Disiplin soruşturmasında tanık ifadelerinin alınmaması ve kamera kayıtlarının incelenmemesi soruşturmanın tarafsızlığını nasıl etkiler (KDK)

T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU

(OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2023/946-S.23.1643

BAŞVURU NO : 2022/16789

KARAR TARİHİ : 23/01/2023

TAVSİYE KARARI

BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ :

KEPEZ KAYMAKAMLIĞI

BAŞVURUYA KONU İDARE :

BAŞVURUNUN KONUSU : İnceleme ve araştırmaya ilişkin usulsüzlük iddiaları hk.

BAŞVURU TARİHİ : 15/11/2022

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Kurumumuza yapılan başvuruda başvuran vekili, müvekkili konut değişikliği yapması nedeniyle 6 Haziran 2022 günü Antalya İli, Kepez İlçesi, Nüfus Müdürlüğüne giderek adresini yeni taşındığı konuta taşımak istediğini görevli kadın memura beyan ettiğini, bu memurun müvekkili ile “şu evrakı ver, bu evrakı ver” şeklinde emri vaki konuştuğunu, müvekkiline; “işlem tamam gidebilirsin” demesi üzerine müvekkili tarafından; “Antalya Büyükşehir Belediyesi Su ve Atıksu İdaresi Genel Müdürlüğü (ASAT) ile yaptığı İçme Suyu Abone Sözleşmesinin kendisine aslının iade edilmesini, isteniyorsa fotokopisinin alınabileceği, yahut evrakın taranıp sisteme kaydedilebileceği ya da kaydedilen evrakın çıktısının kendilerinde kalabileceği”nin söylendiğini, bunun üzerine memurun bağırarak; “ASAT ile yapılan su aboneliği sözleşmesinin aslını vermeyeceğim, ben o sözleşmeye göre kaydını yaptım, en baştan söyleseydin sözleşmeyi vermeyeceğini yapmazdım kaydı, aslı burada kalacak istiyorsan fotoğrafını çek, biz burada fotokopi falan çekmiyoruz fotokopi makinası da yok zaten.” dediğini, bunun üzerine müvekkili tarafından; “Ben fotokopi çekip geleyim ” dendiğinde; memurun ses tonunu bir kez daha yükselterek “ben nereden biliyim senin bu evrakı alıp geri getireceğini, vermiyorum evrak falan ” dediğini, müvekkilinin de; “vermediği evrakın ıslak imzalı asıl evrak olduğunu, onaylı nüshasının da bulunmadığını, yeni taşınması nedeniyle birçok kurumda o evrakı kullanmasını gerektiğini” söylemesi üzerine, memurun, yanındaki memura dönerek ” al şunun fotokopisini çek ver şuna” diye bağırdığını, müteakiben, memur hakkında disiplin soruşturması başlatılması istemiyle ilgili idareye başvurulduğunu, başvuru neticesinde, Kepez Kaymakamlığı tarafından ” … iddiaların soyut olduğu, bilgi ve belgesi olmayan, dayanaktan yoksun, gerçeği yansıtmayan iddialar olduğu anlaşıldığından VHKİ ile ilgili adli, idari ve disiplin yönünden herhangi bir işlem yapılmasına gerek olmadığından Dosyanın İşlemden Kaldırılması…” yönünde 1/8/2022 tarih ve sayılı kararın alındığını, şikayet İlçe Nüfus Müdürlüğünde yaşanan ve nüfus müdürlüğü personeliyle ilgili olmasına rağmen, ilçe nüfus müdürünün soruşturmacı olarak görevlendirildiğini, şikayetin ilçe nüfus müdürlüğünün tamamına sirayet etmesi ihtimali bulunduğu, bu soruşturmacının şikayet edilen memurun amiri pozisyonunda ve diyalog halinde olduğu hususları göz önünde bulundurulduğunda, soruşturmacının tarafsız ve objektif olmadığının görüleceğini, dolayısıyla, ilçe nüfus müdürü tarafından yürütülen soruşturmanın objektif olduğunun kabul edilemeyeceğini, ayrıca, ilçede bir çok birim amiri ( ilçe milli eğitim müdürü, vergi dairesi müdürü, tarım müdürü vs.) bulunduğu halde soruşturmanın ilçe nüfus müdürlüğüne yaptırılmasının da hukuksuz olduğunu, olaya Hüseyin isminde bir memurun şahit olduğundan bahsedilmesine rağmen, anılan memurun ya da olaya şahit olan başkaca memurların ifadelerine başvurulmadığını, bu durumun, şikayetin objektif olarak ele alınmadığını ve soruşturmanın usulsüz

yürütüldüğünü ortaya koyduğunu, bunun yanında, soruşturma kapsamında olayın ne şekilde ve kimlerin şahitliği ile cereyan ettiğini tespit etme adına kamera kayırlarının da incelenmediğini, bunun da soruşturmanın usulsüzlüğünü ortaya koyan diğer bir eksiklik olduğunu iddia ederek, yapılan usulsüzlüğün kaldırılması için tavsiye kararı verilmesini talep etmektedir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Başvuruya konu iddialar hakkında bilgi ve belge talebi içeren yazımıza istinaden Kepez

Kaymakamlığı tarafından gönderilen 26.12.2022 tarih ve sayılı cevabi yazıda özetle;

2.1. İlçe Nüfus Müdürlüğü tarafından yürütülen hizmetleri prosedür olarak en iyi bilen kişinin İlçe Nüfus

Müdürü olduğu, İlçe Nüfus Müdürünün şikayet edilen personelin amiri olmasının soruşturma yapmasına engel olmadığı, personelin disiplin amirinin de Nüfus Müdürü olması sebebiyle Devlet Memurları Disiplin

Yönetmeliğine aykırı bir durumun olmadığı,

2.2. İlçe Nüfus Müdürlüğünde görevli V.H.K.İ yapılan soruşturmada ifadesine başvurulmadığı, sebebinin ise adı geçen memurun doğum tescil servisinde görev yaptığı, adres servisi ile ilgisinin olmadığı, her bir personel kendi cam bölümünde görev yaptığı için konuşmaların duyulmadığı ve şikâyetçinin iddialarına tanıklık yapılacak bir durumun söz konusu olmadığı,

2.3. Kepez İlçe Nüfus Müdürlüğünde konsept nüfus müdürlüğü çalışması yapılmış olup, her bir personelin kendi camlı bölümünde görev yapmakta olduğu, vatandaş ile personel arasındaki konuşmaların iş yoğunluğunun da olması nedeniyle bir başkası tarafından duyulmasının mümkün olmadığı, şikâyete konu olayın 06.06.2022 tarihinde olduğu, şikayetin 11.06.2022 tarihinde CİMER üzerinden yapıldığı ve

Kaymakamlık Makamına 28.06.2022 tarihinde intikal ettiği, soruşturma görevinin 05.07.2022 tarihinde verildiği, İlçe Nüfus Müdürlüğü kamera görüntülerinin 7 günlük süre ile kısıtlı olduğu dolayısıyla kamera görüntülerinin soruşturmacı tarafından incelenmediği,

2.4. Şikayet edilen Nüfus Müdürlüğü personeli hakkında yürütülen soruşturmaya ilişkin raporun onaylı bir örneğinin yazı ekinde gönderildiği, ayrıca, adı geçen personel hakkında Nüfus

Müdürlüğünde bulunan özlük dosyasında herhangi bir nedenle şikayet başvurusunun bulunmadığı,

2.5. Şikayet konusu talebe ilişkin olarak başvuran veya diğer ilgililer tarafından yargı organlarında açılmış/sonuçlanmış Kaymakamlığa intikal eden bir davanın bulunmadığı,

ifade edilmiştir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”,

4. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,

5. 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun “Disiplin amiri ve disiplin cezaları” başlıklı 124 üncü maddesinde; “Disiplin amirleri; kurumların kuruluş ve görev özellikleri dikkate alınarak Devlet Personel

Başkanlığı’nın görüşüne dayanılarak özel yönetmeliklerinde tayin ve tespit edilecek amirlerdir. Kamu hizmetlerinin gereği gibi yürütülmesini sağlamak amacı ile kanunların, Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin ve yönetmeliklerin Devlet memuru olarak emrettiği ödevleri yurt içinde veya dışında yerine getirmeyenlere, uyulmasını zorunlu kıldığı hususları yapmayanlara, yasakladığı işleri yapanlara durumun niteliğine ve ağırlık derecesine göre 125 inci maddede sıralanan disiplin cezalarından birisi verilir.”,

6. 29.05.2002 tarihli ve 24769 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan İçişleri Bakanlığı Disiplin Amirleri

Yönetmeliğinin ekinde yer alan İçişleri Bakanlığı Disiplin, Üst Disiplin ve En Üst Disiplin Amirlerini

/

belirleyen Cetvelde; İlçe Teşkilatı İlçe Nüfus Müdürlüğünde, şef ve diğer personelin disiplin amiri nüfus müdürü, üst disiplin amiri Kaymakam olarak belirtilmiştir.

hükümleri düzenlenmektedir.

IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ

7. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın talebinin kabulü ve tavsiyede bulunulması yönünde öneri, Kamu Başdenetçisine sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme

8. Başvuran vekili, şikayet edilen memur hakkında yürütülen soruşturmada yapıldığı iddia edilen usulsüzlüklerin kaldırılmasını talep etmektedir.

9. İlgili idareden temin edilen bilgi ve belgelerin tetkiki neticesinde, adresini yeni taşındığı konuta taşıma işleminin yapıldığı esnada, İlçe Nüfus Müdürlüğünde görevli isimli memurun kötü söz ve muamelesine maruz kalması nedeniyle vekili aracılığı ile CİMER üzerinden adı geçen memur hakkında şikayette bulunması üzerine, Kaymakamlık Makamının 05/07/2022 tarih ve sayılı yazısı ile İlçe Nüfus Müdürünün inceleme ve araştırma yapmak üzere görevlendirildiği, hazırlanan araştırma ve inceleme raporunun 27/07/2022 tarih ve sayılı yazı ile Kaymakamlık Makamına iletildiği, Kaymakamlık Makamının 01/08/2022 tarih ve sayılı oluru ile adı geçen memur hakkında adli, idari ve disiplin yönünden herhangi bir işlem yapılmasına gerek olmadığı gerekçesiyle Dosyanın İşlemden Kaldırılması yönünde karar verildiği görülmektedir.

10. 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 124 üncü maddesinde; disiplin amirlerinin; kurumların kuruluş ve görev özellikleri dikkate alınarak Devlet Personel Başkanlığının görüşüne dayanılarak özel yönetmeliklerinde tayin ve tespit edilecek amirler olduğu öngörülmekte, İçişleri Bakanlığı Disiplin Amirleri

Yönetmeliğinin ekinde yer alan Cetvelde; İlçe Nüfus Müdürlüğünde, şef ve diğer personelin disiplin amirinin nüfus müdürü olduğu belirtilmektedir.

11. “…Disiplin cezaları, kamu hizmetinin gereği gibi yürütülebilmesi bakımından kamu görevlilerinin mevzuat uyarınca yerine getirmek zorunda oldukları ödev ve sorumlulukları ifa etmemeleri veya mevzuatta yasaklanan fiillerde bulunmaları durumunda uygulanan yaptırımlar olup, memurların özlük hakları üzerinde doğrudan ve önemli sonuçlar doğurmaları sebebiyle subjektif ve bireysel etkileri bulunduğu gibi kamu görevinin gereği gibi sürdürülmesi ve kamu düzeninin sağlanması bakımından objektif ve kamusal öneme sahiptirler. Bu bakımdan disiplin soruşturmalarının yapılmasında izlenecek yöntem, ceza verilecek fiiller ve ceza vermeye yetkili makam ve kurullar mevzuatta belirlenmekte, doktrin ve yargısal içtihatlarla da konu ile ilgili disiplin hukuku ilkeleri oluşturulmaktadır. Buna göre, disiplin cezası verilebilmesi için kusurlu halin tespitinden sonra belli süreler içinde ilgili memur hakkında tarafsız bir soruşturmacı görevlendirilerek disiplin soruşturması açılması, söz konusu soruşturmada memurun lehine ve aleyhine olan tüm delillerin toplanarak ekleriyle birlikte bir soruşturma raporunun oluşturulması ve bu şekilde memurun hangi fiili, nerede, ne zaman, nasıl, ne şekilde işlediğinin somut, hukuken kabul edilebilir delillerle şüpheye yer vermeyecek açıklıkta ortaya konularak yetkili disiplin amiri veya disiplin kurulu tarafından bir disiplin cezası verilmesi gerekmektedir. Bu bağlamda, disiplin suçu teşkil eden fiillerle ilgili olarak soruşturma yapılması zorunlu olduğu gibi soruşturmanın belirli usuller çerçevesinde yapılması da isnada maruz kalanların hukuki güvencesidir. Soruşturma emri verilmesi; bağımsız ve üst veya denk görevde olan bir soruşturmacı atanması, olayla ilgili tanık ve soruşturulanın ifadelerinin alınması, ifade alınmadan kişiye haklarının ve soruşturma konusunun bildirilmesi, isnat olunan fiille ilgili lehe ve aleyhe başkaca delillerin araştırılması, soruşturma sonucunda bir rapor hazırlanması ve bu raporda; olayın değerlendirilmesi, soruşturmacının kanaat ve teklifini belirtmesi ve raporun ilgili makama sunulması, soruşturmayı yapan kişi ile soruşturmada elde edilen delilleri değerlendirecek kişi veya kurulların ayrı olması, yasal süre içerisinde isnat olunan fiiller bildirilerek sanığın savunmasının alınması gerekliliği disiplin hukukunun temel ilkelerinden olduğu gibi hukuki güvenlik ilkesinin de gereğidir”(Danıştay 12. Dairesinin 02.02.2021 tarih ve E. 2021/185, K.

2021/328 sayılı Kararı)

12. Somut olayda, şikayet edilen memur hakkında isnat edilen fiilin gerçek olup olmadığının, disiplin soruşturmasına gerek duyulacak delil ve emarelerin bulunup bulunmadığının tespiti amacıyla inceleme ve

araştırma başlatıldığı görülmüş olup, inceleme ve araştırma yapılması talimatının Kaymakamlık tarafından verildiği ve İlçe Nüfus Müdürü tarafından hazırlanan inceleme ve araştırma raporunun da Kaymakamlık

Makamına onaylatıldığı göz önüne alındığında, İlçe Nüfus Müdürü tarafından yapılan inceleme ve araştırmanın, disiplin amiri sıfatıyla değil inceleme ve araştırmayı yürüten kişi sıfatı ile yapılmış olması nedeniyle başvuran tarafından iddia edildiğinin aksine mevzuat bakımından usule ilişkin herhangi bir aykırılığın bulunmadığı değerlendirilmiştir. (Benzer yönde karar için bkz. 2018/12597 nolu başvuru hakkında

Kamu Denetçiliği Kurumunun 15/04/2019 tarih ve E. 1357 sayılı Kararı)

13. İlçe Nüfus Müdürlüğünde görevli V.H.K.İ yapılan soruşturmada tanık olarak ifadesine başvurulmadığı iddiası ile ilgili olarak, her ne kadar ilgili idarece memurun doğum tescil servisinde görev yaptığı, adres servisi ile ilgisinin olmadığı, her bir personel kendi cam bölümünde görev yaptığı için konuşmaların duyulmadığı gerekçesiyle tanık olarak dinlenmediği ifade edilmişse de, başvuran vekilinin şikayet başvuru formunda şikayet edilen memurun müvekkiline bağırdığı iddiası karşısında, memurların cam bölmelerde çalışmaları sebebiyle bağırma niteliğindeki konuşmaları duyamayacağı açıklamasının hayatın olağan akışına uygun olmadığı, kaldı ki, başvuran vekilinin, şikayet edilen memurun, bağırarak “Hüseyin al şunun fotokopisini çek ver şuna” diye bağırdığı iddiası da bulunduğu hususları göz önünde bulundurulduğunda, ilgili idarece tanık ifadesine başvurulmamasının, isnat konusu fiilin somut, hukuken kabul edilebilir delillerle şüpheye yer vermeyecek açıklıkta ortaya konulmasına ve şikayet edilen memurun lehine ve aleyhine olan tüm delillerin toplanmasına engel teşkil ettiği, eksik inceleme ve araştırma yapılmasına sebebiyet verdiği tespit edilmiştir. (Benzer yönde karar için bkz. Danıştay 5. Dairesinin 24.10.2016 tarih ve

E. 2016/10141, K. 2016/4886 sayılı Kararı)

14. Başvuran vekilinin, kamera kayıtlarının incelenmediği iddiası ile ilgili olarak ise, şikâyete konu olayın

06.06.2022 tarihinde meydana geldiği, şikayetin 11.06.2022 tarihinde CİMER üzerinden yapıldığı ve

Kaymakamlık Makamına 28.06.2022 tarihinde intikal ettiği, inceleme ve araştırma görevinin 05.07.2022 tarihinde verildiği, İlçe Nüfus Müdürlüğü kamera görüntülerinin 7 günlük süre ile kısıtlı olduğu dolayısıyla kamera görüntülerinin İlçe Nüfus Müdürü tarafından incelenemediği anlaşıldığından, söz konusu fiili imkansızlık nedeniyle idareye atfedilebilecek bir kusur bulunmadığı değerlendirilmiştir.

15. Yukarıda anlatılan hususlar, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, mevzuat, yargı içtihatları ve tüm dosya kapsamı birlikte göz önünde bulundurularak; tanık olarak gösterilen memurun ifadesine başvurulmamış olmasının, eksik inceleme ve araştırma yapılmasına yol açtığı anlaşıldığından, ilgili idarenin dosyanın işlemden kaldırılması yönündeki kararında hukuka uyarlık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme

16. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu

Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmede, şikayet başvurusu kapsamında, idarenin, başvurana ilişkin işlemlerle ilgili bilgi ve belgeleri süresi içerisinde ve gerekçeli olarak kurumumuza gönderdiği, bu anlamda “kararların gerekçeli olması” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun hareket ettiği ancak, başvuru sahibine verdiği cevapta idari işleme karşı hangi sürede hangi mercie başvurabileceğini göstermediği bu nedenle de karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, idarenin bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.

Ayrıca, şikayet edilen memurun disiplin amiri İlçe Nüfus Müdürünün, inceleme ve araştırma yapmak üzere görevlendirilmesine mevzuat bakımından bir mani bulunmamakta ise de, objektiflik ve tarafsızlık ilkeleri doğrultusunda inceleme ve araştırmayı gerçekleştirecek kişilerin disiplin amirleri arasından belirlenmemesi hususuna özen gösterilmesi gerektiği değerlendirilmektedir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

17. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Antalya İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

/

Açıklanan nedenlerle BAŞVURUNUN KABULÜNE,

Yukarıda sözü edilen inceleme ve araştırmaya ilişkin eksikliğin giderilmesini teminen dosyanın işlemden kaldırılması kararının geri alınarak inceleme ve araştırmanın yenilenmesi hususunda KEPEZ

KAYMAKAMLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,

6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, KEPEZ

KAYMAKAMLIĞINCA bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,

Kararın başvurana ve gereği için KEPEZ KAYMAKAMLIĞINA tebliğine,

Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi

/