|
ÖZET: Başvuru, Aksaray Organize Sanayi Bölgesi’nde bulunan bir okulun doğalgaz ücret tarifesinin, OSB dışındaki okullara uygulanan tarifeden farklı olduğunu ve bu farklılığın düzeltilmesi gerektiğini öne sürmektedir. Başvuran, 5580 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanunu’na atıfta bulunarak, özel okulların doğalgaz ücretlerinin resmi okullara uygulanan tarifeye göre belirlenmesi gerektiğini belirtmiştir. Ayrıca, başvuru sürecinde Aksaray OSB Müdürlüğü’ne yapılan başvurularda, OSB içindeki tüm kurumların aynı tarifeden ücretlendirildiği ifade edilmiştir. Ancak, idare tarafından yapılan açıklamalarda, OSB’lerin serbest tüketici statüsünde olduğu ve doğalgaz fiyatlarının piyasa koşullarına göre belirlendiği vurgulanmıştır.
İdarenin verdiği yanıtlara göre, 1 Mayıs 2022 tarihinden itibaren yapılan düzenlemelerle, OSB içindeki doğalgaz kullanıcıları ile dışındaki kullanıcılar arasında fiyat eşitliği sağlanmıştır. Ancak, geçmiş dönemlere yönelik bir düzeltme yapılması talebi, mevcut mevzuat çerçevesinde mümkün görülmemektedir. İlgili mevzuat, doğalgaz fiyatlarının serbest piyasa koşullarında belirlendiğini ve geçmiş dönemlerdeki fiyat farklılıklarının düzeltilmesinin mümkün olmadığını ortaya koymaktadır. Bu nedenle, başvuranın talebi, idare tarafından yerine getirilmiş olarak değerlendirilmiştir. Sonuç olarak, başvuruya ilişkin doğalgaz tarifesinin düzeltilmesi talebi kabul edilmemiş, ancak yeni düzenlemelerle ilgili taleplerin karşılandığı belirtilmiştir. İdare, başvuru sahibine karşı şeffaflık ve hesap verebilirlik ilkelerine uygun davranmış, ancak kararın gerekçeleriyle birlikte başvuru yollarını belirtme konusunda eksiklikler yaşanmıştır. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/13849-S.22.21236
BAŞVURU NO : 2022/6308
KARAR TARİHİ : 25/10/2022
RET KARARI
BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ :
BAŞVURUYA KONU İDARE : AKSARAY ORGANİZE SANAYİ BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜ
BAŞVURUNUN KONUSU : OSB bölgesinde bulunan okula uygulanan doğalgaz ücret tarifesinin OSB dışındaki okullara uygulanan tarifeden uygulanması için gerekli düzeltme ve düzenlemenin yapılması ile bu düzenlemenin geçmiş dönemleri de kapsayacak şekilde uygulanmasının sağlanması talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 28/04/2022
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza yapılan 25.03.2022 tarihli ilk başvuruda şirket temsilcisi ( ), Aksaray Organize Sanayi Bölgesinde bulunan okul için doğalgaz hizmeti ücret tarifesi olarak OSB içindeki diğer sanayi kuruluşları ve fabrikalar ile aynı ücret tarifesinin uygulandığını, 5580 sayılı Özel Öğretim
Kurumları Kanunu 12. maddesinin 1. bendinde “……..Okulların Su Doğalgaz ve Elektrik Ücretlendirilmesi
Resmi Okullara Uygulanan Tarife Üzerinden Uygulanır” hükmünün bulunduğunu, kanun maddesine göre özel öğretim kurumlarının işlettiği okulların doğalgaz ücretlerinin devlet okullarına uygulanan tarife üzerinden ücretlendirilmesinin gerektiğini, 2022 Ocak ve Şubat aylarında okula uygulanan doğalgaz ücret tarifesinin KDV hariç 0,60877280 TL olduğunu, doğalgaz ortalama tüketimden tarifesinin ise 0,30046393
TL olduğunu, organize sanayi bölgesi dışında bu tarifenin 0,18952293 TL olduğunu, okulun son 3 aylık fatura tutarları ile aynı tüketim OSB dışında olsa 2021 Aralık döneminde 59.911,74 TL olan fatura tutarının
15.088,12 TL olacağını, 2022 Ocak ayında 53.568,25 TL olan faturanın 13.940,75 TL olacağını, 2022 Şubat ayında ise 66.029,17 TL olan faturanın17.167,59 TL olacağını, konu ile ilgili olarak Aksaray OSB
Müdürlüğüne başvurduklarında verilen sözlü cevapta OSB içinde faaliyet gösteren tüm özel ve resmi kurumlara sanayi kuruluşlarına uygulanan tarifeden (Tek Tip Fiyat Uygulaması) ücretlendirildiğinin belirtildiğini, talep dilekçesinin BOTAŞ’a gönderileceğini oradan gelecek cevaba göre uygulama yapılacağını, dilekçenin veriliş tarihi (03.02.2022) üzerinden 30 gün geçmesine rağmen resmi cevap verilmediğini belirtmekte olup yukarıdaki mevzuat hükmü gereğince okula uygulanan doğalgaz ücret tarifesinin OSB dışındaki okullara uygulanan tarifeden uygulanması için gerekli düzeltme ve düzenlemenin yapılmasını, ayrıca bu düzenlemenin geçmiş dönemleri de kapsayacak şekilde uygulanmasının sağlanmasını talep etmektedir.
1.1. Kurumumuza yapılan 28.04.2022 tarihli güncel başvuruda ise şirket temsilcisi talepleri karşılanmadığı için başvurusunu yinelemiştir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuz tarafından 25.03.2022 tarihinde yapılan ilk başvuruya (2022/4615) yönelik olarak
18.04.2022 tarihli ve S.22.8135 sayılı Gönderme Kararı verilmiştir. Bunun üzerine Aksaray Organize
Sanayi Bölge Müdürlüğü tarafından verilen 16.05.2022 tarihli ve sayılı yazıda özetle;
“(…) BOTAŞ tarafından İlimizde bulunan Doğal Gaz dağıtım (ENERYA AKSARAY GAZ DAĞITIM AŞ.)
firmasına uygulanan Doğal Gaz kademe fiyatlan İle OSB lere uygulanan Doğal Gaz kademeli fiyat uygulaması farklılık İçerdiğinden bizde bu konu İle İlgili OSB [erdeki okullara da merkezdeki okullara uygulanan Doğal Gaz kademeli fiyatın uygulanması konusunda BOTAŞ’a yapılan müracaat da OSB sayacının tek sayaç olduğu ve ayrıştırma yapılamayacağı belirtilmiştir.
OSB Doğal Gaz sayacına uygulanan fiyat her bir abonemize uygulanmak zorunda kalınmıştır.
Ancak Mayıs ayında BOTAŞ tarafından düşük tüketimli aboneler için (0-300.000 sm3 arası tüketim)
dağıtım firmalarına uygulanan fiyat OSB abonelerine de uygulanacağı için aradaki istenen fiyat farkı 2022
Mayıs faturasında eşitlenecektir. BOTAŞ’ın bu fiyat uygulaması geriye dönük ayları kapsamamaktadır.”
3. Kurumumuz tarafından 06.07.2022 tarihinde Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Enerji ve Tabii
Kaynaklar Bakanlığı ile Botaş Genel Müdürlüğünden bilgi ve belgeler talep edilmiştir.
3.1. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Sanayi Bölgeleri Genel Müdürlüğü tarafından gönderilen
28.07.2022 tarihli ve – – sayılı cevabi yazıda;
“18 Eylül 2018 tarihli ve 30539 Sayılı Resmî Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 13/09/2018 tarih ve
8058 sayılı EPDK Kurul Kararı, Üçüncü Bölüm, Çeşitli ve Son Hükümler temalı, OSB içerisinde doğal
gaza ilişkin yürütülmekte olan faaliyetler başlıklı 9 uncu maddesi, 4 üncü bendinde ‘OSB Kanunu hükümleri çerçevesinde OSB ancak kendi üyelerine doğal gaza ilişkin hizmet verebilir. OSB’nin tanımlı sınırları içerisinde olsa dahi konutlara doğal gaz dağıtım hizmeti, OSB ile koordinasyon sağlanarak yapılacak dağıtım şebekesi vasıtasıyla o dağıtım bölgesinde yetkili dağıtım şirketi tarafından sağlanır.’ hükmü ile Bakanlığımızca yürürlüğe konulan Organize Sanayi Bölgelerinin Doğal gaz Faaliyetlerine İlişkin
Usul ve Esasların 1 inci maddesi (2) bendinde ‘Bu Usul ve Esaslar, OSB onaylı sınırları içerisinde konutlar hariç, OSB müşterilerinin doğal gaz ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla OSB tarafından yürütülecek OSB içi doğal gaz dağıtım faaliyetine yönelik düzenlemeleri kapsamaktadır.’ hükmüne yer verilmektedir.
İlgili mevzuat ekte paylaşılmakta olup, okullar için özel bir mevzuat düzenlemesi bulunmamakla birlikte;
21/04/2022 tarihinde Organize Sanayi Bölgelerinin Doğal Gaz Faaliyetlerine İlişkin Usul ve Esaslarına 14 üncü maddesine ilave edilen ‘OSB’nin, varsa bulunduğu bölgede lisans sahibi doğal gaz dağıtım şirketinden veya doğal gaz tedarik şirketlerinden OSB giriş noktasında satın aldığı doğal gazı OSB’nin kurup işlettiği ölçüm noktalarında katılımcılarına satması, bu ölçüm noktalarından ölçülerek katılımcılarına fatura edilen doğal gaz tüketimlerine ilişkin bilgilerin uzaktan okuma sistemleriyle ya da beyan yolu ile doğal gaz tedarik şirketleri ile paylaşılması ve paylaşılan bu verilere ilişkin veri güvenliği de münhasıran OSB’nin yetki ve sorumluluğundadır.’ ibaresi ile OSB onaylı sınırları içerisindeki abonelere ilişkin tarifeler düzenlenerek OSB dışındaki tarifeler ile eşitlenmiştir .”
3.2. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Enerji İşleri Genel Müdürlüğü tarafından gönderilen
02.08.2022 tarihli ve – – sayılı cevabi yazıda;
“ 4646 sayılı Doğal Gaz Piyasası Kanunu ve ikincil mevzuata göre OSB’ler serbest tüketici statüsündedir. Doğal Gaz Piyasası Kanunu’nun 11 inci maddesinin birinci fıkrasının 3’üncü bendinde yer alan ‘Toptan Satış Tarifesi: Kurum doğal gaz satış tarifelerinde esas alınacak unsurlar ve şartları belirler.
Satış fiyatları ise, bu esaslar dahilinde doğal gaz alım satımı yapan taraflarca serbestçe belirlenir.’ hükmü çerçevesinde, toptan satış şirketlerinin serbest tüketicilere uyguladıkları toptan satış fiyatı taraflar arasında serbestçe belirlenmektedir. Diğer taraftan, doğal gaz piyasası ile ilgili olarak bazı tüketici veya tüketici grupları için daha az bir bedelin belirlenmesi veya herhangi bir indirim mekanizması, 4646 Sayılı Doğal
Gaz Piyasası Kanunu kapsamında öngörülmemiştir.
Doğal Gaz Toptan Satış Fiyat Tarifesinde yer alan doğal gaz satış fiyatları son kullanıcıların kullanım amacına ve yıllık doğal gaz tüketim miktarına göre belirlenerek uygulanmakta olup, okullar için uygulanan farklı bir doğal gaz satış fiyatı bulunmamaktadır.
Bununla birlikte, söz konusu okul Aksaray OSB’nin içerisinde yer almaktadır. BOTAŞ Genel
Müdürlüğü tarafından OSB’lere doğrudan doğal gaz satışı yapılırken, OSB katılımcılarına doğrudan doğal gaz satışı yapılmamaktadır. 01 Mayıs 2022 tarihinden önceki dönemlerde mevzuat düzenlemesi olmaması sebebiyle OSB katılımcıları için tüketim miktarına göre farklılaştırılmış kademeli doğal gaz satış fiyat uygulama imkanı olmamıştır. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından mevzuatta gerekli değişikliklerin yapılması sonrasında, 01 Mayıs 2022 tarihinden itibaren Doğal Gaz Toptan Satış Fiyat Tarifesinde gerekli düzenlemeler yapılarak yıllık doğal gaz çekiş miktarı 300.000 Sm küp ve altında olan OSB katılımcıları için OSB Kademe-1 tarifesi, yıllık doğal gaz çekiş miktarı 300.001 Sm küp ve üzerinde olan OSB katılımcıları için ise OSB Kademe-2 tarifesi uygulanmaya başlanmış olup, OSB’lere yönelik yapılan yeni tarife düzenlemesi ile birlikte OSB içindeki doğal gaz kullanıcıları ile OSB dışındaki doğal gaz kullanıcılarına aynı doğal gaz satış fiyatları uygulanmaya başlanarak söz konusu eğitim kurumunun talebi de karşılanmıştır.”
3.3. Boru Hatları ile Petrol Taşıma A.Ş. I. Hukuk Müşavirliği tarafından gönderilen 22.08.2022 tarihli ve sayılı cevabi yazıda;
“(…) Kuruluşumuzun kendi müşterileri için “Doğal Gaz Toptan Satış Fiyat Tarifesi” aylık olarak belirlenmekte ve uygulanmaktadır. Mevzuatta Nisan 2022 tarihinde yapılan değişiklik öncesinde, OSB katılımcılarının doğal gaz tüketim miktarlarının hangi usulde belirleneceğine ilişkin olarak mevzuatta herhangi bir düzenleme bulunmamaktadır. Bu nedenle Kuruluşumuz ile Doğal Gaz Alım Satım Sözleşmesi imzalayan OSB’lerin her biri tek tüzel kişilik olarak değerlendirilmiştir. OSB’lerin aylık doğal gaz faturaları
düzenlenirken, ilgili sözleşme uyarınca Kuruluşumuzun Doğal Gaz Toptan Satış Fiyat Tarifesinde OSB’ler için geçerli olan doğal gaz satış fiyatları doğrultusunda işlem tesis edilmiştir. Kuruluşumuzun 2022 Yılının
Ocak ve Şubat aylarına ilişkin Tarifesinde OSB’ler için Elektrik Üretimi Amaçlı Kullanım İçin Doğal Gaz
Satış Fiyatı ve Elektrik Üretim Amacı Haricindeki Kullanım İçin Doğal Gaz Satış Fiyatı olmak üzere iki farklı fiyat belirlenerek uygulanmıştır. Söz konusu dönem için ilan edilen Tarife dışında farklı bir uygulama yapılması mümkün değildir. Ancak, yazımızın devamında açıklanacağı üzere, gerekli mevzuat değişikliklerinin yapılması akabinde 2022 Yılı Mayıs Ayı itibarıyla OSB’ler için de OSB Kademe-1 ve
OSB Kademe-2 olarak tüketim miktarlarına göre belirlenen doğal gaz satış fiyatları uygulanmaya başlanmıştır.
Aşağıda yer verilen mevzuat düzenlemelerinden de anlaşılacağı üzere, doğal gaz piyasasında faaliyet gösteren “Dağıtım Şirketleri” ve “Organize Sanayi Bölgeleri” farklı hak ve yükümlülüklere sahip ve farklı mevzuata tabi kuruluşlardır. Bir tüzel kişinin Dağıtım Şirketinden doğal gaz satın alması ile Organize
Sanayi Bölgesinden doğal gaz satın alması durumu mevzuat nezdinde çok farklı uygulamalar ve işlemlere tabidir. Şöyle ki;
Organize Sanayi Bölgeleri, 4646 sayılı Doğal Gaz Piyasası Kanun’un “Tanımlar” başlıklı 3.maddesinde ifade edildiği şekilde; ”Mülkiyetindeki dağıtım şebekesiyle üyelerinin doğal gaz ihtiyacını karşılayan
Kullanıcı Birlikleri” olarak yer almaktadırlar. OSB’ler 4646 sayılı Kanun’da “Serbest tüketicinin belirlenmesi ve sisteme girişte istisnai haller” başlıklı 8. maddesinde yer aldığı üzere, “Serbest Tüketici” statüsündedirler. Diğer taraftan Organize Sanayi Bölgesi içerisinde yer alan tüzel kişiler Organize Sanayi
Bölgelerine ilişkin mevzuat hükümleri dâhilinde, OSB’nin onayı ile ilgili Dağıtım şirketinden doğal gaz satın alabilecek olup, bu durumda Dağıtım şirketinden doğal gaz alan diğer Serbest Tüketiciler ile aynı kategoride olabilecektir.(…)
Dağıtım Şirketleri ise, dağıtım lisansı sahibi tüzel kişilerdir. Doğal Gaz Piyasası Lisans Yönetmeliği’nin
‘Lisans ve lisans alma yükümlülüğü” başlıklı 5. maddesine göre: ”Lisans, tüzel kişilere piyasa faaliyetinde bulunabilmeleri amacıyla Kurul/Kurum tarafından her bir piyasa faaliyeti için verilen izin belgesidir.
Doğal gaz piyasa faaliyetinde bulunmak isteyen tüzel kişiler Kurumdan lisans almak zorundadır.” Aynı
Yönetmeliğin “Dağıtım lisansı sahibi şirketlerin hak ve yükümlülükleri” başlıklı 28. maddesine göre ise:
”Dağıtım şirketleri, dağıtım şebekesinin mevzuatta belirlenen usul ve esaslar ile öngörülen standartlara göre planlanması, projelendirilmesi, inşa edilmesi, genişletilmesi ve işletilmesinden sorumludur.”
Dolayısıyla Dağıtım Şirketleri, EPDK’dan dağıtım lisansı alarak dağıtım faaliyeti yapan tüzel kişilerdir.(…)
Kurulun 8058 sayılı Kararı ile “Doğal Gaz Dağıtım Şirketleri Tarafından Organize Sanayi Bölgelerinde
Dağıtım Faaliyeti Gerçekleştirilmesine İlişkin Usul ve Esaslar” 18.09.2018 tarihinde Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Bu Usul ve Esaslarda, doğal gaz piyasasında faaliyet gösteren dağıtım şirketlerinin organize sanayi bölgelerinin talebi ve muvafakati durumunda organize sanayi bölgelerinde dağıtım faaliyetinde bulunmalarına ilişkin ilke ve kurallar belirlenmiştir. Usul ve Esasların, “OSB’nin belirlenmiş sınırları içerisinde ilgili mevzuat çerçevesinde dağıtım şirketi tarafından yürütülecek dağıtım faaliyetine ilişkin tarafların hak ve yükümlülükleri” başlıklı 8. maddesinin 1.fıkrasının d) bendinde “İlgili mevzuat kapsamındaki tüm hak ve yükümlülükler OSB sınırları içerisindeki tüketiciler için de geçerlidir.” denilmektedir. “OSB içerisinde doğal gaza ilişkin yürütülmekte olan faaliyetler” başlıklı 9. maddesinin 3.
fıkrasında da ” (3) OSB sınırları içerinde yer alan tüketiciler doğal gaz ihtiyaçlarını karşılamak üzere OSB doğal gaz şebekesini kullanabilecekleri gibi, bu Usul ve Esaslar çerçevesinde tesislerinin bir doğal gaz dağıtım bölgesi içinde veya dışında olması durumuna göre dağıtım şebekesine veya iletim şebekesine bağlanabilirler.” şeklindeki düzenlemeye yer verilmiştir.
OSB’ler 4646 sayılı Kanun’un 3. maddesinde ifade edildiği şekilde mülkiyetindeki dağıtım şebekesiyle üyelerinin doğal gaz ihtiyacını karşılayan Kullanıcı Birlikleri olarak tanımlanmakta olup, 4646 sayılı
Kanun’da Serbest Tüketicinin Belirlenmesi ve Sisteme Girişte İstisnai Haller başlıklı 8. a/1.’de yer aldığı üzere Serbest Tüketici statüsündedirler. Bu noktada hemen belirtmek gerekir ki, Serbest Tüketici yurt içinde herhangi bir üretim şirketi, ithalat şirketi, dağıtım şirketi veya toptan satış şirketi ile doğal gaz alım
– satım sözleşmesi yapma serbestisine sahip tüzel kişileri ifade eder. Nitekim Aksaray Organize Sanayi
Bölgesi Müdürlüğü de, Serbest Tüketici statüsündedir ve yurt içinde Kuruluşumuzdan başka herhangi bir üretim şirketi, ithalat şirketi, dağıtım şirketi veya toptan satış şirketi ile doğal gaz alım-satım sözleşmesi yapma serbestisine sahiptir. Ayrıca EPDK’nın 18 Aralık 2014 tarih ve 5362 sayılı kararında konut tüketicileri (evsel tüketiciler) hariç olmak üzere tüm tüketicilerin serbest tüketici olduğu düzenlenmiş
EPDK’nın 17 Aralık 2020 tarih ve 9818 sayılı kararı ile de bu kararın 2021 yılı boyunca aynen uygulanmasına devam edilmesine karar verilmiştir.
(…)
Yukarıda yer verilen ilgili mevzuat hükümlerinden de anlaşılacağı üzere doğal gaz dağıtım şirketleri, OSB’lerin talebi ve muvafakati veya katılımcının bağlı bulunduğu OSB’den alacağı izne istinaden, gerekli şebeke ve bağlantı hattı yatırımlarını yaparak OSB’lerde dağıtım ve satış faaliyeti gerçekleştirebileceklerdir.
Buna göre, başvuru sahibi Kuruluşun da bağlı bulunduğu OSB’den doğal gaz almak yerine mevzuatın kendisine tanıdığı imkânı kullanarak bağlı bulunduğu OSB’den alacağı izin/muvafakat ile dağıtım şirketi veya başka bir tedarikçiden doğal gaz tedarik edebilmesine/alım satım sözleşmesi yapabilmesine engel bir mevzuat hükmü bulunmamaktadır.
Kuruluşumuz ile Aksaray OSB arasında imzalanan Doğal Gaz Alım Sözleşmesinde taraflar; Doğal Gazın
Satış Fiyatlarının, Kuruluşumuzun resmi internet sitesinde yayımlanan “BOTAŞ Doğal Gaz Toptan Satış
Tarifesinde yer alan fiyatlar olduğu, Kuruluşumuzun Tarife ve Doğal Gaz satış fiyatı üzerinde her türlü değişikliği yapma hakkı saklı olduğu, Kuruluşumuz tarafından yapılan Tarife ve fiyat değişiklikleri sonucu oluşan Tarife ve fiyatın geçerli olan BOTAŞ Doğal Gaz Satış Fiyat Tarifesi ve fiyatı olduğu hususlarını kabul ve taahhüt etmişlerdir.
Buna göre, Aksaray OSB’nin Sözleşmeyle BOTAŞ Doğal Gaz Satış Fiyat Tarifesi ve fiyatını geçerli fiyat olarak kabul ettiği başvuranın, ticari tercihini Aksaray OSB’den tedarik etme yönünde kullandığı ve
Kuruluşun Limited Şirket olarak faaliyet gösterdiği dikkate alındığında; başvuranın anılan fiyat mekanizması uyarınca fiyatlandırmaya tabi tutulacağını bildiği/bilmesi gerektiği basiretli bir tacir olarak kendisinden bekleneceğinden, tabi olduğu fiyat dışındaki bir fiyatın kendisine uygulanması yönündeki talebinin kabulü mümkün değildir. (…)”
hususları belirtilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde: “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği
Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…”
5. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında: “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri
ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”
6. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun; “Sözleşme özgürlüğü” başlıklı 26 ncı maddesinde:
“Taraflar, bir sözleşmenin içeriğini kanunda öngörülen sınırlar içinde özgürce belirleyebilirler.”
7. 4646 sayılı Doğal Gaz Piyasası Kanun’un “Tanımlar” başlıklı 3 üncü maddesinde: “Kullanıcı birliği: Mülkiyetindeki dağıtım şebekesiyle üyelerinin doğal gaz ihtiyacını karşılayan organize sanayi bölgelerini ve kooperatiflerini ifade eder.”
7.1. “Serbest tüketicinin belirlenmesi ve sisteme girişte istisnai haller” başlıklı 8 inci maddesinde:
“Serbest tüketiciler aşağıdaki sınıflamaya göre belirlenir. 1) Satın aldığı yıllık doğal gaz miktarı bir milyon metreküpten daha fazla olan tüketiciler ve kullanıcı birlikleri… Serbest tüketici statüsündedir.”
7.2. “Doğal gaz piyasa faaliyetleri” başlıklı 4-g/7 maddesinde: “(Ek: 18/6/2017-7033/61 md.) Doğal gaz dağıtım şirketleri, organize sanayi bölgelerinin talebi ve muvafakati ile organize sanayi bölgeleri için şebeke ve bağlantı hattı yatırımları yaparak organize sanayi bölgelerinde dağıtım faaliyeti gerçekleştirebilir. Bu faaliyetlerin hangi koşullarda yapılabileceğine ilişkin usul ve esaslar, Bakanlık ile
Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının görüşleri alınarak Kurul tarafından belirlenir. Dağıtım şirketlerinin belirlenen usul ve esaslara uygun olarak yapacakları yatırımlar ve işletme giderleri tarifelerinde dikkate alınır.”
8. 4562 sayılı Organize Sanayi Bölgeleri Kanun’un “Alt Yapı Tesisleri Kurma, Kullanma Ve İşletme
Hakkı” başlıklı 20. maddesinde: “OSB’de yer alan kuruluşlar, altyapı ihtiyaçlarını OSB’nin tesislerinden karşılamak zorundadır. OSB’nin izni olmaksızın altyapı ihtiyaçları başka bir yerden karşılanamaz ve bu amaçla münferiden tesis kurulamaz. Bu kuruluşlar kendilerine tahsis edilen altyapı kullanma hakkını başka kuruluşlara devir ve temlik edemez ve başkalarının istifadesine tahsis edemez. Bu maddenin uygulanmasına ilişkin diğer hususlar Bakanlıkça çıkarılan yönetmelikle düzenlenir.”
9. 02.02.2019 tarihli ve 30674 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Organize Sanayi Bölgeleri Uygulama
Yönetmeliği’nin “Alt yapı tesisleri kurma ve işletme hakkı” başlıklı 65 inci maddesinde: “(1)
OSB’lerin ihtiyacı olan elektrik, su, kanalizasyon, doğalgaz, arıtma tesisi, arıtma çamuru depolama, kurutma ve yakma tesisi, yol, haberleşme, spor tesisleri gibi altyapı ve genel hizmet tesislerini kurma ve işletme, kamu ve özel kuruluşlardan satın alarak dağıtım ve satışını yapma hakkı sadece OSB’nin yetki ve sorumluluğundadır. 18/4/2001 tarihli ve 4646 sayılı Doğal Gaz Piyasası Kanunu çerçevesinde doğalgaz dağıtım şirketleri, organize sanayi bölgelerinin talebi ve muvafakati ile organize sanayi bölgeleri için şebeke ve bağlantı hattı yatırımları yaparak organize sanayi bölgelerinde dağıtım faaliyeti gerçekleştirebilirler. Bu faaliyetlerin hangi koşullarda yapılabileceğine ilişkin usul ve esaslar, Enerji
Piyasası Düzenleme Kurulu tarafından Bakanlık ile Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığının uygun görüşleri alınarak belirlenir. OSB’ler, Bakanlıktan izin almak kaydıyla ayrı şirket kurma şartı aranmaksızın OSB alanı içerisinde öncelikle kendi ihtiyacı olmak üzere elektrik üretim tesisleri kurma ve işletme hakkına sahiptir. OSB’deki katılımcıların elektrik üretim tesisleri kurması ve işletmesi OSB iznine tabidir. Atıkların ortak arıtma tesisinin kabul edebileceği standartlara düşürülmesi amacıyla münferiden ön arıtma tesisi yapılması gerekir. 7 nci fıkrasında: “(7) Enerji Piyasası Düzenleme Kurulunun 13/9/2018 tarihli ve 8058 sayılı kararının ekinde yer alan Doğalgaz Dağıtım Şirketleri Tarafından Organize Sanayi
Bölgelerinde Dağıtım Faaliyeti Gerçekleştirilmesine İlişkin Usul ve Esaslar kapsamında yer almayan
OSB’lerin doğalgaz dağıtım faaliyetlerine ilişkin ilke ve kurallar Bakanlıkça çıkartılacak usul ve esaslar ile belirlenir.”
10.18.09.2018 tarihinde Resmi Gazetede yayımlanan Doğal Gaz Dağıtım Şirketleri Tarafından
Organize Sanayi Bölgelerinde Dağıtım Faaliyeti Gerçekleştirilmesine İlişkin Usul ve Esaslar’ın
“OSB’nin belirlenmiş sınırları içerisinde ilgili mevzuat çerçevesinde dağıtım şirketi tarafından yürütülecek dağıtım faaliyetine ilişkin tarafların hak ve yükümlülükleri” başlıklı 8 inci maddesinin
1 inci fıkrasının d bendinde: “d) İlgili mevzuat kapsamındaki tüm hak ve yükümlülükler OSB sınırları
içerisindeki tüketiciler için de geçerlidir.”
10.1. “OSB içerisinde doğal gaza ilişkin yürütülmekte olan faaliyetler” başlıklı 9 uncu maddesinin 3 üncü fıkrasında: “(3) OSB sınırları içerisinde yer alan tüketiciler, doğal gaz ihtiyaçlarını karşılamak üzere OSB doğal gaz şebekesini kullanabilecekleri gibi, bu Usul ve Esaslar çerçevesinde tesislerinin bir doğal gaz dağıtım bölgesi içinde veya dışında olması durumuna göre dağıtım şebekesine veya iletim şebekesine de bağlanabilir.”
düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ SN. ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
11. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Ret
Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
12. Başvuran özetle; Aksaray Organize Sanayi Bölgesinde bulunan okul için doğal gaz hizmeti ücret tarifesi olarak OSB içindeki diğer sanayi kuruluşları ve fabrikalar ile aynı ücret tarifesinin uygulandığını, 5580 sayılı Özel Eğitim Kurumları Kanunu 12 nci maddesinin 1 inci bendinde “…. Okulların su, doğalgaz ve elektrik ücretlendirilmesi resmi okullara uygulanan tarife üzerinden uygulanır.” hükmüne istinaden okula uygulanan doğal gaz ücret tarifesinin OSB dışındaki okullara uygulanan tarifeden uygulanması gerektiğini belirtmekte olup doğalgaz ücret tarifesinin OSB dışındaki okullara uygulanan tarifeden uygulanması için gerekli düzeltme ve düzenlemenin yapılmasını ayrıca bu düzenlemenin geçmiş dönemleri de kapsayacak şekilde uygulanmasının sağlanmasını talep etmektedir.
13. Öncelikli olarak belirtmek gerekir ki Sözleşme Serbestisi, kamusal kısıtlamalara tabi olmadan taraf iradelerinin mutabık kaldığı noktalarda sözleşmeler akdedilebilmesi imkânını sağlamaktadır. Dolayısıyla özel hukuk sahasında yapılan sözleşmelerde, tarafların, kesin hükümsüzlük sonucunu doğuracak hususlar haricinde her konuyu hükme bağlayabilmeleri mümkündür.
14. İdarelerin cevabi yazısında da belirtildiği gibi OSB’ler 4646 sayılı Kanun’un 3. maddesinde ifade edildiği şekilde mülkiyetindeki dağıtım şebekesiyle üyelerinin doğal gaz ihtiyacını karşılayan ‘Kullanıcı
Birlikleri’ olarak tanımlanmakta olup, Serbest Tüketici statüsünde olduğu açıktır. Bu nedenle Aksaray
Organize Sanayi Bölgesi Müdürlüğü de, Serbest Tüketici statüsündedir ve yurt içinde BOTAŞ’tan başka herhangi bir üretim şirketi, ithalat şirketi, dağıtım şirketi veya toptan satış şirketi ile doğal gaz alım-satım sözleşmesi yapma serbestisine sahiptir. Ayrıca, başvuran şirket tarafından başvuruya konu sözleşme ilişkisini temelinden sarsacak başka bir iddia öne sürülmemiştir. Zaten sözleşmenin anılan hükümlerinin,
yasal gerekliliklere doğrudan aykırı olduğuna ve kesin hükümsüzlük haline ilişkin bir bulguya da rastlanmamıştır.
15. Başvuranın doğalgaz ücret tarifesinin OSB dışındaki okullara uygulanan tarifeden uygulanması için gerekli düzeltme ve düzenlemenin yapılması ile bu düzenlemenin geçmiş dönemleri de kapsayacak şekilde uygulanmasının sağlanması yönünde iki talebi olduğu görülmektedir.
15.1. Doğalgaz ücret tarifesinde OSB dışındaki okullara uygulanan tarifeden uygulanması için gerekli düzeltme ve düzenlemenin yapılması talebiyle ilgili olarak idareler tarafından gönderilen cevabi yazılardan da anlaşılacağı üzere 01 Mayıs 2022 tarihinden önceki dönemlerde mevzuat düzenlemesi olmaması sebebiyle OSB katılımcıları için tüketim miktarına göre farklılaştırılmış kademeli doğal gaz satış fiyat uygulama imkanı olmamıştır. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından mevzuatta gerekli değişikliklerin yapılması sonrasında, 01 Mayıs 2022 tarihinden itibaren Doğal Gaz Toptan Satış Fiyat Tarifesinde gerekli düzenlemeler yapılarak yıllık doğal gaz çekiş miktarı 300.000 Sm küp ve altında olan OSB katılımcıları için OSB Kademe-1 tarifesi, yıllık doğal gaz çekiş miktarı 300.001 Sm küp ve üzerinde olan OSB katılımcıları için ise OSB Kademe-2 tarifesi uygulanmaya başlanmış olup, OSB’lere yönelik yapılan yeni tarife düzenlemesi ile birlikte OSB içindeki doğal gaz kullanıcıları ile OSB dışındaki doğal gaz kullanıcılarına aynı doğal gaz satış fiyatları uygulanmaya başlanarak söz konusu eğitim kurumunun talebi de karşılanmıştır. Bu durum başvuran tarafından gönderilen 04.10.2022 tarihli e-posta da belirtilmiş olup mevzuat düzenlemesiyle birlikte 01 Mayıs 2022 tarihinden sonraki faturalarla ilgili olarak talebinin karşılandığı tarafımıza iletilmiştir. Dolayısıyla başvuruya konu talebin ilgili idareler tarafından yerine getirildiği değerlendirilmiştir. Bu itibarla, Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin
Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in 33/A maddesi gereğince inceleme ve araştırma sürecinin Dostane
Çözüm Kararı ile sonlandırılmasına karar verilmiştir.
15.2. İdareler tarafından yapılan düzenlemenin geçmiş dönemleri de kapsayacak şekilde uygulanmasının sağlanması yönündeki talepte ise öncelikli olarak doğal gaz toptan satış fiyat tarifelerinin nasıl belirlendiğinin anlaşılması gerekmektedir. İlgili mevzuat hükümleri çerçevesinde doğal gaz toptan satış tarifeleri aylık olarak, o günkü piyasa koşulları, ülkenin ekonomik şartları, piyasa fiyat istikrarı, Enerji
Piyasası Düzenleme Kurumunun tarife ile ilgili kararları ve alım-satım ile işletme giderleri dikkate alınarak mümkün olan en makul seviyede serbestçe belirlenmektedir. Ayrıca yukarıda “III. İlgili Mevzuat” bölümünde belirtilen düzenlemelerden ve idarelerin cevabi yazılarından anlaşılacağı üzere doğal gaz dağıtım şirketleri, OSB’lerin talebi ve muvafakati veya katılımcının bağlı bulunduğu OSB’den alacağı izne istinaden gerekli şebeke ve bağlantı hattı yatırımlarını yaparak OSB’lerde dağıtım ve satış faaliyeti gerçekleştirebileceklerdir. Buna göre başvuran Eğitim ve Öğretim Hizmetleri
Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. nin bağlı bulunduğu Aksaray OSB’den doğal gaz almak yerine mevzuatın kendisine tanıdığı imkanı kullanarak Aksaray OSB’den alacağı izin ya da muvafakat ile dağıtım şirketi veya başka bir tedarikçiyle alım satım sözleşmesi yapabilmesine engel bir durum bulunmamaktadır.
15.3. Yukarıda belirtilen hususla ilgili örnek teşkil etmesi için OSB’de faaliyet gösteren bir katılımcının doğal gaz enerji tedarikinde serbest tüketici olma talebinde bulunduğu ifade edilerek konu ile ilgili Enerji
Piyasası Düzenleme Kurumundan (EPDK) alınan yazı doğrultusunda katılımcının serbest tüketici olup olamayacağı, serbest tüketici olabiliyorsa bu sürecin nasıl yürütüleceği hususlarını açıklığa kavuşturmak için Sanayi ve Ticaret Bakanlığının görüşü talep edilmektedir. Söz konusu görüş yazısında; “(…)
14/03/2014 tarih ve 28941 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Organize Sanayi
Bölgelerinin Elektrik Piyasası Faaliyetlerine İlişkin Yönetmeliğin “Katılımcıların Serbest Tüketici Hakkını
Kullanması” başlıklı 21 inci maddesi 1 inci bendinde “OSB katılımcılarından serbest tüketici limitini aşan tüketiciler, OSB’ye bu Yönetmelik hükümlerine göre tespit edilen dağıtım bedelini ödemek kaydıyla başka
bir tedarikçiden elektrik enerjisi veya kapasitesi temin edebilir.” ve 2 nci bendinde “OSB ilgili mevzuatta dağıtım şirketlerinin serbest tüketicilere karşı üstlendikleri yükümlülükleri yerine getirir.”… denilmektedir.
Bu doğrultuda 4562 Sayılı OSB Kanunu 20 nci maddesi ile 14/03/2014 tarih ve 28941 sayılı Resmi
Gazetede yayımlanan Organize Sanayi Bölgelerinin Elektrik Piyasası Faaliyetlerine İlişkin Yönetmeliğin
21 inci maddesi 1 inci ve 2 nci bentlerindeki yaklaşımlar da dikkate alındığında, doğal gaz dağıtım ve
işletmesini gerçekleştiren OSB’lerde doğal gaz tüketimini başka bir tedarikçiden karşılamak için talepte bulunan katılımcının serbest tüketici hakkını kullanması için -OSB’nin doğal gaz faaliyetlerindeki yükümlülüklerinin devam etmesi sebebiyle- OSB genel kurulu ya da müteşebbis heyeti tarafından belirlenen alt yapı katılım payını OSB’ye ödemesi ayrıca konuya ilişkin OSB yönetim kurulundan izin alması gerektiği mütalaa edilmektedir.” Denmek suretiyle OSB katılımcısının serbest tüketici statüsünde olduğu, doğal gaz piyasası mevzuatına göre serbest tüketici statüsüne haiz tüm tüketicilerin yurt içinde herhangi bir üretim şirketi, ithalat şirketi veya bölgesi içerisinde bulundukları dağıtım şirketi ile doğal gaz alım-satım sözleşmesi yapma serbestine sahip oldukları, bu nedenle OSB’nin iznini alarak serbest tüketici hakkından yararlanabileceği açıkça belirtilmektedir.
16. Sonuç olarak Aksaray OSB’nin sözleşmeyle BOTAŞ Doğal Gaz Satış Fiyat Tarifesini geçerli fiyat olarak kabul ettiği, başvuranın ticari tercihini Aksaray OSB’den tedarik etme yönünde kullandığı, başvuranın şirket olduğu da gözetildiğinde basiretli tacir olarak tabi tutulacağı fiyatlandırmayı bildiği ya da bilmesi gerektiği değerlendirildiğinde geçmiş dönemlere ait faturalardaki ücret tarifesinin düzeltilmesi talebinin yerinde olmadığı değerlendirilmektedir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
17. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup, idareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak
Kurumumuza gönderildiği ayrıca idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde “kanunlara uygunluk”, “makul sürede karar verme”, “hesap verilebilirlik”, “şeffaflık”, ve “kararların gerekçeli olması” ilkelerine uygun davrandığı, ancak idari işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceği bildirilmediğinden
“karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı anlaşılmış olup idarenin bundan böyle bu ilkeye de uyması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
18. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca gerekçeli ret kararının başvurana tebliğinden itibaren varsa dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup, Aksaray Asliye Hukuk Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle; başvuruya konu hususlardan,
Doğalgaz ücret tarifesinde OSB dışındaki okullara uygulanan tarifeden uygulanması için gerekli düzeltme ve düzenlemenin yapılması yönündeki talebin idare tarafından yerine getirildiği anlaşıldığından başvurunun bu kısmı ile ilgili olarak DOSTANE ÇÖZÜM KARARI verilmesine;
İdareler tarafından yapılan düzenlemenin geçmiş dönemleri de kapsayacak şekilde uygulanmasının sağlanması yönündeki talebin ise REDDİNE;
Kararın Başvurana, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığına, Boru Hatları ile Petrol Taşıma A.Ş. ve Aksaray
Organize Sanayi Bölge Müdürlüğüne tebliğine;
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi