|
ÖZET: Başvuran, Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi’nde 04.10.2023 tarihinde göreve başlamış ve maaş ödemesi protokolü çerçevesinde kendisine promosyon ödemesi yapılmasını talep etmiştir. Ancak, Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi, başvuranın promosyon ödemesinden yararlanabilmesi için Türkiye Halk Bankası’na başvurması gerektiğini belirtmiştir. Türkiye Halk Bankası ise, başvuranın talebinin ilgili kuruma sunulması gerektiğini ifade etmiştir. Bu süreç sonucunda başvuran, promosyon ödemesinden yararlanamamıştır.
Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi, başvuranın promosyon talebine ilişkin olarak, maaş ödeme protokolünün 4. maddesinin beşinci fıkrasını gerekçe göstererek, 04.10.2023 tarihinden sonra göreve başlayan personele promosyon ödemesi yapılamayacağını açıklamıştır. Ancak, Kamu Denetçiliği Kurumu tarafından yapılan inceleme sonucunda, başvuranın promosyon ödemesinden mahrum kalmasının hukuka ve eşitlik ilkesine aykırı olduğu tespit edilmiştir. Sonuç olarak, Kamu Denetçiliği Kurumu, başvurunun kabulüne ve başvuranın mahrum kaldığı promosyon tutarının ödenmesi için Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi’ne tavsiyede bulunulmasına karar vermiştir. İlgili idarenin, bu karar doğrultusunda 30 gün içinde işlem tesis etmesi gerekmektedir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/13325-S.24.20025
BAŞVURU NO : 2024/13338
KARAR TARİHİ : 02.12.2024
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : DİYARBAKIR BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın, maaş ödemesi protokolü çerçevesinde tarafına promosyon ödemesi yapılması talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 30.10.2024
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza T.C Kimlik Numaralı tarafından yapılan şikâyet başvurusunda özetle; Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi uhdesinde 04.10.2023 tarihinde göreve başladığını, Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi ile Türkiye Halk Bankası arasında 27.07.2020 tarihinde imzalanan maaş ödemesi ve promosyon anlaşması protokolü çerçevesinde görevli personele promosyon ödemesi yapıldığını, başvuranın da bu kapsamda promosyon ödemesinden yararlanmak maksadıyla Diyarbakır
Büyükşehir Belediyesine dilekçe sunduğunu, mezkûr İdarenin başvurana promosyon ödemesi hususundan yararlanması için Türkiye Halk Bankasına başvuru yapması gerektiği hususunda yanıt verdiğini ve bunun üzerine başvuranın Türkiye Halk Bankasına başvuru yaptığını, Türkiye Halk Bankasının başvurana gönderdiği cevabi yazıda ise başvuranın promosyon ödemesinden yararlanma talebini görev yaptığı kurum olan Diyarbakır Büyükşehir Belediyesine sunması gerektiği şeklinde yanıt verdiğini, yukarıda safahatı zikredilen sürecin sonucunda promosyon ödemesinden yararlanamadığını belirterek promosyon ödemesinin tarafına yapılmasını Kurumumuzdan talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzca Diyarbakır Büyükşehir Başkanlığından 06.11.2024 tarihli ve sayılı yazı ile konuya ilişkin bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur. Mezkûr İdareden Kurumumuza gönderilen
18.11.2024 tarihli ve – – sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle;
2.1. Başvuranın, Diyarbakır Büyükşehir Belediye Başkanlığı uhdesinde 04.10.2023 tarihinde açıktan atama yoluyla 657 sayılı Devlet Memurları Kanununa tabi olarak eğitmen kadrosunda göreve başladığı,
2.2. Başvuranın, 27.05.2024 tarihli dilekçesi ile promosyon ödemesi protokolü çerçevesinde tarafına promosyon ödemesi yapılması hususunda başvuruda bulunduğu, 2.3. Başvuranın, bu talebine istinaden Diyarbakır Büyükşehir Belediye Başkanlığının 29.05.2024 tarihli cevabi yazısında “Diyarbakır Büyükşehir Belediye Başkanlığı ve Türkiye Halk Bankası Anonim Şirketi arasında imzalanan Maaş Ödemesi Protokolü 4 üncü maddesinin beşinci fıkrası uyarınca promosyon anlaşması imza tarihinden sonra göreve başlayan personele promosyon ödemesinin yapılamayacağı” açıklamalarına yer verildiği, İfade edilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının; 3.1. “Kanun önünde eşitlik” başlıklı 10 uncu maddesinin beşinci fıkrası; “Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar”, 3.2. “Mülkiyet hakkı” başlıklı 35 inci maddesinde; “Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir. Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz.”, 3.3. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler”, 3.4. “Yargı Yolu” başlıklı 125 inci maddesinin yedinci fıkrasında; “İdare, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlüdür”, 4. Birleşmiş Milletler İnsan Haklarının Geliştirilmesi ve Korunması İçin Kurulan Ulusal
Kuruluşların Statüsüne İlişkin İlkeler/Paris Prensiplerinde; “…Ulusal kuruluşlar, yürürlükteki yasaları, mevzuatı ve yasa tasarıları ile yasa önerilerini incelerler ve metinlerin, insan haklarının temel ilkeleriyle uyumlu hale getirilmeleri için uygun gördükleri tavsiyeleri yaparlar; gerek gördükleri takdirde, yeni yasaların kabul edilmesini, yürürlükteki yasaların uyumlu hale getirilmesini ve idari önlemlerin alınmasını veya değiştirilmesini tavsiye ederler. Ulusal düzeyde yürürlükte olan yasaların, mevzuatın ve uygulamaların, insan haklarına ilişkin uluslararası belgeler ve mekanizmalarla uyumlu hale getirilmesini ve hayata geçirilmesini teşvik ederler ve sağlarlar.”, 5. 14.06.2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı
5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her
türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir”, 6. 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 164 üncü maddesinin dördüncü fıkrasında; “Üçüncü fıkra kapsamına giren personelin her türlü özlük haklarının ve tahakkuk işlemlerinin belli merkezlerden yapılabilmesi ve ödemelerin bankacılık sistemi aracılığı ile gerçekleştirilmesi için gerekli düzenlemeleri yapmaya ve gerekli tedbirleri almaya Maliye Bakanlığı yetkilidir.”, 7. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun “Üçüncü kişi yararına sözleşme” başlıklı 129 uncu maddesi;
“Kendi adına sözleşme yapan kişi, sözleşmeye üçüncü kişi yararına bir edim yükümlülüğü koydurmuşsa,
edimin üçüncü kişiye ifa edilmesini isteyebilir. Üçüncü kişi veya üçüncü kişiye halef olanlar da, tarafların amacına veya örf ve âdete uygun düştüğü takdirde edimin ifasını isteyebilirler. Bu durumda, üçüncü kişi veya ona halef olanlar bu hakkı kullanmak istediklerini borçluya bildirdikten sonra, alacaklı borçluyu ibra edemeyeceği gibi, borcun nitelik ve kapsamını da değiştiremez.”,
8.20.07.2007 tarihli ve 26588 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 2007/21 sayılı Başbakanlık
Genelgesinin 4 üncü maddesinde; “Banka tarafından verilecek promosyon miktarının tamamı personele dağıtılacaktır”, 5 inci maddesinde; “Dağıtılacak promosyonlar, ilgili banka tarafından personel adına açılan hesaba aktarılmak suretiyle ödenecektir”, 9. 17.07.2012 tarihli ve 28356 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Muhasebat Genel Müdürlüğünün
34 Sıra No lu Genel Tebliğinin 1 inci maddesinde; “Bu Tebliğin amacı, merkezi yönetim kapsamında yer
alan kamu idarelerinde görevli kamu görevlileri ve işçilerin aylık ödemelerinin bankacılık sistemi aracılığı ile gerçekleştirilmesine ilişkin usul ve esasları belirlemektir.” düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
10. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın talebinin kabulü yönündeki öneri, Kamu Başdenetçisine sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden 11. Başvuran, 1. paragrafta da açıklandığı üzere, açıktan atama ile göreve başladığı Diyarbakır Büyükşehir
Belediye Başkanlığı tarafından, maaş ödeme protokolünün 4 üncü maddesinin beşinci fıkrası hükmü gerekçe gösterilerek ödenmeyen banka promosyonun tarafına ödenmesini talep etmektedir.
12. 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 164 üncü maddesinde; madde kapsamına giren personelin her türlü özlük haklarının ve tahakkuk işlemlerinin belli merkezlerden yapılabilmesi ve ödemelerin bankacılık sistemi aracılığı ile gerçekleştirilmesi için gerekli düzenlemeleri yapmaya ve gerekli tedbirleri almaya
Maliye Bakanlığı yetkili olduğu hükme bağlanmıştır. Söz konusu düzenleme gereğince çıkarılan
17.07.2012 tarihli ve 28356 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Muhasebat Genel Müdürlüğünün 34 Sıra
No lu Genel Tebliği ise, kamu personelinin maaşlarının bankalar vasıtasıyla ödenmesine yönelik usul ve esasları belirlemiştir.
13. Bu doğrultuda kamu personelinin maaşlarının ödenmesi için ilgili kurumlarla anlaşan bankalar, söz konusu mali haklara ilişkin protokoller akdetmekte ve bu protokoller gereğince elde ettiği gelirler üzerinden
“promosyon” adı verilen ek mali imkanları ilgili kurumlara sağlamaktadır. Bankaların sunduğu bu imkânların, kamu kurum-kuruluşları tarafından ne şekilde değerlendirileceği ve personelin bunlardan yararlanıp yararlanmayacağına ilişkin uygulamada yeknesaklığın bulunmayışı sebebiyle 20/07/2007 tarihli ve 26588 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 2007/21 sayılı Başbakanlık Genelgesi hazırlanmıştır.
14. Söz konusu Genelge, bankalarla yapılacak protokollere ilişkin uyulması gereken genel çerçeveyi çizmiş olup promosyon ödemeleri bağlamındaki tereddütleri bir noktaya kadar gidermiştir. Ancak zaman içinde değişen şartlarla birlikte, Genelgenin 4 üncü ve 5 inci maddelerinin yeniden ele alınması gerekmiş ve bu kapsamda söz konusu maddelerde değişiklik öngörmek üzere sırasıyla 2008/18 sayılı ve 2010/17 sayılı
Başbakanlık Genelgeleri çıkarılmıştır. 2007/21 sayılı Genelgenin 5 inci maddesindeki değişiklikle, kamu kurum ve kuruluşlarının promosyon ödemelerini ne miktarda ve ne kadar sürede yapacaklarına ilişkin sınırlayıcı hüküm ortadan kaldırılmıştır. Böylece ilgili kurumların kendi öznel şartlarını değerlendirerek bu ödemeyi yapmaları hususunda geniş bir takdir sahası oluşturulmuştur. Söz konusu Genelgenin 4 üncü
maddesinde yapılan değişiklikle ise, bankadan alınacak promosyon miktarının tamamının personele dağıtılacağı esası benimsenmiş ve bu suretle promosyon bedelinin üçte birine kadarki kısmının ilgili kurum personelinin ihtiyaçları doğrultusunda kullanılabileceğine ilişkin yaklaşım terkedilmiştir. Bu hususlar, promosyon bedelinin, kamu personelinin aylık veya ücretinin tamamlayıcı parçası olduğu gerçeğinin kabulüne işaret etmektedir.
15. Öte yandan, banka promosyonu sözleşmesinin güncellenmesi talebi ile ilgili olarak Kurumumuza yapılan 04.09.2022 tarih ve 2022/12667 sayılı şikayet başvurusunun inceleme neticesinde 30.10.2022 tarihli Tavsiye Kararı verilmiş olup, söz konusu kararda; kamu kurumu çalışanlarının banka promosyon ödemelerinin güncellenmesi talepleri karşısında ekonomik gelişmeler, piyasa fiyatlarındaki artış ve bunlara bağlı olarak promosyon ödemeleri ile ilgili sözleşme yeniliğine giden kamu kurumlarının da uygulamaları dikkate alınarak, Kurumların özellikle 2022 yılı öncesi sözleşme miktarları ile son dönemlerde yapılan promosyon sözleşmesi miktarlarının, ‘yenileme’ hukuki kurumu ile yenilenmesinin mümkün olduğu değerlendirilerek, güncelleme taleplerinin idare tarafından yeniden ele alınması gerektiği yönünde karar verilmiştir.
16. Dosyadaki bilgi ve belgelerden, Diyarbakır Büyükşehir Belediye Başkanlığı ile Türkiye Halk Bankası
Anonim Şirketi arasında 27.09.2022 tarihinden 14.10.2025 tarihine kadar (36 ay) süreyle geçerli olmak üzere maaş ödeme protokolü imzalandığı, bu protokolün, Ödeme/Kesinti/ Bilgilerinin Bankaya İletimi ve İşlem başlıklı 4 üncü maddesinin beşinci fıkrasında; “ Protokol imza tarihinden sonra kuruma sonradan dahil olacak personele ise banka tarafından hiçbir surette promosyon ödemesi yapılmayacak olup kurumun norm kadrosuna yeni kadro ihdas edilmesi ve/veya mevcut norm kadrodaki boş kadrolara personel atanması halinde de kuruma sonradan dahil olacak personele hiçbir surette promosyon ödemesi yapılmayacaktır.” hükmü gereğince başvurana promosyonun ödenmediği anlaşılmıştır.
17. 04.10.2023 tarihinde yeri işyerinde göreve başlayan başvuranın, bu işyerinde sözleşme bitim tarihi olan 14.10.2025’e kadar sözleşme imzalanan ilgili banka şubesinden maaş alacağı, yani söz konusu bankaya yapılan toplu maaş ödemeleri içerisinde başvurana ait maaş ödemelerinin de bulunduğu, ilgili idare tarafından başvuruya ilişkin olarak yapılan değerlendirmede de anılan banka şubesinin bu durumdan faydalanacağının da göz ardı edildiği, bu durumun da başvuranın mağduriyet yaşamasına yol açtığı anlaşılmaktadır.
18. Şu halde, yeni bir kurumda göreve başlayan, yeni bir maaş ödeme protokolüne tabi olarak maaş alacak olan personel için, bu protokol kapsamında yapılacak işlemlerde idarenin tüm personele eşit davranma yükümlülüğüne uyması Anayasamızda öngörülen kanun önünde eşitlik ilkesinin gereğidir. Yukarıda değinilen gerekçelerden hareketle başvuranın göreve başladığı tarih baz alınarak başvurana promosyon ödemesinde bulunulması gerektiği değerlendirilmektedir.
19. Başvuranın iddiaları, idarenin açıklamaları, ilgili mevzuat hükümleri ile tüm dosya kapsamındaki bilgi ve belgeler birlikte değerlendirildiğinde; başvurana promosyon ödenmemesi işleminin hukuka, hakkaniyete ve eşitlik ilkesine uygun olmadığı sonucuna varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden 20. İyi yönetim ilkelerine, 28.03.2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde; İdarenin “karara karşı başvuru yolları gösterilmesi” ilkesi ile “kararların
gerekçeli olması” ilkelerine uymadığı anlaşılmış olup idareden bundan böyle bu ilkelere de uygun hareket etmesi önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
21. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Kararın idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup ilgili İdarenin işlemine karşı Diyarbakır İdare
Mahkemesi nezdinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre, BAŞVURUNUN KABULÜNE, Başvuranın mahrum kaldığı promosyon tutarının ödenmesi yönünde yeni bir işlem tesisi için
DİYARBAKIR BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca,
DİYARBAKIR BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞI tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın BAŞVURANA ve DİYARBAKIR BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi