|
ÖZET: Başvuru, Millî Savunma Bakanlığı Kara Kuvvetleri Komutanlığı bünyesinde görev yapan bir üsteğmenin, “görev yerini izinsiz terk” iddiasıyla aldığı disiplin cezasının iptali talebiyle ilgilidir. Başvuran, 18 Eylül 2023 tarihinde spor testi sırasında yaşadığı sağlık sorununu amirine bildirmesine rağmen, amirinin ambulans çağırmayı reddettiğini ve bu durumun ardından izinsiz olarak hastaneye gittiğini belirtmiştir. Disiplin cezası, başvuranın 16 Eylül 2023 tarihinde görev yerini izinsiz terk etmesi ve amirine karşı nezaket kurallarına aykırı davranışları nedeniyle verilmiştir. Başvuran, disiplin cezasının haksız olduğunu ve mobbing uygulandığını iddia ederek itirazda bulunmuştur.
Kara Kuvvetleri Komutanlığı, başvuranın disiplin ihlallerinin 6413 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunu çerçevesinde değerlendirildiğini ve disiplin cezasının hukuka uygun olduğunu savunmuştur. Disiplin soruşturması sırasında elde edilen deliller ve tanık ifadeleri, başvuranın izinsiz ayrıldığını ve amirine karşı saygısızlıkta bulunduğunu ortaya koymuştur. Başvuranın itirazları, üst disiplin amiri tarafından incelenmiş ve disiplin cezasının kaldırılmasına yönelik bir gerekçe bulunmadığı belirtilmiştir. Sonuç olarak, başvuranın disiplin cezasının iptali talebi, yapılan incelemeler ve hukuki değerlendirmeler sonucunda reddedilmiştir. İlgili idarenin işlemleri, mevzuata uygun olarak gerçekleştirilmiş ve başvuranın hak arama özgürlüğü çerçevesinde yargı yolu açık bırakılmıştır. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/4823-S.24.7620
BAŞVURU NO : 2023/18762
KARAR TARİHİ : 07.05.2024
RET KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : MİLLİ SAVUNMA BAKANLIĞI
KARA KUVVETLERİ KOMUTANLIĞI
Başvuranın hizmete kısmı süreli devam disiplin cezasının iptal
BAŞVURUNUN KONUSU :
edilmesi istemi hakkındadır
BAŞVURU TARİHİ : 16.11.2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Başvuran başvuru dilekçesinde özetle; Millî Savunma Bakanlığına bağlı Kara Kuvvetleri Komutanlığı
bünyesinde Üs Bölgesi Komutanlığında üsteğmen rütbesiyle görev yaptığını, şahsına isnat edilen
“görev yerini izinsiz terk’’ suçunu işlediği iddiasını kabul etmediğini, 18/09/2023 günü mesaiye geldiğinde amiri tarafından içtima sonrası spor testine tabii tutulacaklarının bildirildiğini, spor testi alanına bir kalp çarpıntısı ve mide bulantısı hali yaşadığını amirine bildirdiğini, ambulans talebinde bulunduğunu, amirin ambulans çağrılmayacağını beyan ettiğini, amirinin tarafına yönelik hoş olmayan sözlerinin olduğunu, hakkında tutanak tutacağını beyan ettiğini, hastaneye giderek tedavi ve muayene olduğunu, ayrıca ilgili güne dair almış bulunduğu raporunun olduğunu, 8/11/2023 verdiği itiraz dilekçesine 7. iş günü olan tarihinde tebellüğ edildiğini, aynı zamanda hakkında 13/10/2023 tarihinde savunması alınmadan disiplin cezası işlemi uygulandığını, bu işleme yaptığı itiraz sonucu kaldırıldığını, hakkında aynı suçlamadan savunma alınıp tekrardan işlem yapıldığını, aynı zamanda aynı tarihli 3 adet disiplin cezası ile cezalandırıldığını, hakkında orantısız şekilde mobbing yaparcasına işlem yapıldığını belirtmektedir.
Başvuran hakkında verilen disiplin kararının incelenerek kaldırılmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Kurumumuzun 29/11/2023 tarih ve sayılı bilgi ve belge talebi konulu yazısına istinaden Kara
Kuvvetleri Komutanlığı 5’inci Zırhlı Tugay Komutanlığı Hukuk Hizmetleri Şube Müdürlüğü tarafından
Kurumumuza gönderilen 26/12/2023 tarih ve sayılı yazı ve eklerinde özetle;
2.1) Başvuranın gerçekleştirdiği disiplinsizliklere ilişkin olarak 6413 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin
Kanunu uyarınca işlem tesis edildiği, personelin tabi olduğu mevzuatın 6413 sayılı TSK Disiplin Kanunu,
926 sayılı Personel Kanunu, 211 sayılı TSK İç Hizmet Kanunu, TSK İç Hizmet Yönetmeliği, 1632 sayılı
Askeri Ceza Kanunu ve TSK İzin Yönetmeliği olduğu,
2.2) Personelin gerçekleştirmiş olduğu itirazların idare kayıtlarına girmesini müteakip 6413 sayılı TSK
Disiplin Kanunu madde 41/3’de düzenlenen 3+3 işgünü içerinde değerlendirilerek itirazın sonuçlandırıldığı, başvuranın 1’inci sicil amiri P.Bnb ., 2’nci sicil amiri P. Alb. . ve 3’üncü sicil amiri Tuğg. olduğu, disiplin cezası vermeye yetkili disiplin amirleri ve disiplin cezalarını gösterir çizelge Ek’te sunulduğu,
2.3) Ayrıca 6413 sayılı TSK Disiplin Kanunu 3. Bölüm madde 8’de “Disiplin amirinin disiplin cezası verme
yetkisi” başlığı altında; “1) Disiplinsizliği tespit edilen personele disiplin amiri tarafından bu Kanundaki esaslara uygun olarak disiplin cezası verilir.
(2) Bu Kanunda belirlenmiş olan disiplinsizliklere nitelik ve ağırlıkları itibarıyla benzer eylemlerde bulunanlara, eylemleri adli veya askeri suç teşkil etse dahi aynı neviden disiplin cezaları verilebilir.
(3) Disiplin amiri olabilmek için; a) Amir konumunda olunması, b) Disiplin cezası verilecek personelden rütbe veya kıdemce büyük olunması, c) Disiplin cezası verilecek kişinin subay, astsubay, uzman jandarma ve uzman erbaş statüsünde olması hâlinde, ilgili mevzuata göre bu personele sicil verme yetkisinin bulunması, gerekir.
(4) Disiplin amirlerinin verebilecekleri cezalar ekli (1) sayılı çizelgede gösterilmiştir.
(5) Daha üst rütbeli bir kadroya vekâleten atanan veya görevlendirilenler, vekâlet ettikleri kadroda gösterilen rütbenin sahip olduğu disiplin cezasına ilişkin yetkileri kullanır.
(6) Disiplin cezasının tebliğinden önce disiplinsizlik yapan personelin disiplin amiri değişmiş ise, disiplin cezası verme yetki ve sorumluluğu yeni disiplin amirine geçer.
(7) Disiplin cezası verme yetkisi bulunmayan amirler, kendilerine bağlı personelin disiplinsizlikleri hakkında disiplin amirine başvurabilir.” hükmünün amir olduğu,
2.4) Personel hakkında 3 farklı fiil ve davranışları neticesinde gerçekleştirildiği, 16/09/2023 tarihinde görev
yerini izinsiz terk etmesi sebebiyle 6413 sayılı TSK Disiplin Kanunu madde 17/1/b “Görev Yerini İzinsiz
Terk Etmek” disiplinsizliği uyarınca disiplin cezası işlemi, 18/09/2023 tarihinde içtima alanında amirine karşı gerçekleştirildiği nezaketsizlik sebebiyle 6413 sayılı sayılı TSK Disiplin Kanunu madde 16/1/a “Amir veya üste nezaketsizlik” disiplinsizliği uyarınca disiplin cezası, 18/09/2023 tarihinde görev yerini izinsiz terk etmesi sebebiyle 6413 sayılı TSK Disiplin Kanunu madde 17/1/b “Görev Yerini İzinsiz Terk Etmek” disiplinsizliği uyarınca disiplin cezası işleminin tesis edildiği,
2.5) Personelin görev yerini terk ettiğine dair tutanak ve kamera kayıtlarının Ek’te olduğu, olay gününde
kendini iyi hissetmediği, üs bölgesi içerisinde bulunan UMKE Hastanesine gideceğini beyan ederek spor faaliyetini izinsiz terk ettiği, müteakibinde Kilis Devlet Hastanesinin rapor numaralı iş görmezlik raporu ile “Anal Fissür” tanısından 18/09/2023 tarihinde saat 16.30’da Genel Cerrahi Polikliniğinden 18/09/2023-20/09/2023 tarihleri arasında 2 gün istirahat aldığı, Üs bölgesi içerisindeki hastaneye gitmediği ve Üs Bölgesini izinsiz terk ettiği almış olduğu istirahat raporundan anlaşıldığı, personelin almış olduğu 2 günlük istirahat raporu sonrasında; kardeşi için kendisine verilen Vasi Kararı ve Malatya Battal Gazi Devlet
Hastanesinin 19/09/2023 tarihinde verdiği numaralı Sağlık Kurul Raporuna istinaden 90 gün Refakatçi
İzni talep ettiği,
2.6) 5’inci Zh.Tug.K.lığının 23/11/2020 tarihli yazısında üs bölgesinin hudut hattında konuşlu
olması, sınır ötesi harekatı desteklemesi, her an muharebeye hazır olma gerekliliği vb. hassasiyetler dikkate
alındığında vazifenin bulunmayı icap ettirdiği değerlendirildiğinden Üs Bölgesinde görevli personelin sadece Üs Bölge Komutanlığınca belirlenecek zamanlarda kışladan ayrılabileceği hükmünün amir olduğu, ayrıca Üs Bölge Komutanlığının 16/09/2023 ve 15/10/2023 tarihli
“İzinler” konulu emrinde de günlük mesai bitiş saatinin 20.00 olarak düzenlendiği, yukarıda belirtilen emirlerin tıpkıçekimi Ek’te gönderildiği,
2.7) Personelin kardeşinin sağlık durumu ve bu durumla ilgili tüm izin müracaatlarının yaşanan
disiplinsizlik olayı sonrasında gerçekleştiği, daha öncesinde izin talebi olmadığı, kardeşine ait Vasi Kararı almış olduğu 90 günlük refakat raporu ve kendisinin talebi üzerine 5’inci Zh.Tug.K. tarafından 19/09/2023 tarihinden itibaren 45 gün, 12/12/2023 tarihinden itibaren 45 gün olmak üzere toplam 90 gün 2 defa refakat izni verildiği,
2.8) Nöbet muafiyeti ve günlük bakım izni ile ilgili dilekçe ile başvurduğu talebi için ise, TSK İzin
Yönetmeliği Md.11 7. Bend (Ek fıkra:RG-4/2/2015-29257) “Türk Silahlı Kuvvetlerinde görevli personelin bakmakla yükümlü olduğu eşi, çocukları ve aynı çatı altında yaşayan anne, baba veya yargı kararı ile vasi tayin edilmesi kaydıyla kardeşinin; Özürlülük Ölçütü, Sınıflandırması ve Özürlülere Verilecek Sağlık
Kurulu Raporları Hakkında Yönetmelik hükümlerine göre yetkili hastaneden alınması şartı ile raporunda
“ağır engelli” ibaresi olan yakınlarının bakımı maksadıyla, her engelli birey için ayrı olmak üzere günde
1 saat günlük bakım izni verilir” hükmünün amir olduğu, bu hükme istinaden bu iznin verilebilmesi ve
nöbet muafiyeti için personelden kardeşi ile aynı çatı altında yaşayıp yaşamadığını tespit maksadıyla kardeşi ve kendisinin ikametgah belgesinin talep edildiği, fakat belgesini getirmediği için talebi hakkında işlem tesis edilemediği,
2.9) Personelin işlemiş olduğu disiplinsizliklerle ilgili gerek kendisine verilen savunma istem yazılarında
ve gerekse Disiplin Ceza kararlarında; hangi mercilere nasıl itiraz edilebileceği, savunma süreleri ve itiraz sürelerinin belirtildiği ve kendisine tebliğ tebellüğ belgeleri ile tebliğ edildiği, başvuranın gerçekleştirdiği disiplinsizliklere ilişkin olarak 6413 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunu uyarınca işlem tesis edildiği, söz konusu disiplinsizliklere ilişkin olarak başvuranın Disiplin Kanunu madde 41 uyarınca süresi içerisinde itiraz ettiği, itirazın incelenmesi sonucunda hakkında tesis edilen disiplin cezası işlemlerinin hukuka ve mevzuata uygun olduğu gerekçesiyle itirazı reddedilerek söz konusu kararların kesinleştiği, şikayete konu kesinleşen kararlara ilişkin olarak hakkında disiplin cezası kararı tesis edilen personel tarafından 6413 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunu madde 43 uyarınca Gaziantep İdare
Mahkemelerinde İYUK m.7’de düzenlenen süreler içerisinde m.2’de düzenleme alanı bulan İptal Davası açılmasının akabinde İdare Mahkemesince İptal Kararı verildiği takdirde disiplin cezası kararının iptalinin gerçekleştirilebildiği, ilgili mevzuatta bu düzenleme haricinde cezanın iptali/geri alınması veya kaldırılması hususunun düzenleme alanı bulunmadığı,
2.10) Başvuranın 18/09/2023 tarihli “Amir ve Üste Nezaketsizlik”, 18/09/2023 tarihli “Görev Yerini İzinsiz
Terk Etmek”, 16/09/2023 tarihli “Görev Yerini İzinsiz Terk Etmek” disiplinsizliklerine ilişkin olarak; disiplin amirince 6413 sayılı TSK Disiplin Kanunu m.7 uyarınca olayın tarafı olan personelin disiplin amiri yerine bağımsız ve tarafsız Disiplin Soruşturmacısı görevlendirilerek disiplin soruşturması başlatıldığı, disiplin soruşturmasının usul ve yasaya uyarlı cihette gerçekleştirildiği, bu kapsamda disiplin amiri ve olayın tanıklarının bilgilerine başvurulduğu, disiplin soruşturması aşamasında başvuranın “refakat izninde” olması sebebiyle disiplinsizlik ile ilgili bilgisine başvurulması maksadıyla adresine ulaşım güç olduğundan telefonla aranarak bilgisine başvurulduğu ve Telefonla Görüşme Tutanağı tanzim edildiği, disiplin soruşturması neticesinde disiplinsizliklerinin sabit görüldüğü, Disiplin Soruşturması aşamasında başvurulan bilgisine ilave olarak m.39’da düzenlenen yazılı savunması alınmadan disiplin ceza kararının personele tebliğ edildiği, başvuranın süresi içerisinde disiplin amirine itirazı neticesinde söz konusu disiplin cezalarının Üst Disiplin amirince kaldırıldığı, kaldırma işlemi akabinde 6413 sayılı TSK Disiplin Kanunu m.39/1’de düzenlenen sürelere uygun olarak m.40 uyarınca yazılı savunmasının posta marifetiyle talep
edildiği, fakat personelin savunmasını göndermediği/teslim etmediği, savunma hakkından feragat ettiği/vazgeçtiğinin kabulü gerektiğinin disiplin amirince kanaat getirildiği, disiplinsizliklerinin yetkili disiplin amirince sabit görülmesi gerekçesiyle disiplin cezası işleminin tesis edildiği, söz konusu disiplin ceza kararlarına karşı başvuranın itiraz ettiği, itiraz incelemesinde tesis edilen işlemin mevzuata uygun olduğu, kanaatine varıldığından itirazın reddedilerek üst disiplin amiri ret kararının başvurana tebliği ile disiplin ceza kararlarının kesinleştiğinin tespit edildiği, tesis edilen disiplin ceza kararlarının mevzuata uygun olduğunun mütalaa edildiği, Açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) Anayasamızın;
3.1) “Dilekçe, Bilgi Edinme ve Kamu Denetçisine Başvurma Hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin
üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”,
4) 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi” başlıklı
5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her
türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
5) 211 sayılı İç Hizmet Kanunu’nun,
5.1) “Disiplin” başlıklı 13’üncü maddesinde; “Disiplin: Kanunlara, nizamlara ve amirlere mutlak bir
itaat ve astının ve üstünün hukukuna riayet demektir. Askerliğin temeli disiplindir. Disiplinin muhafazası ve idamesi için hususi kanunlarla cezai ve hususi kanun ve nizamlarla idari tedbirler alınır”,
5.2) “Astın vazifeleri” başlıklı 14’üncü maddesinde; “Ast; amir ve üstüne umumi adap ve askeri usullere
uygun tam bir hürmet göstermeye, amirlerine mutlak surette itaate ve kanun ve nizamlarda gösterilen hallerde de üstlerine mutlak itaate mecburdur. Ast muayyen olan vazifeleri, aldığı emri vaktinde yapar ve değiştiremez, haddini aşamaz. İcradan doğacak mesuliyetler emri verene aittir. İtaat hissini tehdit eden her türlü tezahürler, sözler, yazılar ve fiil ve hareketler cezai müeyyidelerle men olunur.”,
5.3) “IV-Amirin vazifeleri” üst başlıklı 15’inci maddesinde; “Amir; emirlerini maiyetindeki her şahsa
verebilir. Vazifelerin zamanında ve tam olarak yapılıp yapılmadığı takip ve yapılmasını temin eder.”,
5.4) 16’ncı maddesinde; “Amir; maiyetine hizmetle münasebeti olmayan emir veremez. Astından hususi
bir menfaat temin edecek bir talepte bulunamaz. Hediyesini kabul edemez ve borç alamaz.”,
5.5) 17’nci maddesinde; “Amir; maiyetine hürmet ve itimat hisleri verir. Maiyetin ahlaki, ruhi ve bedeni
hallerini daima nezaret ve himayesi altında bulundurur. Amirin maiyetine karşı daima bitaraflık ve hakkaniyeti muhafazası esastır.”,
5.6) 18’inci maddesinde; “Amir; maiyetine disiplini bozan fiil ve hareketlerinden dolayı disiplin cezaları
verir. Disiplin cezalarının mahiyeti ve verilmesi usulü hususi kanundaki hallere göre tayin ve tesbit olunur.”,
5.7) “V-Emir” üst başlıklı 19’uncu maddesinde; “Astlar, üniformalı veya üniformasız asker amirleri ile
sivil amirlerinin verdiği emirleri yerine getirmek zorundadır.”,
5.8) 20’nci maddesinde; “Emirler ast tarafından değiştirilemez. Ancak, ahval ve şerait emri yapılamıyacak
bir hale koymuşsa veyahut emir verilirken meçhul kalmış sebepler meydana çıkmışsa veya emrin yapılması
büyük bir tehlikeyi ve ağır bir zararı da mücip olacaksa ve bütün bu haller karşısında amirden yeni bir emir alınmasına hal ve zaman da müsait değilse; ast mesuliyeti üzerine alarak emri yeni vaziyete uygun bir tarzda değiştirerek yapabilir ve ilk fırsatta emri yapılmıyan veya kısmen yapılan amirlere de malümat verilir.”,
5.9) 21’nci maddesinde; “Emirler, kaideten birbirine bağlı makamlar ve kumandanlar tarafından bir
silsile takip edilerek verilir. Müstacel ve zaruri hallerde bu sıraya riayet edilmeden de emir verilebilir. Bu takdirde amir atlanmış olan kademelere en kısa zamanda bilgi verir. Ve böyle bir emri alan astda kendi amirini haberdar eder.”,
5.10) 22’nci maddesinde; “Bir amirin verdiği emir yapılırken daha büyük bir amirden evvelki emre
muhalif ikinci bir emir daha alınacak olursa, ikinci emri veren amire evvelki emir bildirilir. Eğer ikinci amir kendi emrinin yapılmasında israr ederse bu amirin emri yapılır. Ve birinci amire malumat verilir.
Eğer daha büyük amire birinci amirin emrini bildirmeye hal ve zaman müsait değilse vaziyete uygun olan emir kendi mesuliyeti dahilinde yapılır ve amirlere bildirilir.”,
5.11) 24’üncü maddesinde; “Disipline aykırı gördüğü her hale müdahaleye ve emir vermeye her üst
görevlidir.”,
5.12) “IV-İzin” üst başlıklı 33’üncü maddesinde; “a) Askerlerin izin işleri hususi kanunlara ve nizamlara
göre tanzim olunur. Vazifenin bulunmayı icap ettirdiği yerden izinsiz hiçbir asker gündüz ve gece ayrılamaz. Nöbetçi ve vazifeli olmıyan veya kendisine ayrıca hususi bir vazife verilmiyen subay, askeri memur ve astsubaylar günlük mesai veya eğitimin bitiminde vazife mahallinden ayrılabilirler.
Ancak subay sınıf okullarında temel eğitimde bulunan subayların günlük çalışma ve okuldan gece izinli ayrılmaları, eğitim ve öğretim programlarına göre, ayrıca düzenlenecek bir yönetmelikle belirlenir.
b) Kıta, karargah ve kurumlarda günlük çalışma saatleri mevsim, iklim, ahval ve hizmetin özelliklerine göre bir talimatla tesbit edilir. Kıtalarda umumi mesai ve hizmet zamanı kalk borusunda başlar. Gece yoklamasından sonra biter. Karargah ve kurumlarda günlük vazife müddeti en az 6 saattir.”
5.13) “Umumi Vazifeler” üst başlıklı 36’ıncı maddesinde; “Silahlı Kuvvetler, harb sanatını öğrenmek ve
öğretmekle vazifelidir. Bu vazifenin ifası için lazımgelen tesisler ve teşkiller kurulur ve tedbirler alınır.”
6) 926 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu’nun,
6.1) “V-İzin” üst başlıklı 10’uncu maddesinde; “Subayların ve astsubayların sıhhi izin sürelerini ve diğer
izinleri hakkında bu kanun hükümleri uygulanır.”,
7) 6413 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunu’nun,
7.1) “Disiplinsizliğin oluşması ve disiplin cezalarının niteliği” başlıklı 4’üncü maddesinde; “…(5) İlave
hizmet ve görev yükümlülüğü sonucunu doğuran disiplin cezaları kapsamında, kamu veya hizmet yararına olmayan keyfî görevler verilemez.”,
7.2) “Disiplin Soruşturması veya tahkikatın adli soruşturma veya kovuşturmadan bağımsızlığı” başlıklı
5’inci maddesinde; “Herhangi bir fiilden dolayı ilgili hakkında yapılan adli soruşturma veya kovuşturma, aynı fiilden dolayı ayrıca disiplin soruşturması ve tahkikat yapılmasını, disiplin cezası verilmesini ve bu cezanın yerine getirilmesini engellemez.”,
7.3) “Takdir hakkının kullanımı” başlıklı 6’ncı maddesinde; “(1) Bu Kanunla disiplin cezası vermeye
yetkilendirilmiş kişi ve kurullar, disiplin cezası uygulanması ile ilgili takdir haklarını ölçülü, adaletli ve hakkaniyetli bir şekilde kullanırlar.
(2) Takdir hakkı mutlaka gerekçeli olarak kullanılır.
(3) Takdir hakkı kullanılırken; a) Disiplinsizliğin işleniş biçimi, b) Disiplinsizliğin işlendiği zaman ve yer, c) Disiplinsizliğin askeri hizmete olumsuz etkisinin ağırlığı, ç) Meydana gelen zarar veya tehlikenin ağırlığı, d) Disiplinsizlik yapan personelin kast veya taksire dayalı kusurunun ağırlığı, e) Disiplinsizlik yapan personelin daha önceki disiplin durumu, f) Disiplinsizlik yapan personelin samimi ikrarı ve gösterdiği pişmanlık, gibi hususlar göz önüne alınır.”
7.4) “Disiplin soruşturması ve yetkiler” başlıklı 7’nci maddesinde; “(1) Maiyetinden birinin disiplinsizlik
teşkil edebilecek bir fiilini veya mesleğe aykırı tutum ve davranışını herhangi bir şekilde öğrenen disiplin amirleri, olayın araştırılması gerektiğine kanaat getirirse, yazılı olarak görevlendireceği soruşturmacılar vasıtasıyla ya da şahsen disiplin soruşturması yapar.
(2) Disiplin soruşturmacısı olarak tek bir kişi görevlendirilebileceği gibi en az üç kişiden oluşan bir heyet de görevlendirilebilir.”
7.5) “Disiplin amirinin disiplin cezası verme yetkisi” başlıklı 8’inci maddesinde; “(1) Disiplinsizliği
tespit edilen personele disiplin amiri tarafından bu Kanundaki esaslara uygun olarak disiplin cezası verilir.
(2) Bu Kanunda belirlenmiş olan disiplinsizliklere nitelik ve ağırlıkları itibarıyla benzer eylemlerde bulunanlara, eylemleri adli veya askeri suç teşkil etse dahi aynı neviden disiplin cezaları verilebilir.
(3) Disiplin amiri olabilmek için; a) Amir konumunda olunması, b) Disiplin cezası verilecek personelden rütbe veya kıdemce büyük olunması, c) Disiplin cezası verilecek kişinin subay, astsubay (…)ve uzman erbaş statüsünde olması hâlinde, ilgili mevzuata göre bu personele sicil verme yetkisinin bulunması gerekir.”
7.6) “Üst Disiplin amirlerinin disiplin cezası verebileceği haller” başlıklı 9’uncu maddesinde; “1) Bu
Kanunda belirlenmiş istisnalar hariç, aşağıdaki hâllerde disiplin soruşturması yapma ve disiplin cezası
verme görev ve yetkisi üst disiplin amirleri tarafından da kullanılabilir:
a) Disiplinsizlik, daha ağır bir disiplin cezası verilmesi amacıyla kendisine iletilmiş veya kendisi tarafından buna gerek görülmüşse b) Disiplinsizliğe bizzat şahit olmuşsa c) Disiplinsizlik, resmî saygınlığına ve makamına karşı işlenmişse ç) Disiplinsizlik, emri altında bulunan çeşitli kıta, karargâh ve kurumlara bağlı birden fazla kişi tarafından işlenmişse”
7.7) “Disiplin Cezaları” başlıklı 11’inci maddesinde; “ (1) Subay, astsubay (…) (1) ve uzman erbaşlar
ile sözleşmeli erbaş ve erler hakkında verilebilecek disiplin cezaları ağırlık derecesine göre aşağıda
belirtilmiştir:
a) Uyarma b) Kınama c) Hizmete kısmi süreli devam
ç) Aylıktan kesme d) Hizmet yerini terk etmeme e) Oda hapsi f) Silahlı Kuvvetlerden ayırma (2) Uyarma, kınama, hizmete kısmi süreli devam ve aylıktan kesme cezaları disiplin amirleri tarafından; hizmet yerini terk etmeme ve oda hapsi cezaları disiplin kurulları ve disiplin amirleri tarafından; Silahlı
Kuvvetlerden ayırma cezası yüksek disiplin kurulları tarafından verilir.”
7.8) “Disiplin cezalarının yerine getirilme şekilleri” başlıklı 12’inci maddesinde; “ (1) Uyarma cezası;
personele, görevinin icrasında veya hâl ve hareketlerinde daha dikkatli olması gerektiğinin yazı ile bildirilmesidir.
(2) Kınama cezası; personele, görevinin icrasında veya hâl ve hareketlerinde kusurlu olduğunun yazı ile bildirilmesidir.
(3) Hizmete kısmi süreli devam cezası; disiplin cezası verilen personele mesai sonrasında günde üç saati ve her hâlde saat 24.00’ü geçmeyecek şekilde, kadro görevinde veya kadro görevi dışında statüsüne uygun askeri hizmetlerin yaptırılmasıdır. Ceza, tatil günleri dışında yerine getirilir ve cezanın yerine getirilmesi esnasında personel hizmette sayılır. Cezanın yerine getirilme şekline ilişkin hususlar, cezayı veren disiplin amiri tarafından ilgiliye tebliğ edilir…”
7.9) “Cezanın ağırlaştırılması ve disiplin amirlerinin takdir hakkı” başlıklı 14’üncü maddesinde; “ (1)
Disiplinsizliğin işlendiği tarihten geriye doğru; iki yıl içinde aynı disiplinsizlikten dolayı disiplin cezası alınmış olması veya bir yıl içinde aynı derece cezayı gerektiren başka disiplinsizliklerden dolayı iki defa ceza alınmış olması hâllerinde, Silahlı Kuvvetlerden ayırma cezası hariç, bir derece ağır ceza verilir.
(2) Disiplin amirleri, personelin; olumlu hizmet, sicil ve disiplin safahatı ile eylemin niteliğini göz önüne alarak bir derece hafif ceza uygulayabilir.
(3) Disiplin amirleri, uyarma, kınama ve hizmete kısmi süreli devam cezalarını gerektiren disiplinsizliklerinden dolayı personeline disiplin cezası vermeyebilir.
(4) Maiyetinden birinin hizmet yerini terk etmeme cezasını gerektiren disiplinsizliğini tespit eden disiplin amiri; yetkisi dâhilinde disiplin cezası verebileceği gibi, hizmet, sicil ve disiplin safahatı ile eylemin niteliğini göz önüne alarak bu personeli disiplin kuruluna da sevk edebilir…”
7.10) “Uyarma cezasını gerektiren disiplinsizlikler” başlıklı 15’nci maddesinde; “(1) Uyarma cezasını
gerektiren disiplinsizlikler şunlardır:
…
h) Askeri nezaket kurallarına uymamak: Nizamlarla belirlenmiş olan askeri görgü, protokol ve davranış kurallarına aykırı bir biçimde tavır ve davranışlarda bulunmaktır. …”
7.11) “Kınama cezasını gerektiren disiplinsizler” başlıklı 16’ncı maddesinde; “… a) Amir veya üste
nezaketsizlik: Hizmette veya hizmete ilişkin hâllerde amir veya üste karşı saygısızlık teşkil edecek nitelikte olmayan ancak askeri nezaket, protokol ve terbiye kurallarına aykırılık teşkil eden fiillerde bulunmaktır.
Askeri nezaket, protokol ve terbiye kurallarının astlara veya maiyete önceden ilan veya tebliğ olunması veya bu disiplinsizliği yapan kişinin makam ve rütbesi itibarıyla bu kuralları biliyor olması gerektiğinin objektif olarak kabul görmesi hâlinde disiplin cezası verilebilir…”
7.12) “Hizmete kısmi süreli devam cezasını gerektiren disiplinsizlikler” başlıklı 17’nci maddesinde; 1)
Hizmete kısmi süreli devam cezasını gerektiren disiplinsizlikler şunlardır:
a) Üste saygısızlık: Hizmette veya hizmete ilişkin hâllerde üste gösterilmesi gereken saygıyı kasıtlı olarak göstermemek veya yetkili olduğu durumlarda üstün yapmış olduğu ikaz, tenkit veya muahezeyi saygı ile kabul edip dinlememektir.
b) Görev yerini izinsiz terk etmek: Kıtasından veya görev yerinden yirmi dört saati geçmeyecek şekilde kaçmak veya kabul edilebilir bir mazereti olmaksızın mesaiye bir tam mesai günü gelmemektir.
c) Temaruz: Bazı isteklerini yerine getirmek, kişisel bir menfaat sağlamak, görev veya sorumluluktan kaçmak gibi amaçlarla hastalığını abartmak veya olmadığı hâlde bir rahatsızlığı varmış gibi göstererek sağlık kuruluşlarına sevkini sağlamak suretiyle günlük mesainin bir kısmına katılmamaktır.
ç) Uygunsuz davranışlarda bulunmak: Türk Silahlı Kuvvetlerine ve temsil ettiği makam, rütbe veya statünün onur ve vakarına uygun olmayan fiillerde bulunmaktır.
d) Ketum davranmamak: Görevi ile ilgili gizli olmayan ancak açıklanmaması gereken bir bilgiyi yetkisiz kişilerin öğrenebileceği bir şekilde açıklamaktır.”,
7.13) “Disiplin kurullarının oluşumu” başlıklı 33’üncü maddesinde; “(1) Disiplin kurulları; asgari
binbaşı rütbesinde bir başkan ile meslekte beş yılını tamamlamış, başkandan kıdemsiz bir subay ve bir astsubay üye olmak üzere, disiplinsizlik yapan personelin astı olmayan toplam üç kişiden oluşur. Kurulun başkan ve üyeleri teşkilatında kurulduğu komutan veya askeri kurum amiri tarafından her yılın aralık ayında bir yıllığına görevlendirilir. Kurul üyeleri, zorunlu nedenler hariç görev süresi içinde değiştirilmezler. Görev süresi bitenler yeniden görevlendirilebilir.
(2) Başkan veya üyelerin olmadığı zamanlarda görev yapmak üzere asıl üye sayısı kadar yedek üye bulunur.
Başkanın olmadığı zamanlarda en kıdemli üye başkan olur. Başkan ve üyeler tahkikat süresi içinde disiplinsizlik yapan personelin ve birbirlerinin en yakın amiri olamazlar.
(3) Subayların tahkikatında astsubay üye yerine görev yapmak üzere ayrıca bir subay üye belirlenir ve görevlendirilir. Disiplinsizlik yapanın astı konumunda olan üyelerin yerine yedek üyelerden, yedek üyeler arasında da uygun nitelikte personel bulunmuyor ise birlik veya kurum içerisinden geçici görevlendirme yapılır.
(4) Disiplin kurullarının yetkisine giren birliklerde bu Kanunda yazılı nitelikte başkan ve üye yoksa veya mevcut olanların görevlerini yapmalarına kanuni engeller bulunursa, uygun nitelikte başkan ve üyelerin seçimi ve görevlendirmesi için en yakın kıta komutanı veya askeri kurum amirine başvurulur.”,
7.14) “Disiplin kurullarının rütbe yönünden yetkisi” başlıklı 34’üncü maddesinde; “(1) Teşkilatında
disiplin kurulu kurulan komutan veya askeri kurum amiri hakkındaki disiplin tahkikatı bir üst komutanlık veya askeri kurum amiri teşkilatında kurulan disiplin kurulunda yapılır. Ancak general ve amiraller hakkındaki tahkikat Genelkurmay Başkanlığı Disiplin Kurulunda yapılır.”,
7.15) “Disiplin kurulunun görev ve yetkileri” başlıklı 36’ncı maddesinde; 1) Disiplin kurulu, bu
Kanunda belirtilmiş diğer görevlerinin yanı sıra; a) Disiplin amirlerince sevk edilmesi hâlinde; subay, astsubay, uzman jandarma, uzman erbaşlar ile sözleşmeli erbaş ve erlerin hizmet yerini terk etmeme cezası gerektiren disiplinsizliklerine ilişkin tahkikatı yapmak veya yaptırmak ve hizmet yerini terk etmeme cezası ile cezalandırmakla, b) Disiplin amirlerince sevk edilmesi hâlinde; erbaş ve erlerin hizmetten men cezası gerektiren disiplinsizliklerine ilişkin tahkikatı yapmak veya yaptırmak ve hizmetten men cezası ile cezalandırmakla, görevli ve yetkilidir.
…
(3) Disiplin kurulu, yapacağı tahkikatın her safhasında istem üzerine veya gerek görmesi durumunda; ilgililerin özlük dosyasını ve her nevi evrakı incelemeye, ilgili kıta, karargâh, kurum veya amirlerden bilgi almaya, belge istemeye, tanık ve bilirkişi dinlemeye, keşif yapmaya, hâkim veya savcı kararı gerektirmeyen durumlarda kriminal inceleme yaptırma da dâhil olmak üzere, tahkikatı aydınlatacak her türlü idari işlemi yapmaya veya yaptırmaya yetkilidir.”,.
7.16) “Yapılacak tahkikat usulü” başlıklı 37’nci maddesinde; “(1) Disiplin kuruluna sevk edilmesi
gereken disiplinsizliklere ilişkin disiplin soruşturma evrakı, disiplin amiri kanaat raporu da eklenerek yetkili disiplin kurulunun bulunduğu yerdeki disiplin subaylığına, disiplinsizliğin öğrenilmesinden itibaren en geç otuz gün içinde gönderilir.
(2) Disiplin subayı tarafından yapılan inceleme sonunda; a) Adli veya askeri mahkemelerin görevine giren bir suçun işlendiğinin tespit edilmesi hâlinde dosyanın bir suretinin görevli mercie gönderilmesine, b) Disiplin kurulunun görev alanına girmeyen bir disiplinsizlik tespit edilmesi hâlinde, gerekçesi ile birlikte evrakın ilgili disiplin amirine iade edilmesine, teşkilatında disiplin kurulu kurulan komutan veya askeri kurum amirinin onayıyla karar verilir.
(3) Dosyanın disiplin kurulunda görüşülmesine teşkilatında disiplin kurulu kurulan komutan veya askeri kurum amirinin onayıyla karar verilmesi hâlinde; disiplinsizlik yapan personele, hakkında iddia olunan hususlar, dosyanın disiplin kurulunda görüşülmesinden önce disiplin subayı tarafından hazırlanacak bir yazı ile bildirilir.
(4) Disiplin kurulu, gerekli tebligatların ve hazırlığın yapılmasının ardından teşkilatında kurulduğu komutan veya amirin emri ile toplanır.
(5) Disiplin kuruluna sevk edilen personel; tahkikatın gizliliğini, üçüncü şahıs ve makamların özel bilgileri ile şeref, haysiyet ve güvenliğini, gizli ve özel nitelikteki bilgileri korumaya yönelik olanların dışındaki soruşturma evrakının tamamını inceleme, tanık dinletme ve disiplin kurulunda sözlü veya yazılı olarak savunma yapma hakkına sahiptir.
(6) Tahkikat ile ilgili disiplin kurulu toplantılarında disiplin subayı ile tutanak kâtibinin bulunması şarttır.
(7) Tahkikat ile ilgili oturumların yönetimi ve disiplininin sağlanması disiplin kurulu başkanına aittir.”,
7.17) “Zamanaşımı” başlıklı 39’uncu maddesinde; “1) Disiplin amirleri tarafından, disiplinsizliğin
kendileri tarafından öğrenilmesinden itibaren bir ay ve her hâlde disiplin cezasını gerektiren fiil ve hâllerin işlendiği tarihten itibaren iki yıl geçtikten sonra disiplin cezası verilemez. Fiil, inceleme ve araştırma yapmayı gerektirmiş ise, bir ay içerisinde inceleme ve araştırmaya başlanmış olmak ve altı ayı geçmemek kaydıyla, inceleme ve araştırma için geçen süre bir aylık süreye dâhil edilmez.
(2) Disiplin kurullarında yapılan tahkikatlarda, fiilin disiplin amiri tarafından öğrenilmesinden itibaren altı ay ve her hâlde disiplin cezasını gerektiren fiil ve hâllerin işlendiği tarihten itibaren iki yıl geçtikten sonra disiplin cezası verilemez….”
7.18) “Savunma hakkı” başlıklı 40’ıncı maddesinde; “(1) Bu Kanunun 13 üncü maddesinin altıncı
fıkrasında düzenlenen istisna haricinde disiplin amirleri veya disiplin kurulları tarafından savunma alınmadan disiplin cezası verilemez.
(2) (Değişik: 22/1/2015-6586/105 md.) İsnat olunan hususlar ile savunma için verilen süre açıkça ve yazılı olarak ilgiliye bildirilir. Yüksek disiplin kurulunun görevine giren disiplinsizliklerde verilecek savunma süresi üç iş gününden, diğer disiplinsizliklerde ise iki iş gününden az ve her hâlde beş iş gününden fazla olamaz. Savunması istenen kişinin talebi hâlinde ilave savunma süresi verilebilir. Ancak, ilk verilen
savunma süresi ile ilave verilen savunma süresinin toplamı beş iş gününü geçemez. Verilen süre içinde savunmasını yapmayan personel savunma hakkından vazgeçmiş sayılır.”,
7.19) “Disiplin amirleri tarafından verilen cezalara itiraz ve cezanın kesinleşmesi” başlıklı 41’inci
maddesinde; “1) Disiplin amirleri tarafından verilen disiplin cezalarına karşı, cezanın tebliğ edilmesinden itibaren iki iş günü içinde itiraz edilebilir. İtiraz, bir üst disiplin amirine yazılı olarak yapılır. Süresi içinde itiraz edilmez ise ceza kesinleşir.
…
(3) İtiraz, yetkili üst disiplin amiri tarafından üç iş günü içinde karara bağlanır. İlave inceleme yapılmasının gerekli olduğu durumlarda bu süre bir katına kadar uzatılabilir.
(4) İtiraz haklı görülürse, itirazı inceleyen üst disiplin amiri verilen cezayı hafifletebilir veya tamamen kaldırabilir. İtiraz haklı görülmez ise ret olunur. Karar itiraz edene tebliğ edilerek kesinleşir.”
8) 06/9/1961 tarih ve 10899 sayılı Resmi Gazete’de Yayımlanan Türk Silahlı Kuvvetleri İç Hizmet
Yönetmeliği’nin;
8.1) “İzin” üst başlıklı 64’üncü maddesinde; “Nöbetçi olmayan kışlada gece vazifesi olmayan veya
kendisine ayrıca hususi vazife verilmeyen subaylar, askerî memurlar, astsubaylar ve sivil personel bakım, yerleşme ve ertesi günkü vazife ve hizmetlerini tanzim ettikten sonra kışladan ayrılabilirler.”
9) 19/03/2011 tarihli ve 27879 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan “İşyerlerinde Psikolojik Tacizin
(Mobbing) Önlenmesi” konulu Başbakanlık Genelgesinde; “kamu kurum ve kuruluşları ile özel sektör işyerlerinde gerçekleşen psikolojik tacizin çalışanların itibarını ve onurunu zedelediği, verimliliğini azalttığı ve sağlığını kaybetmesine neden olarak çalışma hayatını olumsuz etkilediği, kasıtlı ve sistematik olarak belirli bir süre çalışanın aşağılanması, küçümsenmesi, dışlanması, kişiliğinin ve saygınlığının zedelenmesi, kötü muameleye tabi tutulması, yıldırılması ve benzeri şekillerde ortaya çıkan psikolojik tacizin önlenmesi, iş sağlığı ve güvenliğinin ve çalışma barışının geliştirilmesi için bazı tedbirlerin alınması gerektiği, işyerinde psikolojik tacizle mücadelenin öncelikle işverenin sorumluluğunda olduğu, işverenlerin çalışanların tacize maruz kalmamaları için gerekli bütün önlemleri alacakları, bütün çalışanların psikolojik taciz olarak değerlendirilebilecek her türlü eylem ve davranışlardan uzak duracakları” belirtilmiştir
10) Devlet Personel Başkanlığının 25/04/2013 tarihli ve sayılı görüş yazısında; “Devlet
memurunun hastalanması sebebiyle sağlık kurum ve kuruluşlarına müracaat ederek muayene edilmesi sırasında ya da muayene sonrası tetkik ve tahlillerde geçirdiği sürelerde memurun izinli sayılması gerektiği; ancak bu iznin muayene süresi, tetkik ve tahlil süresi ile sınırlı olduğu, Devlet memuruna verilen bu iznin suistimal edildiği yönünde kanaate varılması halinde kamu kurum ve kuruluşlarınca ilgililerden sağlık kurum ve kuruluşlarında muayene edildiğine veya muayene sonrası tetkik ve tahlil yaptırdığına dair belge istenebileceği, muayene sonrasında tabip tarafından hastalık raporu verilmediği takdirde Devlet memurunun söz konusu sürelerin bitiminde görevine başlaması gerektiği, muayene sonrasında tabip tarafından hastalık raporu verilmediği takdirde söz konusu sürelerin bitiminde görevine başlamayan
Devlet memuru hakkında 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 125 inci maddesi çerçevesinde işlem yapılabileceği”, düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
/
11) Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; Başvuranın iddiaları, İdarenin
konu ile açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya birlikte değerlendirilerek başvurunun reddi yönünde hazırlanan Ret Karar Önerisi Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
12) Başvuran, bir numaralı paragrafta ayrıntılarına yer verildiği üzere başvurusunda;
Kara Kuvvetleri Komutanlığı bünyesinde Üs Bölgesi Komutanlığında üsteğmen rütbesiyle görev yapmakta iken “görev yerini izinsiz terk’’ suçunu işlediği iddiasıyla disiplin cezası verildiğini, 18/09/2023 günü mesaiye geldiğinde amiri tarafından içtima sonrası spor testine tabii tutulacaklarının bildirildiğini, spor testi alanına bir kalp çarpıntısı ve mide bulantısı hali yaşadığını amirine bildirdiğini ilgili güne dair almış bulunduğu raporunun olduğunu, aynı zamanda aynı tarihli 3 adet disiplin cezası ile cezalandırıldığını belirterek hizmete kısmi süreli devam disiplin cezasının kaldırılmasını talep etmektedir.
13) Disiplin cezaları, kamu hizmetinin gereği gibi yürütülebilmesi bakımından kamu görevlilerinin
mevzuat uyarınca yerine getirmek zorunda oldukları ödev ve sorumlulukları ifa etmemeleri veya mevzuatta yasaklanan fiillerde bulunmaları durumunda uygulanan yaptırımlar olup, kamu görevlilerinin özlük hakları üzerinde doğrudan ve önemli sonuçlar doğurmaları sebebiyle disiplin cezalarının sübjektif ve bireysel etkileri bulunduğu gibi kamu görevinin gereği gibi sürdürülmesi ve kamu düzeninin sağlanması bakımından objektif ve kamusal öneme sahip olduğu; bu bakımdan disiplin soruşturmalarının yapılmasında izlenecek yöntem, ceza verilecek fiiller ve ceza vermeye yetkili makam ve kurulların mevzuatla belirlendiği, doktrin ve yargısal içtihatlarla da konu ile ilgili disiplin hukuku ilkelerinin oluşturulduğu bilinmektedir.
14) Disiplin cezası vermeye yetkili mercilerce disiplin suçu sayılacak eylemlerin işlenildiğinin öğrenilmesi
hâlinde, bu kişiler hakkında soruşturma emri verilerek, soruşturmacı görevlendirilmesiyle başlatılacak soruşturmada olayın şüpheye yer vermeyecek şekilde somut delillerle ortaya konulması gerekmektedir.
15) İdari işlemlerin bir sebebe ve gerekçeye dayalı olması hukukun genel ilkelerinden olduğundan, bu ilke
genel anlamda düzenleme veya işlem yapan idareyi uyguladığı ve düzenleme yaptığı alanda doğru ve anlamlı olgular ortaya koymaya ve denetim yapmaya zorlar. İşlemlerde gösterilen sebep ve gerekçe, işlemin yasaya uygunluğu ve dayanağını değerlendirme, itiraz edip etmeme konusunda ilgililere yardımcı olmakla birlikte, idarenin saydamlığı, savunma hakları ve idareye güven ilkeleri ve hukuk devleti anlayışının oluşumu noktalarında da büyük öneme sahiptir.
16) Disiplin cezası niteliği gereği öteki idari işlemlerden farklı olduğundan; disiplin cezaları, disiplin
cezasını vermeye yetkili organlar, bu organların oluşumu, çalışma usulü, karar oluşturması, bu kararlara itiraz ve bütün bu sürecin her aşaması için öngörülen süre koşulları ile disiplin cezası işlemi sıkı şekil şartına bağlı olarak uygulanabilmektedir.
17) Kara Kuvvetleri Komutanlığından istenilen bilgi ve belgeler doğrultusunda anılan idare tarafından
Kurumumuza gönderilen belgeler incelenmiş, aşağıdaki bulgulara ulaşılmıştır.
17.1) Üs Bölge Komutanlığında Bölük Komutanı olarak görevli başvuranın 16/09/2023 tarihinde
saat 18.30 da görev yerinden izinsiz olarak ayrıldığı, 18/09/2023 tarihinde mesaiye gelerek Üs Bölge
Komutanlığına askeri nezaket ve terbiye kurallarına uygun olmayan hitaplarda bulunduğu ve mesai yerini izinsiz olarak terk etmesinin disiplinsizlik teşkil edip etmediğinin araştırılması amacıyla 22/09/2023 tarihinde disiplin soruşturması başlatıldığı, P. Bnb. ’nin soruşturmacı olarak atandığı, Üs Bölge
Komutanlığında görev yapan ve soruşturmaya konu olayla bağlantısı bulunan toplam 5 personelin yazılı bilgi alma tutanakları ve soruşturulan personelin hazır bulunmaması nedeniyle 27/09/2023 tarihli Telefonla
Görüşme Tutanağı ile ifadesine başvurulması ve kamera kayıtları ile yapılan inceleme sonucunda 27/09/2023 tarihli Disiplin Soruşturma Raporunun sonuç bölümünde; personelin 16/09/2023 tarihinde
görev yerinden izinsiz ayrıldığı, personelin vazifesi gereği bulunması gerekli yerden kaçma saiki ile hareket ettiği, personelin görev yerinden izinsiz olarak ayrıldığı, buna karşın geçerli bir mazeret bildirmediği, temadinin bir tam mesai günü sürdüğü tespit edildiğinden personelin söz konusu fiilinin “görev yerini izinsiz terk etmek” disiplinsizliğine mahal verdiği, daha sonra 18/09/2023 tarihinde mesaiye gelerek bu kez askeri nezaket ve terbiye kurallarına uygun olmayan hitap ve davranışlarda bulunduğu olayda ise, personelin amiri konumundaki P.Bnb. ’ya yönelik ses yükseltme ve amiri konumundaki personelle sözlü münakaşaya girme halinin tanık beyanıyla sabit olduğu, disiplin askerlik mesleğinin temeli olması, personelin Bölük Komutanı olarak üsteğmen rütbesiyle görev yapması ÜS Bölgesinde çalışıyor olması ve görev yerinin iç güvenlik anlamında hassasiyete sahip olduğu, bu anlamda astlarına örnek olması gerekçeleriyle söz konusu fiillerin ayrı ayrı disiplinsizliklere vücut verdiği anlaşılarak 6413 sayılı Kanun’un 17/b Görev Yerini İzinsiz Terk Etmek ve 16/a Amire veya Üste Nezaketsizlik disiplinsizlikleri uyarınca cezalandırılması gerektiğinin değerlendirildiği, Üs Bölgesi Komutanı P.Bnb. tarafından 18/09/2023 tarihinde görev yerinden izinsiz ayrılarak görev yerini izinsiz terk ettiği gerekçesiyle 12/10/2023 tarihinde
“Hizmete Kısmi Süreli Devam” disiplin cezası verildiği görülmektedir.
17.2) Başvuranın söz konusu disiplin cezasına üst disiplin amiri konumunda olan 5’inci Zırhlı Tugay
Komutanlığına itiraz ettiği; hakkında tesis edilmiş olan tecziye işleminin usul ve esas yönünden hukuka aykırı olduğu, konuyla ilgili disiplin soruşturması yapılmadığı, yazılı savunmasının alınmadığı, 18/09/2023 günü mesaiye geldiği ve içtima sonrası amiri tarafından spor testine tabi tutulacağının bildirildiği, spor tesislerinde ani kalp çarpıntısı ve mide bulantısı yaşadığını amirine bildirdiği ancak amirinin kendisini dinlemediği teste katılmaması durumunda hakkında tutanak tutacağını söylediği, olay gününe ait sağlık raporunun olduğu, İç Hizmet Yönetmeliği 64’üncü maddesi gereği usul ve yasaya uygun olarak üs bölgesinden ayrıldığını belirttiği anlaşılmaktadır. 19/10/2023 tarihinde Tugay Komutanı tarafından verilen kararda sübut, vasıf ve takdir edilen ceza ve uygulama yönünden yasaya aykırı bir hususun bulunmadığı fakat yazılı savunması alınmadan tecziye kararının yazılması sebebiyle “Hizmete Kısmi Süreli Devam” disiplin cezasının kaldırılmasına karar verildiği, öte yandan başvuran hakkında 24/10/2023 tarihinde savunma istem yazısı yazıldığı, savunma süresinin 03/11/2023 tarihinde sona erdiği, fakat personelin savunmasını göndermediği/teslim etmediği, savunma hakkından feragat ettiği/vazgeçtiğinin kabul edildiği, 07/11/2023 tarihinde ise 6413 TSK Disiplin Kanunu madde 17/1/b “Görev Yerini İzinsiz Terk Etmek” disiplinsizliğine vücut verdiği, dolayısıyla söz konusu disiplinsizlik nedeniyle “1 Gün Hizmete Kısmi Süreli
Devam” disiplin cezası verildiği görülmektedir.
17.3) Başvuranın söz konusu “Hizmete Kısmi Süreli Devam” disiplin cezasına üst disiplin amiri konumunda
olan Tugay Komutanlığına 08/11/2023 tarihinde itiraz ettiği, 13/11/2023 tarihinde disiplin cezasının
Onanmasına karar verildiği, kararın gerekçesinde ise; 6413 TSK Disiplin Kanunu’nun 39’uncu maddesinde düzenlenen “…bir ay içerisinde inceleme ve araştırmaya başlanmış olmak ve altı ayı geçmemek kaydıyla, inceleme ve araştırma için geçen süre bir aylık süreye dahil edilmez.” Hükmü uyarınca 40’ıncı maddesi kapsamında ilk defa yazılı savunması alınarak disiplin cezası işlemlerinin tesis edildiği, itiraz süresi olarak verilen sürenin 6413 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunu’nun 41’inci maddesinin 1’inci fıkrasının cezanın tebliğ edilmesinden itibaren iki iş günü içinde yazılı olarak yapılacağı hükmünün amir olduğu, bu itibarla gerek yürütülen disiplin soruşturmasının gerekse tecziye kararının usul yönünden mevzuata uygun olduğu, Türk Silahlı Kuvvetlerinde mesai kavramının görev yerleri özelinde oldukça özellikli bir kavram olduğu ve bu itibarla diğer kamu teşkillerine göre farklı bir kamu teşkillerine göre farklı bir çalışma düzenine sahip olduğu, personele tevdii edilen hizmetin yurt savunması bakımından hayati öneme haiz olması sebebi ile özveri ile çalışma gerektirdiği, personelin 18/09/2023 tarihinde almış olduğu iş görmezlik raporu incelendiğinde, personelin amirine hastaneye gitme isteğini söylediğinden bahisle itiraz edildiği görülmüşse de disiplin soruşturmasında yer alan tüm tanık beyanları incelendiğinde kışla içerisinde bulunan UMKE Hastanesine gitmek istediğinin anlaşıldığı, mevcut rapor incelendiğinde raporun kışla içerisinde yer alan revir ve UMKE Hastanesi yerine görev yerinin izinsiz terk edilerek gidilen
kışla dışında bulunan Kilis Devlet Hastanesince verildiği, raporun saat içermediği, mevzuata göre raporun en seri vasıta ile amire ulaştırılması gerektiği, gerek amiri gerek gerek idare olarak personelin sağlık durumu konusunda yeterli hassasiyetin sağlanarak hoşgörülü davranıldığı ve telefon ile aranarak raporun bir fotoğrafını gönderebileceğinin hatırlatıldığı, ancak mevcut raporun idareye ibrazının geciktiği gözetilerek bu hususta verilen kararda usul, sübut, vasıf ve takdir edilen ceza ve uygulama yönünden yasaya aykırı bir hususun bulunmadığı değerlendirmesiyle cezanın iptal edilmediği, 20/11/2023 tarihinde kararın tebliğ edildiği ve disiplin cezasının kesinleştiği, söz konusu disiplin cezasının 22/11/2023 günü mesai bitiminden sonra 20.00 ile 22.30 saatleri arasında 2,5 saat süreyle kendi bölüğündeki erbaş ve erlere “TSK İç Hizmet
Kanunu ve Yönetmeliği” konusunda gece dersi verilmesi şeklinde yerine getirileceği görülmektedir.
18) 6413 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunu’nun 6’ncı maddesinde, idarenin disiplin cezası
uygulamasında takdir hakkı ile ilgili temel ilkelere yer verilmiştir. Buna göre; disiplin cezası vermeye yetkilendirilmiş kişi ve kurulların disiplin cezası uygulanması ile takdir haklarını ölçülü, adaletli ve hakkaniyetli bir şekilde kullanacakları, takdir hakkının mutlaka gerekçeli olacağı, yine bu hakkı kullanırken disiplinsizliğin işleniş biçimi, işlendiği zaman ve yer, askeri hizmete olumsuz etkisinin ağırlığı, meydana gelen zarar veya tehlikenin ağırlığı, personelin kast veya taksire dayalı kusurunun ağırlığı ve personelin daha önceki disiplin durumu gibi hususların göz önüne alınacağı gerekmektedir.
19) İdareye belli konularda takdir yetkisinin tanınması, idarenin keyfi olarak hareket edebileceği anlamına
da gelmez. Bu doğrultuda idare takdir yetkisini kullanırken yasanın koyduğu sınırlar içinde kalmalı, eşitlik ilkesine önem vermeli, bu yetkiyi kamu yararı için kullanmalı, yasanın öngördüğü amaçtan başka ya da kamu yararı dışında bir amaç için kullanamamalı ve bu yetkiyi gerekçeli olarak kullanmalıdır (Prof. Dr.
Şeref Gözübüyük, “Yönetim Hukuku”, Eylül/1991 s.204).
20) 6413 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunu’ nun, 14’üncü maddesinde; personelin olumlu
hizmet, sicil ve disiplin safahatı ile eylemin niteliği göz önüne alınarak verilecek cezalarda bir derece hafif olanın uygulanabileceği hüküm altına alınmış, Danıştay İdari Dava Daireleri Genel Kurulu’nun 22/02/2007 tarihli ve E. 2005/374, K. 2007/103 sayılı kararında da “… maddesinde; geçmiş hizmetleri sırasında çalışmaları olumlu olan ve iyi veya çok iyi derecede sicil alan memurlara bir derece hafif olan cezanın uygulanabileceği konusunda takdir yetkisi tanınmış, ancak bu yetkinin fiilin niteliği ve ağırlık derecesine göre kullanılacağına dair bir hükme yer verilmemiştir. Bu duruma göre, disiplin cezası vermeye yetkili amir ve kurulların öncelikle; ilgililerin geçmiş hizmetleri ile sicil durumlarına göre bir alt ceza ile cezalandırılıp cezalandırılmayacağı konusunda bir değerlendirme yapmaları ve bu değerlendirmenin sonucuna göre ceza vermeleri gerektiğinden, bu durum göz ardı edilerek tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uygunluk bulunmadığından, İdare Mahkemesinin davanın reddi yolundaki ısrar kararında hukuki isabet görülmemiştir.” şeklinde karar verilerek, ilgilinin geçmiş hizmetlerine göre bir alt ceza ile cezalandırılıp cezalandırılmayacağı konusunda bir değerlendirme yapılmamış olmasını, verilen cezanın iptaline gerekçe saydığı görülmüştür. Bu kapsamda, İdarenin göndermiş olduğu bilgi ve belgelerin incelenmesinden verilen disiplin cezalarına ilişkin bilgilerin bulunduğu, uygulanan disiplin cezasıyla ilgili olarak düzenlenen kararda bu hususun dikkate alındığı görülmüştür.
21) Bununla birlikte idareden gelen bilgi ve belgelerden somut olayda; başvuranın 18/09/2023 tarihinde iş
yerine geldiği dolayısıyla personelin rahatsızlığını amirine veya birlik personeline bildirmeden doğrudan sağlık kuruluşuna gitmediği, başvuran tarafından keyfi ve kasti olarak bildirim yapmaması gibi bir durum söz konusu olmadığı gibi muayene neticesinde 2 günlük hastalık raporu aldığı ancak üs bölgesi içerisinde bulunan UMKE Hastanesine gideceğini beyan ederek spor faaliyetini izinsiz terk ettiği ve Kilis Devlet
Hastanesinin rapor numaralı iş görmezlik raporu ile Genel Cerrahi Polikliniğinden 18/09/202320/09/2023 tarihleri arasında 2 gün istirahat alması neticesinde idare tarafından bu durumun kabul edilebilir bir mazeret olarak görülmediği anlaşılmaktadır.
22) Yukarıda açıklanan gerekçelerle her ne kadar başvurana isnat edilen fiil için ayrı bir disiplin
soruşturması yapılarak sonucuna göre işlem tesis edilmesi gerekmekte ise de, başvurana verilen disiplin cezası işleminde takdir hakkının kullanılmasında eylemin ağırlığı, işleniş biçimi ve öneminin de etkili olduğu, anılan yetkinin münhasıran disiplin amiri tarafından kullanılması gerektiği hususu da değerlendirildiğinde, 6413 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunun 17/1/b maddesinde “Görev yerini izinsiz terk etmek: Kıtasından veya görev yerinden yirmi dört saati geçmeyecek şekilde kaçmak veya kabul edilebilir bir mazereti olmaksızın mesaiye bir tam mesai günü gelmemektir” hukuki nitelendirmesi uyarınca başvuranın “Hizmete kısmi süreli devam ” ile cezalandırılmasına ilişkin işlemde hukuka aykırılık görülmemiştir.
23) Yukarıda yapılan açıklamalar, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili
mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; yukarıda açıklanan gerekçelerle hakkında verilen “Hizmete kısmi süreli devam” disiplin cezası ile tecziyesine ilişkin işlemin kaldırılması talebinin reddi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
24) İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmede, şikâyet başvurusu kapsamında, idarenin, başvurana ilişkin işlemlerle ilgili bilgi ve belgeleri süresi içerisinde ve gerekçeli olarak kurumumuza gönderdiği, bu anlamda “Kararların gerekçeli olması” ve “Kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun hareket ettiği görülmüştür.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
25) 6328 sayılı Kanunun 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ
tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup ilgili Gaziantep İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle, BAŞVURUNUN REDDİNE; Kararın BAŞVURANA, MİLLÎ SAVUNMA BAKANLIĞINA ve KARA KUVVETLERİ
KOMUTANLIĞINA tebliğine; Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi