|
ÖZET: Başvuran, İstanbul İlçesi Aile Sağlığı Merkezi’nde aile hekimi olarak görev yaparken, 04.08.2023 tarihinde yapılan mesai denetiminde kurumda bulunmadığı gerekçesiyle uyarma cezası almıştır. Başvuru, disiplin sürecinin yasal süreler içinde başlatılmadığını ve bu nedenle cezanın zaman aşımına uğradığını iddia ederek, cezanın iptalini talep etmektedir. İstanbul Valiliği İl Sağlık Müdürlüğü ise, disiplin soruşturmasının gerekli prosedürlere uygun olarak yürütüldüğünü ve başvuranın savunmasının dikkate alınmadığını belirtmiştir.
Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın iddialarını, idarenin açıklamalarını ve ilgili mevzuatı değerlendirerek, disiplin cezasının yasal süreler içinde verilmediği sonucuna ulaşmıştır. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’na göre, disiplin soruşturmasının bir ay içinde başlatılması gerektiği belirtilmiş, ancak soruşturmanın bu süreyi aştığı tespit edilmiştir. Bu durum, başvuranın uyarma cezasının geçerli olmadığı anlamına gelmektedir. Sonuç olarak, Kamu Denetçiliği Kurumu, İstanbul İl Sağlık Müdürlüğü’ne başvuranın uyarma cezasının geri alınması yönünde tavsiyede bulunmuştur. İlgili idarenin, bu karara uygun işlemleri otuz gün içinde bildirmesi gerekmektedir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/9053-S.24.14100
BAŞVURU NO : 2024/3177
KARAR TARİHİ : 28.08.2024
TAVSİYE KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : İSTANBUL İL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ
BAŞVURUNUN KONUSU : Uyarma cezasının kaldırılması talebi hk.
BAŞVURU TARİHİ : 29.02.2024
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran özetle; İstanbul İlçesi Aile Sağlığı Merkezi’nde aile hekimi olarak görev yaptığını, 04.08.2023 tarihinde yapılan mesai denetiminde kurumda olmadığının 04.08.2023 tarihinde tutanakla tespit edilip sonrasında yürütülen disiplin süreci sonucunda uyarma cezası ile cezalandırıldığını, idarenin en geç 02.09.2023 tarihine kadar soruşturma açmak yerine aksine süre geçildikten sonra 05.09.2023 tarihinde soruşturmaya başladığını, dolayısıyla ceza verme yetkisinin zaman aşımına uğradığını iddia ve ifade ederek, hakkında verilen disiplin cezasının iptalini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. İstanbul Valiliği İl Sağlık Müdürlüğü’nün 12/08/2024 tarihli sayılı yazısında;
2.1. “İlçe Sağlık Müdürlüğümüzce 05.09.2023 tarih ve sayılı makam oluruna istinaden, Aile Sağlığı Merkezine İl Sağlık Müdürlüğü Halk Sağlığı Hizmetleri Başkanlığı Aile Hekimliği
Birimi ekiplerince 04.08.2023 tarihinde yapılan mesai denetimine ilişkin düzenlenen tutanak ile ilgili yürütülen disiplin soruşturması neticesinde,”
2.2. “Aile Hekimi ‘ ın denetim esnasında mazeretsiz olarak görev yerinde olmadığı anlaşıldığından, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu 125/A/b “Özürsüz veya izinsiz olarak göreve geç gelmek, erken ayrılmak, görev mahallini terk etmek” hükmü gereğince UYARI cezası ile tecziye edilmesi kanaati bildirilmiş kanaat doğrultusunda alınan savunması uygun görülmeyerek İstanbul İlçe
Sağlık Müdürlüğünün 07.12.2023 tarih ve sayılı Ceza Tebliği ( ) konulu yazısının tarafından 11.12.2023 tarihinde tebliğ alındığı, herhangi bir itirazının bulunmadığı ve yargı
yoluna başvurulmadığı ve bu haliyle cezanın kesinleşerek Sağlık Bakanlığı Ekip Portal Sistemine
19.12.2023 tarihinde işlendiği neticeten İdaremiz işleminin usul ve hukuka uygun olduğu
anlaşılmaktadır.”,
2.3. “Ayrıca şikayet başvurusunun çözümü amacıyla gerekli ve şikayete konu işlemin dayanağı olan diğer bilgi ve belgeler de Müdürlüğümüze bağlı İnceleme ve Soruşturma biriminin 01.08.2024 tarihli sayılı ve İlçe Sağlık Müdürlüğünün 06.08.2024 tarihli sayılı yazıları ekte olarak sunulmuştur.”
açıklamalarına yer verilmektedir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının
3.1. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler”,
3.2. ‘Kamu hizmeti görevlileriyle ilgili hükümler/Görev ve sorumlulukları, disiplin kovuşturulmasında güvence’ başlıklı 129 uncu maddesinin 2 nci fıkrasında; “Memurlar ve diğer kamu görevlileri ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ve bunların üst kuruluşları mensuplarına savunma hakkı tanınmadıkça disiplin cezası verilemez.”,
4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
5. 14/7/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun;
5.1. “Disiplin cezalarının çeşitleri ile ceza uygulanacak fiil ve haller” başlıklı 125 inci maddesinde, “Devlet memurlarına verilecek disiplin cezaları ile her bir disiplin cezasını gerektiren fiil ve haller
şunlardır:
A – Uyarma : Memura, görevinde ve davranışlarında daha dikkatli olması gerektiğinin yazı ile bildirilmesidir.
Uyarma cezasını gerektiren fiil ve haller şunlardır:
a) Verilen emir ve görevlerin tam ve zamanında yapılmasında, görev mahallinde kurumlarca belirlenen usul ve esasların yerine getirilmesinde, görevle ilgili resmi belge, araç ve gereçlerin korunması, kullanılması ve bakımında kayıtsızlık göstermek veya düzensiz davranmak, b) Özürsüz veya izinsiz olarak göreve geç gelmek, erken ayrılmak, görev mahallini terketmek, c) Kurumca belirlenen tasurruf tedbirlerine riayet etmemek, d) Usulsüz müracaat veya şikayette bulunmak, e) Devlet memuru vakarına yakışmayan tutum ve davranışta bulunmak, f) Görevine veya iş sahiplerine karşı kayıtsızlık göstermek veya ilgisiz kalmak, g) Belirlenen kılık ve kıyafet hükümlerine aykırı davranmak,
h) Görevin işbirliği içinde yapılması ilkesine aykırı davranışlarda bulunmak.
…
Geçmiş hizmetleri sırasındaki çalışmaları olumlu olan ve ödül veya başarı belgesi alan memurlar için verilecek cezalarda bir derece hafif olanı uygulanabilir.”,
5.2. “Disiplin cezası vermeye yetkili amir ve kurullar” başlıklı 126 ncı maddesinin birinci fıkrasında, “Uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezaları disiplin amirleri tarafından; kademe ilerlemesinin durdurulması cezası, memurun bağlı olduğu kurumdaki disiplin kurulunun kararı alındıktan sonra, atamaya yetkili amirler il disiplin kurullarının kararlarına dayanan hallerde Valiler tarafından verilir.”,
5.3. “Zamanaşımı” başlıklı 127 nci maddesinde, “Bu Kanunun 125 inci maddesinde sayılan fiil ve halleri işleyenler hakkında, bu fiil ve hallerin işlendiğinin öğrenildiği tarihten itibaren; a) Uyarma, kınama, aylıktan kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulması cezalarında bir ay içinde disiplin soruşturmasına, b) Memurluktan çıkarma cezasında altı ay içinde disiplin kovuşturmasına, Başlanmadığı takdirde disiplin cezası verme yetkisi zamanaşımına uğrar.
Disiplin cezasını gerektiren fiil ve hallerin işlendiği tarihten itibaren nihayet iki yıl içinde disiplin cezası verilmediği takdirde ceza verme yetkisi zamanaşımına uğrar.”,
5.4. “Karar süresi” başlıklı 128 inci maddesinin ikinci fıkrasında, “Kademe ilerlemesinin durdurulması cezasını gerektiren hallerde soruşturma dosyası, kararını bildirmek üzere yetkili disiplin kuruluna 15 gün içinde tevdi edilir. Disiplin kurulu, dosyayı aldığı tarihten itibaren 30 gün içinde soruşturma evrakına göre kararını bildirir.”,
5.5. “Savunma hakkı” başlıklı 130 uncu maddesinde, “Devlet memuru hakkında savunması alınmadan disiplin cezası verilemez.
Soruşturmayı yapanın veya yetkili disiplin kurulunun 7 günden az olmamak üzere verdiği süre içinde veya belirtilen bir tarihte savunmasını yapmayan memur, savunma hakkından vazgeçmiş sayılır.”,
5.6. “Disiplin kurulları ve disiplin amirleri” başlıklı 134 üncü maddesinde, “Disiplin ve soruşturma işlerinde kanunlarla verilen görevleri yapmak üzere Kurum merkezinde bir Yüksek Disiplin Kurulu ile her ilde, bölge esasına göre çalışan kuruluşlarda bölge merkezinde ve kurum merkezinde ayrıca Milli Eğitim müdürlüklerinde birer Disiplin Kurulu bulunur.
Bu kurulların kuruluş, üyelerinin görev süresi, görüşme ve karar usulü, hangi memurlar hakkında karar verebilecekleri ve disiplin amirlerinin tayin ve tespitinde uygulanacak esaslar ile bunların yetki ve sorumlulukları gibi hususlar Cumhurbaşkanınca çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.”
5.7. “İtiraz” başlıklı 135 inci maddesinde, “Disiplin amirleri tarafından verilen uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezalarına karşı disiplin kuruluna, kademe ilerlemesinin durdurulması cezasına karşı yüksek disiplin kuruluna itiraz edilebilir.
İtirazda süre, kararın ilgiliye tebliği tarihinden itibaren yedi gündür. Süresi içinde itiraz edilmeyen disiplin cezaları kesinleşir.
İtiraz mercileri, itiraz dilekçesi ile karar ve eklerinin kendilerine intikalinden itibaren otuz gün içinde kararlarını vermek zorundadır.
İtirazın kabulü hâlinde, disiplin amirleri kararı gözden geçirerek verilen cezayı hafifletebilir veya tamamen kaldırabilirler.”,
6. Devlet Memurları Disiplin Yönetmeliğinin;
6.1. “Zamanaşımı” başlıklı 32 inci maddesinde, (1) Disiplin cezası gerektiren fiil ve hâllerin işlendiğinin öğrenildiği tarihten itibaren; a) Uyarma, kınama, aylıktan kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulması cezalarında bir ay içinde disiplin soruşturmasına, b) Devlet memurluğundan çıkarma cezasında altı ay içinde disiplin kovuşturmasına, başlanmadığı takdirde disiplin cezası verme yetkisi zamanaşımına uğrar.
(2) Disiplin cezasını gerektiren fiil veya hâllerin işlendiği tarihten itibaren nihayet iki yıl içinde disiplin cezası verilmediği takdirde ceza verme yetkisi zamanaşımına uğrar.
hükümlerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
7. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde başvuru konusuna ilişkin “Tavsiye Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisine sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
8. Başvuran özetle; İstanbul İlçesi Aile Sağlığı Merkezi’nde aile hekimi olarak görev yaptığını, 04.08.2023 tarihinde yapılan mesai denetiminde kurumda olmadığının 04.08.2023 tarihinde tutanakla tespit edilip sonrasında yürütülen disiplin süreci sonucunda uyarma cezası ile cezalandırıldığını, söz konusu soruşturmanın emredici yasal süre içerisinde gerçekleştirilmediğini belirterek hakkında verilen uyarma cezasının kaldırılmasını talep etmektedir.
9. Bilindiği üzere, Anayasanın 2 inci maddesinde Devletin temel nitelikleri arasında hukuk devleti ilkesine yer verilmiş olup, hukuk devletinin temel ilkelerinden biri “belirlilik”tir. Bu ilkeye göre, hukuki düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır, uygulanabilir ve nesnel olması, ayrıca kamu otoritelerinin keyfi uygulamalarına karşı koruyucu önlem içermesi de gereklidir.
10. Belirlilik ilkesi, hukuksal güvenlikle bağlantılı olup birey, yasadan, belirli bir kesinlik içinde, hangi somut eylem ve olguya hangi hukuksal yaptırımın veya sonucun bağlandığını, bunların idareye hangi müdahale yetkisini doğurduğunu bilmelidir. Ancak bu durumda kendisine düşen yükümlülükleri öngörebilir ve davranışlarını ayarlar. Hukuk güvenliği, normların öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılar (AYM, 17/04/2008 tarihli, E.2005/5, K.2008/93 sayılı kararı).
11. Başvuruya konu disiplin cezasına ilişkin sunulan bilgi ve belgeler incelendiğinde,
11.1. Aile Sağlığı Merkezine İl Sağlık Müdürlüğü Halk Sağlığı Hizmetleri Başkanlığı Aile
Hekimliği Birimi ekiplerince 04.08.2023 tarihinde saat 16.30’da yapılan mesai denetimi neticesinde başvuranın işten erken ayrıldığı tespit edildiği, 05/09/2023 tarihinde konu hakkında soruşturmacı tayin edilerek soruşturma açıldığı,
11.2. İnceleme konusu ile ilgili olarak soruşturmacı tarafından hazırlanan Soruşturma Raporu kapsamında, Aile Sağlığı Merkezine İl Sağlık Müdürlüğü Halk Sağlığı Hizmetleri Başkanlığı Aile
Hekimliği Birimi ekiplerince 04.08.2023 tarihinde saat 16.30’da yapılan mesai denetimi neticesinde mazeretsiz şekilde görev yerinde olmadığı anlaşıldığından; 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 125 inci maddesinin A/b bendinde yazan “Özürsüz veya izinsiz olarak göreve geç gelmek, erken ayrılmak, görev mahallini terk etmek” hükmü kapsamında değerlendirilerek başvurana uyarma cezası verilmesi gerektiği kanaati çerçevesinde soruşturma dosyasının İl Müdürlüğüne iletildiği,
11.3. Başvuranın disiplin amiri sıfatıyla Kaymakamlığı İlçe Sağlık Müdürlüğü tarafından 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 125 inci maddesinin A/b bendi hükmü uyarınca başvuranın uyarma cezası ile cezalandırılmasına karar verildiği, kararın 07/12/2023 tarihli ve sayılı yazısı ile başvurana tebliğ edildiği ve 7 gün içerisinde Disiplin Kuruluna itirazda bulunma ve sayılı İdari
Yargılama Usulü Kanunu hükümlerine göre 60 gün içerisinde idari yargıya başvuru hakkı bulunduğu bilgisi ile başvuranın bilgilendirildiği, anlaşılmaktadır.
12. Disiplin cezaları, gerek yargı kararlarında gerekse doktrinde belirtildiği gibi kamu hizmetlerinin gereği gibi yürütülmesini sağlamak amacıyla; kanunların, tüzüklerin ve yönetmeliklerin emrettiği ödevleri yerine getirmeyen, uyulmasını zorunlu kıldığı hususlara uymayan ve yasakladığı işleri yapan devlet memurlarına durumun niteliğine ve ağırlık derecesine göre verilen cezalardır. Kamu hizmetinin belli bir düzen içerisinde yürütülmesi için gerekli önlemlerden olan disiplin cezaları, niteliği gereği öteki idari işlemlerden farklıdır.
Disiplin cezası vermeye yetkili organlar, bu organların oluşumu, çalışma usulü, karar oluşturması, bu kararlara itiraz ve bütün bu sürecin her aşaması için öngörülen süre koşulları ile disiplin cezası işlemi sıkı şekil şartına bağlı olarak uygulanmalıdır.
13. Bu kapsamda, disiplin cezası işlemlerine ilişkin düzenlenen şekil şartları açısından başvuruya konusu disiplin soruşturmasında yürütülen iş ve işlemler incelendiğinde, 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun
125 inci maddesinde ve Devlet Memurları Disiplin Yönetmeliğinin 32 inci maddesinde düzenlenen
soruşturma zaman aşımı için öngörülen süreninin aşıldığı değerlendirilmiştir. Mesai denetiminin yapıldığı tarih olan 04/08/2023 tarihinden itibaren bir ay içinde yani en geç 04/09/2024 tarihinde disiplin soruşturması başlatılması gerekirken söz konusu soruşturmanın 05/09/2023 tarihinde başlatıldığı görülmektedir. Kanun koyucu tarafından söz konusu süreler açısından emredici ve kesin bir dil kullanıldığı ve idarelerin iş ve işlemlerini söz konusu süreler içerisinde tamamlaması gerektiği hususunda şüpheye yer yoktur.
14. Zamanaşımı açısından Kanundaki düzenlemelere bakıldığında, zamanaşımına ilişkin süreler hiçbir tereddüde yer vermeyecek şekilde kesin olarak belirlenmiştir. 657 sayılı Kanunda zamanaşımı sürelerini kesen veya durduran herhangi bir düzenleme veya başka bir kanuna atıf da bulunmamaktadır. 657 sayılı
Kanunda yer alan bu somut düzenlemelere göre zamanaşımı süreleri dolduğunda, memura disiplin cezası verme yetkisi ortadan kalkar. Kanun koyucu bu hususlar dışında başka bir kural öngörmemiş ve memurun sürekli ceza tehdidi altında bırakılmasını önleme fonksiyonu gereği idarece bu süreler içinde disiplin işlemlerini sonuçlandırılmasını amaçlamıştır.
15. Yukarıda anlatılan hususlar, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat, Kurumumuzun yukarıda belirtilen emsal kararı ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; söz konusu soruşturmanın emredici yasal süre içerisinde gerçekleştirilmediği, başvuranın uyarma cezasının
soruşturma zaman aşımına uğradığı tespit edildiğinden, başvuranın uyarma cezasının geri alınması yönünde idareye tavsiyede bulunmak gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.”
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
16. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; idarenin başvuranın disiplin soruşturmasını, soruşturma zamanaşımına ilişkin düzenlemelere uygun olmaksızın işlem tesis ettiği ve şikâyetçiye verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği anlaşıldığından iyi yönetim ilkelerinden kanunlara uygunluk ve karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi ilkelerine uymadığı anlaşılmış olup idarenin bundan böyle bu ilkelere uyması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
17. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Dava açma süresinin yeniden işlemeye başlaması” başlıklı 21. maddesinde, Kamu Denetçiliği Kurumunun inceleme ve araştırmasını, başvuru tarihinden itibaren altı ay içinde sonuçlandıramaması hâlinde durmuş olan dava açma süresinin kaldığı yerden işlemeye başlayacağı belirtilmiştir. Bu kapsamda incelemenin altı ayda bitirilememe gerekçesi ile dava açma süresinin 29/08/2024 tarihinden itibaren kaldığı yerden yeniden işlemeye başlayacağı hususu başvurana 26/08/2024 tarih ve sayılı yazı ile bildirilmiştir.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN KABULÜ ile
Başvuran hakkında verilen uyarma cezasının geri alınması yönünde İSTANBUL İL SAĞLIK
MÜDÜRLÜĞÜ’NE TAVSİYEDE BULUNULMASINA
6328 sayılı Kanunun 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, ilgili idare tarafından bu karar üzerine
tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın BAŞVURANA ve İSTANBUL İL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi