|
ÖZET: Başvuran, Millî Savunma Bakanlığı’na bağlı Kara Kuvvetleri Komutanlığı’nda üsteğmen rütbesiyle görev yaparken, “kendini geliştirmede yetersiz kalmak” iddiasıyla disiplin cezası almıştır. Ancak, kendisine verilen ceza “aylıktan kesme” olarak belirlenmiş ve bu durumun iptali için Kamu Denetçiliği Kurumu’na başvuruda bulunmuştur. Başvuran, disiplin cezasının gerekçesinin yetersiz olduğunu ve itirazının dikkate alınmadığını ifade etmektedir. İdare, başvuranın disiplinsizlik eylemlerinin belgelerini sunarak, disiplin cezasının yasal çerçevede verildiğini savunmuştur.
Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın iddialarını ve idarenin açıklamalarını değerlendirerek, disiplin cezasının hukuka uygun olmadığını tespit etmiştir. Disiplin cezasının verilmesinde, başvuranın savunma hakkının ihlal edildiği ve cezanın orantısız olduğu sonucuna varılmıştır. Bu nedenle, başvuranın aldığı “1/16 oranında aylıktan kesme” cezasının iptal edilmesi yönünde tavsiyede bulunulmuştur. Sonuç olarak, Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın disiplin cezasının geri alınması için Kara Kuvvetleri Komutanlığı’na öneride bulunmuş ve idarenin bu karara ilişkin işlemlerini 30 gün içinde bildirmesini talep etmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/11303-S.24.17211
BAŞVURU NO : 2024/6189
KARAR TARİHİ : 16.10.2024
TAVSİYE KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : MİLLİ SAVUNMA BAKANLIĞI
KARA KUVVETLERİ KOMUTANLIĞI
Başvuranın kendisine verilen aylıktan kesme disiplin cezasının iptali
BAŞVURUNUN KONUSU :
istemi hakkındadır
BAŞVURU TARİHİ : 14.05.2024
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Başvuran başvuru dilekçesinde özetle; Millî Savunma Bakanlığına bağlı Kara Kuvvetleri Komutanlığı
Üs Bölgesi Komutanlığında üsteğmen rütbesiyle görev yaptığını, 02/04/2024 tarihli savunma istem yazısında “uyarma” cezası gerektiren “kendini geliştirmede yetersiz kalmak” iddiası ile savunmasının talep edildiğini, 17/04/2024 tarihli ceza kararında ise farklı bir ceza olan “aylıktan kesme” cezası verildiğini, bu kararın tarafına 25/04/2024 tarihinde ptt kanalı ile tebliğ edildiğini, aynı tarihte disiplin cezasına itirazını ptt kanalı ile 25/04/2024 tarihinde itiraz ettiğini, itirazına hiçbir cevap verilmeyerek ceza kararının kesinleşip Personel Yönetim Bilgi Sistemine işlendiğini, tarafına bağımsız tarafsız bir disiplin soruşturması yapılmadığını belirtmektedir. Başvuran, bu işlemlerin iptali ve maaşından kesilen miktarın yasal faizi ile ödenmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Kurumumuzun 30/05/2024 tarih ve S. sayılı bilgi ve belge talebi konulu yazısına istinaden Kara
Kuvvetleri Komutanlığı Komutanlığı Personel Şube Müdürlüğü tarafından
Kurumumuza gönderilen 02/09/2024 tarih ve sayılı yazı ve eklerinde özetle;
2.1) Başvuranın işlemiş olduğu disiplinsizliğe ilişkin “Disiplinsizlik Olay Tespit Tutanağı” ve
“Disiplinsizliğin Öğrenilmesine İlişkin Tutanak” gereği 13/03/2024 tarihli yazı ve “Savunma İstem Yazısı” ile savunmasının istendiği ve 02/04/2024 tarihinde personele “Savunma İstemi Tebliğ/Tebellüğ Belgesi” ile tebliğ edildiği, Ek’te sunulan yazılı savunmasını 08/04/2024 tarihinde teslim ettiği, personelin yazılı savunmasının incelendiği ve Ek’te Disiplin Ceza Kararı personele 25/04/2024 tarihinde “Ceza Kararı
Tebliğ Tebellüğ Belgesi” ile tebliğ edildiği, Ek’te “Ceza Kararı İtiraz Dilekçesi” ile disiplin cezasına karşı
/
itiraz ettiği, fakat süresi içerisinde yapılmadığı değerlendirilen disiplin cezasına itiraz dilekçesinin bir üst disiplin amiri tarafından değerlendirilmek üzere gönderildiği, bir üst disiplin amiri tarafından Ek’te “Süresi
Geçen Disiplin Cezası İtiraz Dilekçesi” kararı ile yasal itiraz süresinin dolması nedeniyle reddedildiği,
2.2) Başvuruya konu disiplin soruşturmasına ilişkin tüm yazışmaların (soruşturma onayı, soruşturma
raporu, savunma yazıları, ceza kararları, itiraz, tebliğ/tebellüğ belgelerinin vb.) onaylı suretleri Ek’te sunulduğu, ilgili mevzuatın uygulanmasında 6413 sayılı TSK Disiplin Kanunu’nun amir olduğu, başvuranın söz konusu disiplin cezasına ilişkin itirazının 07/05/2024 tarihinde ulaştığı tespit edildiğinden süresi içerisinde yapılmayan itirazı 6413 sayılı TSK Disiplin Kanunu madde 41 gereği reddedildiği ve TSK
Disiplin Kanunu “Madde 41 (1) Disiplin amirleri tarafından verilen disiplin cezalarına karşı, cezanın tebliğ edilmesinden itibaren iki iş günü içinde itiraz edilebilir. İtiraz, bir üst disiplin amirine yazılı olarak yapılır.
Süresi içinde itiraz edilmezse ceza kesinleşir.” Hükmünün amir olduğu,
2.3) İlgili tarihlerde başvurana disiplin cezası verme yetkisi birinci sicil amiri olarak birinci sicil amiri
olarak P.Bnb. . ikinci sicil amiri P. Alb. . olduğu ve 6413 sayılı TSK Disiplin Kanununda hangi disiplin cezalarının hangi disiplin amirleri tarafından verileceğine dair bilgi ve bunlara ilişkin mevzuat hükümleri ile belirlendiği, söz konusu dişilin cezasına ilişkin olarak personele hangi mercilere başvuru yapacağı bilgisi, savunma süreleri, itiraz süreleri ve hangi amirine başvurabileceği savunma istem yazısı ile disiplin ceza kararı yazısında idare tarafından başvurana bildirilmekte ve tebliğ tebellüğ belgesi ile tebliğ edildiği, başvurana bahse konu disiplinsizliğin işlenmesinden kısa bir süre önce 25/03/2024 tarihinde disiplinsizlikleri nedeniyle birinci sicil amiri olan P.Bnb. . ,tarafından Ek’te “Yazılı İkaz Kararı” ile ikaz edildiği ve yazılı ikaz kararının personele 26/03/2024 tarihinde Ek’te “Yazılı İkaz Kararı Tebliğ/
Tebellüğ Belgesi” tebliğ edildiği, daha önce yapılan disiplin soruşturmaları mevcut olup uygulanan disiplin cezalarının Ek’te sunulduğu,
2.4) Söz konusu personel hakkında başvuruya konu disiplin cezası da dahil olmak üzere son bir yıl
içerisinde işlemiş olduğu disiplinsizlikler sonucunda 6413 sayılı TSK Disiplin Kanunu 13’üncü maddesi, 20’nci maddesinin birinci fıkrasının (f) bendi ve 21’inci maddenin birinci fıkrasının (a) bendi ile Türk
Silahlı Kuvvetleri Yüksek Disiplin Kurulları Yönetmeliği 9’uncu ve 10’uncu maddesinde belirtilen
“Disiplin Alışkanlık Haline Getirmek” ve “Disiplin Ceza Puanına Bağlı Olarak Ayırma Cezası Verilmesi” hususları göz önünde bulundurularak personel hakkında Silahlı Kuvvetlerden Ayırma Cezası teklifinde bulunulduğu, söz konusu personelin disiplinsizliklerine ilişkin olarak idari işlemlerin devam ettiği ve sürecin takip edildiği, Açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın;
3.1) “Hak arama hürriyeti” başlıklı 36’ncı maddesinde; “Herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak
suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir. Hiçbir mahkeme, görev ve yetkisi içindeki davaya bakmaktan kaçınamaz.”,
3.2) “Dilekçe, Bilgi Edinme ve Kamu Denetçisine Başvurma Hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinin
üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”,
4) 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi” başlıklı
5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka
/
ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
5) 211 sayılı İç Hizmet Kanunu’nun,
5.1) “Disiplin” başlıklı 13’üncü maddesinde; “Disiplin: Kanunlara, nizamlara ve amirlere mutlak bir
itaat ve astının ve üstünün hukukuna riayet demektir. Askerliğin temeli disiplindir. Disiplinin muhafazası ve idamesi için hususi kanunlarla cezai ve hususi kanun ve nizamlarla idari tedbirler alınır”,
5.2) “Astın vazifeleri” başlıklı 14’üncü maddesinde; “Ast; amir ve üstüne umumi adap ve askeri usullere
uygun tam bir hürmet göstermeye, amirlerine mutlak surette itaate ve kanun ve nizamlarda gösterilen hallerde de üstlerine mutlak itaate mecburdur. Ast muayyen olan vazifeleri, aldığı emri vaktinde yapar ve değiştiremez, haddini aşamaz. İcradan doğacak mesuliyetler emri verene aittir. İtaat hissini tehdit eden her türlü tezahürler, sözler, yazılar ve fiil ve hareketler cezai müeyyidelerle men olunur.”,
5.3) “IV-Amirin vazifeleri” üst başlıklı 15’inci maddesinde; “Amir; emirlerini maiyetindeki her şahsa
verebilir. Vazifelerin zamanında ve tam olarak yapılıp yapılmadığı takip ve yapılmasını temin eder.”,
5.4) 16’ncı maddesinde; “Amir; maiyetine hizmetle münasebeti olmayan emir veremez. Astından hususi
bir menfaat temin edecek bir talepte bulunamaz. Hediyesini kabul edemez ve borç alamaz.”,
5.5) 17’nci maddesinde; “Amir; maiyetine hürmet ve itimat hisleri verir. Maiyetin ahlaki, ruhi ve bedeni
hallerini daima nezaret ve himayesi altında bulundurur. Amirin maiyetine karşı daima bitaraflık ve hakkaniyeti muhafazası esastır.”,
5.6) 18’inci maddesinde; “Amir; maiyetine disiplini bozan fiil ve hareketlerinden dolayı disiplin cezaları
verir. Disiplin cezalarının mahiyeti ve verilmesi usulü hususi kanundaki hallere göre tayin ve tesbit olunur.”,
5.7) “V-Emir” üst başlıklı 19’uncu maddesinde; “Astlar, üniformalı veya üniformasız asker amirleri ile
sivil amirlerinin verdiği emirleri yerine getirmek zorundadır.”,
5.8) 20’nci maddesinde; “Emirler ast tarafından değiştirilemez. Ancak, ahval ve şerait emri yapılamıyacak
bir hale koymuşsa veyahut emir verilirken meçhul kalmış sebepler meydana çıkmışsa veya emrin yapılması büyük bir tehlikeyi ve ağır bir zararı da mücip olacaksa ve bütün bu haller karşısında amirden yeni bir emir alınmasına hal ve zaman da müsait değilse; ast mesuliyeti üzerine alarak emri yeni vaziyete uygun bir tarzda değiştirerek yapabilir ve ilk fırsatta emri yapılmıyan veya kısmen yapılan amirlere de malümat verilir.”,
5.9) 21’nci maddesinde; “Emirler, kaideten birbirine bağlı makamlar ve kumandanlar tarafından bir
silsile takip edilerek verilir. Müstacel ve zaruri hallerde bu sıraya riayet edilmeden de emir verilebilir. Bu takdirde amir atlanmış olan kademelere en kısa zamanda bilgi verir. Ve böyle bir emri alan astda kendi amirini haberdar eder.”,
5.10) 22’nci maddesinde; “Bir amirin verdiği emir yapılırken daha büyük bir amirden evvelki emre
muhalif ikinci bir emir daha alınacak olursa, ikinci emri veren amire evvelki emir bildirilir. Eğer ikinci amir kendi emrinin yapılmasında israr ederse bu amirin emri yapılır. Ve birinci amire malumat verilir.
Eğer daha büyük amire birinci amirin emrini bildirmeye hal ve zaman müsait değilse vaziyete uygun olan emir kendi mesuliyeti dahilinde yapılır ve amirlere bildirilir.”,
5.11) 24’üncü maddesinde; “Disipline aykırı gördüğü her hale müdahaleye ve emir vermeye her üst
görevlidir.”,
5.12) “IV-İzin” üst başlıklı 33’üncü maddesinde; “a) Askerlerin izin işleri hususi kanunlara ve nizamlara
göre tanzim olunur. Vazifenin bulunmayı icap ettirdiği yerden izinsiz hiçbir asker gündüz ve gece
/
ayrılamaz. Nöbetçi ve vazifeli olmıyan veya kendisine ayrıca hususi bir vazife verilmiyen subay, askeri memur ve astsubaylar günlük mesai veya eğitimin bitiminde vazife mahallinden ayrılabilirler.
Ancak subay sınıf okullarında temel eğitimde bulunan subayların günlük çalışma ve okuldan gece izinli ayrılmaları, eğitim ve öğretim programlarına göre, ayrıca düzenlenecek bir yönetmelikle belirlenir.
b) Kıta, karargah ve kurumlarda günlük çalışma saatleri mevsim, iklim, ahval ve hizmetin özelliklerine göre bir talimatla tesbit edilir. Kıtalarda umumi mesai ve hizmet zamanı kalk borusunda başlar. Gece yoklamasından sonra biter. Karargah ve kurumlarda günlük vazife müddeti en az 6 saattir.”
5.13) “Umumi Vazifeler” üst başlıklı 36’ncı maddesinde; “Silahlı Kuvvetler, harb sanatını öğrenmek ve
öğretmekle vazifelidir. Bu vazifenin ifası için lazımgelen tesisler ve teşkiller kurulur ve tedbirler alınır.”
6) 926 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu’nun,
6.1) “V-İzin” üst başlıklı 10’uncu maddesinde; “Subayların ve astsubayların sıhhi izin sürelerini ve diğer
izinleri hakkında bu kanun hükümleri uygulanır.”,
6.2) “X-Yönetmelik” üst başlıklı 134’üncü maddesinde; “ İzinlerin verilme usulleri, izin vermeye yetkili
makamlar ve sair hususlar ile bilgi ve görgülerini artırmak üzere yabancı memleketlere izinli gideceklerin seçilmeleri, yollanma tarzları ve o yerlerdeki yaşama ve çalışmalarının ne yolda takip ve kontrol edilecekleri ve ne gibi hallerde geri çağrılacakları ile ilgili hususlar Milli Savunma Bakanlığı tarafından çıkarılan yönetmelik ile tespit olunur.”
7) 6413 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunu’nun,
7.1) “Disiplinsizliğin oluşması ve disiplin cezalarının niteliği” başlıklı 4’üncü maddesinde; “…(5) İlave
hizmet ve görev yükümlülüğü sonucunu doğuran disiplin cezaları kapsamında, kamu veya hizmet yararına olmayan keyfî görevler verilemez.”,
7.2) “Disiplin Soruşturması veya tahkikatın adli soruşturma veya kovuşturmadan bağımsızlığı” başlıklı
5’inci maddesinde; “Herhangi bir fiilden dolayı ilgili hakkında yapılan adli soruşturma veya kovuşturma, aynı fiilden dolayı ayrıca disiplin soruşturması ve tahkikat yapılmasını, disiplin cezası verilmesini ve bu cezanın yerine getirilmesini engellemez.”,
7.3) “Takdir hakkının kullanımı” başlıklı 6’ncı maddesinde; “(1) Bu Kanunla disiplin cezası vermeye
yetkilendirilmiş kişi ve kurullar, disiplin cezası uygulanması ile ilgili takdir haklarını ölçülü, adaletli ve hakkaniyetli bir şekilde kullanırlar.
(2) Takdir hakkı mutlaka gerekçeli olarak kullanılır.
(3) Takdir hakkı kullanılırken; a) Disiplinsizliğin işleniş biçimi, b) Disiplinsizliğin işlendiği zaman ve yer, c) Disiplinsizliğin askeri hizmete olumsuz etkisinin ağırlığı, ç) Meydana gelen zarar veya tehlikenin ağırlığı, d) Disiplinsizlik yapan personelin kast veya taksire dayalı kusurunun ağırlığı, e) Disiplinsizlik yapan personelin daha önceki disiplin durumu, f) Disiplinsizlik yapan personelin samimi ikrarı ve gösterdiği pişmanlık, gibi hususlar göz önüne alınır.”
7.4) “Disiplin soruşturması ve yetkiler” başlıklı 7’nci maddesinde; “(1) Maiyetinden birinin disiplinsizlik
teşkil edebilecek bir fiilini veya mesleğe aykırı tutum ve davranışını herhangi bir şekilde öğrenen disiplin
/
amirleri, olayın araştırılması gerektiğine kanaat getirirse, yazılı olarak görevlendireceği soruşturmacılar vasıtasıyla ya da şahsen disiplin soruşturması yapar.
(2) Disiplin soruşturmacısı olarak tek bir kişi görevlendirilebileceği gibi en az üç kişiden oluşan bir heyet de görevlendirilebilir.”
7.5) “Disiplin amirinin disiplin cezası verme yetkisi” başlıklı 8’inci maddesinde; “(1) Disiplinsizliği
tespit edilen personele disiplin amiri tarafından bu Kanundaki esaslara uygun olarak disiplin cezası verilir.
(2) Bu Kanunda belirlenmiş olan disiplinsizliklere nitelik ve ağırlıkları itibarıyla benzer eylemlerde bulunanlara, eylemleri adli veya askeri suç teşkil etse dahi aynı neviden disiplin cezaları verilebilir.
(3) Disiplin amiri olabilmek için; a) Amir konumunda olunması, b) Disiplin cezası verilecek personelden rütbe veya kıdemce büyük olunması, c) Disiplin cezası verilecek kişinin subay, astsubay (…)ve uzman erbaş statüsünde olması hâlinde, ilgili mevzuata göre bu personele sicil verme yetkisinin bulunması gerekir.”
7.6) “Üst Disiplin amirlerinin disiplin cezası verebileceği haller” başlıklı 9’uncu maddesinde; “1) Bu
Kanunda belirlenmiş istisnalar hariç, aşağıdaki hâllerde disiplin soruşturması yapma ve disiplin cezası
verme görev ve yetkisi üst disiplin amirleri tarafından da kullanılabilir:
a) Disiplinsizlik, daha ağır bir disiplin cezası verilmesi amacıyla kendisine iletilmiş veya kendisi tarafından buna gerek görülmüşse b) Disiplinsizliğe bizzat şahit olmuşsa c) Disiplinsizlik, resmî saygınlığına ve makamına karşı işlenmişse ç) Disiplinsizlik, emri altında bulunan çeşitli kıta, karargâh ve kurumlara bağlı birden fazla kişi tarafından işlenmişse”
7.7) “Disiplin amirlerinin ikaz ve disiplin eğitimine alma yetkisi” başlıklı 10’uncu maddesinde; “ (1)
Amirlerin; maiyetine hatalarını göstermesi, maiyetini eleştirmesi, sözlü veya yazılı olarak ikazı disiplin cezası sayılmaz. (2) Disiplin amirleri, disiplin yönünden eğitilmesine ve ıslah edilmesine katkı sağlamak amacıyla maiyetine ilave görev ve sorumluluklar verebilir. Verilecek görev ve sorumluluklar; işlenen fiilin niteliğine, personelin statüsüne, rütbesine ve makamına uygun ve ölçülü olur. Bu kapsamda verilen görevler hizmete yönelik emir olarak kabul edilir.”
7.8) “Disiplin Cezaları” başlıklı 11’inci maddesinde; “ (1) Subay, astsubay (…) (1) ve uzman erbaşlar
ile sözleşmeli erbaş ve erler hakkında verilebilecek disiplin cezaları ağırlık derecesine göre aşağıda
belirtilmiştir:
a) Uyarma b) Kınama c) Hizmete kısmi süreli devam ç) Aylıktan kesme d) Hizmet yerini terk etmeme e) Oda hapsi f) Silahlı Kuvvetlerden ayırma
(2) Uyarma, kınama, hizmete kısmi süreli devam ve aylıktan kesme cezaları disiplin amirleri tarafından; hizmet yerini terk etmeme ve oda hapsi cezaları disiplin kurulları ve disiplin amirleri tarafından; Silahlı
Kuvvetlerden ayırma cezası yüksek disiplin kurulları tarafından verilir.”
7.9) “Disiplin cezalarının yerine getirilme şekilleri” başlıklı 12’inci maddesinde; “1) Uyarma cezası;
personele, görevinin icrasında veya hâl ve hareketlerinde daha dikkatli olması gerektiğinin yazı ile bildirilmesidir.
(2) Kınama cezası; personele, görevinin icrasında veya hâl ve hareketlerinde kusurlu olduğunun yazı ile bildirilmesidir.
3) Hizmete kısmi süreli devam cezası; disiplin cezası verilen personele mesai sonrasında günde üç saati ve
her hâlde saat 24.00’ü geçmeyecek şekilde, kadro görevinde veya kadro görevi dışında statüsüne uygun askeri hizmetlerin yaptırılmasıdır. Ceza, tatil günleri dışında yerine getirilir ve cezanın yerine getirilmesi esnasında personel hizmette sayılır. Cezanın yerine getirilme şekline ilişkin hususlar, cezayı veren disiplin amiri tarafından ilgiliye tebliğ edilir.
(4) Aylıktan kesme cezası; disiplin cezası verilen personelin, sosyal güvenlik mevzuatına göre hesaplanan prime esas kazanç tutarından ekli (1) sayılı çizelgede belirtilen oranlarda kesinti yapılmasıdır. Ceza, aylığı tahakkuk ettiren birimce personelin aylığından kesilmek suretiyle yerine getirilir. Aylıktan kesme tam lira üzerinden yapılır ve kuruşlar dikkate alınmaz.
(5) Hizmet yerini terk etmeme cezası; personelin mesai bitiminden sonra görev yaptığı yerden ayrılmayıp resmî daire, kışla, eğitim alanları ile sair yerlerdeki hizmetine devam etmesidir. Bu ceza disiplin amirleri tarafından ekli (1) sayılı çizelgeye göre; disiplin kurulları tarafından dört ila on güne kadar verilebilir.
Ceza verilen personel için uygun bir yatma yeri tahsis edilir. Tatil günlerinde cezanın yerine getirilmesine ara verilir. Cezanın yerine getirilmesi sırasında, hizmete ilişkin hâller hariç, günde toplam bir saati geçmemek üzere ziyaretçi kabul edilebilir….”
7.10) “Cezanın ağırlaştırılması ve disiplin amirlerinin takdir hakkı” başlıklı 14’üncü maddesinde; “ (1)
Disiplinsizliğin işlendiği tarihten geriye doğru; iki yıl içinde aynı disiplinsizlikten dolayı disiplin cezası alınmış olması veya bir yıl içinde aynı derece cezayı gerektiren başka disiplinsizliklerden dolayı iki defa ceza alınmış olması hâllerinde, Silahlı Kuvvetlerden ayırma cezası hariç, bir derece ağır ceza verilir.
(2) Disiplin amirleri, personelin; olumlu hizmet, sicil ve disiplin safahatı ile eylemin niteliğini göz önüne alarak bir derece hafif ceza uygulayabilir.
(3) Disiplin amirleri, uyarma, kınama ve hizmete kısmi süreli devam cezalarını gerektiren disiplinsizliklerinden dolayı personeline disiplin cezası vermeyebilir.
(4) Maiyetinden birinin hizmet yerini terk etmeme cezasını gerektiren disiplinsizliğini tespit eden disiplin amiri; yetkisi dâhilinde disiplin cezası verebileceği gibi, hizmet, sicil ve disiplin safahatı ile eylemin niteliğini göz önüne alarak bu personeli disiplin kuruluna da sevk edebilir…”
7.11) “Uyarma cezasını gerektiren disiplinsizlikler” başlıklı 15’inci maddesinde; “(1) Uyarma cezasını
gerektiren disiplinsizlikler şunlardır:
…
n) Kendini geliştirmede yetersiz kalmak: Görevini etkin olarak yapabilmesini sağlayacak bilgi ve görgünün kazanılmasında göstermesi gereken gayreti göstermemektir.”
7.12) “Aylıktan kesme cezasını gerektiren disiplinsizlikler” başlıklı 18’nci maddesinde; “(1) Aylıktan
kesme cezasını gerektiren disiplinsizlikler şunlardır:
a) Amire saygısızlık: Hizmette veya hizmete ilişkin hâllerde amire gösterilmesi gereken saygıyı kasıtlı olarak göstermemek veya amirin yapmış olduğu ikaz, tenkit veya muahezeyi saygı ile kabul etmemektir.
b) Yalan söylemek: Askeri hizmete ilişkin veya görevle ilgili konu ve durumlarda amirlere veya bilgi vermekle yükümlü olduğu kişi ve makamlara kasıtlı olarak gerçeğe aykırı ve yanlış beyanda bulunmaktır.
c) Hizmetle ilgisi olmayan emir vermek: Maiyetine hizmetle ilgisi olmayan emir vermektir.
ç) Maiyetinin gözetiminde ihmal göstermek: Astlarının ve emri altındakilerin denetim, kontrol ve gözetiminde ihmal göstermektir.
d) Ayrımcılık yapmak: Görevdeyken dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayrım yaparak işlem tesis etmek ve bu suretle görev yerinde huzursuzluğa neden olmaktır.
e) Yasak edilen yerlere girmek: Resmî üniforma ile genelev, kumarhane, meyhane, bar ve benzeri yerler ile girilmesi garnizon komutanlıklarınca yasaklanmış diğer yerlere girmektir.
f) Kayırma talep etmek: Özlük hakları ile ilgili ya da başka bir kişisel menfaat temini için başkalarını aracı koyup, öncelik ve ayrıcalık talep etmektir.
g) Maiyetinden hediye kabul etmek: Maiyetinde çalışan personel tarafından verilen ve makul bir seviyenin üstünde maddi değeri olan bir hediyeyi kişisel menfaat elde etmek amacıyla kabul etmektir.
ğ) Hizmetteyken siyasi içerikli konuşmak: Mesai içerisinde veya hizmete ilişkin durumlarda siyasi içerikli konuşmalar yapmaktır.
h) Yasaklanmış faaliyetlere katılmak: Yetkili makamlarca yasaklanmış olan toplantı, gösteri, yürüyüş ve benzeri faaliyetlere iştirak etmektir.
ı) İzinsiz olarak garnizonu terk etmek: İzinli olmadığı hâlde görev yaptığı garnizon hudutlarını terk etmektir.
i) Ulaşım güvenliğini ihlal etmek: İzin, istirahat, hava değişimi, terhis ve benzeri nedenlerle görev yerine gidiş ve dönüşlerde terörle mücadele kapsamında emredilen yol güzergâhının dışına çıkmak, belirlenen günler dışında seyahat etmek veya yapılan planlamaya aykırı seyahat etmektir.
7.13) “Hizmet yerini terk etmeme cezasını gerektiren disiplinsizlikler” başlıklı 19’uncu maddesinde;
“(1) Hizmet yerini terk etmeme cezasını gerektiren disiplinsizlikler şunlardır:
a) Emre itaatsizlik: Kasıtlı olarak hizmete ilişkin bir emri tam yapmamak ya da değiştirerek veya sınırını aşmak suretiyle yapmaktır…”
7.14) “Disiplin ceza puanına bağlı olarak ayırma cezası verilmesi” başlıklı 21’inci maddesinde;
“(1) (Değişik: 1/2/2017-KHK-681/92 md; Değiştirilerek kabul: 1/2/2018-7073/91 md.) Aşağıda belirtilen durumlar disiplinsizliği alışkanlık hâline getirme olarak kabul edilir ve bu durumlarda sözleşmeli subay ve astsubaylar hariç subaylar ve astsubaylar hakkında ayırma cezası verilebilir.
a) En son alınan disiplin cezasının kesinleştiği tarihten geriye doğru son bir yıl içinde on sekiz disiplin cezası puanı veya en az iki farklı disiplin amirinden toplam on iki defa veya daha fazla disiplin cezası almak.
b) En son alınan disiplin cezasının kesinleştiği tarihten geriye doğru son beş yıl içinde otuz beş disiplin cezası puanı veya en az iki farklı disiplin amirinden toplam yirmi beş defa veya daha fazla disiplin cezası almak.
(2) Birinci fıkra kapsamında ceza puanlarının hesaplanması ekli (2) sayılı çizelgeye göre yapılır.
/
(3) (Ek: 2/1/2017-KHK-681/92 md.; Aynen kabul: 1/2/2018-7073/91 md.) Disiplin ceza puanına bağlı olarak ayırma cezası verilmesi istemiyle gelen dosyaların incelenmesi sonucunda yüksek disiplin kurulunca, cezaların usulüne uygun verilmediğine veya ceza tayininde objektiflikten uzaklaşıldığına kanaat getirilirse verilen cezaların tamamının veya bir kısmının kaldırılmasına yahut personelin görev yerinin değiştirilmesine ve durumunun bir yıllık deneme süresi sonunda yeniden incelenmesine karar verilir.”,
7.15) “Disiplin cezalarının idari işlemlere etkisi” başlıklı 30’uncu maddesinde; “(1) Disiplin cezaları ve
diğer idari yaptırımlara ilişkin bilgi ve belgeler, ilgililerin şahsi dosyalarına konularak muhafaza edilir ve kayıt altına alınır.
(2) (Değişik: 2/1/2017-KHK-681/94 md.; Aynen kabul: 1/2/2018-7073/93 md.) Subay, astsubay, uzman erbaşlar ile sözleşmeli erbaş ve erlere verilen disiplin cezalarına ilişkin evrakın birer sureti personelin mensubu olduğu kuvvet komutanlıklarına gönderilir.
(3) Disiplin cezaları ve diğer idari yaptırımlar, nitelik ve niceliklerine uygun olarak; personel hakkında yapılacak sicil, terfi, atama, ayırma, ilişik kesme, sözleşme feshi, özellikli görevlere seçim ve benzeri idari işlemlerde göz önünde bulundurulur.”,
7.16) “Disiplin kurullarının oluşumu” başlıklı 33’üncü maddesinde; “(1) Disiplin kurulları; asgari
binbaşı rütbesinde bir başkan ile meslekte beş yılını tamamlamış, başkandan kıdemsiz bir subay ve bir astsubay üye olmak üzere, disiplinsizlik yapan personelin astı olmayan toplam üç kişiden oluşur. Kurulun başkan ve üyeleri teşkilatında kurulduğu komutan veya askeri kurum amiri tarafından her yılın aralık ayında bir yıllığına görevlendirilir. Kurul üyeleri, zorunlu nedenler hariç görev süresi içinde değiştirilmezler. Görev süresi bitenler yeniden görevlendirilebilir.
(2) Başkan veya üyelerin olmadığı zamanlarda görev yapmak üzere asıl üye sayısı kadar yedek üye bulunur.
Başkanın olmadığı zamanlarda en kıdemli üye başkan olur. Başkan ve üyeler tahkikat süresi içinde disiplinsizlik yapan personelin ve birbirlerinin en yakın amiri olamazlar.
(3) Subayların tahkikatında astsubay üye yerine görev yapmak üzere ayrıca bir subay üye belirlenir ve görevlendirilir. Disiplinsizlik yapanın astı konumunda olan üyelerin yerine yedek üyelerden, yedek üyeler arasında da uygun nitelikte personel bulunmuyor ise birlik veya kurum içerisinden geçici görevlendirme yapılır.
(4) Disiplin kurullarının yetkisine giren birliklerde bu Kanunda yazılı nitelikte başkan ve üye yoksa veya mevcut olanların görevlerini yapmalarına kanuni engeller bulunursa, uygun nitelikte başkan ve üyelerin seçimi ve görevlendirmesi için en yakın kıta komutanı veya askeri kurum amirine başvurulur.”,
7.17) “Disiplin kurullarının rütbe yönünden yetkisi” başlıklı 34’üncü maddesinde; “(1) Teşkilatında
disiplin kurulu kurulan komutan veya askeri kurum amiri hakkındaki disiplin tahkikatı bir üst komutanlık veya askeri kurum amiri teşkilatında kurulan disiplin kurulunda yapılır. Ancak general ve amiraller hakkındaki tahkikat Genelkurmay Başkanlığı Disiplin Kurulunda yapılır.”,
7.18) “Disiplin kurulunun görev ve yetkileri” başlıklı 36’ncı maddesinde; 1) Disiplin kurulu, bu
Kanunda belirtilmiş diğer görevlerinin yanı sıra; a) Disiplin amirlerince sevk edilmesi hâlinde; subay, astsubay, uzman jandarma, uzman erbaşlar ile sözleşmeli erbaş ve erlerin hizmet yerini terk etmeme cezası gerektiren disiplinsizliklerine ilişkin tahkikatı yapmak veya yaptırmak ve hizmet yerini terk etmeme cezası ile cezalandırmakla, b) Disiplin amirlerince sevk edilmesi hâlinde; erbaş ve erlerin hizmetten men cezası gerektiren disiplinsizliklerine ilişkin tahkikatı yapmak veya yaptırmak ve hizmetten men cezası ile cezalandırmakla, görevli ve yetkilidir.
…
(3) Disiplin kurulu, yapacağı tahkikatın her safhasında istem üzerine veya gerek görmesi durumunda; ilgililerin özlük dosyasını ve her nevi evrakı incelemeye, ilgili kıta, karargâh, kurum veya amirlerden bilgi almaya, belge istemeye, tanık ve bilirkişi dinlemeye, keşif yapmaya, hâkim veya savcı kararı gerektirmeyen durumlarda kriminal inceleme yaptırma da dâhil olmak üzere, tahkikatı aydınlatacak her türlü idari işlemi yapmaya veya yaptırmaya yetkilidir.”,.
7.19) “Yapılacak tahkikat usulü” başlıklı 37’nci maddesinde; “(1) Disiplin kuruluna sevk edilmesi
gereken disiplinsizliklere ilişkin disiplin soruşturma evrakı, disiplin amiri kanaat raporu da eklenerek yetkili disiplin kurulunun bulunduğu yerdeki disiplin subaylığına, disiplinsizliğin öğrenilmesinden itibaren en geç otuz gün içinde gönderilir.
(2) Disiplin subayı tarafından yapılan inceleme sonunda; a) Adli veya askeri mahkemelerin görevine giren bir suçun işlendiğinin tespit edilmesi hâlinde dosyanın bir suretinin görevli mercie gönderilmesine, b) Disiplin kurulunun görev alanına girmeyen bir disiplinsizlik tespit edilmesi hâlinde, gerekçesi ile birlikte evrakın ilgili disiplin amirine iade edilmesine, teşkilatında disiplin kurulu kurulan komutan veya askeri kurum amirinin onayıyla karar verilir.
(3) Dosyanın disiplin kurulunda görüşülmesine teşkilatında disiplin kurulu kurulan komutan veya askeri kurum amirinin onayıyla karar verilmesi hâlinde; disiplinsizlik yapan personele, hakkında iddia olunan hususlar, dosyanın disiplin kurulunda görüşülmesinden önce disiplin subayı tarafından hazırlanacak bir yazı ile bildirilir.
(4) Disiplin kurulu, gerekli tebligatların ve hazırlığın yapılmasının ardından teşkilatında kurulduğu komutan veya amirin emri ile toplanır.
(5) Disiplin kuruluna sevk edilen personel; tahkikatın gizliliğini, üçüncü şahıs ve makamların özel bilgileri ile şeref, haysiyet ve güvenliğini, gizli ve özel nitelikteki bilgileri korumaya yönelik olanların dışındaki soruşturma evrakının tamamını inceleme, tanık dinletme ve disiplin kurulunda sözlü veya yazılı olarak savunma yapma hakkına sahiptir.
(6) Tahkikat ile ilgili disiplin kurulu toplantılarında disiplin subayı ile tutanak kâtibinin bulunması şarttır.
(7) Tahkikat ile ilgili oturumların yönetimi ve disiplininin sağlanması disiplin kurulu başkanına aittir.”,
7.20) “Zamanaşımı” başlıklı 39’uncu maddesinde; “1) Disiplin amirleri tarafından, disiplinsizliğin
kendileri tarafından öğrenilmesinden itibaren bir ay ve her hâlde disiplin cezasını gerektiren fiil ve hâllerin işlendiği tarihten itibaren iki yıl geçtikten sonra disiplin cezası verilemez. Fiil, inceleme ve araştırma yapmayı gerektirmiş ise, bir ay içerisinde inceleme ve araştırmaya başlanmış olmak ve altı ayı geçmemek kaydıyla, inceleme ve araştırma için geçen süre bir aylık süreye dâhil edilmez.
(2) Disiplin kurullarında yapılan tahkikatlarda, fiilin disiplin amiri tarafından öğrenilmesinden itibaren altı ay ve her hâlde disiplin cezasını gerektiren fiil ve hâllerin işlendiği tarihten itibaren iki yıl geçtikten sonra disiplin cezası verilemez….”
7.21) “Savunma hakkı” başlıklı 40’ıncı maddesinde; “(1) Bu Kanunun 13 üncü maddesinin altıncı
fıkrasında düzenlenen istisna haricinde disiplin amirleri veya disiplin kurulları tarafından savunma alınmadan disiplin cezası verilemez.
(2) (Değişik: 22/1/2015-6586/105 md.) İsnat olunan hususlar ile savunma için verilen süre açıkça ve yazılı olarak ilgiliye bildirilir. Yüksek disiplin kurulunun görevine giren disiplinsizliklerde verilecek savunma süresi üç iş gününden, diğer disiplinsizliklerde ise iki iş gününden az ve her hâlde beş iş gününden fazla olamaz. Savunması istenen kişinin talebi hâlinde ilave savunma süresi verilebilir. Ancak, ilk verilen
/
savunma süresi ile ilave verilen savunma süresinin toplamı beş iş gününü geçemez. Verilen süre içinde savunmasını yapmayan personel savunma hakkından vazgeçmiş sayılır.”,
7.22) “Disiplin amirleri tarafından verilen cezalara itiraz ve cezanın kesinleşmesi” başlıklı 41’inci
maddesinde; “1) Disiplin amirleri tarafından verilen disiplin cezalarına karşı, cezanın tebliğ edilmesinden itibaren iki iş günü içinde itiraz edilebilir. İtiraz, bir üst disiplin amirine yazılı olarak yapılır. Süresi içinde itiraz edilmez ise ceza kesinleşir.
…
(3) İtiraz, yetkili üst disiplin amiri tarafından üç iş günü içinde karara bağlanır. İlave inceleme yapılmasının gerekli olduğu durumlarda bu süre bir katına kadar uzatılabilir.
(4) İtiraz haklı görülürse, itirazı inceleyen üst disiplin amiri verilen cezayı hafifletebilir veya tamamen kaldırabilir. İtiraz haklı görülmez ise ret olunur. Karar itiraz edene tebliğ edilerek kesinleşir.”
7.23) 6413 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunu’nun (2) sayılı Disiplin Ceza Puanlarını
Gösteren Çizelgesinde, Cezanın Cinsi Ceza Puanı
Uyarma 1
Kınama 1,5
Hizmete kısmi süreli devam 2
Aylıktan kesme 3
Hizmet yerini terk etmeme (Disiplin amiri tarafından 3,5 verilen)
Hizmet yerini terk etmeme (Disiplin kurulu tarafından 4,5 verilen)
Oda hapsi (Disiplin amiri tarafından verilen) 4
Oda hapsi (Disiplin kurulu tarafından verilen) 4,5
düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
8) Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; Başvuranın iddiaları, İdarenin
konu ile açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya birlikte değerlendirilerek başvurunun kabulü yönünde hazırlanan Tavsiye Karar Önerisi Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
9) Başvuran, bir numaralı paragrafta ayrıntılarına yer verildiği üzere başvurusunda; Kara Kuvvetleri
Komutanlığı bünyesinde Üs Bölgesi Komutanlığında üsteğmen rütbesiyle görev yapmakta iken 16/1 oranında “aylıktan kesme” disiplin cezası verildiğini belirterek cezasının iptal edilmesini ve kesilen miktarın yasal faizi ile ödenmesini talep etmektedir.
10) Disiplin cezaları, kamu hizmetinin gereği gibi yürütülebilmesi bakımından kamu görevlilerinin
mevzuat uyarınca yerine getirmek zorunda oldukları ödev ve sorumlulukları ifa etmemeleri veya mevzuatta yasaklanan fiillerde bulunmaları durumunda uygulanan yaptırımlar olup, kamu görevlilerinin özlük hakları üzerinde doğrudan ve önemli sonuçlar doğurmaları sebebiyle disiplin cezalarının sübjektif ve bireysel etkileri bulunduğu gibi kamu görevinin gereği gibi sürdürülmesi ve kamu düzeninin sağlanması bakımından objektif ve kamusal öneme sahip olduğu; bu bakımdan disiplin soruşturmalarının yapılmasında izlenecek yöntem, ceza verilecek fiiller ve ceza vermeye yetkili makam ve kurulların mevzuatla belirlendiği, doktrin ve yargısal içtihatlarla da konu ile ilgili disiplin hukuku ilkelerinin oluşturulduğu bilinmektedir.
11) Disiplin cezası vermeye yetkili mercilerce disiplin suçu sayılacak eylemlerin işlenildiğinin öğrenilmesi
hâlinde, bu kişiler hakkında soruşturma emri verilerek, soruşturmacı görevlendirilmesiyle başlatılacak soruşturmada olayın şüpheye yer vermeyecek şekilde somut delillerle ortaya konulması gerekmektedir.
12) İdari işlemlerin bir sebebe ve gerekçeye dayalı olması hukukun genel ilkelerinden olduğundan, bu ilke
genel anlamda düzenleme veya işlem yapan idareyi uyguladığı ve düzenleme yaptığı alanda doğru ve anlamlı olgular ortaya koymaya ve denetim yapmaya zorlar. İşlemlerde gösterilen sebep ve gerekçe, işlemin yasaya uygunluğu ve dayanağını değerlendirme, itiraz edip etmeme konusunda ilgililere yardımcı olmakla birlikte, idarenin saydamlığı, savunma hakları ve idareye güven ilkeleri ve hukuk devleti anlayışının oluşumu noktalarında da büyük öneme sahiptir.
13) Disiplin cezası niteliği gereği öteki idari işlemlerden farklı olduğundan; disiplin cezaları, disiplin
cezasını vermeye yetkili organlar, bu organların oluşumu, çalışma usulü, karar oluşturması, bu kararlara itiraz ve bütün bu sürecin her aşaması için öngörülen süre koşulları ile disiplin cezası işlemi sıkı şekil şartına bağlı olarak uygulanabilmektedir.
14) Kara Kuvvetleri Komutanlığından istenilen bilgi ve belgeler doğrultusunda anılan idare tarafından
Kurumumuza gönderilen belgeler incelenmiş, aşağıdaki bulgulara ulaşılmıştır.
14.1) Disiplinsizlik Olayı Tespit Tutanağında; 02/04/2024 tarihinde Üs Bölge Komutanlığında
sabah içtimasına Emn.ve Hz.Bl.K.P.Ütğm. ’nın 07.58’de geldiği ve Üs Bölge Komutanından 10/15 dk önce gelerek birliğini kontrol etmesi gerektiği halde birliğini kontrol etmediği, gün içinde yapılacak faaliyetlerin koordinesini yapmadığı; Üs Bölge lojistik kısmının 23/03/2024 tarihli Çevre
Düzenleme İşleri ve Devam Eden Faaliyetler konulu yazının 4’üncü maddesinde, “Faaliyetin safhaları günlük olarak P.Ütğm. . . tarafından Üs Bl. K’na arz edilecek her mesai bitiş saatinde detaylı bilgi verilecek söz konusu bilgilendirme yapılmadan mesai terkedilmeyecektir” emri bulunmasına ve başvurana yazılı olarak tebliğ edilmesine rağmen Üs Bölgesi Komutanı P.Bnb. . ’ya çevre düzenleme işleri ve devam eden faaliyetler hakkında faaliyetin safhalarını günlük olarak arz etmediği, her mesai bitiş saatinde detaylı bilgi vermeden ve söz konusu bilgilendirme yapılmadan mesaiyi terk ettiği, söz konusu emirde 29/03/2024 tarihi miatlı olduğu halde; ek süre olarak 3 gün verilmesine ve tamamlanma tarihi olan 1/04/2024 tarihinde faaliyetlerin halen tamamlanmamış olduğunun tespit edildiği belirtilerek tutanak tutulduğu anlaşılmıştır. Söz konusu Tutanağa istinaden 6413 sayılı TSK Disiplin Kanunu’nun 15/1 (n)
“Kendini Geliştirmede Yetersiz Kalmak” disiplinsizliğine vücut verebileceği değerlendirilerek fiil ve davranış hakkında gerekli araştırma ve soruşturma yapılabilmesi için 6413 sayılı TSK Disiplin Kanunu’nun 40’ıncı maddesi uyarınca savunma istem yazısı istendiği görülmektedir.
14.2) 17/04/2024 tarihli ve P.Bnb. . tarafından verilen Disiplin Cezası Kararının gerekçe bölümünde;
“sabah içtimasına Emn.ve Hz.Bl.K olarak Üs Bölge Komutanından önce gelerek birliğinizi kontrol etmeniz gerektiği halde kontrol etmediğiniz gün içinde yapılacak faaliyetlerin koordinesini yapmadığınız;
Ü.B. Personel ve Lojistik kısmının 23/03/2024 tarihli Çevre Düzenleme İşleri ve Devam Eden Faaliyetler konulu emrinde 4’üncü maddesinde “Faaliyetin safhaları günlük olarak P.Ütğm. . . tarafından Üs Bl.
K’na arz edilecek her mesai bitiş saatinde detaylı bilgi verilecek söz konusu bilgilendirme yapılmadan
mesai terkedilmeyecektir” emri bulunmasına ve size yazılı olarak tebliğ edilmesine ve söz konusu emrin arka kısmını 25/03/2024 tarihinde imzalanmanıza (Tebellüğ) etmenize rağmen Üs Bölgesi Komutanı P.
Bnb. . ’ya çevre düzenleme işleri ve devam eden faaliyetler hakkında faaliyetin safhalarını günlük olarak arz etmediğiniz. Her mesai bitiş saatinde detaylı bilgi vermeden ve söz konusu bilgilendirme yapılmadan mesaiyi terk ettiğiniz, söz konusu emirde 29/03/2024 tarihli miatlı olduğu halde ek süre olarak 3 gün verilmesine ve tamamlanma tarihi 1/04/2024 tarihinde faaliyetlerin halen tamamlanmamış olduğu;
Disiplin ceza sefahatinize bakıldığında; söz konusu aldığınız Disiplin Cezaları ile son bir yılda aldığınız disiplin suçlarına bakıldığında Türk Silahlı Kuvvetlerinden Ayırmaya Esas Ceza Puanınızın 13 puan olduğu ve bu konuya istinaden Üs Bölge Komutanlığının 25/03/2024 tarihli yazısı ile kendinizi geliştirmede ve disiplin konusunda dikkatli olmanızı temenni ederek yazılı olarak yazılı olarak ikaz edildiğiniz ancak söz konusu ikaz ve disiplin ceza işlemlerini dikkate almadığınız tespit edilmiştir.
Savunmanızda ise içtimaya zamanında geldiğinizi ve geç kaldığınızın asılsız olduğunu iddia ederken aynı zamanda üs bölgesi komutanından sonra gelen başka personellerin olduğunu ancak sadece size disiplin işlemi tesis edildiğini iddia ederek aslında söz konusu suçlamayı doğruladığınız ve içtimaya üs bölgesi komutanından sonra geldiğinizi istemeden de olsa itiraf ettiğiniz, içtima alındıktan sonra gelmenizin ise sabah görev koordinesi yapmadan ayrılmanıza sebep olduğu, faaliyet bilgilendirmelerinin ise yerinde yapıldığını yazarak 23/03/2024 tarihli Çevre Düzenleme İşleri ve Devam Eden Faaliyetler konulu emri tebliğ edilmesine rağmen 4’üncü maddesinde “Faaliyetin safhaları günlük olarak başvuran tarafından Üs
BLK’na arz edilecek her mesai bitiş saatinde detaylı bilgi verilecek söz konusu bilgilendirme yapmadan terk ettiğiniz tespit edilmiştir” şeklinde belirtildiği görülmektedir.
14.3) Yukarıda belirtilen gerekçelerle genel ifade olarak ikaz edilmesine rağmen “Disiplinsizliği Alışkanlık
Haline Getirdiği”, emirlere itaat konusunda imtina ettiği tespit edilmekle birlikte görevini etkin olarak yapabilmesini sağlayacak bilgi ve görgünün kazanılmasında göstermesi gereken gayreti göstermediği ve
“Kendini Geliştirmede Yetersiz Kalmak” disiplin suçunun oluştuğu düşünülmüş ancak savunmanın incelenmesi neticesinde yaptığı eylemin Amirin yazılı olarak emir vermesi ve tebliğ etmesine rağmen kasıtlı olarak hizmete ilişkin bir emri tam yapmamak ya da değiştirerek veya sınırlarını aşmak suretiyle yapmak olan 6413 sayılı TSK Disiplin Kanunu m.19/1/a maddesi gereği “Emre İtaatsizlik” suçunu oluşturduğu ve “Hizmet Yerini Terk Etmeme” cezasını gerektirdiği kanaatine varıldığı, açıklanan gerekçeler doğrultusunda sabit görülen fiil ve davranışlarının kasıtlı olarak hizmete ilişkin bir emri tam yapmamak ya da değiştirerek veya sınırlarını aşmak sureti ile yaptığı eylem ile 6413 sayılı TSK Disiplin
Kanunu m.19/1/a “Emre İtaatsizlik” disiplinsizliğine vücut verdiği, söz konusu disiplinsizlik nedeniyle
“Hizmet Yerini Terk Etmeme” disiplin cezasıyla cezalandırılması gerektiği ancak bakmakla yükümlü olduğu kısıtlı ağabeyinin olduğu göz önüne alınarak aynı Kanun’un 14/2 maddesi gereğince disiplin amiri takdir yetkisini kullanarak bir derece hafif ceza olan “(1/16) oranında Aylıktan Kesme Cezası” ile 18/04/2024 tarihinde tecziye edildiği anlaşılmaktadır.
14.4) Başvuranın söz konusu disiplin cezasına üst disiplin amiri konumunda olan
Komutanlığına itiraz edebilmesi için 19/04/2024 tarihinde tebligat ile adresine gönderildiği, başvuranın 15/04/2024 tarihinde 45 gün istirahat raporu aldığı, Disiplin Kararına ilişkin tebligatın 25/04/2024 tarihinde gerçekleştiği, ceza kararına itiraz süresinin 27/04/2024 tarihi itibariyle sona erdiği, 27/04/2024 tarihinde ise ceza kararına itiraz evrakının idareye ulaşmadığı ve cezanın 28/04/2024 tarihinde kesinleştiği, öte yandan
PTT ile başvurana ait 17/04/2024 tarihli ceza kararına itiraz dilekçesinin 07/05/2024 tarihinde ulaştığı, sonuç olarak başvuranın 07/05/2024 tarihinde PTT (normal kargo) ile gönderilen ve yasal itiraz süresi dolan
Ceza Kararı İtiraz dilekçesinin 6413 sayılı Kanunu 41. maddesine göre süresi içerisinde itiraz edilmediğinden bahisle reddedildiği anlaşılmaktadır.
14.5) Başvuranın işlemiş olduğu disiplinsizliğin 6413 sayılı TSK Disiplin Kanunu’nun 19/1/a’ da yer alan
“Emre İtaatsizlik” disiplinsizliğine vücut verdiği, bu nedenle “Hizmet Yerini Terk Etmeme” disiplin cezasıyla cezalandırılması gerekirken disiplin amirinin başvuranın bakmakla yükümlü olduğu kısıtlı
ağabeyinin durumu göz önüne alınarak aynı Kanun’un 14/2 maddesi uyarınca takdir yetkisini kullanarak
6413 sayılı Kanunu’nun 41/4 kapsamında “1/16 oranında Aylıktan Kesme” cezası ile cezalandırılmasına
karar verildiği görülmektedir.
15) 6413 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunu’nun 6’ncı maddesinde, idarenin disiplin cezası
uygulamasında takdir hakkı ile ilgili temel ilkelere yer verilmiştir. Buna göre; disiplin cezası vermeye yetkilendirilmiş kişi ve kurulların disiplin cezası uygulanması ile takdir haklarını ölçülü, adaletli ve hakkaniyetli bir şekilde kullanacakları, takdir hakkının mutlaka gerekçeli olacağı, yine bu hakkı kullanırken disiplinsizliğin işleniş biçimi, işlendiği zaman ve yer, askeri hizmete olumsuz etkisinin ağırlığı, meydana gelen zarar veya tehlikenin ağırlığı, personelin kast veya taksire dayalı kusurunun ağırlığı ve personelin daha önceki disiplin durumu gibi hususların göz önüne alınacağı gerekmektedir.
16) İdareye belli konularda takdir yetkisinin tanınması, idarenin keyfi olarak hareket edebileceği anlamına
da gelmez. Bu doğrultuda idare takdir yetkisini kullanırken yasanın koyduğu sınırlar içinde kalmalı, eşitlik ilkesine önem vermeli, bu yetkiyi kamu yararı için kullanmalı, yasanın öngördüğü amaçtan başka ya da kamu yararı dışında bir amaç için kullanamamalı ve bu yetkiyi gerekçeli olarak kullanmalıdır (Prof. Dr.
Şeref Gözübüyük, “Yönetim Hukuku”, Eylül/1991 s.204).
17) Danıştay 12’nci Dairesinin 06/02/2023 tarihli ve E:2021/1778, K:2023/250 sayılı kararında;“…disiplin
suçu teşkil eden fiillerle ilgili olarak soruşturma yapılması zorunlu olduğu gibi soruşturmanın belirli usuller çerçevesinde yapılması da isnada maruz kalanların hukuki güvencesidir. Soruşturma emri verilmesi; bağımsız ve üst veya denk görevde olan bir soruşturmacı atanması, olayla ilgili tanık ve soruşturulanın ifadelerinin alınması, ifade alınmadan kişiye haklarının ve soruşturma konusunun bildirilmesi, isnat olunan fiille ilgili lehe ve aleyhe başkaca delillerin araştırılması, soruşturma sonucunda bir rapor hazırlanması ve bu raporda; olayın değerlendirilmesi soruşturmacının kanaat ve teklifini belirtmesi ve raporun ilgili makama sunulması, soruşturmayı yapan kişi ile soruşturmada elde edilen delilleri değerlendirecek kişi veya kurulların ayrı olmasının, yasal süre içerisinde isnat olunan fiiller bildirilerek sanığın savunmasının alınması gerekliliği disiplin hukukunun temel ilkelerinden olduğu gibi hukuki güvenlik ilkesinin de gereğidir. Uyuşmazlıkta, davacının kusurlu olduğu iddia edilen eylemi hakkında, 28.12.2014 tarihinde tutulan tutanakla disiplin soruşturmasına başlanıldığı, eylemleri net şekilde açıklanmadan yalnızca 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun, 125’inci maddesinin birinci fıkrasının (B) bendinin (a) alt bendi uyarınca hakkında disiplin soruşturması yapıldığı belirtilerek soruşturma izni alındığı ve anılan madde hükmü kapsamında davacıdan ilk savunmasını yapmasının istenildiği, ardından davacının verdiği savunma dilekçesinde kullandığı ifadeler sebebiyle eyleminin kusurlu olarak değil kasıtlı olarak değerlendirilebileceği belirtilerek ve yine eylemleri net şekilde belli edilmeden anılan Kanun’un 125’inci maddesinin birinci fıkrasının (C) bendinin (a) alt bendi uyarınca son savunmasının istenilmesi akabinde disiplin cezası işleminin tesis edildiği anlaşılmıştır. Bu durumda, davacı hakkında 657 sayılı Kanun hükümlerine uygun şekilde soruşturma izni, savunma ve son savunma alınmadan, usulüne uygun yapılmış bir disiplin soruşturması bulunmadan disiplin cezası işleminin tesis edildiği görüldüğünden, tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmamaktadır.” Denilmek suretiyle savunma hakkını ve soruşturma sürecinin tüm aşamalarının önemini vurgulamaktadır.
18) Anayasa Mahkemesinin 14/11/2013 tarihli ve E:2013/15, K:2013/131 sayılı kararında ise; disipline
konu eylemler ile yaptırımlar arasında adil bir dengenin gözetilmesinin de hukuk devleti ilkesinin bir gereği olduğu, eylem ile yaptırım arasında bulunması gereken adil dengenin, ölçülülük ilkesi olarak da adlandırıldığı ve bu ilkenin alt ilkelerinin de elverişlilik, zorunluluk ve orantılılık ilkelerinden oluştuğundan bahisle elverişlilik ilkesinin, öngörülen yaptırımın ulaşılmak istenen amaç için elverişli olmasını, zorunluluk ilkesinin öngörülen yaptırımın ulaşılmak istenen amaç bakımından zorunlu olmasını ve orantılılık ilkesinin ise öngörülen yaptırım ile ulaşılmak istenen amaç arasında olması gereken orantıyı ifade ettiği açıklanmaktadır
/
19) Bu kapsamda, İdarenin göndermiş olduğu bilgi ve belgelerin incelenmesinden verilen disiplin
cezalarına ilişkin bilgilerin bulunduğu, öte yandan soruşturma sırasında savunma istem yazısında başvuran hakkında iddia ve bu iddianın dayandığı delil mevcut iken isnat edilen fiil veya halin 6413 sayılı TSK
Disiplin Kanunu’nun 15’inci maddesinde sayılan “Kendini Geliştirmede Yetersiz Kalmak” hukuki nitelendirmesi ile belirtildiği, bu fiilin “Uyarma” cezasını gerektirdiği ancak verilen disiplin cezasında savunmanın incelenmesi neticesinde yaptığı eylemin Amirin yazılı olarak emir vermesi ve tebliğ etmesine rağmen kasıtlı olarak hizmete ilişkin bir emri tam yapmamak ya da değiştirerek veya sınırlarını aşmak suretiyle yapmak fiili olarak tanımlandığı ve 6413 sayılı TSK Disiplin Kanunu m.19/1/a maddesi gereği
“Emre İtaatsizlik” suçunu oluşturduğu ve “Hizmet Yerini Terk Etmeme” cezasını gerektirdiğinin kanaatine varıldığı, dolayısıyla başvurana iletilen savunma istem yazısında hakkındaki iddialara yer verilmiş ise de bu iddiaların dayandığı deliller ile üzerine atılı fiillerin hukuki nitelendirmesine yer verilmediği, bu durumun 6413 sayılı Kanunu’nun “Savunma hakkı” başlıklı 40’ıncı maddesinde; “(1) Bu Kanunun 13 üncü maddesinin altıncı fıkrasında düzenlenen istisna haricinde disiplin amirleri veya disiplin kurulları tarafından savunma alınmadan disiplin cezası verilemez” hükmü uyarınca başvuranın son savunması alınmadan disiplin soruşturmasının yürütülmesi ve disiplin cezasının verilmesinde savunma hakkının hukuka uygun şekilde kullandırılmadığı görülmüş olup, tarafsız olarak hareket edildiğinden söz edilemeyeceği, ayrıca 6413 sayılı Kanunu’nun “Cezanın ağırlaştırılması ve disiplin amirlerinin takdir hakkı” başlıklı 14’üncü maddesinde; “ (1) Disiplinsizliğin işlendiği tarihten geriye doğru; iki yıl içinde aynı disiplinsizlikten dolayı disiplin cezası alınmış olması veya bir yıl içinde aynı derece cezayı gerektiren başka disiplinsizliklerden dolayı iki defa ceza alınmış olması hâllerinde, Silahlı Kuvvetlerden ayırma cezası hariç, bir derece ağır ceza verilir.” Hükmü uyarınca da başvuranın iki defa ceza aldığı (aylıktan kesme cezası), takdir edilen disiplin cezasının başvuranın fiiline göre orantısız nitelikte (uyarma cezasından bir derece ağır olan cezanın verilmemesi) olması nedeniyle ölçülülük ilkesine aykırılık teşkil ettiği hususlarından hareketle tesis edilen disiplin cezasının hukuka aykırı olduğu değerlendirilmiştir.
20) Yukarıda yapılan açıklamalar, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat
ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; yukarıda açıklanan gerekçelerle hakkında verilen “1/16 oranında Aylıktan Kesme” cezası ile tecziyesine ilişkin işlemin kaldırılması talebinin kabulü gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
21) İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmede, şikâyet başvurusu kapsamında, idarenin, başvurana ilişkin işlemlerle ilgili bilgi ve belgeleri süresi içerisinde ve gerekçeli olarak kurumumuza gönderdiği, bu anlamda “Kararların gerekçeli olması” ve “Kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun hareket ettiği görülmüştür.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
22) 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ
tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa)
dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Gaziantep İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
/
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle, BAŞVURUNUN KABULUNE; Başvurana; “Emre İtaatsizlik” gerekçesiyle verilen “1/16 oranında Aylıktan Kesme” disiplin cezasının geri alınması yönünde KARA KUVVETLERİ KOMUTANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA, Kararın BAŞVURANA, MİLLÎ SAVUNMA BAKANLIĞINA ve KARA KUVVETLERİ
KOMUTANLIĞINA tebliğine;
6328 sayılı Kanunun 20 inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca İdare tarafından bu karar üzerine tesis
edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi