|
ÖZET: Diyarbakır ilinde ulaşım sorunlarına çözüm bulunması talebiyle yapılan başvuru, Kamu Denetçiliği Kurumu tarafından incelendi. Başvuran, S.S. Taşıma ve İşletme Kooperatifi temsilcisi olarak, yıllardır toplu taşıma hizmetine ihtiyaç duyulduğunu ve bu konuda gerekli adımların atılmadığını belirtti. İlgili idareye yapılan başvuruların yanıtsız kalması ve resmi bir güzergah belirlenmemesi, kooperatifler arasında çatışmalara yol açtığı ifade edildi. Ancak, Kamu Denetçiliği Kurumu, başvurunun yasal süreçlerin tamamlanmadan yapıldığını ve bu nedenle ilgili idareye yönlendirilmesi gerektiğini belirtti.
Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi, başvuruya ilişkin olarak, kooperatifin belirlenmiş bir güzergahı olmadığını ve dolayısıyla diğer kooperatiflerle bir uyuşmazlık durumunun söz konusu olmadığını bildirdi. Ulaşım hizmetlerinin düzenlenmesi ve yeni güzergahların belirlenmesi için ihale sürecinin gerekliliği vurgulandı. Bu bağlamda, başvurunun reddedilmesi, hukuka ve hakkaniyete uygun bulundu. Kamu Denetçiliği Kurumu, idarenin süreçleri hakkında daha fazla şeffaflık ve bilgilendirme sağlaması gerektiğini de önerdi. Sonuç olarak, başvurunun reddine karar verildi ve bu karar, ilgili taraflara tebliğ edildi. Başvuran, idarenin eylemlerine karşı yargı yoluna başvurma hakkına sahip. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/6113-S.22.9380
BAŞVURU NO : 2021/19639
KARAR TARİHİ : 11/05/2022
RET KARARI
BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ :
BAŞVURUYA KONU İDARE : DİYARBAKIR BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Şikayetçinin, Diyarbakır ilindeki ulaşım sorunlarına çözüm bulunması talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 16/11/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Kurumumuza S.S. Taşıma ve İşletme Kooperatifini temsilen tarafından
yapılan 23/06/2021 tarihli ilk başvuruda şikâyetçi; Diyarbakır ili, Ergani ilçesinde yıllardır toplu taşıma hizmetine gereksinim duyulduğunu, söz konusu güzergâhta iki adet kooperatif bulunduğunu, yıllardır çalışma onayı ve plaka talebi için başvuru yaptıklarını, hem Cimer’ e hem de Diyarbakır
Büyükşehir Belediye Başkanlığına müracaat edildiğini, Diyarbakır ilinin 20 yıldır ulaşım konusunda sıkıntı çektiğini, Gazi Üniversitesinden gelen heyet tarafından ilde çalışmalar yapıldığını, ancak çalışmaların neticelendirilmediğini, yolcu alma ve güzergâh konusunda resmi bir belirleme olmamasından dolayı iki kooperatifin karşı karşıya geldiğini, bu durumdan dolayı vatandaşların mağdur olduğunu, bir yılı aşkın süredir ulaşım konusunda rapor çalışması yapacak bir firma ile anlaşıldığını, ancak resmi bir sonuç ve işlem yapılmadığını, İdare tarafından ihale yapılacak, size haber vereceğiz diye söylemlerde bulunulduğunu iddia ederek kooperatif üye ve dolmuşlarına plakanın verilmesi talep edilmiştir.
Söz konusu başvuruya Kurumumuz tarafından 02/08/2021 tarihinde gönderme kararı verilmiş, söz konusu kararda özetle; Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Başvuru ve usulü” başlıklı 17’nci maddesinin dördüncü fıkrasında, Kamu Denetçiliği Kurumuna başvuruda bulunulabilmesi için, 2577 sayılı
İdari Yargılama Usulü Kanununda öngörülen idari başvuru yollarının veya özel kanunlarda yer alan zorunlu idari başvuru yollarının tüketilmesinin gerekli olduğu, idari başvuru yolları tüketilmeden yapılan
başvuruların ilgili idareye gönderileceği, hüküm altına alınmıştır. Bu kapsamda, şikâyetçinin şikâyete konu ettiği hususla ilgili olarak başvuru dilekçesinde İdareye başvuruda bulunulduğu ve İdare tarafından yaklaşık
7 aydır cevap verilmediği ifade edilse de ilgili idareye başvurduğuna dair imza ve tarih bilgilerini içeren,
güncel antetli bilgi ve belge bulunmadığı, dosya ekinde herhangi bir evrak sunulmadığı tespit edilmiştir. Bu noktada dostane çözüme ilişkin hükümler hatırlatılarak şikâyete konu iddianın incelenmesi ve talebin değerlendirilmesini teminen şikâyet başvurusunun ilgili idareye gönderilmesi gerektiği değerlendirilmiştir.
Başvuranın ile ilgili talebin yasal mevzuat kapsamında değerlendirilmesini teminen ERGANİ BELEDİYE
BAŞKANLIĞINA GÖNDERİLMESİNE ve bu hususun BAŞVURANA TEBLİĞİNE karar verilmiştir.
S.S. Taşıma ve İşletme Kooperatifini temsilen (TCNO: ) tarafından yapılan tarihli ikinci başvuruda özetle; yaklaşık 20 yıldır Diyarbakır ilinde ulaşım ile alakalı hiçbir çalışma yapılmadığı, toplu taşıma araçlarına ihtiyaç duyulduğu, kooperatifleri tarafından toplu taşıma dolmuşları için plaka talep edildiği, ulaşım konusunda master planı yapıldığı, ancak sonuçsuz kaldığı, İdareye CİMER aracılığıyla yapılan başvurulara İdare tarafından “ihale ile verilecek, size haber vereceğiz” diye söylemlerde bulunulduğu, Kars ili örneğinde olduğu gibi ihale ile vermenin kaosa sebep olacağının düşünüldüğü, Kamu Denetçiliği Kurumu tarafından gönderilen Gönderme kararı akabinde ulaşım raporu hazırlandığı ve taleplerinin tam anlaşılmayarak UKOME tarafından görüşüldüğü ve reddedildiği, Ayrıca yıllardır kurum eliyle ihmal edilen ve alınmayan bedelin sorumluluğu, işlemi yapmayan UkOME yetkililerinde olduğu gibi, alınmayan vergi bedelinin toplamı ihale ile alınacak paranın çok üstünde olduğu, taraflarına tebliğ edilen kararda belirtilen “…Yeni güzergâh açma ve bu güzergâhlarda çalışacak olan araçlar ihale usulü ile belirlenecek olup; arz talep doğrultusunda toplu taşıma hat ve araç artışı için ihale yapılması’’ cümleleri ilgili birim ve yetkililerin konudan nedenli uzak, ciddiyet dışı çalışmalarının olduğunu gösterdiği iddia ve ifade edilerek kooperatif üyelerine plaka tahsisi talep edilmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Kamu Denetçiliği Kurumumuzca verilecek karara esas olmak üzere başvuru belgesinde yer alan talebin
karşılanabilmesi ve eğer mümkünse ilgili idare ile başvurucu arasında muhtemel bir dostane çözümün tesisi amacı ile 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu hükümleri uyarınca inceleme ve araştırma gerçekleştirilmiştir. 6328 sayılı Kanunun “Bilgi ve belge istenmesi” başlıklı 18’inci maddesi hükmü uyarınca 01/03/2022 tarihli ve sayılı yazımız ile Diyarbakır Büyükşehir Belediye
Başkanlığından bilgi ve belge talep edilmiş olup, ilgili İdarenin 18/04/2022 tarihli ve sayılı cevabi yazısında özetle;
2.1) Şikâyetçi vekili tarafından yapılan başvurunun UKOME tarafından değerlendirildiği, ilgili mevzuat
çerçevesinde 30/06/2021 tarih ve sayılı kararı ile reddedildiği,
2.2) Adı geçen kooperatife ait Ergani sınırları içerisinde belirlenmiş herhangi bir güzergâh olmadığı,
kooperatifin tesciline kayıtlı toplu taşıma aracı bulunmadığı, bundan dolayı da diğer kooperatiflerle herhangi bir uyuşmazlık ve karşı karşıya kalınması durumunun söz konusu olmadığı,
2.3) Ergani ilçe merkezinde çalışan 1 adet kooperatif bulunduğu, bu kooperatife bağlı 70 adet 17 koltuk
kapasiteli minibüsler ile toplu taşıma hizmeti verildiği, kooperatife ait belirlenen güzergâhların 28/06/2018 tarih ve sayılı UKOME kararı ile belirlendiği,
2.4) Ergani- Diyarbakır arası çalışan ise 3 adet kooperatif bulunduğu, bu kooperatiflere bağlı 90 adet 17
koltuk kapasiteli minibüsler ile toplu taşıma hizmet verildiği, bunlarla ilgili güzergâh ve araç sayılarının 13/01/2016 tarih ve , 17/05/2017 tarih ve ve 30/06/2021 tarih ve sayılı
UKOME kararları ile belirlendiği,
2.5) Büyükşehir Belediyesine ait Ergani şehir merkezinde toplu taşıma hizmeti veren 9 metrelik 10 adet
otobüs ve Ergani-Diyarbakır arasında ise 12 metrelik 4 adet otobüsler ile toplu taşıma hizmeti verildiği ifadelerine yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasa’sının “Dilekçe, Bilgi Edinme ve
Kamu Denetçisine Başvurma Hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinde; “… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan
Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler. … ” ,
4) 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi”
başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
4.1) Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmelik’in “Karar verme süresi” başlıklı 36’ncı maddesinde, “Kurum, inceleme ve araştırmasını şikâyet tarihinden itibaren en geç altı ay içinde sonuçlandırır…”,
5) 13/10/1983 tarihli ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun “İl ve İlçe Trafik Komisyonları”
başlıklı 12’inci maddesinde, ‘‘İl ve İlçe Trafik Komisyonlarının kuruluşu ile görev ve yetkileri: …( b )
bendinde Görev ve Yetkiler:
1. İl sınırları içinde mahalli ihtiyaç ve şartlara göre trafik düzeni ve güvenliğini sağlamak amacıyla gerekli tedbirleri almak, 2. Trafiğin düzenli bir şekilde akımını sağlamak bakımından alt yapı hizmetleri ile ilgili tedbirleri almak, trafikle ilgili sorunları çözümlemek, bütün ülkeyi ilgilendiren Trafik Güvenliği Yüksek Kurulunun müdahalesini gerektiren hususları İçişleri Bakanlığına iletmek.
3. Karayolu taşımacılığına ait mevzuat hükümleri saklı kalmak üzere, trafik düzeni ve güvenliği yönünden belediye sınırları içinde ticari amaçla çalıştırılacak yolcu ve yük taşıtları ile motorsuz taşıtların çalışma şekil ve şartları, çalıştırılabileceği yerler ile güzergâhlarını tespit etmek ve sayılarını belirlemek,’’,
6) 10/07/2004 tarihli ve 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun “Tanımlar” başlıklı 3’üncü
maddesinde, “Bu Kanunun uygulanmasında, (Değişik: 12/11/2012-6360/4 mad.) Büyükşehir belediyesi:
Sınırları il mülki sınırı olan ve sınırları içerisindeki ilçe belediyeleri arasında koordinasyonu sağlayan; idarî ve malî özerkliğe sahip olarak kanunlarla verilen görev ve sorumlulukları yerine getiren, yetkileri kullanan; karar organı seçmenler tarafından seçilerek oluşturulan kamu tüzel kişisini, ifade eder”,
6.1) ” Büyükşehir ve İlçe Belediyelerinin Görev ve Sorumlulukları ” başlıklı 7’inci maddesinin
birinci fıkrasının (f) bendinde, “Büyükşehir belediyesinin görev, yetki ve sorumlulukları şunlardır:…
Büyükşehir ulaşım ana plânını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini plânlamak ve koordinasyonu sağlamak; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek;
durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek. ”; (p) bendinde, “Büyükşehir içindeki toplu taşıma hizmetlerini yürütmek ve bu amaçla gerekli tesisleri kurmak, kurdurmak, işletmek veya işlettirmek, büyükşehir sınırları
içindeki kara ve denizde taksi ve servis araçları dâhil toplu taşıma araçlarına ruhsat vermek. (Ek cümle:
16/5/2018-7144/14 mad.) Büyükşehir içindeki toplu taşıma hatlarıyla ilgili olarak; şehir merkezine olan uzaklık, nüfus ve hattı kullanan sayısı kriterleri esas alınarak tespit edilecek hatlarla ilgili toplu taşıma hizmetlerinin işlettirilmesine karar vermek. ”;
Söz konusu maddenin 2’nci fıkrasında, “… Büyükşehir belediyeleri, birinci fıkranın (p) bendinin ikinci cümlesinde yer alan kriterler esas alınarak büyükşehir belediye meclisi kararıyla belirlenen yerlerdeki toplu taşıma hatlarının işletmesinin o bölgede kurulu taşıma birlik veya kooperatiflerinden temin edilmesine karar verebilir. Bu durumda ihaleye katılacaklarda ve kullanılacak taşıma araçlarında aranacak şartlar belediyelerce belirlenir. …”
6.2) “Ulaşım Hizmetleri” başlıklı 9’uncu maddesinin birinci fıkrasında, “ (Değişik birinci fıkra:
12/11/2012-6360/8 mad.) Büyükşehir içindeki kara, deniz, su, göl ve demiryolu üzerindeki her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesi amacıyla büyükşehir belediye başkanı ya da görevlendirdiği kişinin başkanlığında, yönetmelikle belirlenecek kamu kurum ve kuruluşları ile, Türkiye
Şoförler ve Otomobilciler Federasyonunun görevlendireceği ilgili odanın temsilcisinin katılacağı Ulaşım
Koordinasyon Merkezi kurulur. İlçe belediye başkanları kendi belediyesini ilgilendiren konuların görüşülmesinde koordinasyon merkezlerine üye olarak katılırlar. Ulaşım Koordinasyon Merkezi toplantılarına ayrıca gündemdeki konularla ilgili üye olarak belirlenmeyen ulaşım sektörü ile ilgili kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarından ihtisas meslek odalarının temsilcileri de davet edilerek görüşleri alınır.”, ikinci fıkrasında, “Bu Kanun ile büyükşehir belediyesine verilen trafik hizmetlerini plânlama, koordinasyon ve güzergâh belirlemesi ile taksi, dolmuş ve servis araçlarının durak ve araç park yerleri ile sayısının tespitine ilişkin yetkiler ile büyükşehir sınırları dâhilinde il trafik komisyonunun yetkileri ulaşım koordinasyon merkezi tarafından kullanılır.”, üçüncü fıkrasında, “Ulaşım koordinasyon merkezi kararları, büyükşehir belediye başkanının onayı ile yürürlüğe girer.”, dördüncü fıkrasında, “Ulaşım koordinasyon merkezi tarafından toplu taşıma ile ilgili alınan kararlar, belediyeler ve bütün kamu kurum ve kuruluşlarıyla ilgililer için bağlayıcıdır.’’ altıncı fıkrasında; “Büyükşehir belediyelerine bu
Kanun ile verilen görev ve yetkilerin uygulanmasında, 13/10/1983 tarihli ve 2918 sayılı Karayolları Trafik
Kanununun bu Kanuna aykırı hükümleri uygulanmaz.”,
7) 15/06/2006 tarihli ve 26199 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Büyükşehir Belediyeleri
Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliğinin ” Görev ve Yetkileri” başlıklı 18’inci maddesinde, “UKOME, büyükşehir içindeki kara, deniz, göl, nehir, kanal ve demiryolu üzerinde her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesini sağlamak üzere; ulaşım, trafik ve toplu taşıma konularında üst düzeyde yönlendirici karar alma, uygulama, uygulatma ve ilgili mevzuattaki usulüne göre gereken tesisleri kurma, kurdurma ve işletme hak ve yetkilerine haizdir. Bu amaçla; a) Büyükşehir belediyesinin sınırları içinde, mevzuatla yetkili kılındığı durumlarda mahalli ihtiyaç ve şartlara göre trafik düzeni ve güvenliğini sağlamak amacıyla gerekli tedbirleri almakla, b) Büyükşehir belediye ve mücavir alan sınırları içinde nazım plan çerçevesinde, arazi kullanım ve ulaşım planlama çalışmalarıyla büyükşehir ulaşım planını yapmak, yaptırmak, uygulamak ve uygulatmak için gereken karar ve tedbirleri almakla, c) Trafiğin düzenli bir şekilde akımını sağlamak bakımından alt yapı hizmetleri ile ilgili tedbirleri almak, trafikle ilgili sorunları çözümlemek, trafikle ilgili olarak ülkeyi ilgilendiren veya mevzuat değişikliği
gerektiren hususları İçişleri (Ek ibare: RG-23/5/2019-30782) ve Çevre ve Şehircilik Bakanlığına iletmekle, ç) Kara, deniz, göl, nehir, kanal ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; otobüs, taksi, dolmuş ve servis durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek, gerçek ve tüzel kişiler ile resmi ve özel kurum ve kuruluşlara ait otopark olmaya müsait boş alan, arazi ve arsaları geçici otopark yeri olarak ilan etmek ve bunların sahiplerine veya üçüncü şahıslara işletilmesi için izin vermek, izin verilen otoparklar ile karayolu üzerindeki diğer park yerlerinde (Değişik ibare: RG-25/4/2014-28982) engelliler için işaretlerle belirlenmiş bölümler ayrılmasını sağlamakla, d) Karayolu taşımacılığına ait mevzuat hükümleri saklı kalmak üzere, trafik düzeni ve güvenliği yönünden belediye sınırları içinde ticari amaçla çalıştırılacak yolcu ve yük taşıtları ile motorsuz taşıtların çalışma şekil ve şartları ile bu taşıtların teknik özelliklerini tespit etmek, çalıştırılabileceği yerler ile güzergâhlarını tespit etmek ve sayılarını belirlemek, bunlara izin ve çalışma ruhsatı vermekle, e) Büyükşehir belediyesinin sınırları içinde, ulaşım, toplu taşıma ve trafik mevzuatının büyükşehir belediyesine verdiği yetki doğrultusunda uygulamaya yönelik yönlendirici karar almak ve görüş oluşturmakla,… görev ve yetkilidir.’’
7.1) “Toplantı” başlıklı 19’uncu maddesi birinci fıkrasında, ‘‘UKOME büyükşehir belediye başkanının
veya görevlendireceği kişinin başkanlığında, 17’nci maddede belirtilen üyelerle önceden kararlaştırılan tarih ve yerde toplanır.’’ ikinci fıkrasında, ‘‘Başkanın gerekli gördüğü hallerde veya üyelerin yazılı teklifi ve başkanın daveti üzerine belli konuların görüşülüp karara bağlanmasını ve uygulamaya konulmasını sağlamak üzere en geç bir hafta içerisinde toplanır. ’’ üçüncü fıkrasında, ‘‘Toplantılarda belirlenen gündem dışında üyelerin teklif ettiği konular, kurul tarafından kabul edilmek şartıyla görüşülebilir. ’’ ,
8) 02/04/1986 tarih ve 10553 sayılı Ticari Plakaların Verilmesinde Uyulacak Usul ve Esaslar
Hakkında Bakanlar Kurulu Kararının “Kapsam” başlıklı 2’nci maddesinde, ‘‘Bu Karar, 2918 sayılı
Karayolları Trafik Kanununun 12’nci maddesi hükümlerine göre, İl Trafik komisyonlarınca plaka tahdidi kararı alınan İllerde uygulanır. (Değişik: 04.06.1998- 23362)’’,
8.1) “Ticari Plakaların Verilme Usul ve Esasları” başlıklı 5’inci maddesinde, ‘‘Ticari plaka, kapalı
teklif usulü ile aşağıdaki şartlar dikkate alınarak, trafik komisyonunun tespit edeceği esaslara göre verilir.
a. İlin ihtiyacı dikkate alınarak dağıtılacak ticari plaka sayısı trafik komisyonunca tespit edilecek ticari plakanın serbest piyasadaki tahmini bedelinin %80’ine tekabül eden muhammen bedeli, müracaat şekli, süresi, ihale zamanı ve diğer hususlar mahalli vasıta ve/veya en az iki gazete ile kamuoyuna duyurulur.
b. Tespit edilen ticari plakalar ikişer aylık dönemlerde bir yılda altı defa verilebilir.
c. Kapalı teklif zarfları trafik komisyonları huzurunda açılır ve en yüksek bedeli teklif edenlerde başlamak üzere o dönem için tespit edilen miktarda ticari plaka verilir. Eşit ücret teklif edenler arasında trafik komisyonu huzurunda kura çekilir.
d. Müracaat edenlerden, trafik komisyonunun tespit edeceği muammen bedelin 1/5’i teminat olarak peşin alınır. Plaka bedelinin kalan kısmı ödenmedikçe plaka almaya hak kazananlara ticari plaka verilmez, kazanamayanların teminatları iade edilir.” düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ AV. FATMA BENLİ YALÇIN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
9) Kamu Denetçisi tarafından; başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve
tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek; söz konusu dosya hakkında hazırlanan Ret Karar Önerisi
Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
10) Şikâyetçi kooperatif temsilcisi tarafından, iş bu Kararın “I. Başvuranın İddia ve Talepleri” başlıklı
bölümünde yer verildiği üzere, yıllardır Diyarbakır ilinde toplu taşıma sorununa çözüm bulunulmadığı ve konunun çözüme kavuşturulması noktasında kooperatif üyelerine plaka tahsis edilmesine yönelik olarak
İdareye yapmış oldukları başvurunun ihale yapılacağı gerekçesiyle reddedildiği, bu durumun İdare tarafından konuya ciddiyetten uzak bakıldığını gösterdiği iddia edilerek kooperatif üyelerine plaka tahsis edilmesi talep edilmektedir.
11) Ülkemizde kentlerin gelişmesi ve yoğunlaşan nüfus dolayısıyla yolcu taleplerinin artması durumu ile
karşılaşılmaktadır. Aynı zamanda vatandaşlar için kent içi ulaşımın hızlı, konforlu, ucuz, kolay ve erişilebilir olması hususları da büyük önem taşımaktadır. Kent içi ulaşımda insanların daha kısa sürede, ekonomik ve güvenli bir şekilde seyahat etmesi, sürdürülebilirlik ilkelerine uygun, yolcularına karşı sorumlu ve çevreye duyarlı bir sistemin etkinleştirilmesi amaçlanmaktadır. Bu kapsamda yürürlükte bulunan çeşitli kanun ve yönetmeliklerle yerel yönetimlere kent içi sürdürülebilir ve dengeli ulaşımın sağlanması ile ulaşımın sağlıklı bir şekilde işletilebilmesi için ulaşım hizmetlerinin sunulmasında önemli görev ve sorumluluklar yüklenmiştir.
12) 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanununun 7’nci maddesinde Büyükşehir ve ilçe belediyelerinin
görev ve sorumluluklarının belirlendiği, söz konusu maddenin birinci fıkrasının (f) bendinde; “Büyükşehir ulaşım ana plânını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini plânlamak ve koordinasyonu sağlamak; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek.’’ hükmü ile ulaşım ana planının yapılmasının ve söz konusu maddenin (p) bendinde, Büyükşehir içindeki toplu taşıma hizmetlerini yürütmek ve bu amaçla gerekli tesisleri kurmak, kurdurmak, işletmek veya işlettirmek, büyükşehir sınırları içindeki kara ve denizde taksi ve servis araçları dahil toplu taşıma araçlarına ruhsat vermenin Büyükşehir Belediyesinin yetki alanında olduğu belirtilmiştir. Ayrıca söz konusu yetkinin Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun 9’uncu maddesi hükümleri ve Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliği’nin 18’inci maddesi hükümleri kapsamında UKOME aracılığıyla gerçekleştirileceğine hükmedilmiştir. Yine söz konusu maddenin 2’nci fıkrasında, Büyükşehir belediyeleri, birinci fıkranın (p) bendinin ikinci cümlesinde yer alan kriterler esas alınarak büyükşehir belediye meclisi kararıyla belirlenen yerlerdeki toplu taşıma hatlarının işletmesinin o bölgede kurulu taşıma birlik veya kooperatiflerinden temin edilmesine karar verebileceği, bu durumda ihaleye katılacaklarda ve kullanılacak taşıma araçlarında aranacak şartlar belediyelerce belirleneceği düzenlemesine yer verilmiştir.
13) Başvuru konusu somut olayda özetle, şikâyetçi kooperatif temsilcisi tarafından, Diyarbakır ili Ergani
ilçesinde toplu taşıma minibüslerine ihtiyaç duyulduğu gerekçesiyle bu hizmeti kendilerinin yapmak istediğini bildiren ve hat tahsis edilmesi talebini içeren dilekçe ile idareye başvuruda bulunulduğu,
Söz konusu talebin 30/06/2021 tarihli UKOME toplantısında görüşüldüğü, yeni toplu taşıma araçlarına ihtiyaç duyulması halinde 5216 sayılı Büyükşehir Belediye Kanununun ilgili madde hükümleri ve
2886 sayılı Devlet İhale Kanunu çerçevesinde arz talep dengesi doğrultusunda ihale usulü ile
belirleneceğinin ilgilisine bildirildiğinin anlaşıldığı,
Şikâyetçi temsilcisi tarafından Kurumumuza yapılan başvuruda yolcu alma ve güzergâh konusunda resmi bir belirleme olmamasından dolayı iki kooperatifin karşı karşıya geldiği, bu durumdan dolayı vatandaşların mağdur olduğu, bir yılı aşkın süredir ulaşım konusunda rapor çalışması yapacak bir firma ile anlaşıldığı, ancak resmi bir sonuç ve işlem yapılamadığı, İdare tarafından “ihale yapılacak, size haber vereceğiz” diye söylemlerde bulunulduğu, ancak taraflarına tebliğ edilen kararda belirtilen “…Yeni güzergâh açma ve bu güzergâhlarda çalışacak olan araçlar ihale usulü ile belirlenecek olup; arz talep doğrultusunda toplu taşıma hat ve araç artışı için ihale yapılması’’ cümlelerinin ilgili birim ve yetkililerin konudan nedenli uzak, ciddiyet dışı çalışmalarının olduğunu gösterdiği, ilgili mevzuatta “yerel kooperatifler belediye meclis kararı ile güçlendirilmelidir.” ifadesine yer verildiği, bu duruma uygun olarak ve Devletin sosyal adalet anlayışına binaen, ulaşım hizmetini ihale ile varlıklı zenginlere vermek yerine kooperatif üyelerine tahsisi gerektiği ifadeleriyle Kurumumuza başvuruda bulunulduğu, söz konusu başvurunun çözümü amacıyla
Kurumumuzca bilgi ve belge talep edildiği, İdarenin cevabi yazısında özetle, adı geçen kooperatife ait
Ergani sınırları içerisinde belirlenmiş herhangi bir güzergâh olmadığı, kooperatifin tesciline kayıtlı toplu taşıma aracı bulunmadığı, bu nedenle diğer kooperatiflerle herhangi bir uyuşmazlık ve karşı karşıya kalınması durumu olmadığı bildirilmiştir.
14) 10 Aralık 2003 tarih ve 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanununun 3’üncü maddesinin
“a” bendinde genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin mahallî idareleri de kapsadığı, ayrıca 2886 sayılı Devlet İhale Kanunun kapsamının genel bütçeye dâhil dairelerle katma bütçeli idarelerin, özel idare ve belediyelerin alım, satım, hizmet, yapım, kira, trampa, mülkiyetin gayri ayni hak tesisi ve taşıma işlerinin mezkûr Kanunda yazılı hükümlere göre yürütüleceğine hükmedildiği, bu kapsamda İdare tarafından taşıma işi kapsamındaki iş ve işlemler için ‘ihale yapılarak ilan verilmesi halinde haberdar olunacağının bildirilmesi’ durumunun söz konusu Kanun hükümlerine istinaden olduğu görülmektedir. Bir başka deyişle İdarenin ulaşım işini ihale ile vermesi ilgili yasa hükümleri gereğidir.
14.1) Nitekim benzer bir dosya kapsamında Kurumumuza sunulan mahkeme kararlarında da taşıma işi
kapsamında peron tahsis işinin ihale yapılmak suretiyle tesis edileceğine hükmedilmiştir. Sakarya 2. İdare
Mahkemesinin 2015/243 E.-2015/1122 K. No.lu kararında; ‘Mahkememizin bu kararı ile oluşturulacak gişe niteliğindeki yazıhane, büro ve yolcu peronunun tahsisine ilişkin işlemlerin ise davalı idarece önceki firmalara yapılan uygulamalar esas alınarak (kiralama, ihale vs.) gerçekleştirilebileceği de açıktır.’ ibaresi ile ve Sakarya 1. İdare Mahkemesinin 2017/158 E.- 2018/167 K. No.lu kararında; ‘Davacının başvurusu üzerine Sakarya 2. İdare Mahkemesinin E:2015/243 E.-2015/1122 sayılı kararı uyarınca idarece harekete geçildiği, davacıya Sakarya Şehirlerarası Otobüs Terminalinde yolcu taşıma işi yapabilmek üzere peron tahsisi için ihale yapılmak üzere davacının ihale talebine yönelik başvuru yapmasının istenildiği ve yargı kararının ifası amacıyla işlem tesis edildiği görülmekte olup, yargı kararının yerine getirilmediğinden bahisle açılan iş bu tam yargı davasının reddi gerektiği anlaşılmaktadır.’ hükmü ile de peron tahsisi işleminin ilgili kanun kapsamında kiralama, ihale yoluyla yapılmasının tespit edildiği, şikâyetçinin de diğer istekliler gibi idare tarafından çıkılacak ihale ilanlarının takip edilerek katılım sağlayabileceği değerlendirilmiştir.(2021/7968 no.lu dosya)
15) Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde, şikâyetçinin iddiaları, idarenin konu ile ilgili
açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; 5216 sayılı
Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun 7’nci maddesi hükümlerine istinaden Büyükşehir içindeki toplu taşıma hizmetlerini yürütmek ve bu amaçla işletilecek her türlü toplu taşıma araçlarının belirlenmesinin
Büyükşehir Belediyesinin yetki ve görev alanında olduğu, söz konusu görev ve yetkinin mezkur Kanun hükümlerine istinaden UKOME aracılığıyla kullanıldığı, Ergani ilçe merkezinde ve Diyarbakır il
merkezinde çalışan araç sayılarının UKOME Kararlarıyla belirlendiği, dosya kapsamında şikâyetçi temsilcisinin taleplerinin UKOME tarafından değerlendirildiği ve ilgili mevzuat çerçevesinde 30/06/2021 tarih ve sayılı UKOME kararı ile reddedildiği, söz konusu kararda özetle; tarafından yapılan başvuruda, Ergani ilçesinde toplu taşıma minibüslerine ihtiyaç duyulmasından dolayı bu hizmeti kendilerinin yapmak istedikleri ve bu nedenle belediyenin tahsis edeceği hatları kendilerine vermesinin talep edildiği, söz konusu başvuru ile yapılan çalışmalar neticesinde, yeni toplu taşıma güzergâhlarına ya da toplu taşıma araç artışına ihtiyaç duyulması durumunda,5216 sayılı Büyükşehir Belediye Kanununun 7’nci ve 9’uncu maddeleri, Büyükşehir
Belediyeleri Ulaşım Koordinasyon Merkezi Yönetmeliğinin 28’inci maddesi ve 2886 sayılı Devlet İhale
Kanunu çerçevesinde arz talep dengesi doğrultusunda, mevzuat gereği, yeni güzergâh açma ve bu güzergâhlarda çalışacak olan araçlar ihale usulü ile belirlenecek olup, arz talep dengesi doğrultusunda toplu taşıma hat ve araç artışı için ihale yapılması durumunda ilanen duyurulacağı ifadelerine yer verildiği, Devlet
İhale Kanunu kapsamında yapılması gereken iş ve işlemler kapsamında olan bir işin (toplu taşıma ile ilgili iş ve işlemlerin) ihale yapılmak suretiyle yapılabileceği, ilgili İdarenin Devlet İhale Kanunu dışında işlem yapamayacağı, Kurumumuzun da toplu ulaşım işini ihalesiz olarak belli bir kooperatife ya da kooperatif üyelerine verilmesi konusunda karar verme yetki ve görevinin bulunmadığı, ayrıca İdarenin cevabi yazısında; adı geçen kooperatife ait Ergani sınırları içerisinde belirlenmiş herhangi bir güzergah olmadığı, kooperatifin tesciline kayıtlı toplu taşıma aracı bulunmadığı, bundan dolayı da diğer kooperatiflerle herhangi bir uyuşmazlık ve karşı karşıya kalınması durumunun söz konusu olmadığı yönünde bilgi verildiği hususları dikkate alındığında, ilgili İdarenin başvuruya konu Kooperatifin talebinin reddi işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilememiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
16) İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup; Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi içinde cevap verildiği, İdarenin başvuranla ilgili işlemlerinde ‘kanunlara uygunluk’, ‘makul sürede karar verme’, ‘hesap verilebilirlik’, ‘şeffaflık’, ‘kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi’ ilkelerine uygun davrandığı, ancak idarenin, şikâyetçiye verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenle ‘karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi’ ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
17) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret
Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup İdarenin işlem ve eylemlerine karşı Diyarbakır İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
İlgili mevzuat hükümleri, yukarıda yer verilen açıklamalar ve dosya kapsamına göre; BAŞVURUNUN
REDDİNE,
Kararın BAŞVURANA ve DİYARBAKIR BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞINA tebliğine;
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi