Doğalgaz bağlantısı talebinin yerine getirilmesi için Bornova Belediyesi ve İzmir Doğalgaz Dağıtım Şirketi arasında koordineli çalışma (KDK)

T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU

(OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2024/5049-S.24.7986

BAŞVURU NO : 2023/19588

KARAR TARİHİ : 10.05.2024

TAVSİYE KARARI

BORNOVA BELEDİYE BAŞKANLIĞI

BAŞVURUYA KONU İDARE :

İZMİR DOĞALGAZ DAĞITIM TİCARET VE TAAHHÜT

ANONİM ŞİRKETİ

Başvuranın doğalgaz bağlanması talebi hakkında.

BAŞVURUNUN KONUSU :

BAŞVURU TARİHİ : 29.11.2023

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Kurumumuza yapılan başvuruda, başvuran, İzmir ili Bornova ilçesi Meriç Mahallesi 5657 sokakta ikamet ettiğini, bulundukları yerde doğalgaz bağlantısının olmadığını belirterek, doğalgaz bağlanmasını talep etmektedir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Kurumumuzun bilgi ve belge isteme yazısına cevaben, İzmir Doğalgaz Dağıtım Ticaret ve

Taahhüt Anonim Şirketi tarafından gönderilen – Referans numaralı yazısı ve eklerinde, özetle;

2.1. Şikâyete konu adresin, Doğal Gaz Piyasası Lisans Yönetmeliği’nin 46’ncı maddesi kapsamında mücbir sebep olarak değerlendirilen, diğer bir ifade ile imalatın uygun olmadığı alanlarda yer aldığı,

2.2. Bornova Belediyesi’nden, 05.07.2011 tarih ve – sayılı Kurul Kararı ile 08.01.2015 tarih ve

– sayılı Kurul Kararı çerçevesinde ilçe sınırları içerisinde bulunan yolların güncel durumlarının değerlendirilerek Uygulama İmar Planına uygun olarak açılıp açılmadığı, imara uygun olarak açılan yollarda kırmızı kotun oluşup oluşmadığı bilgilerinin ve kırmızı kotu oluşan yol var ise sayısal verilerinin talep edildiği,

2.3. Bornova Belediyesi tarafından asfalt üst kotuna ait sayısal değerlerin verilmediği,

2.4. 08.01.2015 tarih ve – sayılı Kurul Kararı’nın 2’nci maddesinde “Mücbir sebeplere ilişkin olarak,…asfalt üst kotuna ait sayısal değerlerin dağıtım şirketine verilmemesi…halinde ilgili mahal için mücbir sebep halinin devam ettiği kabul edilmektedir.” hükmünün yer aldığı, bu sebeple, bahse konu sokak için mücbir sebep halinin devam ettiğinin değerlendirildiği, ancak mücbir sebeplerin takibi hakkındaki süreçle ilgili 2024 yılı çalışmalarının henüz tamamlanmadığı,

2.5. Mücbir sebep hali ortadan kalktıktan sonra imalat çalışmalarına başlanacağı ve ilgili adresler aboneliğe açıldığında www.izmirgaz.com.tr kurumsal internet adresimizden yayınlanacağı, açıklamalarına yer verilmiştir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan

Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”,

4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,

5. 4646 sayılı Doğal Gaz Piyasası Kanununun; “Doğal gaz piyasa faaliyetleri” başlıklı 4 üncü maddesinde; “Dağıtım şirketlerinin yükümlülükleri: …Dağıtım şirketleri sorumluluk alanlarında bulunan tüketicilerin talep etmesi halinde, bu tüketicileri sisteme bağlamakla yükümlüdür. Ancak bağlantı yapma yükümlülüğü, şirketin tasarrufu altındaki sistemin bağlantı yapmaya imkân veren kapasitede olmasına ve tüketicinin de kendi üzerine düşen ve dağıtım yönetmeliğinde öngörülen işlemleri yapmasına ve belirleyeceği usul ve esaslara göre, bağlantının teknik ve ekonomik olarak gerçekleşmesinin mümkün olmasına bağlıdır. Bu konuda ihtilaf olması halinde bağlantının teknik ve ekonomik olup olmadığına Kurul karar verir. 3) Bağlama talebi reddedilen kullanıcı durumu Kuruma bildirir. Kurul dağıtım şirketinin konu hakkındaki savunmasını aldıktan sonra, bu maddede belirtilen esasların ihlal edildiğinin tespit edilmesi halinde, şirket Kurulun konu hakkında vereceği karara uymak zorundadır… Doğal gaz dağıtım şirketleri, lisanslarında belirtilen dağıtım bölgesi kapsamında doğal gaz dağıtım faaliyeti yapmakla yetkili olup, dağıtım bölgesi kapsamında bulunan şehirlerin imarlı alanlar bütününde dağıtım faaliyeti yapmakla yükümlüdür.”

6. 3194 sayılı İmar Kanunu’nun;

6.1 “Parselasyon planlarının hazırlanması” başlıklı 18 inci maddesinde; “İmar hududu içinde

bulunan binalı veya binasız arsa ve arazileri malikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakatı aranmaksızın, birbirleri ile, yol fazlaları ile, kamu kurumlarına veya belediyelere ait bulunan yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar planına uygun ada veya parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat mülkiyeti esaslarına göre hak sahiplerine dağıtmaya ve re’sen tescil işlemlerini yaptırmaya belediyeler yetkilidir. Sözü edilen yerler belediye ve mücavir alan dışında ise yukarıda belirtilen yetkiler valilikçe kullanılır…”

6.2. “Tanımlar” başlıklı 5 inci maddesinde; “Bu Kanunda geçen terimlerden bazıları aşağıda tanımlanmıştır. Nazım İmar Planı; varsa bölge planlarının mekâna ilişkin genel ilkelerine ve varsa çevre

düzeni planlarına uygun olarak halihazır haritalar üzerine, yine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak çizilen ve arazi parçalarının; genel kullanış biçimlerini, yerleşme alanlarının gelişme yön ve büyüklüklerini, nüfus yoğunlukları ve eşiklerini, ulaşım sistemlerini göstermek ve uygulama imar planlarının hazırlanmasına esas olmak üzere düzenlenen, plan hükümleri ve raporuyla beraber bütün olan plandır… Uygulama İmar Planı; tasdikli halihazır haritalar üzerine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak nazım imar planı esaslarına göre çizilen ve çeşitli bölgelerin yapı adalarını, bunların yoğunluk ve düzenini, yolları ve uygulama için gerekli imar uygulama programlarına esas olacak uygulama etaplarını ve diğer bilgileri ayrıntıları ile gösteren plandır.”

7. 03.11.2002 Tarih ve 24925 Sayılı Resmî Gazete’de Yayımlanarak Yürürlüğe Giren Doğal Gaz

Piyasası Dağıtım ve Müşteri Hizmetleri Yönetmeliğinin;

7.1. “Bağlantı” başlıklı 36 ncı maddesinde; “ Dağıtım şirketi, sorumluluk alanında bulunan tüketicileri talep etmeleri halinde, dağıtım şebekesine bağlamakla yükümlüdür. Ancak bağlantı yapma yükümlülüğü, dağıtım şirketinin tasarrufu altındaki sistemin bağlantı yapmaya imkan veren kapasitede olmasına ve bağlantının teknik ve ekonomik olarak mümkün olması yanında talep sahibinin ilgili mevzuatta öngörülen işlemleri yapmasına bağlıdır. Dağıtım şirketinin, sorumluluk alanı dışına bağlantı yapabilmesi Kurul izni ile mümkündür… Bağlantı talebi reddedilen talep sahibi, dağıtım şirketinin kararının kendisine ulaştığı tarihten itibaren altmış gün içinde Kuruma yazılı olarak başvurarak bağlantının teknik ve ekonomik olarak mümkün olup olmadığının tespitini isteyebilir. Kurul, dağıtım şirketinin konu hakkındaki savunmasını aldıktan sonra, bu maddede belirtilen esasların ihlal edildiğinin tespit edilmesi halinde, dağıtım şirketi

Kurulun bu konuda vereceği karara uymak zorundadır.”

7.2. “Mücbir sebepler” başlıklı 46 ıncı maddesinde; “Bir olayın mücbir sebep hali sayılabilmesi için; olaydan etkilenen tarafın gerekli özen ve dikkati göstermiş ve önlemleri almış olmasına karşın önlenemeyecek, kaçınılamayacak veya giderilemeyecek olması ve bu durumun etkilenen tarafın ilgili mevzuat kapsamındaki yükümlülüklerini yerine getirmesini engellemesi gerekir.

Mücbir sebeplerin gerçekleşmesi halinde, mücbir sebeplerin etkileri giderilinceye kadar, lisans sahibi bir tüzel kişinin ilgili mevzuattan kaynaklanan yükümlülükleri etkilendikleri oranda Kurul kararıyla ertelenebilir. Söz konusu yükümlülüklerin yerine getirilemeyeceğinin anlaşıldığı hallerde, Kurul, tüzel kişinin yükümlülüğünün kaldırılmasına da karar verebilir. Yükümlülüklerin ertelenmesi veya kaldırılması kararının verilebilmesi için, lisans sahibi tüzel kişinin mücbir sebebin başlama tarihini, mahiyetini, yükümlülüklerine olan etkilerini ve mümkün olması halinde etkilerin tahmini giderilme süresini içeren başvurusunu, mücbir sebebin başlama tarihinden itibaren onbeş gün içerisinde Kuruma yazılı olarak bildirmesi zorunludur. İletim ve dağıtım faaliyetlerine ilişkin yükümlülüklerin kaldırılması talep edilemez.”

7.3. “Dağıtım şirketinin uyacağı usul ve esaslar” başlıklı 55 inci maddesinde; “ Dağıtım şirketi;

…b) Sorumluluk alanında talebe uygun kapasiteyi sağlar, değişen doğal gaz talebine ve şehrin imar planlarının gerektirdiği nüfus yoğunluğuna göre mevcut şebekeyi genişletir, iyileştirir veya yeni şebeke yatırımı planlanmasını yapar ve uygular,”

7.4. “Genişletme yatırımları” başlıklı 56 ncı maddesinde; “Dağıtım şirketi, yıllık talep tahminleri, imara uygun yapılaşma gerçekleşme tespitleri ve şebekenin henüz ulaşmadığı noktalardan gelen bağlantı talepleri doğrultusunda şebeke genişletme fizibilitelerini yaparak şebeke genişletme yatırımlarını ilgili mevzuatta belirtilen usul ve esaslara göre projelendirir ve yatırımını gerçekleştirir. Dağıtım şirketi sorumluluk alanındaki talebe uygun kapasitenin yeterliliğini sağlamakla yükümlüdür. Ayrıca şebekenin bulunduğu mahallerde kat artışına yönelik imar değişikliği yapılmış ise bu değişikliğe uygun olarak şebeke kapasite artışı için de gerekli önlemleri alır.”

hükümleri yer almaktadır.

IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ

8. Başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “ Tavsiye Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme

9. Kurumumuza yapılan başvuruda, başvuran, İzmir ili Bornova ilçesi Meriç Mahallesi 5657 sokakta ikamet ettiğini, bulundukları yerde doğalgaz bağlantısının olmadığını belirterek, doğalgaz bağlanmasını talep etmektedir.

10. Doğal gaz dağıtım hizmeti lisans verilen özel dağıtım şirketleri aracılığıyla yerine getirilen, söz konusu hizmetin gereklerini yapmak konusunda da ilgili dağıtım şirketinin sorumlu olduğu hizmet biçimidir. Söz konusu hizmetlerin tüketicilere sunulması aşamasında dağıtım şirketi, tüketicilerin yeterli, güvenli, sürekli ve kolay bir şekilde hizmet almalarını sağlamakla yükümlüdür. Nitekim doğal gaz hizmetinin sağlanması, hizmette yaşanan aksaklıkların giderilmesi ve gerekli inceleme ve araştırmaları ivedilikle yaparak tüketicilere mevzuat çerçevesinde iyi hizmet sunmak ve geliştirmekle mükelleftir.

11. Doğal gaz hizmetinin sağlanması, özü itibariyle kamu hizmeti olarak nitelendirilebilen ve dağıtım şirketlerinin idare hukuku kurallarıyla bağlı olduğu bir hizmet çeşididir. Bu kapsamda dağıtım şirketi imara uygun yapılaşma gerçekleşme tespitlerini ve talepler doğrultusunda şebeke genişletme çalışmalarını yaparak şebeke genişletme yatırımlarını ilgili mevzuatta belirtilen usul ve esaslara göre projelendirmek ve yatırım gerçekleştirmekle görevlidir. Ayrıca dağıtım şirketi sorumluluk alanındaki talebe uygun kapasitenin yeterliliğini de sağlamakla yükümlüdür.

12. 4646 sayılı Doğal Gaz Piyasası Kanununun 4 üncü maddesinde; doğal gaz dağıtım şirketlerinin, dağıtım bölgeleri kapsamında doğal gaz dağıtım faaliyeti yapmakla yetkili olduğu ve dağıtım bölgesi kapsamında bulunan şehirlerin “imarlı alanlarının” bütününde dağıtım faaliyeti yapmakla yükümlü olduğu, yine Doğal Gaz Piyasası Dağıtım ve Müşteri Hizmetleri Yönetmeliğinin 55 inci maddesinde; Dağıtım şirketinin sorumluluk alanında talebe uygun kapasiteyi sağlamakla, değişen doğal gaz talebine ve şehrin imar planlarının gerektirdiği nüfus yoğunluğuna göre mevcut şebekeyi genişletmekle, iyileştirmekle veya yeni şebeke yatırımı planlanmasını yapmakla ve uygulamakla sorumlu olduğu, 56 ncı maddesinde ise; yıllık talep tahminleri, imara uygun yapılaşma gerçekleşme tespitleri ve şebekenin henüz ulaşmadığı noktalardan gelen bağlantı talepleri doğrultusunda şebeke genişletme fizibilitelerini yaparak şebeke genişletme yatırımlarını ilgili mevzuatta belirtilen usul ve esaslara göre projelendirme ve yatırım yapması gerektiği hususları belirtilerek, doğal gaz hizmetinin sağlanması konusunda şirket tarafından yapılması gereken çalışmalara yer verilmiştir.

13. Doğal gaz dağıtım şirketlerinin talepler doğrultusunda doğal gaz hizmeti götürme, şebekenin bulunmadığı bölgelerde genişletme çalışmaları yapma ve hizmetin iyileştirilmesi gibi sorumlulukları var olmakla birlikte, söz konusu sorumluluklarını yerine getirirken teknik altyapı, fiziksel ve hukuksal

koşulların da uygun olması gerekmektedir. Bu kapsamda ilgili mevzuat gereği doğal gaz dağıtım şirketlerinin, talepler doğrultusunda bir bölgeye doğal gaz hizmeti götürmesi için öncelikle o bölgenin imarlı bir alan olması, yani 1/1000 ölçekli onaylı ve uygulama görmüş bir imar planının bulunması gerekmekte olup, gelen talepler doğrultusunda gerekli çalışmaları yaparak dağıtım bölgesinde yer alan tüm imarlı alanlara doğal gaz hizmeti sağlamakla yükümlü olduğu görülmektedir. Ancak söz konusu bölgede çalışma yapılmasını engelleyici nitelikte mücbir bir sebebin de bulunmaması gerektiği düzenlenmiştir.

14. Doğal gaz çalışmalarının yapılmasını engelleyen mücbir sebeplere, Enerji Piyasası Düzenleme

Kurumu’nun 05/07/2011 tarih ve – sayılı kurul kararında; “Dağıtım şirketlerinin 5 yıllık süreli yükümlülüklerinin yerine getirilip getirilmediğinin incelenmesi kapsamında; dağıtım şirketlerinin yatırım faaliyetlerinde; Uygulama İmar Planına uygun yolların açılmış olmaması, Asfalt üst kotu olarak tanımlanan yol kırmızı kotunun oluşmaması, dağıtım şebekesinin imalatı için ilgili mevzuat çerçevesinde alınması zorunlu olan izin ve ruhsatların alınamamış olması durumlarının Doğal Gaz

Piyasası Lisans Yönetmeliği’nin 46’ncı maddesi kapsamında mücbir sebep olarak değerlendirilmesine,” olarak yer verilmiş ve bu hususların varlığı durumunda doğal gaz çalışması yapılmasının fiilen ve hukuken mümkün olmadığı düzenlenmiştir.

15. Başvuruya konu alanda mücbir sebep halinin bulunduğunun anlaşıldığı, konuya ilişkin mevzuat, Bornova Belediyesi ve Dağıtım Şirketi tarafından yapılan açıklamalar değerlendirildiğinde, her ne kadar başvuruya konu mahallede hali hazırda doğal gaz hizmeti sağlanması için çalışma yapılmasının hukuken ve fiziken mümkün bulunmadığı anlaşılmakta ise de, doğal gazın, günümüzde idareler bakımından temel nitelikte bir hizmet ve vatandaş bakımından zorunlu bir ihtiyaç olduğu, başvuruya konu bölgenin durumu da göz önünde bulundurularak doğal gaz hizmetinin ivedilikle sağlanması gerektiği değerlendirilmektedir.

16. Kurumumuza yapılan değerlendirme sonucunda; Bornova Belediyesi ve Dağıtım Şirketi tarafından koordineli bir çalışma yapılarak başvuruya konu bölgede çeşitli sebeplerle doğal gaz hizmeti götürülememesine neden olan hususların tespit edilerek sorunun ivedilikle çözümlenerek doğal gaz arzının sağlanması gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.

B) İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme

17. 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu

Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı

6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; idarenin Kurumumuz tarafından istenen bilgi ve belgeleri süresinde

gönderdiği ve “makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, yine idare tarafından şikâyetçiye makul sürede cevapların verildiği ancak şikâyetçiye verilen cevaplarda işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceğinin gösterilmemiş olması sebebiyle “karara karşı başvuru yollarının ve süresinin gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı görülmüş olup, idarenin bahse konu ilkelere de uygun davranması önerilmektedir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

18. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa)

dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup İzmir İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Açıklanan gerekçelerle, BAŞVURUNUNU KABULÜNE,

Bornova Belediyesi ve İzmir Doğalgaz Dağıtım Ticaret ve Taahhüt Anonim Şirketi tarafından koordineli bir çalışma yapılarak başvuruya konu bölgede çeşitli sebeplerle doğal gaz hizmeti götürülememesine neden olan hususların ivedilikle çözümlenmesi ve doğal gaz arzının sağlanması yönünde

BORNOVA BELEDİYESİ BAŞKANLIĞINA VE İZMİR DOĞALGAZ DAĞITIM TİCARET VE

TAAHHÜT ANONİM ŞİRKETİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE TAVSİYEDE BULUNULMASINA,

Kararın BORNOVA BELEDİYESİ BAŞKANLIĞINA VE İZMİR DOĞALGAZ DAĞITIM

TİCARET VE TAAHHÜT ANONİM ŞİRKETİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğine;

6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca,

BORNOVA BELEDİYESİ BAŞKANLIĞI VE İZMİR DOĞALGAZ DAĞITIM TİCARET VE

TAAHHÜT ANONİM ŞİRKETİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,

Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi