.”, 7.4. ‘Karar süresi’ başlıklı 128.maddesinde; “Disiplin amirleri uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezalarını soruşturmanın tamamlandığı günden itibaren 15 gün içinde vermek zorundadırlar .
Kademe ilerlemesinin durdurulması cezasını gerektiren hallerde soruşturma dosyası, kararını bildirmek üzere yetkili disiplin kuruluna 15 gün içinde tevdi edilir . Disiplin kurulu, dosyayı aldığı tarihten itibaren 30 gün içinde soruşturma evrakına göre kararını bildirir .
Memurluktan çıkarma cezası için disiplin amirleri tarafından yaptırılan soruşturmaya ait dosya, memurun bağlı bulunduğu kurumun yüksek disiplin kuruluna tevdiinden itibaren azami altı ay içinde bu kurulca, karara bağlanır .” hükümleri yer almıştır .
8. Disiplin Kurulları ve Disiplin Amirleri Hakkında Yönetmeliğin 8.1. ‘Disiplin amirlerinin tayin ve tespitine Dair esaslar ’ başlıklı 16.maddesinde; “Disiplin amirleri, bu maddede belirtilen esaslara uyulmak ve Devlet Personel Başkanlığının görüşüne dayanılmak suretiyle, kurumların kuruluş ve görev özelliklerine göre hazırlayarak yürürlüğe koyacakları özel yönetmelikler ile tespit edilir .
Başbakan ve bakanlar başında bulundukları Başbakanlık ve Bakanlık teşkilatı ile bunlara bağlı kuruluşlarda görevli bütün memurların disiplin amiridirler . Bu sıfatla haiz bulundukları yetkileri her derecedeki memur hakkında doğrudan kullanabilirler .
Başbakanlık ve bakanlıklarda, bunların bağlı kuruluşlarında ilgisine göre Başbakanlık Müsteşarı, Bakanlık Müsteşarı, bağlı kuruluşların başında bulunan müsteşar, başkan, genel müdür, genel sekreter ve müdürler, illerde valiler, ilçelerde kaymakamlar, belediyelerde belediye başkanları, yurtdışı teşkilatında misyon şefleri buralarda görevli bütün memurların en üst disiplin amirleridirler .
Daha alt seviyedeki disiplin amirlerinin astlık üstlük sıralaması bu esasa göre tespit edilir . En üst disiplin amirleri haiz oldukları yetkileri her derecedeki memur hakkında doğrudan kullanabilir .
Ayrıca disiplin işlerinde denetimi, etkin ve süratli bir uygulamayı sağlamak için, yukarıdaki fıkrada sayılan disiplin amirlerinin birinci sicil amiri oldukları memurlar ve bakanlıkların doğrudan bakana bağlı birimlerinin başında bulunanlar idari yönden veya sicil bakımından kendilerine bağlı memurların disiplin amiri olarak tayin ve tespit edilirler .
Yukarıdaki fıkrada sayılanların birinci sicil amiri oldukları memurlar ile şube müdürlerinin de idari yönden veya sicil bakımından kendilerine bağlı memurların disiplin amiri olarak tayin ve tespit edilmeleri şarttır .
3 / 6Kurumların gerekçeli tekliflerinin Devlet Personel Başkanlığınca uygun bulunması halinde daha alt
seviyedeki idari kademelerin başında bulunan memurlara da disiplin amirliği yetkisi tanınabilir .
Disiplin işleriyle ilgili uygulamalarda, kaymakam ilçe, valiler il, belediye başkanları belediye teşkilatındaki diğer disiplin amirlerine göre en üst disiplin amiridirler .
Valiler, kaymakamlara göre bir üst disiplin amiridirler .
Bölge müdürlerinin disiplin amiri bölge müdürlüğünün merkezinin bulunduğu ilin valisi, üst disiplin amiri ise bakanlıklarda müsteşar veya bakan, bağlı veya ilgili kuruluşlarda müsteşar, başkan veya genel müdürlerdir .
Bölge müdürlüklerinin ilçe teşkilatındaki birimlerinin başında bulunan ilçe idare şube başkanlarının disiplin amiri kaymakam, üst disiplin amiri vali; il teşkilatındaki il idare şube başkanlarının disiplin amiri ise vali olup, bu il idare şube başkanları hakkında özel yönetmeliklere ekli cetvellerde üst disiplin amiri tespit edilmez .
Ancak, bölge müdürlüklerinde bölge müdürleri il ve ilçe teşkilatında görevli memurlar ile il idare şube başkanları ve ilçe idare şube başkanları hakkında, il idare şube başkanları ise ilçe idare şube başkanları ve ilçe teşkilatında görevli memurlar hakkında doğrudan disiplin cezası verme yetkisine sahiptir .”, 8.2. ‘Disiplin Amirlerinin sorumlulukları’ başlıklı 19.maddesinde; “Disiplin amirleri, disiplin işlerinde kendilerine 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu ve özel kanunlarla verilen yetkileri kamu hizmetlerinin gereği gibi yürütülmesini sağlamak amacıyla; memurlara kanun, tüzük ve yönetmeliklerle tanınan hakları gözönünde tutan, hakkaniyet ve eşitliği esas alan bir tutum ve davranış için de kullanmak ile yükümlüdürler .
Bu genel sorumluluğun dışında disiplin amirleri ayrıca; a) Memurların uyarma, kınama, aylıktan kesme, kademe ilerlemesinin durdurulması ve memurluktan çıkarma cezalarından biriyle cezalandırılması gereken disipline aykırı davranışlarını öğrendikleri tarihten itibaren kanunen belli süreler içinde disiplin soruşturmasını başlatarak; gerekli cezayı uygulayarak, disiplin cezası verme yetkisinin zaman aşımına uğramasını önlemek, b) Uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezalarını soruşturmanın tamamlandığı tarihi izleyen 15 gün içinde vermek, c) Uyarma ve kınama cezalarına karşı yapılan itirazları, cezalarla ilişkin karar ve eklerinin kendilerine intikalinden itibaren 30 gün içinde inceleyerek sonuçlandırmak, zorundadırlar .” düzenlemelerine yer verilmiştir .
9. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı Disiplin Amirleri Yönetmeliğinin ‘Amaç’ başlıklı 1.maddesinde; “( 1) Bu Yönetmeliğin amacı, Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığında görevli
Devlet memurlarının disiplin ve üst disiplin amirlerini belirlemektir…”, ‘ Disiplin amirleri’ başlıklı 4.maddesinde; “ ( 1) Bu Yönetmelik kapsamına giren memurların, memuriyet unvanlarına göre disiplin amiri ve üst disiplin amirleri Ek- 1 sayılı listede gösterilmiştir…” , Yönetmeliğe ekli Ek- 1 sayılı cetvelde yer alan ‘Disiplin Amirleri ve Üst Disiplin Amirleri Listesinde’; taşra teşkilatı başlığı altında ilçe müdürlüğü personeli arasından diğer personelin disiplin amirinin İlçe Müdürü olduğu, üst disiplin amirinin ise Kaymakam olduğu düzenlenmiştir .
IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
10. Başvuranın 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 125/B-a maddesi uyarınca kınama cezası ile tecziyesine ilişkin işlemde hukuka ve hakkaniyete uyarlık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılarak başvurunun kabulü yönündeki öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur .
4 / 6V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 11. Başvuran, hakkında verilen kınama cezasının kaldırılmasını talep etmektedir .
12. Yukarıda verilen mevzuat hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden kınama cezasının, memura görevinde ve davranışlarında kusurlu olduğunun yazı ile bildirilmesi olduğu, verilen emir ve görevlerin tam ve zamanında yapılmasında, görev mahallinde kurumlarca belirlenen usul ve esasların yerine getirilmesinde, görevle ilgili resmi belge, araç ve gereçlerin korunması, kullanılması ve bakımında kusurlu davranmanın kınama cezasını gerektiren fiil ve hallerden olduğu, 657 sayılı
Kanunun 125 inci maddesinde sayılan fiil ve halleri işleyenler hakkında, bu fiil ve hallerin işlendiğinin öğrenildiği tarihten itibaren kınama cezalarında bir ay içinde disiplin soruşturmasına başlanmadığı takdirde disiplin cezası verme yetkisinin zamanaşımına uğrayacağı, disiplin amirlerinin memurların uyarma, kınama, aylıktan kesme, kademe ilerlemesinin durdurulması ve memurluktan çıkarma cezalarından biriyle cezalandırılması gereken disipline aykırı davranışlarını öğrendikleri tarihten itibaren kanunen belli süreler içinde disiplin soruşturmasını başlatarak; gerekli cezayı uygulayarak, disiplin cezası verme yetkisinin zaman aşımına uğramasını önlemek zorunda olduğu, ayrıca uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezalarını soruşturmanın tamamlandığı günden itibaren 15 gün içinde vermek zorunda olduğu, Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı Disiplin Amirleri
Yönetmeliği Ek 1 sayılı cetvel uyarınca Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı taşra teşkilatının ilçe müdürlüğü personeli arasından diğer personelin disiplin amirinin İlçe Müdürü olduğu, üst disiplin amirinin ise Kaymakam olduğu anlaşılmaktadır .
13. Başvuru konusu olayda, başvuranın Eskişehir Valiliği aleyhine Eskişehir İdare Mahkemesi’nin 2017/ 333 sayılı esasına kayden açtığı davada dava dilekçesi ekine dava ile ilgisi olmayan çok sayıda resmi belge eklediğinden bahisle 10.5.2017 tarihinde Gıda Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğüne ihbar dilekçesi verilmesi üzerine başvuranın bu evrakları nasıl ve hangi yolla elde ettiği, evraklar üzerinde herhangi bir oynama değişiklik yapıp yapmadığı ve idarenin izni olmadan kendi iş ve işlemlerinde kullanmanın 657 sayılı Kanunun 16.maddesi uyarınca yasal olmadığı gerekçesiyle İl
Müdürlüğünün 12.5.2017 tarihli oluru ile inceleme ve soruşturma başlatıldığı, yapılan inceleme ve araştırma sonucunda düzenlenen inceleme raporunda ilgilinin söz konusu evrakları sıralı amirlerinden izin almadan kurum dışına çıkarttığı gerekçesiyle 14.6.2017 tarihli Valilik oluru ile soruşturmacı görevlendirildiği, yapılan soruşturma üzerine düzenlenen disiplin soruşturma raporunda iddiaların sübut bulduğundan bahisle 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 125/B-a maddesi uyarınca kınama disiplin cezası ile tecziye edilmesi teklifi getirildiği, soruşturma raporunun işlem tesis edilmek üzere Mihalıççık Kaymakamlığına, Kaymakamlıkça da İlçe Gıda Tarım ve Hayvancılık
Müdürlüğüne gönderildiği, İlçe Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğünün 3.10.2017 tarihli işlemiyle başvuranın 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 125/B-a maddesi uyarınca kınama disiplin cezası ile tecziye edildiği, disiplin cezasına yapılan itirazın ise Valilik İl Disiplin Kurulu kararıyla reddedildiği anlaşılmaktadır .
14. İdari kararların, Anayasa ve yasaların yetkili kıldığı organ, makam ve kamu görevlileri tarafından alınması zorunludur . Yetkiyle ilgili idare hukukunun bilinen ilkelerine göre alt kademedeki bir makamın üst kademedeki bir makamın yerine karar alması nasıl işlemi yetki yönünden hukuka aykırı hale getirecek ise üst kademedeki bir makamın, alt kademedeki bir idari makamın görevine giren bir konuda karar alması halinde de işlem yetki yönünden hukuka aykırı olacaktır .
5 / 615. Yukarıda verilen açıklamaların birlikte değerlendirilmesinden, disiplin cezasına konu fiil
10.05.2017 tarihinde öğrenilmesine rağmen soruşturma olurunun 14.06.2017 tarihinde verildiği
görüldüğünden fiilin öğrenildiği tarihten itibaren bir ay içinde disiplin soruşturmasına başlanmadığı anlaşılmakla disiplin cezası verme yetkisinin zamanaşımına uğradığı, öte yandan başvuranın disiplin amiri Mihalıççık İlçe Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürü, üst disiplin amiri ise Mihalıççık
Kaymakamı iken disiplin soruşturmasının Eskişehir Valiliği oluru ile başlatıldığı, bir başka ifadeyle başvuranın disiplin soruşturmasının disiplin amiri olmayan makamca yürütüldüğü görülmekte olup disiplin soruşturması usulüne ve yetki kurallarına uygun yapılmadığından başvuranın kınama cezası ile tecziyesine ilişkin başvuruya konu işlemde hukuka ve mevzuata uyarlık görülmemiştir .
16. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; yukarıda açıklanan gerekçelerle başvuranın
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 125/B-a maddesi uyarınca kınama cezası ile tecziyesine
ilişkin işlemde hukuka ve hakkaniyete uyarlık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır .
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 17. İyi yönetim ilkelerine 28/ 03/ 2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarelerin
“kanunlara uygunluk” ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, idarelerin bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir .
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
18. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Eskişehir İdare
Mahkemelerinde yargı yolu açıktır .
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN KABULÜ ile
Başvuran hakkında verilen kınama cezasının kaldırılması yönünde ESKİŞEHİR VALİLİĞİNE VE
MİHALIÇÇIK KAYMAKAMLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kanun’un 20’inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, Eskişehir Valiliğine ve
Mihalıççık Kaymakamlığı’nca bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde
Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi .
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi