|
ÖZET: Bu Danıştay kararında, başvuranın Diyanet İşleri Başkanlığı tarafından eşi için ödenen aile yardımı ödeneğinin kesilmesine itirazı incelenmiştir. Başvuran, eşi üzerinden aldığı aile yardımı ödeneğinin kesilmesinin gerekçesinin, eşinin 5510 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun Ek 5. maddesi uyarınca tarım sigortası yaptırması olduğunu belirtmiştir. İdare, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 202. maddesi gereğince, aile yardımı ödeneğinin yalnızca menfaat karşılığı çalışmayan veya sosyal güvenlik kuruluşundan aylık almayan eşler için verileceğini ifade etmiştir.
Sonuç olarak, başvuranın eşi tarım sigortalısı olduğu için aile yardımı ödeneğinin kesilmesinin hukuka uygun olduğu değerlendirilmiştir. İdarenin bu kararı, ilgili mevzuat çerçevesinde uygun bulunmuş ve başvurunun reddine karar verilmiştir. Bu durum, kamu idaresinin hukuka uygun hareket etme yükümlülüğünü ve memurların özlük haklarına ilişkin ödemelerin mevzuata uygun yapılması gerekliliğini ortaya koymaktadır. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/6938-S.22.10636
BAŞVURU NO : 2022/3302
KARAR TARİHİ : 01/06/2022
RET KARARI
Adres
BAŞVURUYA KONU İDARE : DİYANET İŞLERİ BAŞKANLIĞI
Aile yardımının kesilmesi hakkında.
BAŞVURUNUN KONUSU :
BAŞVURU TARİHİ : 02/03/2022
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Başvuran özetle, Saruhanlı İlçe Müftülüğünde olarak görev yaptığını, bağlı
bulunduğu Saruhanlı İlçe Müftülüğü tarafından eşi için maaşına ek olarak ödenmekte olan aile yardımı ödeneğinin kesileceğinin bildirildiğini, buna sebep olarak da eşinin 5510 s. Kanunun Ek 5. Maddesi uyarınca ödemekte olduğu primin dile getirildiğini, 15/02/2022 tarihinde alacağı maaş üzerinden aile yardımı ödeneğini kesilmeye başlandığını belirterek; 1- Kurumumuzun incelemeleri yapmasını, 2-Aynı konu bakımından aile yardımı ödeneği kesilen ve kesilmeyenlerin tespiti ile Başkanlığın bu konudaki tutarsızlığının giderilmesinin sağlanmasını, 3-Başkanlıkça eş bakımından aile yardımı ödeneği hakkında açık ve net bir gerekçeli görüş bildirilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Bilgi, belge ve görüş talebimiz üzerine Diyanet İşleri Başkanlığının konuya ilişkin
sayılı yazısında özetle; “…Diyanet İşleri Başkanlığının (İnsan Kaynakları
Genel Müdürlüğü) 21.01.2022 tarihli ve sayılı yazısına istinaden
15.02.2022 tarihinden itibaren ilgiliye eşi için ödenen “Aile yardımı ödeneği” kesilmiştir… Başvuru
sahibinin 31.01.2022 tarihli dilekçesine istinaden Müftülüğün 31.01.2022 tarihli ve sayılı yazısı ile Başkanlığımızındın görüş talep edilmiştir. Başkanlığımızın konu hakkındaki görüşü başvuru sahibine iletilmiştir…”
2.1) Yazı ekinde gönderilen Diyanet İşleri Başkanlığının 21/01/2022 tarih ve
sayılı Aile yardımı ödeneği konulu yazısında; “5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve
Gene! Sağlık Sigortası Kanunu’nun Ek 5’inci maddesi kapsamında eşleri için tarım sigortası yaptıran personelin aile yardımı ödeneği almaması gerekirken(Devlet Personel Başkanlığının 24.062014 tarihli ve sayılı, Başkanlığımız Strateji Geliştirme Başkanlığının 24.02.2015 tarihli ve sayılı, 18.02.2016 tarihli
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
ve sayılı, 04.012019 tarihli ve sayılı, 06.012020 tarihli ve sayılı mütalaaları) görev yaptığı Müftülüğe bildirimde bulunmadığı için aile yardımı ödeneği almaya devam ettiği, genel teftiş esnasında bu durumda olduğu tespit edilen personelin 5018 Sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol
Kanunun değişik 71/g maddesi mucibince yasal unsurları ile birlikte yüklü miktarlarda geri ödeme yapmak zorunda kaldığı; bu durumun da personeli ekonomik olarak zor durumda bırakabileceği ya da mağduriyetlere yol açabileceği değerlendirildiğinden, personelin 5510 sayılı tarım sigortası yaptıran eşi ile aynı Kanunun 50 nci maddesi ve geçici 16 ncı maddesi kapsamında isteğe bağlı sigortalı olan ve menfaat karşılığı herhangi bir işte çalışan eşi için sigorta başlangıç tarihi itibarıyla bildirimde bulunmalarının temin edilerek kendilerine aile yardımı ödenmemesi hususunda gerekli hassasiyetin gösterilmesi teklif edilmektedir.”
2.2) Aynı kurumun 24/02/2022 tarih ve sayılı yazısında; ilgi (a) yazısında
ise; “…Saruhanlı ilçe Müftülüğüne bağlı imam Hatibi ’un eşi için Ek-5 Tarım
Sigorta yatırdığı belirtilerek; ilgiliye aile yardımı ödenip ödenemeyeceği hususunda Başkanlığımız görüşü talep edilmektedir.
Bilindiği üzere, Strateji Geliştirme Başkanlığı web sayfamız “Mali Mütalaalar” bölümü “T” harfi serisinde
“Tarım Sigortalısı Olan Eş İçin Memura Aile Yardımı Ödenir mi?’ başlıklı örnek görüşümüz yayımlanmıştır.
Mezkur görüşümüzde de açıklandığı üzere, tarım sigortalısı olan eşi bir menfaat karşılığı çalıştığını beyan ederek prim yatırdığı için ilgili personele (eşine dair) aile yardımı verilemeyeceği, ayrıca ilgi (b) yazımızda da belirtildiği üzere, bundan sonra web sayfamızda yayımladığımız görüşlerle aynı konuda soru sorulmayıp, sadece farklı olan konularda görüş sorulması, bu konuda oluşacak iş gücü, zaman ve kaynak israfının en aza indirilmesi için gerekli hassasiyetin gösterilmesi hususunda gereğini rica ederim”
2.3) Diyanet İşleri Başkanlığının internet sitesinde bulunan -sayılı görüş yazısında;
ilgi (a) yazısında ise; “İlgi yazı ile eşi tarım sigortalısı olan personele (eşine dair) aile yardımı ödenmesinin imkânı hususunda Başkanlığımız görüşü talep edilmektedir. Bilindiği üzere, 657 sayılı Devlet Memurları
Kanunu’nun 202 nci maddesinde, Devlet memurlarına, her ne şekilde olursa olsun menfaat karşılığı çalışmayan veya herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşundan aylık almayan eşi ile çocukları için aile yardımı ödeneği verileceği hükme bağlanmıştır. Buna göre, tarım sigortalısı olan eşi bir menfaat karşılığı çalıştığını beyan ederek prim yatırdığı için ilgili personele aile yardımı verilemeyeceği değerlendirilmektedir.” (https://stratejigelistirme.diyanet.gov.tr/Documents/tarim sigortalisiesaile odenirmi.pdf)
Görüşlerine yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının ‘Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine
başvurma hakkı’ başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler”,
4) 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun ‘Kurumun Görevi’ başlıklı
5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü
eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
5) 14/07/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun ilgili hükümleri:
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
5.1)”Amaç” başlıklı 2 nci maddesinde, “Bu Kanun, Devlet memurlarının hizmet şartlarını, niteliklerini, atanma ve yetiştirilmelerini, ilerleme ve yükselmelerini, ödev, hak, yüküm ve sorumluluklarını, aylıklarını ve ödeneklerini ve diğer özlük işlerini düzenler.”
5.2) “Aile Yardım Ödeneği” başlıklı 202 nci maddesinde, “Evli bulunan Devlet memurlarına aile
yardımı ödeneği verilir. Bu yardım, memurun her ne şekilde olursa olsun menfaat karşılığı çalışmayan veya herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşundan aylık almayan eşi için 1500, çocuklarından herbiri için de 250 gösterge rakamının (72 nci ay dahil olmak üzere 0-6 yaş grubunda yer alan çocuklar için bir kat artırımlı)
aylık katsayısı ile çarpılması sonucu elde edilecek miktar üzerinden ödenir. Eşlerden birine iş akdi veya toplu sözleşme gereği çocukları için yapılan aile yardımı ödeneği daha düşük ise, yalnız aradaki fark ödenir…”
5.3) “Aile Yardımı Ödeneğinin Ödeme Usulü” başlıklı 203 üncü maddesinde, “Aile yardımı ödeneği
Devlet memurlarına her ay aylıklarıyla birlikte ödenir…”,
6) 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun Tarım veya orman işlerinde
hizmet akdiyle süreksiz olarak çalışanların sigortalılığı başlıklı Ek Madde 5’te: (Ek: 13/2/2011-6111/51 md.) 4 üncü madde ile isteğe bağlı sigortalılık hükümleri ve 506 sayılı Kanunun geçici 20 nci maddesi kapsamında sigortalı olmayan, kendi sigortalılıklarından dolayı bu kanunlara göre gelir veya aylık almayan ve 18 yaşını doldurmuş olanlardan; tarım veya orman işlerinde hizmet akdiyle süreksiz olarak çalışanlar, örneği Kurumca hazırlanan ve Kurumca belirlenen ilgili muhtarlık, birlik, kuruluş, il veya ilçe tarım müdürlükleri tarafından usulüne uygun olarak düzenlenip onaylanmış belgeleri ile talepte bulundukları tarihten itibaren sigortalı sayılırlar.
Bu madde kapsamındaki sigortalılık; 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (b) bendinin (4) numaralı alt bendi dâhil olmak üzere 4 üncü maddeye istinaden sigortalı olarak çalışmaya başlayanların çalışmaya başladıkları tarihten, sigortalılıklarını sona erdirme talebinde bulunanların talep tarihinden, prim borcu bulunanlardan talepte bulunanların primi ödenmiş son günden, gelir ya da aylık talebinde bulunanların aylığa hak kazanmış olmak şartıyla talep tarihinden ve ölen sigortalının ölüm tarihinden itibaren sona erer.
Bu madde kapsamındaki sigortalıların 4 üncü madde kapsamında çalışmaları halinde, bu madde kapsamındaki sigortalılıkları sona erer. 4 üncü madde kapsamındaki çalışmanın sona ermesi halinde, bu madde kapsamındaki çalışmasının devam etmesi kaydıyla çalışmanın sona erdiği tarihi takip eden günden itibaren bu madde kapsamındaki sigortalılıkları kendiliğinden başlar.
Tarım veya orman işlerinde hizmet akdiyle süreksiz olarak çalışanlar, 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalı sayılırlar. Bunlar hakkında bu Kanunun kısa vadeli sigorta kolları bakımından yalnızca iş kazası ve meslek hastalığı sigortası, uzun vadeli sigorta kolları yönünden malullük, yaşlılık ve ölüm sigortası ile genel sağlık sigortası hükümleri uygulanır.
Bu madde hükümlerine tabi sigortalıların iş kazası ve meslek hastalığı sigorta kollarından sağlanan yardımlardan yararlanabilmeleri için iş kazasının olduğu tarihten en az on gün önce tescil edilmiş olmaları ve sigortalılıklarının sona ermemiş olması, bu Kanuna göre iş kazası veya meslek hastalığından dolayı geçici iş göremezlik ödeneği ödenmesi veya sürekli iş göremezlik geliri ya da malullük, yaşlılık ve ölüm sigortalarından aylık bağlanabilmesi için prim ve prime ilişkin her türlü borçlarının ödenmiş olması şartı aranır. İş kazası ve meslek hastalığı halinde durum, kendilerince veya işverenlerince kolluk kuvvetlerine derhal, Kuruma da en geç üç iş günü içinde bildirilir.
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
Bu madde kapsamındaki sigortalılar, 82 nci maddeye göre belirlenen prime esas kazancın alt ve üst sınırı arasında olmak kaydıyla sigortalı tarafından belirlenen günlük kazancın otuz katının % 34,5’i oranında prim öderler. Bunun % 20’si malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları, % 12,5’i genel sağlık sigortası, % 2’si iş kazası ve meslek hastalıkları sigortası primidir.
Bu madde kapsamındaki sigortalılar ve bakmakla yükümlü olduğu kişilerin, genel sağlık sigortası hükümlerinden yararlanabilmesi için 67 nci maddede sayılan diğer şartların yanı sıra sağlık hizmeti sunucusuna başvurduğu tarihte 6183 sayılı Kanunun 48 inci maddesine göre tecil ve taksitlendirerek tecil ve taksitlendirmeleri devam edenler hariç 60 günden fazla prim ve prime ilişkin her türlü borcunun bulunmaması şarttır.
Bu madde kapsamındaki sigortalıların primlerinin yılda bir veya birden fazla dönem halinde ödenmesini ve ödeme tarihlerini belirlemeye Kurum yetkilidir.
Bu madde kapsamındaki sigortalılar ile ilgili olarak bu maddede aksine hüküm bulunmaması kaydıyla bu
Kanunun ilgili hükümleri uygulanır.
Kamu idarelerinin tarım veya orman işlerinde hizmet akdiyle süreksiz olarak çalıştırılanlar hakkında bu madde hükümleri uygulanmaz.
Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Kurum tarafından çıkarılan yönetmelikle düzenlenir.” düzenlemeleri yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ: Kamu
Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvurunun reddi yönündeki öneri Kamu
Başdenetçisine sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
7) Başvuran, Saruhanlı İlçe Müftülüğü tarafından eşi için maaşına ek olarak ödenmekte olan aile yardımı
ödeneğinin kesileceğinin bildirildiğini, buna sebep olarak da eşinin 5510 s. Kanunun Ek 5. Maddesi uyarınca ödemekte olduğu primin bildirildiğini, 15/02/2022 tarihinde alacağı maaş üzerinden aile yardımı ödeneğini kesilmeye başlandığını belirterek; 1- Kurumumuzun incelemeleri yapmasını, 2-Aynı konu bakımından aile yardımı ödeneği kesilen ve kesilmeyenlerin tespiti ile Başkanlığın bu konudaki tutarsızlığının giderilmesinin sağlanmasını, 3-Başkanlıkça eş bakımından aile yardımı ödeneği hakkında açık ve net bir gerekçeli görüş bildirilmesini talep etmektedir.
8) İlgili idarenin yukarıda yer verilen cevap yazılarında ise, 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 202
nci maddesinde, Devlet memurlarına, her ne şekilde olursa olsun menfaat karşılığı çalışmayan veya herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşundan aylık almayan eşi ile çocukları için aile yardımı ödeneği verileceği hükme bağlandığı, personelin 5510 sayılı tarım sigortası yaptıran eşi ile aynı Kanunun 50 nci maddesi ve geçici 16 ncı maddesi kapsamında isteğe bağlı sigortalı olan ve menfaat karşılığı herhangi bir işte çalışan eşi için sigorta başlangıç tarihi itibarıyla bildirimde bulunmalarının temin edilerek kendilerine aile yardımı ödenmemesi yönünde görüş ve açıklamalar yapılmıştır. Sonuç olarak; başvuran eşinden dolayı almakta olduğu aile yardımı ödeneğinin kesildiğini, ilgili idare ise, bunun gerekçesinin başvuranın eşinin
5510 sayılı tarım sigortalısı olduğu ve bu yönde görüşler bulunduğunu belirterek aile yardımı
ödenemeyeceğini bildirmiştir.
/
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
9) İdare, hukukla bağlı olup, mevzuat tarafından belirlenen kurallara uygun işlem tesis etmek ve memurların
özlük haklarına ilişkin ödemelerini de buna göre yapmak durumundadır. Aksi durumda, söz konusu ödemeleri yapan veya kontrol etmekle sorumlu olan kişilerin de mali sorumluluğu söz konusu olabilecektir.
10) Kurumumuzca yapılan inceleme ve değerlendirme neticesinde; 657 sayılı Yasanın 202 nci maddesine
göre evli bulunan Devlet Memurlarına aile yardımı ödeneğinin verileceğinin düzenlendiği ancak, evli bulunan Devlet memurlarının eşlerinden dolayı aile yardımından faydalanabilmesi için memurun eşinin her ne şekilde olursa olsun menfaat karşılığı çalışmaması veya herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşundan aylık almaması gerektiği düzenlemesi ve yukarıda belirtilen sebepler dikkate alındığında idarenin işleminde mevzuata aykırı bir yön tespit edilememiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
11) İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; idareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, ancak işleme karşı başvuru yollarını belirtmemesi nedeniyle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup, idareden bundan böyle bu ilkeye de uyması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
12) 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliği
tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Manisa İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Başvuru kapsamında yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; Yukarıda açıklanan sebep ve gerekçelerle Başvurunun REDDİNE,
Kararın, Başvurana ve Diyanet İşleri Başkanlığına tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi tarafından karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr