Sayıştay, KİK, Yargıtay ve Danıştay Kararları, Bakanlık Görüşleri

ÖZET: Başvuru, Diyarbakır İli, Sur İlçesi’nde bulunan bir parselin imar planı ile ilgili olarak Karayolları 9. Bölge Müdürlüğü’nden anayoldan giriş çıkış izni talep eden bir şahıs tarafından yapılmıştır. Başvuran, söz konusu parselin akaryakıt ve LPG servis istasyonu olarak onaylandığını, ancak ilgili idarenin bu talebe olumsuz yanıt verdiğini belirtmiştir. Karayolları Genel Müdürlüğü, yapılan incelemede, parselin çevresindeki yolların gerekli kavşak mesafesini sağlamadığını ve bu nedenle izin verilemeyeceğini ifade etmiştir.

İlgili mevzuat çerçevesinde, başvuranın talebinin reddedilmesi hukuka uygun bulunmuştur. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu ve Karayolları Kenarında Yapılacak ve Açılacak Tesisler Hakkında Yönetmelik hükümleri gereği, karayolu kenarında inşa edilecek tesisler için belirli mesafe şartlarının sağlanması zorunludur. Bu bağlamda, başvurunun reddi, mevzuatın öngördüğü şartların yerine getirilmemesi nedeniyle uygun bir karar olarak değerlendirilmiştir.

Sonuç olarak, Kamu Denetçiliği Kurumu, başvurunun reddedilmesine karar vermiştir. İlgili karar, başvurana ve Karayolları Genel Müdürlüğü’ne tebliğ edilmiştir.

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2020/342-S.20.505

BAŞVURU NO : 2019/11763

KARAR TARİHİ : 07/01/2020

RET KARARI

BAŞVURUYA KONU İDARE : KARAYOLLARI 9. BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜ

İmar planı hakkındadır.

BAŞVURUNUN KONUSU :

BAŞVURU TARİHİ : 27/06/2019

I.BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1.Başvuran, Diyarbakır İli, Sur İlçesi, Mahallesi, ada, numaralı parselde

Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi ve Sur Belediyesi tarafından onaylanan güncel imar planında taşınmazının akaryakıt ve LPG servis istasyonu olduğunu, bu durumun meclis kararları ile kesinleştiğini, ancak Karayolları 9 uncu Bölge Müdürlüğü tarafından parsele anayoldan giriş çıkış izni verilmediğini iddia ederek idarenin akaryakıt ve LPG imarlı parsele onaylı imar planındaki şekliyle yan yol ve refüj düzenlemesi için onay verilmesini talep etmektedir.

II.İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2.Kurumumuz tarafından bilgi-belge isteme yazısına istinaden Karayolları Genel

Müdürlüğü’nden alınan 05/12/2019 tarih ve sayılı cevabi yazının tetkikinden özetle;

2.1. İlgi yazıya konu, Diyarbakır İli, İlçesi, Mahallesi sınırları içinde, ada ve parsel numaralı taşınmazda yapılmak istenilen akaryakıt ve LPG istasyonu hakkındaki in başvurusuna istinaden gerekli inceleme yapıldığı,

2.2.Söz konusu taşınmazda akaryakıt ve LPG istasyonu yapılmasına yönelik, 1/5.000 ölçekli nazım imar planında değişiklik yapmak için ilgili Belediye tarafından, 18.12.2018 tarih ve sayılı yazı ile İdareden görüş istenildiği,

2.3.İdarece yapılan inceleme sonucunda, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununun 18 inci maddesine bağlı olarak çıkarılan, Karayolları Kenarında Yapılacak ve Açılacak Tesisler

Hakkında Yönetmeliğin hükümleri doğrultusunda gerekli kavşak mesafesini sağlamadığından, 08.01.2019 tarih ve sayılı yazı ile uygun görüş verilmediği,

2.4.Yapılmak istenilen tesisle ilgili olarak bugüne kadar yargı organları nezdinde İdareye yönelik açılan herhangi bir dava bulunmadığı, ifade edilmiştir.

3.Kurumumuz tarafından bilgi-belge isteme yazısına istinaden Karayolları Genel

Müdürlüğü’nden alınan 05/12/2019 tarih ve sayılı cevabi yazının ekinin tetkikinden özetle;

3.1.Yapılan inceleme sonucunda; parselin Çınar istikametinde bulunan Kurtkaya Köy yolu ile

Belediye imar planında parselin sağında ve solunda bulunan imar yollarının karayolu ile kavşak teşkil ettiği,

3.2.Söz konusu köy ve imar yolları Yönetmelikte belirtilen 200 metre kavşak mesafesi şartını sağlamadığından, ilgili parselde “Akaryakıt ve LPG Servis İstasyonu” veya “Akaryakıt+LPG ve Servis İstasyonu Alanı+KDKÇA Alanı” amaçlı imar planı yapılması uygun görülmediği ifade edilmiştir.

III.İLGİLİ MEVZUAT

4.Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının, “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde;

“Vatandaşlar… kendileriyle veya kamu ile ilgili dilek ve şikâyetleri hakkında, yetkili makamlara ve Türkiye Büyük Millet Meclisine yazı ile başvurma hakkına sahiptir… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.”,

5.6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun, “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci

maddesinde;

“Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir”,

6.2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununun, “Belediye sınırları içinde bulunan karayolu

kenarındaki yapı ve tesisler” başlıklı 18 inci maddesinde;

“Belediye sınırları içindeki karayolları kenarında yapılacak veya açılacak 17 nci maddede sayılan yapı ve tesisler için;

a)Belediyelerden izin alınması,

b)Belediyelerce bu iznin verilmesinde, trafik güvenliği bakımından bu tesisler hakkındaki

Yönetmelikte belirlenen şartların yerine getirilmesini sağlamaları ve ayrıca Karayolları Genel

Müdürlüğünün yapım ve bakımından sorumlu olduğu karayolu kenarında yapılacak ve açılacak olanların bu yollara bağlantıları için bu Genel Müdürlüğün ilgili bölge müdürlüğünden uygun görüş almaları, zorunludur…

Bu madde ve 17 nci maddede belirtilen tesislere ait şartlar, izin ve denetim esasları Bayındırlık ve İskan Bakanlığınca düzenlenen yönetmelikte gösterilir.”,

7.Karayolları Kenarında Yapılacak ve Açılacak Tesisler Hakkında Yönetmelikte,

7.1.“Amaç ve Kapsam” başlıklı 1 inci maddesinde;

“Bu Yönetmelik;

a)Karayollarının her iki tarafında karayollarına bağlantıyı sağlayacak geçiş yolları yönünden akaryakıt istasyonları, servis istasyonları, akaryakıt dolum istasyonları, sıvılaştırılmış petrol gazları (LPG/CNG) dolum ve ikmal istasyonları, tehlikeli madde depoları, umuma açık park yerleri, umuma açık garaj, yolcu terminali (otogar), yük terminali (nakliyat ambar ve depoları), fabrika, işhanı, çarşı, pazar yeri, toptancı hal, sinema, tiyatro ve benzeri eğlence yerleri, turistik yapı ve tesisler, malzeme ocak ve harmanları, maden ve petrol şantiye-ocak ve tesisleri, araç bakım-onarım-teşhir ve satış yerleri, otel, motel, lokanta, kahvehane, ticari bina, hububattütün-fındık- pancar ve benzeri tarım ürünleri depoları, besi çiftliği ve ahırlar, yolcu indirmebindirme yerleri (durak), sürücü kurs yerleri, eğitim-sağlık-spor-dini-kültürel ve benzeri amaçlı kamu ve özel yapılar ile bunların sosyal tesisleri, üretme çiftlikleri, havuzlar, sabit kantarlar, trafolar, meskenler ile trafik güvenliğini etkileyecek her türlü yapı ve tesislerin,

b)Karayollarının her iki tarafında sınır çizgisine elli metre mesafe içinde olup geçiş yolları ile karayoluna bağlantı yapmaksızın (a) bendinde sayılan yapı ve tesislerin, yapılması, açılması, işletilmesi veya tadil edilmesinde karayolu trafik güvenliğinin sağlanması amacına yönelik olarak aranacak usul, esas ve şartları kapsar.”,

7.2.“Kanuni Dayanak” başlıklı 2 nci maddesinde;

“Bu Yönetmelik 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanun’un 17 ve 18 inci maddelerine dayanılarak hazırlanmıştır.”,

7.3.“Belediye Sınırları Dışında Karayolu Kenarındaki Yapı ve Tesisler” başlıklı 3 üncü

Kısımdaki, “Kavşak Mesafesi” başlıklı 17 nci maddesinde;

“Kavşak Mesafesi: Tesislere ait geçiş yolu ekseninin taşıt yolu dış kenarı ile kesiştiği noktanın kavşak başlangıcına mesafesi, aynı yönde birden fazla şeridi olan iki yönlü devlet yolları ile bölünmüş devlet yollarında en az 200 metre, diğer devlet yolları ile platform genişliği 10 metre ve daha fazla olan il yollarında en az 150 metre, diğer il yollarında en az 100 metre ve diğer yollarda en az 50 metredir.

Geçiş yolu, giriş ve çıkış yolu olarak tesis edilmiş ise, kavşak tarafında kalan giriş veya çıkış yolu ekseni bu mesafenin tahkikinde esas alınır.

Tesislere ait geçiş yolu ekseninin taşıt yolu dış kenarı ile kesiştiği noktanın, platform genişliğinde daralma olan köprü, tünel ve menfez gibi yapıların yaklaşımlarında yol platformundaki daralmanın başladığı kesime olan mesafesi; iki yönlü devlet ve il yollarında her iki yönde ayrı ayrı olmak üzere en az 100 metre, bölünmüş devlet ve il yollarında en az 50 metredir…”

7.4.“Belediye Sınırları Dışında Karayolu Kenarındaki Yapı ve Tesisler” başlıklı 4 üncü

Kısımdaki, “Kavşak Mesafesi” başlıklı 37 nci maddesinde;

“Karayolu kenarında yapılacak ve açılacak tesislere ait geçiş yolu ekseninin taşıt yolu kenar çizgisi ile kesiştiği noktanın kavşak başlangıcına mesafesi; Karayolları Genel Müdürlüğünün bakım ağına dahil, bölünmüş devlet ve il yolları ile aynı yönde birden fazla şeridi olan iki yönlü devlet yollarında en az 100 metre, diğer devlet ve il yollarında en az 75 metre, Karayolları

Genel Müdürlüğünün bakım ağındaki karayollarının diğer yollar ile teşkil etmiş olduğu kavşakların diğer yollardan yaklaşımında en az 50 metredir.”, hükümlerine amirdir.

IV.KAMU DENETÇİSİ HÜSEYİN YÜRÜK’ÜN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ

8.Başvuran vekilinin iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvuru konusuna ilişkin “Ret Karar Önerisi” Kamu

Başdenetçisi’ne sunulmuştur.

V.DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme

9.Başvuran, Diyarbakır İli, , Mahallesi, ada, numaralı parselde

10.Karayolları Genel Müdürlüğü’nün Kurumumuza verdiği 05/12/2019 tarih ve sayılı cevabı tetkik edildiğinde, ilgi yazıya konu, Diyarbakır İli, İlçesi, Mahallesi sınırları içinde, ada ve parsel numaralı taşınmazda yapılmak istenilen akaryakıt ve LPG istasyonu hakkındaki ’in başvurusuna istinaden gerekli inceleme yapıldığı, söz konusu taşınmazda akaryakıt ve LPG istasyonu yapılmasına yönelik, 1/5.000 ölçekli nazım imar planında değişiklik yapmak için ilgili Belediye tarafından, 18.12.2018 tarih ve sayılı yazı ile görüş istenildiği, idarece yapılan inceleme sonucunda, 2918 sayılı Karayolları

Trafik Kanununun 18 inci maddesine bağlı olarak çıkarılan, Karayolları Kenarında Yapılacak ve Açılacak Tesisler Hakkında Yönetmeliğin hükümleri doğrultusunda gerekli kavşak mesafesini sağlamadığından, 08.01.2019 tarih ve sayılı yazı ile uygun görüş verilmediği, yapılmak istenilen tesisle ilgili olarak bugüne kadar yargı organları nezdinde İdareye yönelik açılan herhangi bir dava bulunmadığı belirtilmiştir.

11.Karayolları Genel Müdürlüğü’nün Kurumumuza verdiği 05/12/2019 tarih ve sayılı cevabının ekinin tetkik edildiğinde, yapılan inceleme sonucunda; parselin Çınar istikametinde bulunan Kurtkaya Köy yolu ile Belediye imar planında parselin sağında ve solunda bulunan imar yolları, yolumuz ile kavşak teşkil ettiği, söz konusu köy ve imar yolları

Yönetmelikte belirtilen 200 metre kavşak mesafesi şartını sağlamadığından, ilgili parselde

“Akaryakıt ve LPG Servis İstasyonu” veya “Akaryakıt+LPG ve Servis İstasyonu

Alanı+KDKÇA Alanı” amaçlı imar planı yapılması uygun görülmediği belirtilmiştir.

12.2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununda, belediye sınırları içindeki karayolları kenarında

yapılacak veya açılacak yapı ve tesisler için; Belediyelerden izin alınmasının zorunlu olduğu, ayrıca belediyelerce bu iznin verilmesinde, trafik güvenliği bakımından bu tesisler hakkındaki

Yönetmelikte belirlenen şartların yerine getirilmesini sağlamaları ve ayrıca Karayolları Genel

13.2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununda, 17 nci ve 18 inci maddelerde belirtilen tesislere

ait şartlar, izin ve denetim esasları Bayındırlık ve İskan Bakanlığınca düzenlenen yönetmelikte gösterileceği hükmedilmiştir.

14. Karayolları Kenarında Yapılacak ve Açılacak Tesisler Hakkındaki Yönetmeliğinin 3 üncü

Kısımındaki, belediye sınırları dışında karayolu kenarındaki yapı ve tesisler için kavşak mesafesini, tesislere ait geçiş yolu ekseninin taşıt yolu dış kenarı ile kesiştiği noktanın kavşak başlangıcına mesafesi, aynı yönde birden fazla şeridi olan iki yönlü devlet yolları ile bölünmüş devlet yollarında en az 200 metre, diğer devlet yolları ile platform genişliği 10 metre ve daha fazla olan il yollarında en az 150 metre, diğer il yollarında en az 100 metre ve diğer yollarda en az 50 metre olarak düzenlemiş olup ayrıca, geçiş yolu, giriş ve çıkış yolu olarak tesis edilmiş ise, kavşak tarafında kalan giriş veya çıkış yolu ekseni bu mesafenin tahkikinde esas alınacağını, tesislere ait geçiş yolu ekseninin taşıt yolu dış kenarı ile kesiştiği noktanın, platform genişliğinde daralma olan köprü, tünel ve menfez gibi yapıların yaklaşımlarında yol platformundaki daralmanın başladığı kesime olan mesafesi; iki yönlü devlet ve il yollarında her iki yönde ayrı ayrı olmak üzere en az 100 metre, bölünmüş devlet ve il yollarında en az 50 metre şeklinde olduğunu hükmetmiştir.

17.Karayolları Kenarında Yapılacak ve Açılacak Tesisler Hakkındaki Yönetmeliğinin 4 üncü

Kısımındaki, belediye sınırları içinde karayolu kenarındaki yapı ve tesisler için kavşak mesafesini, karayolu kenarında yapılacak ve açılacak tesislere ait geçiş yolu ekseninin taşıt yolu kenar çizgisi ile kesiştiği noktanın kavşak başlangıcına mesafesi; Karayolları Genel

Müdürlüğünün bakım ağına dahil, bölünmüş devlet ve il yolları ile aynı yönde birden fazla şeridi olan iki yönlü devlet yollarında en az 100 metre, diğer devlet ve il yollarında en az 75 metre, Karayolları Genel Müdürlüğünün bakım ağındaki karayollarının diğer yollar ile teşkil etmiş olduğu kavşakların diğer yollardan yaklaşımında en az 50 metre şeklinde olduğunu hükmetmiştir.

18. Diyarbakır İli, Sur İlçesi, Mahallesi, ada, numaralı parselde Diyarbakır

Büyükşehir Belediyesi ve Sur Belediyesi tarafından onaylanan güncel imar planında taşınmazın “akaryakıt ve LPG servis istasyonu” olduğu, Diyarbakır Büyükşehir

Belediyesi’nin 18/12/2018 tarihinde Karayolları 9 uncu Bölge Müdürlüğü’ne “Mülkiyeti ve müşterekleri adına kayıtlı Diyarbakır İli, Sur İlçesi, Mahallesi, ada, numaralı parselin yürürlükteki nazım imar planında akaryakıt ve LPG servis istasyonu alanı iken bir kısmı akaryakıt+LPG ve servis istasyonu alanı bir kısmı ise konut dışı kentsel çalışma alanları (KDKÇA) alanı olarak dönüştürülmesine yönelik 1/5.000 ölçekli nazım imar planı değişikliği için tarafımıza başvuru yapılmıştır. Söz konusu değişikliğe ilişkin müdürlüğünüzün görüş bildirmesi hususu…” şeklindeki yazısına istinaden 08/01/2019 tarihinde Karayolları 9 uncu Bölge Müdürlüğü “Karayolları Kenarında

Yapılacak ve Açılacak Tesisler Hakkındaki Yönetmelik” gereği uygun görmediği, 20/02/2019 tarihinde , “projelendirme ve imalatların yapılmasını”

Karayolları 9 uncu Bölge Müdürlüğü’nden talep ettiği, Karayolları 9 uncu Bölge

Müdürlüğü tarafından talebin uygun görülmediğine ilişkin olarak 20/06/2019 tarihli yazı ile bildirdiği tespit edilmiştir.

19.Bu kapsamda; söz konusu mevzuat hükümleri doğrultusunda, başvuranın talebine idarenin ret işlemi tesis etmesinin mevzuata aykırı bir husus olmadığı tespit edilmiştir.

20.Başvuranın iddiaları, idarenin açıklamaları, ilgili mevzuat hükümleri, konuyla ile ilgili tüm dosya kapsamındaki bilgi ve belgeler birlikte değerlendirildiğinde; başvuruya konu idare tarafından yapılan işlemlerin mevzuat hükümlerine göre uygun olduğu, yönetmeliğin belirlediği kavşak mesafesinin sağlanmadığı da dikkate alındığında, idarenin işlemlerinde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilmemiştir.

B.İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme

21.İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar

Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiştir.

Başvuranın dilekçesine, idare tarafından verilen cevapta, hangi sürede hangi mercilere başvurabileceği bilgisinin verilmediği görülmüş olup, ilgili idarenin “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı tespit edilmiştir. Adı geçen idarenin bundan sonra bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.

VI.HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

22.04/06/2012 tarih ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 17 inci maddesinin sekizinci fıkrasına göre Kamu Denetçiliği Kurumuna, dava açma süresi içinde yapılan başvuru, işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurmakta olup, anılan Kanunun “Dava açma süresinin yeniden işlemeye başlaması” başlıklı 21 inci maddesinde, Kamu Denetçiliği

Kurumunun inceleme ve araştırmasını, başvuru tarihinden itibaren altı ay içinde sonuçlandıramaması hâlinde durmuş olan dava açma süresinin kaldığı yerden işlemeye başlayacağı belirtilmiş; Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve

Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 38 inci maddesinin dördüncü fıkrasında da Kurumun inceleme ve araştırmasını, başvuru tarihinden itibaren, altı ay içinde sonuçlandıramaması halinde durumun gerekçesiyle birlikte başvurana tebliğ edileceği ve durmuş olan dava açma süresinin tebliğden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacağı belirtilmiştir. Bu kapsamda incelemenin altı ayda bitirilememe gerekçesi ve dava açma süresinin kaldığı yerden yeniden işlemeye başlayacağı hususu başvurana 27/12/2019 tarihli ve 21197 sayılı yazı ile bildirilmiştir.

VII.KARAR

Açıklanan gerekçeler ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN REDDİNE;

Kararın, BAŞVURANA ve KARAYOLLARI GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE TEBLİĞ

EDİLMESİNE,

Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.

e-imzalıdır

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi