|
ÖZET: Başvuran, 2023 Ekim döneminde yaptığı doçentlik başvurusunun jüri tarafından “başarısız” olarak değerlendirilmesine itiraz ederek, bu sürecin usul ve kriterlere uygun olmadığını iddia etmiştir. Başvuru, Kamu Denetçiliği Kurumu tarafından incelenmiş ve idareden gerekli belgeler talep edilmiştir. İdare, başvuranın doçentlik sürecine ilişkin belgeleri sunmuş, ardından yapılan inceleme sonucunda başvurunun reddine dair öneri hazırlanmıştır.
Doçentlik başvurularının değerlendirilmesi, Yükseköğretim Kanunu ve Doçentlik Yönetmeliği çerçevesinde belirlenen usul ve şartlara göre yapılmaktadır. Başvuranın durumu, jüri üyelerinin değerlendirmeleri doğrultusunda “başarısız” olarak belirlenmiştir. Jüri raporları, adayın eserlerinin niteliği ve bilim alanına katkısı açısından detaylı bir şekilde incelenmiş, bu süreçte jüri üyelerinin takdir yetkileri çerçevesinde hareket ettikleri tespit edilmiştir. Sonuç olarak, başvurunun reddi yönünde alınan kararın hukuka ve hakkaniyete uygun olduğu belirlenmiştir. Ayrıca, başvuruya ilişkin süreçte iyi yönetim ilkelerine tam olarak uyulmadığı, özellikle kararların gerekçeli olması ve başvuru yollarının belirtilmesi konularında eksiklikler olduğu vurgulanmıştır. Başvuranın itirazı, Doçentlik Komisyonu tarafından reddedilmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/12042-S.24.18270
BAŞVURU NO : 2024/8008
KARAR TARİHİ : 05.11.2024
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : ÜNİVERSİTELERARASI KURUL BAŞKANLIĞI
Doçentlik başvuru sonucuna ilişkin şikayet hakkındadır.
BAŞVURUNUN KONUSU :
BAŞVURU TARİHİ : 27.06.2024
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran özetle; 2023 Ekim döneminde gerçekleştirmiş olduğu doçentlik başvurusu neticesinde
“başarısız” yönünde rapor sunan jüri üyelerinin değerlendirmelerinin usule uygun olmadığını, keyfi değerlendirme ve kriterlerin uygulandığını ileri sürerek gerekli incelemenin yapılmasını ve mağduriyetinin giderilmesini talep etmiştir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Başvurunun ön inceleme şartlarını taşıdığının tespiti üzerine inceleme ve araştırma aşamasına geçilmiş ve İdareden başvuru konusu hakkındaki açıklamaları ile birlikte ilgili bilgi ve belgeleri Kurumumuza iletmesi istenmiştir.
3. İdarenin 05.07.2024 tarihli ve sayılı cevap yazısı ile başvuranın, doçentlik başvuru sürecine ilişkin belgeler Kurumumuza iletilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. Anayasa’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinin
dördüncü ve beşinci fıkraları uyarınca:
Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler. […]
5. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 5’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca:
Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.
6. 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun “Doçentlik ve atama” başlıklı 24’üncü maddesinin ilgili
hükümleri uyarınca:
Madde 24 – a) Doçentlik başvuruları, Üniversitelerarası Kurulca belirlenen takvime göre yılda en az iki kez yapılır.
Doçentlik başvuruları için aşağıdaki şartlar aranır:
[…] (3) Üniversitelerarası Kurulun görüşü üzerine Yükseköğretim Kurulu tarafından her bir bilim veya sanat disiplininin özellikleri dikkate alınarak belirlenecek yeterli sayı ve nitelikte özgün bilimsel yayın ve çalışmalar yapmak.
b) Üniversitelerarası Kurul, adayın başvurduğu bilim veya sanat dalından beş kişilik bir jüri ve bu jüri için iki yedek üye tespit eder. İlgili bilim veya sanat dalında yeterli öğretim üyesinin bulunmaması halinde, jüri üç üye ile teşkil edilebilir.
Doçentlik sınav jürisinde yer alan asıl ve yedek üyeler, adayın yayın ve çalışmalarını değerlendirerek hazırladıkları ayrıntılı ve gerekçeli kişisel raporlarını Üniversitelerarası Kurula gönderirler. […].
c) Üniversitelerarası Kurulca yeterli yayın ve çalışmaya sahip olduğuna karar verilen adaya doçentlik unvanı verilir.
ç) Doçentlik başvurularında adayların yayın ve çalışmalarına ilişkin esas ve usuller Yükseköğretim Kurulu tarafından çıkarılacak yönetmelikle belirlenir.
[…]
7. Doçentlik Yönetmeliği’nin ilgili hükümleri uyarınca:
MADDE 6 –
(1) Doçentlik değerlendirme jürisi, adayın başvuru dosyasını ilk olarak bilimsel araştırma ve yayın etiğine aykırılık bulunup bulunmadığı ve asgari başvuru şartlarının sağlanıp sağlanmadığı yönünden değerlendirir. […]. Buna göre; a) Asgari başvuru şartlarını sağlamadığı tespit edilen adayın doçentlik başvurusu Doçentlik Komisyonu tarafından iptal edilir. […].
b) Adayın asgari başvuru şartlarını sağladığının tespit edilmesi halinde ise ilgili jüri üyesine/üyelerine
“başarılı/başarısız” şeklinde değerlendirme raporu hazırlaması için Doçentlik Komisyonu tarafından ek süre verilir. […].
(2) Doçentlik değerlendirme jürisi, hakkında bilimsel araştırma ve yayın etiği ihlali bulmadığı ve asgari başvuru şartlarını sağladığını tespit ettiği adayın akademik çalışmalarının niteliği ve bilim/sanat alanına katkısını esas almak suretiyle “başarılı” veya “başarısız” bulduğunu belirten ayrıntılı ve gerekçeli bir değerlendirme raporu hazırlar. Jüri üyesi raporunu süresi içinde Doçentlik Bilgi Sistemine yükler.
[…]
(7) Jüri raporları tamamlandığında, değerlendirmeye esas alınan raporlar ve başvuru sonucu ilgililere elektronik ortamda erişime açılır ve erişime açıldığı tarihi izleyen beşinci gün ilgililere tebliğ edilmiş sayılır.
(8) Beş üyeden oluşan jürilerde en az üç üyenin, üç üyeden oluşan jürilerde ise en az iki üyenin adayı başarılı bulması halinde aday başarılı sayılır. Başarısız bulunan aday, jüri tarafından eksik bulunan eser ve faaliyetleri tamamlamak kaydıyla müracaat dönemi esas alınmak suretiyle en erken izleyen üçüncü dönemde yeniden başvurabilir. Başarısız olan adayların yeni başvurularına ilişkin usul ve esaslar
Doçentlik Komisyonunca belirlenir.
[…]
MADDE 8 – (1) Bu Yönetmelikle verilen görevleri yerine getirmek üzere, Üniversitelerarası Kurul bünyesinde Doçentlik Komisyonu kurulur. […] (2) Doçentlik Komisyonu, Üniversitelerarası Kurul tarafından belirlenecek objektif ve denetlenebilir yönteme göre her bir aday için ilgili sınav jürisinin asıl ve yedek üyelerini belirleyerek Üniversitelerarası
Kurula sunar. Komisyon jürilerde ortaya çıkan maddî hataları düzeltir.
(3) Adayların doçentlik sürecine ilişkin her türlü itirazları Komisyon tarafından incelenerek karara bağlanır.
[…]
8. 2023 Ekim Dönemi Doçentlik Başvuru Kılavuzu’nun ilgili kısımları uyarınca:
[…]
1.4 Bu kılavuz, ilgili mevzuat uyarınca doçentlik başvurusu yapabilme şartlarını, zamanını, usulünü ve
doçentlik başvurusunun değerlendirilme sürecini kapsamaktadır.
1.5 Doçentliğe başvuran adaylar, bu kılavuzda ve ilgili mevzuatta yer alan düzenlemeleri kabul etmiş
sayılırlar.
[…] 2.1.1. 2547 sayılı Kanun’un 24. maddesi ve ilgili mevzuat hükümleri gereğince doçentlik başvuruları için aşağıdaki şartlar aranır: […]
ÜAK’ın görüşü üzerine YÖK tarafından her bir bilim veya sanat disiplininin özellikleri dikkate alınarak belirlenecek yeterli sayı ve nitelikte özgün bilimsel yayın ve çalışmalar yapmak. Ayrıca; başvurulan doçentlik bilim alanı ile ilgili çalışmalara verilen birim puanlar esas alınarak, adayın en az 100 puan karşılığı bilimsel etkinlikte bulunmuş olması ve en az 90 puan karşılığı çalışmanın doktora ünvanını almasından sonra gerçekleştirilmiş olması gerekmektedir. Bilim alanınıza özel şartlar için 2023 Ekim
Dönemi Doçentlik Başvuru Şartları linkine tıklayınız.
9. 2023 Ekim Dönemi Doçentlik Başvuru Kılavuzu’nun 2.1.1 numaralı bendi delaletiyle bilim alanlarına özel şartlar elektronik ortamda yayımlanmış olup Sosyal, Beşeri ve İdari Bilimler Temel Alanına ilişkin başvuru şartlarına Tablo 11 içerisinde yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
10. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde, başvurunun reddi yönünde hazırlanan öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 1. Olay ve Olgular 11. Dosya kapsamında yer alan bilgi ve belgelerin incelenmesinden anlaşıldığı üzere; 12. Başvuran (aday), 22.10.2023 tarihli dilekçesi ile 2023 Ekim Dönemi kapsamında doçentlik başvurusunda bulunmuştur. Başvuru dilekçesinde temel alan olarak “Sosyal, Beşeri ve İdari Bilimler Temel
Alanı”, bilim alanı olarak ise “Uluslararası İktisat” alanı beyan edilmiştir.
13. Değerlendirmede bulunan jüri üyelerince, bilimsel araştırma ve yayın etiği ihlaline yönelik bir iddiada bulunulmamış ve adayın asgari başvuru şartlarını sağladığı da tespit edilerek Doçentlik Yönetmeliği’nin 6’ncı maddesinin ikinci fıkrası gereğince değerlendirme raporu hazırlanmıştır.
14. Söz konusu değerlendirme raporları uyarınca, eser inceleme aşaması sonucunda bir jüri üyesi tarafından adayın “başarılı” olduğu kanaatine varılmış; dört jüri üyesi tarafından ise aday anılan aşamada “başarısız” bulunmuştur. Bu durumda beş jüri üyesinden en az üçünün adayı başarılı bulması şartı gerçekleşmemiş olup buna mukabil Yönetim Kurulunun 22.03.2024 tarihli toplantısı neticesinde adayın başvuru sonucu
“Başarısız” olarak onaylanmıştır.
15. Başvuranın anılan karara ilişkin itirazı, Doçentlik Komisyonunun 23.05.2024 tarihli toplantısında görüşülmüş ve itirazın reddine karar verilmiştir.
2. Değerlendirme 16. Doçentlik başvurularının şartları, usulü ve değerlendirme sürecine ilişkin hususlar, Yükseköğretim
Kanunu’nun 24’üncü maddesi ile Doçentlik Yönetmeliği’nin ilgili hükümleri altında düzenlenmiştir.
17. Doçentlik Yönetmeliği’nin 4 ila 6’ncı maddeleri kapsamında getirilen düzenlemeler uyarınca; 18. Doçentlik başvurusunda bulunacak olan bir adayın, “Üniversitelerarası Kurulun görüşü üzerine
Yükseköğretim Kurulu tarafından her bir bilim veya sanat disiplininin özellikleri dikkate alınarak belirlenecek asgari sayı ve nitelikte özgün bilimsel yayın ve çalışmalar” yapmış olması gerekmektedir. Söz konusu şart ile birlikte Doçentlik Yönetmeliği’nin 4’üncü maddesinde belirtilen diğer şartları haiz olan adaylar başvuruda bulunabileceklerdir.
19. Adayların süresi içerisinde başvurularını tamamlamasını müteakiben, Doçentlik Komisyonu tarafından her bir aday için “başvurulan bilim/sanat alanı göz önünde bulundurularak değerlendirme yapmak üzere” beş asıl ve iki yedek üyeden oluşan jüri teşkil edilmektedir. İlgili adayın başvurduğu bilim/sanat alanında yeterli öğretim üyesinin bulunmaması halinde, jürinin üç asıl ve bir yedek üyeden oluşturulması da mümkün kılınmıştır.
20. Doçentlik değerlendirme jürisi, ilk etapta bilimsel araştırma ve yayın etiğine aykırılık bulunup bulunmadığı ve asgari başvuru şartlarının sağlanıp sağlanmadığı yönünden bir değerlendirme yapmakta; şayet söz konusu hususlara ilişkin olumsuz bir tespitte bulunmamış ise bu defa adayın akademik çalışmalarının niteliği ve bilim/sanat alanına katkısını esas almak suretiyle “başarılı” veya “başarısız” yönündeki kanaatini belirten ayrıntılı ve gerekçeli bir değerlendirme raporu hazırlamaktadır.
21. Değerlendirme sonucunda bir adayın başarılı olarak kabul edilmesi için beş üyeden oluşan jürilerde en az üç üye tarafından, üç üyeden oluşan jürilerde ise en az iki üye tarafından “başarılı” addedilmiş olması gerekmektedir.
22. Söz konusu düzenlemelerden anlaşıldığı üzere, bilhassa adayların akademik çalışmalarının niteliği ve bilim ya da sanat alanına katkısı yönünden yapılacak olan değerlendirmelerde jüri üyelerine geniş bir takdir alanı bırakılmıştır. Bu minvalde jüri üyeleri kendi bilimsel değerlendirmeleri doğrultusunda kanaatlerini ortaya koymakta ve kişisel raporlarını sunmaktadırlar (KDK, Başvuru No : 2024/8008 2022/4941, 22.09.2022, §13.1).
23. Bununla birlikte, jüri üyelerine başvuruların değerlendirmesi bağlamında geniş bir takdir alanı bırakılmış olması söz konusu değerlendirmelerin bütünüyle denetim alanı dışında kalacağı sonucunu ortaya çıkartmayacaktır. Bu bağlamda gerçekleştirilecek bir denetimde özellikle; takdir yetkisini ve kapsamını belirleyen kuralların tanımladığı çerçeve içerisinde hareket edilip edilmediği; yetkinin ilgili diğer hukuk kuralları ile uyumlu bir şekilde kullanılıp kullanılmadığı; olay ve olguların doğru tespit edilip edilmediği; değerlendirme sonucunda ulaşılan kanaatin esaslı ve yerinde gerekçelere dayanıp dayanmadığı hususları irdelenmeli ve genel olarak yetkinin kullanımında suistimal ya da keyfilik olup olmadığı değerlendirilmelidir (KDK, Başvuru No : 2024/8008 2022/14007, 08.03.2023, §24).
24. Keza, Yönetmelik’in 6’ncı maddesinin ikinci fıkrasında da değerlendirme raporlarının ayrıntılı ve gerekçeli olması gerektiği vurgulanmış olup Kurumumuzca da benzer yöndeki başvuruların incelenmesinde, jüri üyelerince sunulan raporlarda objektif değerlendirmelerden uzaklaşılıp uzaklaşılmadığı ve sonuçta varılan kanaatin bilimsel ölçütlere dayanıp dayanmadığı gözetilmiştir (KDK, Başvuru No : 2024/8008 2022/265, 30.06.2022, §13.3).
25. Somut olayda, başvuranın 2023 Ekim Dönemi kapsamında yapmış olduğu doçentlik başvurusu, bir jüri üyesinin “başarılı” ve dört jüri üyesinin “başarısız” şeklinde kanaat bildirmesi sonucunda “başarısız” addedilmiştir.
26. Jüri üyelerince hazırlanan doçentlik eser raporları ile gerekçeli raporlar İdare tarafından Kurumumuza iletilmiştir. Bu kapsamda, aday hakkında “başarılı” yönünde oy kullanan jüri üyesinin raporu ve “başarısız” yönünde rapor sunana dört jüri üyesinin raporları incelenmiştir.
27. Bilimsel inceleme aşaması kapsamında “başarısız” yönünde değerlendirmede bulunan jüri üyelerinin raporlarına bütünü itibarıyla bakıldığında adayın eserlerinin niteliği, niceliği ve ilgili bilim alanına katkısı yönünden kapsamlı değerlendirmelere yer verildiği ve sunulan eleştirilerin gerekçelendirildiği görülmüştür.
Diğer yandan, aday hakkında “başarılı” yönünde değerlendirmede bulunan jüri üyesinin raporunda da bir takım eleştirilerin sunulduğu bununla birlikte sonuç olarak “yaptığı çalışmalar bir bütün olarak değerlendirildiğinde ÜAK’ın ilan ettiği puanlama kriterlerini karşıladığı” kanaati ile adayın başarılı addedildiği anlaşılmıştır.
28. Bu kapsamda yapılan değerlendirme neticesinde; itiraz konusu edilen jüri raporlarında genel olarak eserlerin niteliği ve ilgili bilim alanına katkısı yönünden değerlendirmelere yer verildiği; bu minvalde jüri üyelerince, kendilerine tanınan takdir yetkisi kapsamında bilimsel değerlendirmelerini içeren gerekçeli kanaatlerinin ortaya konulduğu kanaatine varılmıştır. Ayrıca, dört jüri üyesi tarafından adayın başarısız addedildiği ve başvuranın itirazlarının Doçentlik Komisyonunca da gündeme alınarak, “Başarılı/başarısız raporu jüri üyelerinin başvuru hakkındaki mesleki kanaatlerini teşkil etmektedir.” açıklaması ile birlikte itirazın reddine karar verildiği görülmüştür. Diğer yandan, jüri üyelerine tanınan takdir yetkisinin kullanımına ilişkin olarak suistimal ya da keyfilik içeren bir unsur da tespit edilememiştir.
29. Bu çerçevede tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde, başvuru konusu ile ilgili olarak İdarece yürütülen işlemlerde hukuka ve hakkaniyete aykırılık olmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 30. İyi yönetim ilkelerine, Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmelik’in “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiştir. Anılan madde
hükmü uyarınca, inceleme ve araştırma kapsamında ilgili idarenin iyi yönetim ilkelerine uygun işlem ve eylem ile tutum veya davranışta bulunup bulunmadığı hususları da Kurum tarafından gözetilmektedir.
31. Bu kapsamda yapılan değerlendirme neticesinde; başvurana verilen cevaplarda “kararların gecikmeksizin bildirilmesi” ilkesine uyulduğu görülmekle birlikte “kararların gerekçeli olması” ve
“karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkelerine uyulmadığı tespit edildiğinden bundan sonraki işlemlerde söz konusu ilkelere uyulması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
32. 6328 sayılı Kanun’un 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, başvurunun Kurumumuz tarafından reddedilmesi hâlinde durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır.
33. Buna göre ilgili idarenin eylem ve işlemlerine karşı (varsa) dava açma süresinden arta kalan sürede
Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN REDDİNE, Kararın BAŞVURANA ve ÜNİVERSİTELERARASI KURUL BAŞKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi